1
00:00:00,000 --> 00:00:00,980


2
00:00:00,980 --> 00:00:08,540
Nan dat 29 septanm 2023, Palman Swis la te vote "Dekrè Amannman
Inifòm pou yon Founiti Elektrisite an Sekirite ki

3
00:00:08,540 --> 00:00:16,620
soti nan Enèji Renouvlab" avèk objektif swadizan pou
ranfòse sekirite founiti elektrisite a pandan sezon ivè.

4
00:00:16,620 --> 00:00:20,312
Yo rele lwa sa a "Mantelerlass"
oswa "Lwa sou Elektrisite" pou kout.

5
00:00:20,312 --> 00:00:29,316
Sa ta dwe prepare chemen pou yon pwodiksyon elektrisite ki
pi wo soti nan plant solè, eolyen ak idwoelektrik nan peyi a.

6
00:00:29,316 --> 00:00:35,000
Avèk nouvo lwa a, Konsèy Federal Swis la ap
kapab detèmine kilè, ki kote ak konbyen

7
00:00:35,000 --> 00:00:39,215
plant ki ka bati pou pwodiksyon enèji renouvlab.

8
00:00:39,215 --> 00:00:48,381
Divès òganizasyon tankou Alliance for Nature and Landscape
Switzerland, asosyasyon Free Landscape Switzerland ak

9
00:00:48,381 --> 00:00:59,049
Fondation Franz Weber te lanse yon referandòm kont nouvo lwa
federal la epi yo te soumèt 63,184 siyati nan mwa janvye 2024.

10
00:00:59,049 --> 00:01:08,100
Se poutèt sa, pwopozisyon kontwovèsyal la pral soumèt
bay elektora Swis la pou yon vòt nan dat 9 jen 2024.

11
00:01:08,100 --> 00:01:14,142
Agiman prensipal ke sipòtè yo prezante se
ke nouvo Lwa sou Elektrisite a nesesè pou

12
00:01:14,142 --> 00:01:17,800
evite yon mank kouran k ap vini nan Swis.

13
00:01:17,800 --> 00:01:23,443
Asosyasyon "Aufrecht Schweiz"
konsidere sa kòm yon kriz enèji ki fiktif.

14
00:01:23,443 --> 00:01:31,282
"Aufrecht Schweiz" se yon mouvman sitwayen ki vle
gen yon vwa nan politik Swis la ak kandida endepandan.

15
00:01:31,282 --> 00:01:39,068
Nan kominike pou laprès yo a ki gen tit "Manke kouran nan Swis?
Pa gen chans!" ki te pibliye nan otòn 2022, yon syantis

16
00:01:39,068 --> 00:01:46,638
enfòmatik ki pran retrèt nan izin elektrik la ak yon
enjenyè elektrik ki pran retrèt te ekri sa ki annapre a:

17
00:01:46,638 --> 00:01:52,569
"Lè li swiv estrateji laperèz ke lobi a pwomote,
Biwo Federal Enèji a ap benefisye dirèkteman

18
00:01:52,569 --> 00:01:56,283
konpayi gaz ak petwòl ansanm ak machann elektrisite yo."

19
00:01:56,283 --> 00:02:02,431
(…) Lè gouvènman an ankouraje nou ekonomize
elektrisite, se pa ditou paske nou pa gen ase, men se

20
00:02:02,431 --> 00:02:05,595
paske nou twò bon mache nan komès elektrisite a.

21
00:02:05,595 --> 00:02:12,490
Chak kilowat nou ekonomize benefisye konpayi
enèji yo, paske yo ka vann elektrisite ki

22
00:02:12,490 --> 00:02:18,903
ekonomize nan Swis aletranje a yon pri ki pi wo anpil.

23
00:02:18,903 --> 00:02:26,767
Nan yon deklarasyon, Asosyasyon Founisè Elektrisite
Aargau (VAS) te fè remake ke dekrè jeneral la ta mande yon

24
00:02:26,767 --> 00:02:31,973
renovasyon total nan tout enfrastrikti elektrisite nasyon an.

25
00:02:31,973 --> 00:02:37,723
Jiskaprezan, elektrisite te founi bay konsomatè
final yo sou baz prensip lojikman pwouve a nan

26
00:02:37,723 --> 00:02:41,173
plant elektrisite gwo echèl ki sitou santralize.

27
00:02:41,173 --> 00:02:47,498
Sepandan, enfrastrikti distribisyon an dwe
reglemante nan yon fason desantralize, ki ta dwe tou

28
00:02:47,498 --> 00:02:52,612
konplè, san erè epi pèmèt tout moun kominike youn ak lòt.

29
00:02:52,612 --> 00:02:58,933
Dapre VAS la, pwojeksyon kalifye yo estime ke
konvèsyon ak ekspansyon rezo yo ki nesesè

30
00:02:58,933 --> 00:03:02,830
nan Swis sèlman ap koute anviwon 100 milya CHF.

31
00:03:02,830 --> 00:03:12,700
Se sitou konsomatè ki pa gen privilèj ak lokatè ki pa gen mwayen
pou pran swen tèt yo ki oblije peye pou sèvis siplemantè sa a.

32
00:03:12,700 --> 00:03:20,865
Kòm sa rive souvan ak nouvo lwa yo, sa fini pa fè
pwofi ak sibvansyon yo vin prive pou kèk moun,

33
00:03:20,865 --> 00:03:25,967
pandan ke piblik la ki rete ap pataje depans ak risk yo.

34
00:03:25,967 --> 00:03:30,800
– Dapre Asosyasyon Founisè Elektrisite Aargau.

35
00:03:30,800 --> 00:03:39,052
Divès komite NO te kritike tou nouvo Lwa sou Elektrisite a pou,
pami lòt bagay, mete an kesyon prensip fondamantal

36
00:03:39,052 --> 00:03:47,860
konsèvasyon lanati ak peyizaj ke elektora Swis la te
enkri nan Konstitisyon Federal la pandan plizyè dizèn ane.

37
00:03:47,860 --> 00:03:56,054
Pa egzanp, yo ka kounye a netwaye forè yo pou konstwi
turbin van, epi yo ka bati gwo pak van ak solè nan

38
00:03:56,054 --> 00:04:01,840
peyizaj pwoteje – menm si sa detwi biotòp ki gen anpil valè.

39
00:04:01,840 --> 00:04:06,932
Anyen pa t ap kanpe sou wout
konstriksyon gwo pak solè nan Alpy Swis yo.

40
00:04:06,932 --> 00:04:14,211
Anpil paturaj alpèn ta ka kouvri ak estrikti asye ak panno solè.

41
00:04:14,211 --> 00:04:21,154
Elias Vogt, Prezidan asosyasyon "Freie Landschaft Schweiz"
(Peyizaj Lib Swis), eksplike nan yon entèvyou

42
00:04:21,154 --> 00:04:28,347
ak chèn televizyon endepandan HOCH2.TV sa lwa sa
a enplike ak poukisa li rekòmande pou rejte li.

43
00:04:28,347 --> 00:04:36,903
Tit emisyon politik la se: "Dekrè Mantel
la se destriksyon natirèl ki sibvansyone."

44
00:04:36,903 --> 00:04:43,270
Nan entèvyou a, Vogt abòde pwen kritik sa yo
konsènan nouvo Lwa sou Elektrisite a, pami lòt yo:

45
00:04:43,270 --> 00:04:47,791
- Patisipasyon demokratik ak dwa pou opoze an danje

46
00:04:47,791 --> 00:04:52,423
- Pwodiksyon elektrisite gen priyorite sou
konsèvasyon lanati nan nouvo Lwa sou Elektrisite a

47
00:04:52,423 --> 00:04:55,743
- Domaj natirèl "dapre lalwa" posib

48
00:04:55,743 --> 00:05:01,221
- Defigirman Alpy yo: pwodiksyon
elektrisite pran priyorite sou touris

49
00:05:01,221 --> 00:05:07,571
Elias Vogt fè referans ak kritik ekspè legal
Prof. Dr. Alain Griffel ki di ke dekri jeneral

50
00:05:07,571 --> 00:05:12,401
kontwovèsyal la vyole Konstitisyon Federal Swis la.

51
00:05:12,401 --> 00:05:19,680
Pwodiksyon enèji dwe ase, an sekirite,
ekonomik ak zanmitay anviwònman an, pa egzanp.

52
00:05:19,680 --> 00:05:28,120
Sepandan, kritè konpatibilite anviwònmantal ak
sekirite rezèv elektrisite dwe trete egalman.

53
00:05:28,120 --> 00:05:32,192
Sa pap rive ankò ak nouvo Lwa sou Elektrisite a.

54
00:05:32,192 --> 00:05:42,140
Li klè ke, anba gwo presyon, Palman Swis la te adopte yon
lwa ki pa konstitisyonèl e ki limite dwa demokratik yo.

55
00:05:42,140 --> 00:05:49,429
Kraen pou yon swadizan mank elektrisite nan
sezon fredi ap fè Palman an aji prese prese.

56
00:05:49,429 --> 00:05:57,596
Chè votè Swis yo: Èske nou menm tou nou vle anpeche
abolisyon dwa demokratik fondamantal yo ak defigir

57
00:05:57,596 --> 00:06:02,703
peyizaj Swis la anba pretèks pou ankouraje enèji renouvlab?

58
00:06:02,703 --> 00:06:08,134
Lè sa a, 9 jen, mete yon vòt NOU
kont "Mantelerlass" la nan bwat vòt la.

59
00:06:08,134 --> 00:06:16,290
Gade entèvyou trant minit la ak Dr. Philipp Gut ak Elias Vogt,
Prezidan asosyasyon "Freie Landschaft Schweiz" (Peyizaj Lib Swis),

60
00:06:16,290 --> 00:06:20,170
nan emisyon politik sou chèn televizyon endepandan HOCH2.TV.

61
00:06:20,170 --> 00:06:22,935
Entèvyou

62
00:06:30,315 --> 00:06:35,358
Chè telespektatè, mwen swete nou byenveni ak tout
chalè nan emisyon diskisyon politik sou HOCH2.TV.

63
00:06:35,358 --> 00:06:41,229
Ou konnen li, ou rekonèt li: pwogram sa a toujou
dirèk, toujou onèt, toujou angaje nan verite a, epi

64
00:06:41,229 --> 00:06:45,157
toujou prezante envite enteresan ki gen yon bagay pou di.

65
00:06:45,157 --> 00:06:52,475
Jodi a, mwen akeyi Elias Vogt, prezidan asosyasyon "Freie
Landschaft Schweiz" (Peyizaj Lib Swis), yon

66
00:06:52,475 --> 00:06:59,384
nouvo figi politik nan Swis, si m ka di sa, ki
deja fè yon diferans e ki sètènman vle fè plis.

67
00:06:59,384 --> 00:07:00,832
Se yon gwo plezi pou nou genyen ou nan pwogram nan.

68
00:07:00,832 --> 00:07:02,837
Mèsi anpil, Mesye Gut, pou envitasyon an.

69
00:07:02,837 --> 00:07:05,240
Mwen kontan anpil pou m la tou.

70
00:07:05,240 --> 00:07:10,253
Ou fèk òganize avèk siksè yon
referandòm ansanm ak lòt òganizasyon.

71
00:07:10,253 --> 00:07:16,570
Kidonk, pou telespektatè nan Almay ak
Otrich: nan Swis, li posib pou konteste lwa palman

72
00:07:16,570 --> 00:07:19,820
an adopte lè yo mande yon referandòm sou yo.

73
00:07:19,820 --> 00:07:23,989
Yo reyisi; omwen 50,000 siyati nesesè pou sa.

74
00:07:23,989 --> 00:07:30,146
Li konsène yon dekri jeneral ki vize ankouraje enèji renouvlab.

75
00:07:30,146 --> 00:07:35,803
Anvan nou kritike egzèsis sa a, èske ou ka
esplike sa lwa sa a vrèman vize reyalize?

76
00:07:35,803 --> 00:07:39,040
Ki sa egzakteman dekri jeneral sa a ye?

77
00:07:39,040 --> 00:07:47,670
Dekrè jeneral la se yon revizyon plizyè lwa
nan yon sèl pake, pou di konsa, kidonk tèm sa a.

78
00:07:47,670 --> 00:07:58,460
Sou yon bò, Lwa sou Enèji a dwe revize, sou lòt bò a, Lwa
sou Founiti Elektrisite a, epi twazyèmman, Lwa sou Planifikasyon

79
00:07:58,460 --> 00:08:04,022
Espasyal la, epi nan yon revizyon jeneral twa lwa sa yo.

80
00:08:04,022 --> 00:08:09,911
Objektif prensipal la se an reyalite
ekspansyon masiv enèji van ak solè nan Swis.

81
00:08:09,911 --> 00:08:16,969
Men tou konstriksyon 16 gwo izin idwoelektrik.

82
00:08:16,969 --> 00:08:25,825
Tout aspè sa yo ki gen rapò ak enèji renouvlab
ak ekspansyon yo reglemante nan pake konplè sa a.

83
00:08:25,825 --> 00:08:29,888
Sa a se sa ki dèyè tèm 'dékri mantèl'.

84
00:08:29,888 --> 00:08:35,715
Kidonk, kòd sa a se aktyèlman yon kalite
super lwa ki gen plizyè revizyon legal, pa vre?

85
00:08:35,715 --> 00:08:39,829
Egzakteman. Epi li genyen tou anpil pwoblèm ki poko rezoud.

86
00:08:39,829 --> 00:08:48,932
Sa vle di ke Konsèy Federal la, ki se gouvènman nou
an, ka regle detay endividyèl yo nan nivo òdonans lan.

87
00:08:48,932 --> 00:08:54,408
Gen anpil detay kote bagay yo vrèman desann nan biznis la.

88
00:08:54,408 --> 00:08:59,089
Konsèy Federal la ka, pa egzanp, diminye pwosedi otorizasyon yo.

89
00:08:59,089 --> 00:09:07,078
Epi paske Swis la aplike tou prensip otonomi minisipal, sa
vle di ke popilasyon an nan Swis la ka deside dirèkteman sou

90
00:09:07,078 --> 00:09:11,062
planifikasyon espasyal nan lokalite yo, nan minisipalite yo.

91
00:09:11,062 --> 00:09:19,075
Si Konsèy Federal la kout sa, li ka senpleman di ke
minisipalite sa yo pa gen vwa ankò, epi li pral tou

92
00:09:19,075 --> 00:09:23,200
aboli demokrasi dirèk ak referandòm nan minisipalite yo.

93
00:09:23,200 --> 00:09:24,891
Wi, n ap retounen sou pwen kritik yo pita.

94
00:09:24,891 --> 00:09:27,296
Petèt an premye yon ti kras sou aranjman boom lan.

95
00:09:27,296 --> 00:09:29,057
Lòt kesyon mwen nan kontèks sa a.

96
00:09:29,057 --> 00:09:30,980
Ou pa t inisye referandòm nan poukont ou.

97
00:09:30,980 --> 00:09:32,098
Ki lòt moun ki te patnè?

98
00:09:32,098 --> 00:09:34,546
Ki òganizasyon ki dèyè sa a?

99
00:09:34,546 --> 00:09:38,403
Kidonk, premye, se yon moun prive ki te inisye referandòm nan.

100
00:09:38,403 --> 00:09:45,559
Pierre-Alain Bruchez, yon ansyen ekspè finansye
ak anplwaye federal ki kounye a pran retrèt, te

101
00:09:45,559 --> 00:09:49,200
mande tèt li kisa ki te nan dekri jeneral sa a.

102
00:09:49,200 --> 00:09:54,695
Li te wè ke lwa sa a t ap pèmèt yo
konstwi gwo pak solè nan Alpy yo.

103
00:09:54,695 --> 00:10:02,242
Epi li te parèt devan medya yo 10 oktòb ane pase
a epi li te di, "M ap fè yon referandòm sou sa."

104
00:10:02,242 --> 00:10:11,105
Epi kèk jou apre, renome "Fondation Franz Weber" la te
parèt tou devan medya yo epi li te di ke nou menm tou n ap fè

105
00:10:11,105 --> 00:10:16,016
yon referandòm; nou sipòte kont-mezir yo, pou nou di konsa.

106
00:10:16,016 --> 00:10:18,221
Epi li te rive relativman vit.

107
00:10:18,221 --> 00:10:23,643
Lè sa a, nou menm nan Freie Landschaft Schweiz te
vle patisipe tou nan kanpay kont li, kidonk nou te

108
00:10:23,643 --> 00:10:26,099
mete fòs nou ansanm ak Mesye Bruchez, pou nou di konsa.

109
00:10:26,099 --> 00:10:31,006
Nou ankouraje òganizasyon manm nou yo pou kolekte siyati tou.

110
00:10:31,006 --> 00:10:38,140
Epi finalman, pandan Nwèl ak Nouvèl Ane, yo te
ranmase 63,000 siyati nan men yon gwo kantite

111
00:10:38,140 --> 00:10:42,700
òganizasyon ti ak gwo k ap pwoteje anviwònman ak sante.

112
00:10:42,700 --> 00:10:46,445
Kounye a petèt yon mo sou òganizasyon ou,
"Freie Landschaft Schweiz" (Peyizaj Lib Swis).

113
00:10:46,445 --> 00:10:49,621
Ki sa egzakteman sa ye? Ki objektif ou yo?

114
00:10:49,621 --> 00:10:55,416
"Freie Landschaft Schweiz" (Peyizaj Lib Swis) se
aktyèlman òganizasyon parapli pou kritik enèji van nan Swis.

115
00:10:55,416 --> 00:11:01,076
Nou gen apeprè 50 klib manm ak uit seksyon kantonal.

116
00:11:01,076 --> 00:11:06,952
Sa ta ka nan Thurgau, li ta ka nan
Vaud, an lòt mo, nenpòt kote nan Swis.

117
00:11:06,952 --> 00:11:14,409
E tout moun angaje yo pou asire
konsèvasyon lanati nan Swis konsènan turbin van yo.

118
00:11:14,409 --> 00:11:22,520
Men demokrasi dirèk, jan mwen te esplike pi bonè, se tou yon
pwen kle nan dekri jeneral la, se poutèt sa nou angaje nou

119
00:11:22,520 --> 00:11:27,212
ak tout fòs pou prezève konsèvasyon lanati ak demokrasi dirèk.

120
00:11:27,212 --> 00:11:32,148
Wi, ann eseye demonte pwoblèm sa a yon ti
kras epi abòde li yon fason sistematik.

121
00:11:32,148 --> 00:11:37,827
Youn nan pwen nan dekri jeneral sa a, nan lwa siperyè
sa a, nan lwa ki kouvri tout bagay sa a, se ke li fikse

122
00:11:37,827 --> 00:11:40,720
objektif espesifik pou ekspansyon enèji renouvlab yo.

123
00:11:40,720 --> 00:11:48,600
Kidonk, politikyen yo ap di ke pati enèji solè oswa
enèji van an dwe konsa oswa konsa anvan yon sèten dat.

124
00:11:48,600 --> 00:11:52,880
Kijan ou evalye objektif politik sa yo? Èske yo reyalis?

125
00:11:52,880 --> 00:11:57,240
Èske li fè sans pou politisyen
mete règ konsa? Ki opinyon ou sou sa?

126
00:11:57,240 --> 00:12:06,162
Kidonk, dekrè Mantelerlass la di nan tèm ki trè vag
ke nou ta dwe pwodui 45 terawatt-è elektrisite

127
00:12:06,162 --> 00:12:11,698
anplis soti nan enèji solè ak van pandan ane a rive 2050.

128
00:12:11,698 --> 00:12:15,916
Swis la kounye a konsome anviwon 60 terawatt-è.

129
00:12:15,916 --> 00:12:19,808
Kidonk, se yon gwo kantite ki bezwen konstwi.

130
00:12:19,808 --> 00:12:28,259
E jan mwen te di pi bonè, rete pou nou wè ki
teknoloji k ap pwodui konbyen elektrisite.

131
00:12:28,259 --> 00:12:36,620
Sa vle di ke Konsèy Federal la ka kounye a di ke nou
bezwen kantite sa a panèl solè ak kantite sa a turbin van.

132
00:12:36,620 --> 00:12:47,883
Pèsonèlman, mwen sispèk ke sa fini pa li vle enstale anviwon
1,500 turbin van ak plizyè santèn kilomèt kare panno solè.

133
00:12:47,883 --> 00:12:55,916
Ki kote yo pral plase yo, si se sou tèt kay oswa nan zòn
riral ouvè, se Konsèy Federal la ki deside; sa poko fikse.

134
00:12:55,916 --> 00:13:01,880
E sa reprezante yon menas pou yon gwo enpak
sou anviwònman Swis la, ki deja gen anpil moun.

135
00:13:01,880 --> 00:13:13,680
Epi se yon gwo kantite elektrisite ki pwodui
pandan jounen an, de fason iregilye, lè gen van.

136
00:13:13,680 --> 00:13:19,916
Epi tout sistèm nan, lwa siperyè sa a, regle detay yo twò piti.

137
00:13:19,916 --> 00:13:27,920
E se poutèt sa li bon pou fikse objektif;
nou vle pwodwi 45 tèrawatè-èdtan anplis.

138
00:13:27,920 --> 00:13:31,672
Men si sa reyalis, se sèlman dye yo ki konnen; pèsonn pa konnen.

139
00:13:31,672 --> 00:13:35,600
E se poutèt sa nou kritik lwa a tou.

140
00:13:35,600 --> 00:13:41,865
Yon lòt pwen – nou toujou ap gade seri
diferan domèn ki enplike yo – se sibvansyon yo.

141
00:13:41,865 --> 00:13:44,580
Enèji renouvlab yo ta dwe ankouraje fò.

142
00:13:44,580 --> 00:13:46,453
Kòman sa parèt?

143
00:13:46,453 --> 00:13:50,400
Nou te deja adopte yon nouvo lwa sou enèji an 2017.

144
00:13:50,400 --> 00:13:54,760
Sa a se kounye a, pou nou di, dezyèm etap la, dekri jeneral sa a.

145
00:13:54,760 --> 00:14:04,660
Epi nan epòk sa a, yo te di ke apati 2022, yo pap
bay okenn sibvansyon ankò pou izin solè ak izin van.

146
00:14:04,660 --> 00:14:06,302
Epi kounye a y ap kraze l.

147
00:14:06,302 --> 00:14:13,589
Dezyèmman, pake sipè sa a, dekrè
jeneral la, bay Konsèy Federal la men lib.

148
00:14:13,589 --> 00:14:20,881
Li ka deside konbyen sibvansyon
panèl solè ak tibin van yo resevwa.

149
00:14:20,881 --> 00:14:24,979
Menm la, nou pa konnen konbyen sibvansyon ki pral genyen.

150
00:14:24,979 --> 00:14:31,399
Men, nou ka sipoze ke li depase 50
pousan nan depans envestisman yo.

151
00:14:31,399 --> 00:14:37,024
Kidonk, lwa a sanble di ke jiska 60 pousan
nan depans envestisman yo ka sibvansyone.

152
00:14:37,024 --> 00:14:38,310
Wi, gen de modèl.

153
00:14:38,310 --> 00:14:43,500
Swa envestisè a di, mwen vle 60 pousan
nan envestisman an soti nan gouvènman an.

154
00:14:43,500 --> 00:14:47,978
Epi li jwenn sa, epi li toujou dwe
òganize 40 pousan an nan yon bank.

155
00:14:47,978 --> 00:14:54,242
Oswa li di ke gouvènman an pral bay yon
garanti pou chak kilowat-è li pwodui.

156
00:14:54,242 --> 00:14:56,181
Pèsonn pa konnen konbyen li wo.

157
00:14:56,181 --> 00:14:59,825
Sa ap pwobableman monte a 60 pousan tou.

158
00:14:59,825 --> 00:15:04,800
Kidonk ou wè, sa a se destriksyon lanati ki sibvansyone.

159
00:15:04,800 --> 00:15:13,666
Epi paske li pa ekonomikman rentab – espesyalman plant elektrisite
van yo, paske nou gen kondisyon van ki vrèman move nan Swis –

160
00:15:13,666 --> 00:15:18,660
e kounye a nou oblije bay sibvansyon enòm pou fè sa posib ditou.

161
00:15:18,660 --> 00:15:23,217
Youn nan pwoblèm yo, jan ou te mansyone
koutman nan yon kloz subordiné, se enèji

162
00:15:23,217 --> 00:15:25,977
regilye a, enèji bann lan, ki aktyèlman nesesè.

163
00:15:25,977 --> 00:15:30,885
Kounye a, li lojik ke lè lapli ap tonbe
oswa lè li fè nwa, enèji solè pa mache.

164
00:15:30,885 --> 00:15:33,540
Si pa gen van, enèji van pa mache.

165
00:15:33,540 --> 00:15:35,232
Kijan pwoblèm sa a ka rezoud?

166
00:15:35,232 --> 00:15:44,640
Respectively, èske sa pa yon nouvo pwoblèm si ou envesti
twòp nan pwodiktè enèji ki pa fyab e ki gen anpil volatilite?

167
00:15:44,640 --> 00:15:52,259
Se egzakteman gwo pwoblèm nan nan dekri
jeneral la ki poko klè e k ap kreye nouvo pwoblèm.

168
00:15:52,259 --> 00:15:58,321
Tout planifikasyon rezo a pa enkli, depo a pa enkli.

169
00:15:58,321 --> 00:16:03,456
Sa vle di ke gwo kantite enèji solè ak enèji van ap ajoute.

170
00:16:03,456 --> 00:16:08,730
Men kijan pou estoke sa a, se yon mistè pou tout moun.

171
00:16:08,730 --> 00:16:18,376
Pèsonèlman, mwen panse enèji solè sou do kay se yon bon
opsyon paske ou ka konsome epi estoke pouvwa solè lokalman.

172
00:16:18,376 --> 00:16:26,222
Men sa pa reglemante nan Mantelerlass la, ke
yo ta dwe ankouraje l, ke yo ta dwe fè

173
00:16:26,222 --> 00:16:31,320
rechèch sou li, ke gen pi bon opsyon pou estoke.

174
00:16:31,320 --> 00:16:37,289
E sa vle di gen yon risk ke n ap pran menm
direksyon ak Almay, kote gwo kantite enèji

175
00:16:37,289 --> 00:16:40,777
van parèt toudenkou epi disparèt toudenkou.

176
00:16:40,777 --> 00:16:46,560
Pandan jounen an, nan mitan jounen an, gen anpil enèji
solè, epi toudenkou nan mitan lannwit pa gen anyen ditou.

177
00:16:46,560 --> 00:16:50,613
Epi toudenkou ou gen gwo pwoblèm rezo.

178
00:16:50,613 --> 00:16:54,680
E sa lakoz depans ak ensètitid.

179
00:16:54,680 --> 00:17:00,972
Epi sa kounye a se yon pwen kritik
prensipal kont dekri jeneral sa a.

180
00:17:00,972 --> 00:17:05,540
Yon lòt pwen, ke ou deja mansyone
plizyè fwa, se patisipasyon demokratik.

181
00:17:05,540 --> 00:17:10,940
Aparaman, lwa sa a limite tou posiblite pou fè objeksyon.

182
00:17:10,940 --> 00:17:14,773
Laswis byen koni pou prensip sibsidiarite li a.

183
00:17:14,773 --> 00:17:19,013
Sa vle di ke desizyon yo pran nan nivo ki pi
ba posib, dirèkteman pa moun ki afekte yo.

184
00:17:19,013 --> 00:17:21,002
Kounye a, li vrèman ap vin santralize.

185
00:17:21,002 --> 00:17:26,648
Konsèy Federal la, gouvènman federal la,
sètadi gouvènman nasyonal la, ap pran plis pouvwa.

186
00:17:26,648 --> 00:17:32,255
Kijan restriksyon sa a sou opòtinite pou fè
objeksyon, opòtinite pou patisipe, ak

187
00:17:32,255 --> 00:17:36,630
kodeterminasyon demokratik pa sitwayen manifeste tèt li?

188
00:17:36,630 --> 00:17:42,368
Nan Swis, nou gen de opsyon pou nou
gen yon vwa nan pwojè enèji van yo.

189
00:17:42,368 --> 00:17:45,691
Youn se ke nou vote sou pwojè yo.

190
00:17:45,691 --> 00:17:54,522
Sa a se kounye a ka a nan 24 sou 26
kanton, kote popilasyon lokal la vote.

191
00:17:54,522 --> 00:18:05,506
Apre sa, endividi, sitwayen prive ak òganizasyon anviwònmantal
ka depoze objeksyon kont pwojè yo, menm si yo deja apwouve, pou

192
00:18:05,506 --> 00:18:11,571
soulve kesyon tankou konsèvasyon lanati oswa pwoblèm bri pèsonèl.

193
00:18:11,571 --> 00:18:19,601
Epi kounye a tou de opsyon yo pral
elimine an mas oswa limite pa dekri jeneral la.

194
00:18:19,601 --> 00:18:28,200
Kòm mwen te deja di, dekri Mantel la vize
pèmèt Konsèy Federal la aboli referandòm yo.

195
00:18:28,200 --> 00:18:37,705
Nan lòt men an, dekri Mantelerlass la presize ke pwodiksyon
elektrisite dwe toujou gen priyorite sou tout lòt enterè.

196
00:18:37,705 --> 00:18:47,759
Sa vle di ke si ou depoze yon objeksyon epi di ke ferm van sa
a pral lakoz twòp polisyon bri pou twòp moun, yo pap pèmèt li.

197
00:18:47,759 --> 00:18:53,292
Oswa yo koupe pyebwa, sa ki pa
akseptab; li pa an rapò ak benefis la.

198
00:18:53,292 --> 00:19:01,460
Lè sa a, tribinal la dwe toujou apwouve ferm van an, paske
pwodiksyon elektrisite toujou gen priyorite sou tout lòt enterè.

199
00:19:01,460 --> 00:19:07,620
Kidonk ou ka pa kapab vote ankò, men ou ka toujou
depoze yon objeksyon, menm si yo pral sètènman rejte li.

200
00:19:07,620 --> 00:19:11,720
Kidonk, se yon rediksyon drastik nan demokrasi dirèk nou an.

201
00:19:11,720 --> 00:19:18,261
Sa mennen nou dirèkteman nan pwochen pwen an.
Evalyasyon enterè sa yo se tou yon kesyon konstitisyonèl.

202
00:19:18,261 --> 00:19:26,108
Yon avoka byen koni, Pwofesè Alain Griffel, kritike sa, li di ke
dekri jeneral sa a tou vyole Konstitisyon an,

203
00:19:26,108 --> 00:19:33,868
vyole Konstitisyon Federal Swis la, paske ou pa ka di
ke kèk enterè toudenkou pran priyorite sou lòt yo.

204
00:19:33,868 --> 00:19:39,380
Èske ou ka esplike pi klè ki kritik pwofesè sa
a genyen egzakteman sou nouvo dekri jeneral la?

205
00:19:39,380 --> 00:19:47,035
Nan Swis, nou gen yon atik nan konstitisyon
an sou politik enèji ki gen senk prensip.

206
00:19:47,035 --> 00:19:53,389
Mwen pa konnen si m ka site yo tout, men
sètènman rezèv pouvwa a oswa pwodiksyon enèji a dwe

207
00:19:53,389 --> 00:19:57,106
ase, an sekirite, ekonomik ak zanmitay anviwònman.

208
00:19:57,106 --> 00:19:59,918
Mwen pa ka sonje senkyèm pwen an kounye a.

209
00:19:59,918 --> 00:20:03,520
Men nan nenpòt ka, pwen sa yo tout egalman enpòtan.

210
00:20:03,520 --> 00:20:06,420
Sa vle di ke yo dwe reyalize an menm tan.

211
00:20:06,420 --> 00:20:13,178
Nan lòt mo, konpatibilite anviwònmantal ak
sekirite rezèv elektrisite dwe trete egalman.

212
00:20:13,178 --> 00:20:18,771
E kounye a, Palman an ap di ke pwodiksyon
elektrisite gen priyorite sou konsèvasyon lanati.

213
00:20:18,771 --> 00:20:26,986
Sa a se yon pas gratis ki pèmèt pwojè ki danjere pou anviwònman
an pase san okenn kontwòl nenpòt kote. Sa pa konstitisyonèl.

214
00:20:26,986 --> 00:20:30,752
Se pa sa pèp Swis la te vle.

215
00:20:30,752 --> 00:20:35,040
E sa domaje anviwònman natirèl nou an, ki se baz egzistans nou.

216
00:20:35,040 --> 00:20:39,440
E sa ka genyen gwo konsekans grav.

217
00:20:39,440 --> 00:20:46,139
Reyalite a se ke, pandan plizyè dizèn ane, popilasyon Swis la te
plizyè fwa entegre pwoteksyon anviwònman an nan konstitisyon an.

218
00:20:46,139 --> 00:20:48,500
Kidonk, se efektivman lalwa a.

219
00:20:48,500 --> 00:20:54,095
E kounye a, sa prèske efase nèt ak yon sèl kou plim ki soti anlè.

220
00:20:54,095 --> 00:20:57,888
Ki opinyon ou sou sa a? Kijan
sitiyasyon sa a te rive nan premye plas?

221
00:20:57,888 --> 00:21:01,919
Sa vrèman etranj. Reprezantan eli yo konnen sa tou.

222
00:21:01,919 --> 00:21:11,300
Kidonk, ki lespri tan oswa ki sitiyasyon ijans ki ta ka
vrèman mennen yo entwodui yon lwa konsa brital kounye a?

223
00:21:11,300 --> 00:21:16,261
Byen, li te aktyèlman kòmanse nan otòn 2022.

224
00:21:16,261 --> 00:21:21,480
Anvan sa, depi plizyè ane, Palman
an pa t janm okipe politik enèji.

225
00:21:21,480 --> 00:21:30,498
Epi nan ete 2022, jis lè pandemi kowonaviris la t ap rive
nan bout li, Komisyon Elektrisite a te fè yon gwo anons nan

226
00:21:30,498 --> 00:21:35,668
medya yo ke anpil izin nikleyè an Frans t ap sibi antretyen.

227
00:21:35,668 --> 00:21:43,271
Epi li ta ka rive ke nou menm nan Swis ta ka
toudenkou sibi yon mank kouran sezon fredi k ap vini an.

228
00:21:43,271 --> 00:21:50,110
Epi, nan twa semèn, Palman an prese pase yon
pwojè lwa Solar Express epi li di, "Kounye a nou

229
00:21:50,110 --> 00:21:53,885
pral bati gwo plant elektrisite solè nan Alps yo."

230
00:21:53,885 --> 00:21:58,816
Kidonk, n ap kouvri gwo zòn nan Alpy yo ak pano solè.

231
00:21:58,816 --> 00:22:02,179
Epi sa te deja enkonstitisyonèl nan epòk sa a.

232
00:22:02,179 --> 00:22:06,295
Epi li te reyalize nan twa semèn.

233
00:22:06,295 --> 00:22:08,880
Ebyen, sa te yon desizyon prese prese.

234
00:22:08,880 --> 00:22:18,281
Epi, paske sa te enkonstitisyonèl, Palman an
te dwe otomatikman konsilte popilasyon an.

235
00:22:18,281 --> 00:22:20,351
Konstitisyon nou an prevwa sa.

236
00:22:20,351 --> 00:22:25,920
Si ou fè yon lwa ki pa konstitisyonèl,
ou dwe kite popilasyon an vote sou li.

237
00:22:25,920 --> 00:22:28,982
Epi Palman an jis pa t fè sa.

238
00:22:28,982 --> 00:22:36,920
Epi mwen te ale nan Tribinal Federal la epi mwen depoze yon plent,
kote mwen te di ke sa ta dwe aktyèlman soumèt bay elektora a.

239
00:22:36,920 --> 00:22:41,620
Epi Tribinal Federal la te di, wi,
Palman an gen tout pouvwa nan Swis.

240
00:22:41,620 --> 00:22:50,031
E nan lespri omnipotans sa a, nan konsyans
sa a, yo te adopte yon lwa apre yon lòt.

241
00:22:50,031 --> 00:22:53,226
Yon ekspres van rive, e kounye a dekri sa a pou manto.

242
00:22:53,226 --> 00:23:01,228
Epi Palman an pa sanble sousye si
konstitisyon an aplike oswa non.

243
00:23:01,228 --> 00:23:04,744
Yo pral fè tout bagay pou pwodiksyon elektrisite.

244
00:23:04,744 --> 00:23:11,432
Mwen ta renmen fouye yon ti kras pi fon nan
domaj potansyèl pou lanati ak peyizaj ou pè.

245
00:23:11,432 --> 00:23:16,785
Ki sa egzakteman ki posib ak lwa sa a, oswa pito, kisa w pè?

246
00:23:16,785 --> 00:23:21,596
Ki entèvansyon espesifik ki posib nan lanati?

247
00:23:21,596 --> 00:23:28,742
Kidonk, an premye, yo planifye gwo
pak solè e yo posib tou nan Alps yo.

248
00:23:28,742 --> 00:23:41,891
An reyalite, sa a se te sèlman yon opsyon tanporè yo te deside nan
otòn 2022 kòm yon mezi kout tèm pou korije mank elektrisite a.

249
00:23:41,891 --> 00:23:45,160
Epi sa ta dwe kounye a yon posibilite alontèm.

250
00:23:45,160 --> 00:23:52,738
Sa vle di ke gwo patiraj alpèn yo ka
kouvri ak estrikti asye ak pano solè.

251
00:23:52,738 --> 00:23:58,941
Lòt bagay la se ke yo ta dwe pèmèt tou
eksplisitman turbine van nan forè nan Swis.

252
00:23:58,941 --> 00:24:05,978
Sa vle di ke, pou pwoteje klima a, moun antre nan
forè, netwaye yon espas forè ki egal a yon teren

253
00:24:05,978 --> 00:24:09,521
foutbòl pou yon turbin van, epi mete youn la ...

254
00:24:09,521 --> 00:24:12,600
Èske sa deja di klè nan lwa a,
oswa èske li ouvè pou entèpretasyon?

255
00:24:12,600 --> 00:24:16,146
Èske sa vle di ou vle fè l pi fasil,
oswa èske sa vle di se konsa li ye?

256
00:24:16,146 --> 00:24:21,739
Kidonk, nan tèm legal, turbin van nan
forè yo limite a yon kote espesifik.

257
00:24:21,739 --> 00:24:29,379
E sa se yon gwo soulajman, si se pa yon
apwobasyon pou plantasyon eolyen nan forè yo.

258
00:24:29,379 --> 00:24:38,705
Li enpòtan pou sonje ke kanton Zurich, ki se kanton ki gen plis
moun nan Swis, gen plis pase yon milyon moun. Kounye a gen plan

259
00:24:38,705 --> 00:24:48,352
pou 120 turbin van, 110 ladan yo pral bati nan forè a, paske
pa gen plis espas ki disponib pase sou krèt yo ak nan forè a.

260
00:24:48,352 --> 00:24:52,060
Epi sa yo se aktyèlman enpak anviwònmantal ki pi grav yo.

261
00:24:52,060 --> 00:25:00,705
Natirèlman, gen tou izin idwoelektrik moun ta renmen
bati nan biotòp ki gen enpòtans kantonal, e sa posib tou.

262
00:25:00,705 --> 00:25:03,080
Lanati tou senpleman pa konte ankò.

263
00:25:03,080 --> 00:25:04,972
Sa sanble yon ti jan absid, pa vre?

264
00:25:04,972 --> 00:25:09,960
Moun yo vle sove klima a, se poutèt sa
gen tout bri sa a sou enèji renouvlab.

265
00:25:09,960 --> 00:25:13,111
An menm tan, yo ap koupe forè yo epi yo ap detwi lanati.

266
00:25:13,111 --> 00:25:15,166
Kijan sa mache?

267
00:25:15,166 --> 00:25:17,440
Se egzakteman sa ki absid.

268
00:25:17,440 --> 00:25:25,780
Sa pa ka kòrèk ke nou netwaye forè pou sa yo rele enèji vèt.

269
00:25:25,780 --> 00:25:29,923
Pa gen anpil espas nan Swis, ou dwe reyalize sa.

270
00:25:29,923 --> 00:25:35,384
Swis la gen anpil moun, soti nan lwès
rive nan lès, soti nan nò rive nan sid.

271
00:25:35,384 --> 00:25:42,884
E si ou vle elaji enèji van an anpil, ou dwe
pran an konsiderasyon ke kounye a se turbin ki

272
00:25:42,884 --> 00:25:47,319
gen 250 mèt wotè, ki bezwen yon kantite espas.

273
00:25:47,319 --> 00:25:55,312
Epi nan Swis, forè yo toujou se zile divèsite
biyolojik, men tou se zile rekreyasyon pou popilasyon an.

274
00:25:55,312 --> 00:25:58,583
Yo toujou gen bò forè ki byen raze.

275
00:25:58,583 --> 00:26:04,267
Li te pi ouvè anpil, e te gen anpil plis pye bwa nan jaden an.

276
00:26:04,267 --> 00:26:06,587
Jodi a, yo fin koupe tout bwa yo.

277
00:26:06,587 --> 00:26:11,205
E kounye a y ap antre nan forè a, yo vle
konstwi wout ki lajè dis mèt epi netwaye yon zòn

278
00:26:11,205 --> 00:26:13,943
forè ki gen menm gwosè ak yon teren foutbòl.

279
00:26:13,943 --> 00:26:17,342
E se aktyèlman agiman prensipal nou an.

280
00:26:17,342 --> 00:26:21,140
Ou pa ka koupe pyebwa pou pwoteje klima a.

281
00:26:21,140 --> 00:26:24,914
Ou soti nan yon kontèks ki kritik sou enèji van.

282
00:26:24,914 --> 00:26:30,085
Kounye a, si ou fè yon demi pa dèyè epi evalye
sitiyasyon an, ki kote ou pè ke domaj ki pi gwo a pral fèt?

283
00:26:30,085 --> 00:26:36,724
Èske se turbin van yo, gwo plant
idwoelektrik yo, oswa petèt plant solè yo nan Alps yo?

284
00:26:36,724 --> 00:26:41,180
Èske ou ka quantifye kote ou panse pi gwo menas pou lanati ye?

285
00:26:41,180 --> 00:26:49,457
Avèk idwoelektrisite, se sèten ou jwenn anpil
benefis pou yon envestisman ki relativman piti.

286
00:26:49,457 --> 00:26:52,787
Gen domaj la tou, sa sèten.

287
00:26:52,787 --> 00:27:02,826
Men ak sistèm enèji solè, yon moun ka vrèman sipoze ke
gwo zòn nan Alps yo pral aktyèlman kouvri ak bilding.

288
00:27:02,826 --> 00:27:08,688
Pou mwen, sa a se yon gwo domaj paske
Swis la pwospere sou peyizaj li yo.

289
00:27:08,688 --> 00:27:15,586
Peyizaj yo trè enpòtan pou peyi nou – istorikman pale.

290
00:27:15,586 --> 00:27:24,271
Nou gen anpil gwo otèl ki te bati
nan kote ki ofri bèl vi sou Alpy yo.

291
00:27:24,271 --> 00:27:27,456
E se egzakteman Alps sa yo ki pral kouvri kounye a.

292
00:27:27,456 --> 00:27:30,802
Sa vle di li gen enpòtans istorik tou.

293
00:27:30,802 --> 00:27:37,618
Epi wi, dezyèm bagay la se forè yo, kote mwen wè domaj sa a.

294
00:27:37,618 --> 00:27:40,954
Se yon pwen enteresan ou soulve
sou rejyon touris yo, sou Alps yo.

295
00:27:40,954 --> 00:27:43,704
Kantòn Graubünden vle vin yon pyonye nan domèn sa a.

296
00:27:43,704 --> 00:27:45,663
Mwen kontan pran siyal la.

297
00:27:45,663 --> 00:27:52,655
Yo aktyèlman vle pouswiv e genyen nan x zòn, mwen panse nan 30
zòn, e – korije m si m pa gen rezon – plis

298
00:27:52,655 --> 00:27:58,573
pase de douzèn definitivman elimine nan
kote estratejik, sou pant mòn, pou di konsa.

299
00:27:58,573 --> 00:28:05,253
Kidonk, apa de St. Moritz, mwen panse w ap wè gwo
turbine van sa yo devan chak gwo destinasyon touris nan lavni.

300
00:28:05,253 --> 00:28:13,103
Kijan ou evalye sa an tèm de
enpòtans touris ak ekonomi an nan Swis?

301
00:28:13,103 --> 00:28:16,548
Egzakteman, turbine van yo gwo anpil, yo bezwen espas tou.

302
00:28:16,548 --> 00:28:21,702
Yo dwe konstwi nan kote ki ekspoze kote gen van.

303
00:28:21,702 --> 00:28:30,812
E lè gouvènman federal la bay kanton Graubünden, youn nan pi
popilè destinasyon touris nan mond lan, lòd pou enstale 100

304
00:28:30,812 --> 00:28:38,632
turbin van, pa gen okenn fason pou evite lefèt ke turbin sa yo
pral konstwi nan Davos, sou Lenzerheide,

305
00:28:38,632 --> 00:28:46,160
nan Arosa, toupre Pak Nasyonal Swis la – an
lòt mo, nan tout kote touris ki pi popilè yo.

306
00:28:46,160 --> 00:28:57,872
E jan mwen te di anvan, istorikman sa a trè enpòtan
paske touris ak Alps yo se sa ki defini idantite nou.

307
00:28:57,872 --> 00:29:05,246
Nan fen 19yèm syèk la, Swis la te fè yon kwasans masiv
epi li te vin youn nan peyi ki pi rich nan mond lan.

308
00:29:05,246 --> 00:29:13,257
E se egzakteman poutèt peyizaj sa yo ke anpil
moun ki soti aletranje vin jwenn nou pou admire yo.

309
00:29:13,257 --> 00:29:22,780
E mwen pèsonèlman twouve sa tris anpil ke Alps yo pa gen valè
ankò, e mwen panse sa se yon devlopman terib sou bò Palman an.

310
00:29:22,780 --> 00:29:32,003
Kounye a, tout dekri sa yo, dekri jeneral sa a, divès pwopozisyon
eksprès ou te mansyone yo, Solarexpress, Windexpress,

311
00:29:32,003 --> 00:29:36,136
yo vrèman nan kontèks sa yo rele tranzisyon enèji a.

312
00:29:36,136 --> 00:29:41,778
Gen yon dezi pou kite konbistib fosil, men an menm tan gen
rezèvasyon sou enèji nikleyè, e okenn nouvo

313
00:29:41,778 --> 00:29:46,837
plant nikleyè pa ap bati nan Swis kounye a –
gen yon kalite entèdiksyon teknoloji an plas.

314
00:29:46,837 --> 00:29:51,064
Almay deja elimine yo, men nan lòt pati
nan mond lan sitiyasyon an byen diferan.

315
00:29:51,064 --> 00:29:53,377
Ki opinyon jeneral ou sou tranzisyon enèji sa a?

316
00:29:53,377 --> 00:29:55,681
Èske sa nesesè? Èske leta dwe pouse sa?

317
00:29:55,681 --> 00:30:01,252
Èske ekonomi an ka fè sa? Èske li ka
regle tèt li? Ki opinyon ou sou sa?

318
00:30:01,252 --> 00:30:04,855
Tranzisyon enèji a se yon sijè ki trè konplèks an li menm.

319
00:30:04,855 --> 00:30:11,363
Sa m wè klè se ke konbistib fosil yo mennen nan
chanjman klimatik, e chanjman klimatik la danjere.

320
00:30:11,363 --> 00:30:14,549
Nou bezwen jwenn solisyon.

321
00:30:14,549 --> 00:30:16,995
Pwoblèm nan se kijan politisyen yo ap abòde li.

322
00:30:16,995 --> 00:30:21,252
Li mande popilasyon an: èske nou
vle elimine enèji nikleyè piti piti?

323
00:30:21,252 --> 00:30:24,440
Popilasyon an te di wi, sa pa etone.

324
00:30:24,440 --> 00:30:27,665
Yo te mande popilasyon an: èske ou vle
elimine konbistib fosil yo piti piti?

325
00:30:27,665 --> 00:30:29,525
Popilasyon an di wi.

326
00:30:29,525 --> 00:30:38,414
Nan tou de vòt yo, pèsonn pa t esplike sa sa t ap vle di, konbyen
sa t ap koute, oswa kijan sa t ap mache egzakteman. Olye de sa,

327
00:30:38,414 --> 00:30:46,408
yo fikse objektif, popilasyon an aksepte yo, epi konsekans yo
parèt. Kounye a moun yo fache paske sa pa mache, paske

328
00:30:46,408 --> 00:30:54,567
popilasyon an ap reziste, paske gen domaj nan lanati,
paske sa ap vin chè, epi paske sa ap kreye ensètitid.

329
00:30:54,567 --> 00:30:58,148
Mwen konsidere sa kòm yon konpòtman enjis.

330
00:30:58,148 --> 00:31:06,612
Mwen ta pito wè piblik la tande laverite epi
yo di yo gen twa opsyon pou pwodui elektrisite.

331
00:31:06,612 --> 00:31:10,880
Avèk pano solè sou do kay yo, sa mande sa ak sa.

332
00:31:10,880 --> 00:31:15,494
Avèk izin elektrik ki mache ak
gaz, sa vle di sa ak sa pou klima a.

333
00:31:15,494 --> 00:31:23,521
Avèk izin nikleyè, sa vle di sa ak sa pou
dechè yo, pou depo a, pou acha iranyòm nan.

334
00:31:23,521 --> 00:31:25,800
Lè sa a, ou konnen sa w ap pale a.

335
00:31:25,800 --> 00:31:32,440
Men kounye a ou jis fikse objektif ki sonnen byen epi
apre sa w ap chèche konnen kijan pou w mete yo an pratik.

336
00:31:32,440 --> 00:31:35,270
Epi mwen gen gwo rezèv sou sa.

337
00:31:35,270 --> 00:31:42,117
Se yon kalite politik utopik e ki pa
vrèman onèt, si m ka rezime l konsa.

338
00:31:42,117 --> 00:31:48,956
Lè w gade sipòtè dekri jeneral sa a, kesyon
an poze tou sou kiyès egzakteman ki enplike.

339
00:31:48,956 --> 00:31:52,473
E kòm yon obsèvatè net, mwen yon ti jan sezi.

340
00:31:52,473 --> 00:31:59,571
Sa a pwolonje soti agoch pou rive adwat, soti nan
baron elektrisite ak asosyasyon komèsyal pwisan rive nan

341
00:31:59,571 --> 00:32:03,514
Pati Vèt la ak lòt òganizasyon anviwònmantal, pa pa w.

342
00:32:03,514 --> 00:32:10,762
Kijan li posib ke anpil opozan politik ap
travay ansanm toudenkou? Sa di nou kisa?

343
00:32:10,762 --> 00:32:19,564
Se konsa pwoblèm nan se ke anpil nan jwè yo ki kounye a an
favè dekri jeneral la nan menm bato a nan Climate Alliance.

344
00:32:19,564 --> 00:32:27,025
Sa vle di ke nan Climate Alliance, loby solè a
nan menm bato ak asosyasyon anviwònmantal yo.

345
00:32:27,025 --> 00:32:32,259
E sa a se, natirèlman, yon
kontradiksyon lè li rive nan konsèvasyon lanati.

346
00:32:32,259 --> 00:32:35,528
Lè li rive pwoteksyon klima, toulede sètènman dakò.

347
00:32:35,528 --> 00:32:38,680
Gen konfli lè li rive konsèvasyon lanati.

348
00:32:38,680 --> 00:32:47,339
E se lè sa a mwen reyalize ke souvan yo pa gen kouraj, epi moun
yo di wi, nou menm kòm òganizasyon anviwònmantal pa sèlman anfavè

349
00:32:47,339 --> 00:32:51,576
pwoteksyon klima, men nou toujou anfavè konsèvasyon lanati.

350
00:32:51,576 --> 00:33:00,931
Epi la, nou bezwen anpil plis klète, ansanm ak kouraj pou deklare
lagè kont baron elektrisite yo epi di, wi, nou toulede anfavè

351
00:33:00,931 --> 00:33:06,110
klima a, men lè li rive konsèvasyon lanati, se la amitye a fini.

352
00:33:06,110 --> 00:33:08,906
E sa mande kouraj, ki klèman manke.

353
00:33:08,906 --> 00:33:16,631
Epi kounye a, ak dekri Mantel la, tou de bò yo nan menm bato a:
òganizasyon anviwònman yo, petèt ap sere dan yo, ak baron

354
00:33:16,631 --> 00:33:25,210
elektrisite yo, ki kontan paske y ap tann sibvansyon ki pral
koule si yo pèmèt yo bati toupatou, menm nan zòn riral ouvè.

355
00:33:25,210 --> 00:33:31,804
Jounal Neue Zürcher Zeitung te mete yon tit sou
ou ki di, "Konsèvatè peyizaj Albert Rösti dwe pè."

356
00:33:31,804 --> 00:33:36,443
Albert Rösti se Konseye Federal ki responsab pou dosye sa a.

357
00:33:36,443 --> 00:33:38,616
Kijan ou gen entansyon konvenk elektora a?

358
00:33:38,616 --> 00:33:42,302
Referandòm nan ap fèt nan mwa jen ane sa a.

359
00:33:42,302 --> 00:33:45,138
Sa a se yon orè ki vrèman sere.

360
00:33:45,138 --> 00:33:47,970
Sa ka te chwazi entansyonèlman.

361
00:33:47,970 --> 00:33:55,559
Mwen kwè piblik la pa gen ase enfòmasyon sou sa sa t ap
vle di si yo ta adopte dekri jeneral sa a, ak objektif

362
00:33:55,559 --> 00:33:59,901
sa yo, restriksyon sa yo ak pwoblèm sa yo ki poko rezoud.

363
00:33:59,901 --> 00:34:02,893
E mwen kwè ke popilasyon an dwe
enfòme nan yon fason totalman objektif.

364
00:34:02,893 --> 00:34:07,956
Ki sa sa vle di bati yon turbin van?
Ki sa sa vle di bati youn nan forè a?

365
00:34:07,956 --> 00:34:14,520
Ki sa sa vle di bati yon izin solè nan
Alps ki gen menm gwosè ak 100 teren foutbòl?

366
00:34:14,520 --> 00:34:17,200
Kisa k rive nan sezon fredi lè gen nèj?

367
00:34:17,200 --> 00:34:30,000
E mwen kwè ou senpleman dwe apwoche moun ak imaj ak
enfòmasyon epi kreye enfòmasyon sou yon gran varyete chanèl.

368
00:34:30,000 --> 00:34:39,081
E se sètènman konsa pou konvenk popilasyon an ke
se objektif sa yo n ap vote sou yo ak konsekans yo.

369
00:34:39,081 --> 00:34:45,759
Anplis de vòt referandòm sa a, ki, jan mwen
te di, fikse pou mwa jen, ou fèk anonse tou

370
00:34:45,759 --> 00:34:49,257
de nouvo inisyativ popilè ki nan menm liy lan.

371
00:34:49,257 --> 00:34:52,394
Èske ou ka dekri an kout sa sa enplike?

372
00:34:52,394 --> 00:34:59,084
Nan asosyasyon nou an, Freie Landschaft Schweiz (Peyizaj
Lib Swis), konsèvasyon lanati ak demokrasi dirèk se de

373
00:34:59,084 --> 00:35:03,576
sijè ki pwòch kè nou, e nou bay yo yon enpòtans patikilye.

374
00:35:03,576 --> 00:35:09,560
Demokrasi dirèk ak konsèvasyon lanati kounye
a toude anba menas akòz dekrè jeneral sa a.

375
00:35:09,560 --> 00:35:18,384
Men nou deja ka wè nan Palman an ke menm ide
ki pi fou ap pwopoze pou aboli referandòm yo

376
00:35:18,384 --> 00:35:23,267
nèt nan lwa, pou plis limite konsèvasyon lanati.

377
00:35:23,267 --> 00:35:25,977
E se la nou vle pran kont-mezi.

378
00:35:25,977 --> 00:35:32,798
Nou lanse de inisyativ popilè: Inisyativ
Pwoteksyon Forè ak Inisyativ Pwoteksyon Kominotè.

379
00:35:32,798 --> 00:35:39,615
Inisyativ Pwoteksyon Forè a vle pou yo pa
pèmèt tibin van ankò nan forè ak sou bor forè yo.

380
00:35:39,615 --> 00:35:48,507
Epi inisyativ pwoteksyon kominotè a vle pou, si yo konstwi yo,
toubin van yo toujou mande konsantman popilasyon ki afekte a.

381
00:35:48,507 --> 00:35:51,193
E koleksyon siyati a kounye a ankou.

382
00:35:51,193 --> 00:35:58,937
Epi nou dwe ranmase 100,000 siyati valab anvan Jiyè 2025.

383
00:35:58,937 --> 00:36:00,821
Kounye a nou anvi wè si w ap reyisi.

384
00:36:00,821 --> 00:36:04,122
Epi, san dout, ap gen pwochen kanpay referandòm yo.

385
00:36:04,122 --> 00:36:07,706
Sa se yon lòt bagay pou tann ak
enpasyans. Petèt yon dènye kesyon pèsonèl.

386
00:36:07,706 --> 00:36:14,138
Yo toujou jèn e yo deja trè angaje nan
kesyon konsèvasyon anviwònman ak peyizaj sa yo.

387
00:36:14,138 --> 00:36:17,556
Kijan ou te vin patisipe nan pwojè sa a an premye?

388
00:36:17,556 --> 00:36:19,753
Sa ka yon kalite tras fanmi.

389
00:36:19,753 --> 00:36:26,726
Manman mwen deja vin trè enplike nan
oswa an kontak ak konsèvasyon peyizaj.

390
00:36:26,726 --> 00:36:34,516
Li te grandi nan ane 1970 yo nan Wangen am
Zürichsee nan kanton Schwyz, kote yo te bati otowout

391
00:36:34,516 --> 00:36:38,986
A3 la dwat nan mitan vilaj la nan ane 1970 yo.

392
00:36:38,986 --> 00:36:44,580
Nan ane 1980 yo, li te demenaje
nan kanton Zurich, nan Bonstetten.

393
00:36:44,580 --> 00:36:48,868
La, yo te vle bati otowout A4 la atravè peyi a ki ouvè.

394
00:36:48,868 --> 00:36:54,820
Epi nan ane 1990 yo, manman m te vini ak
papa m nan Grenchen nan kanton Solothurn.

395
00:36:54,820 --> 00:37:00,769
La, jan chans te vle, yo te vle bati
otowout A5 la atravè peyizaj ouvè a.

396
00:37:00,769 --> 00:37:07,185
E angajman sa a bò kote tou de paran mwen yo te enfliyanse m tou.

397
00:37:07,185 --> 00:37:11,809
Mwen rete nan yon kote ki bèl anpil
nan Grenchen, ant Jura ak Plato Swis la.

398
00:37:11,809 --> 00:37:16,926
Ou ka wè Alps yo tou, kidonk
esansyèlman tout twa gwo peyizaj Swis la.

399
00:37:16,926 --> 00:37:23,500
Epi mwen toujou panse poukont mwen,
m ap gen sèlman 54 an nan lane 2050.

400
00:37:23,500 --> 00:37:33,160
Mwen ta renmen kite pitit mwen yo ak
yon peyizaj ki gen anpil valè ekolojik.

401
00:37:33,160 --> 00:37:41,420
Epi pou prezève ak antretyen peyizaj sa a pou
pi lontan posib, menm jan nou genyen li jodi a.

402
00:37:41,420 --> 00:37:46,420
Mèsi anpil. Nou swete ou tout siksè nan gwo
antrepriz sa a, ki deja ap gade nan lavni.

403
00:37:46,420 --> 00:37:49,577
Mèsi paske ou te patisipe nan pwogram nan. Elias Vogt, mèsi.

404
00:37:49,577 --> 00:37:53,560
Epi pou nou menm, chè telespektatè,
mwen remèsye nou pou atansyon nou.

405
00:37:53,560 --> 00:38:01,560
Mwen swete wè w ankò semèn pwochèn lè nou di,
byenveni nan emisyon politik la sou HOCH2.TV.

406
00:38:22,480 --> 00:38:23,880