WEBVTT

00:00.980 --> 00:08.540
Nan dat 29 septanm 2023, Palman Swis la te vote "Dekrè Amannman
Inifòm pou yon Founiti Elektrisite an Sekirite ki

00:08.540 --> 00:16.620
soti nan Enèji Renouvlab" avèk objektif swadizan pou
ranfòse sekirite founiti elektrisite a pandan sezon ivè.

00:16.620 --> 00:20.312
Yo rele lwa sa a "Mantelerlass"
oswa "Lwa sou Elektrisite" pou kout.

00:20.312 --> 00:29.316
Sa ta dwe prepare chemen pou yon pwodiksyon elektrisite ki
pi wo soti nan plant solè, eolyen ak idwoelektrik nan peyi a.

00:29.316 --> 00:35.000
Avèk nouvo lwa a, Konsèy Federal Swis la ap
kapab detèmine kilè, ki kote ak konbyen

00:35.000 --> 00:39.215
plant ki ka bati pou pwodiksyon enèji renouvlab.

00:39.215 --> 00:48.381
Divès òganizasyon tankou Alliance for Nature and Landscape
Switzerland, asosyasyon Free Landscape Switzerland ak

00:48.381 --> 00:59.049
Fondation Franz Weber te lanse yon referandòm kont nouvo lwa
federal la epi yo te soumèt 63,184 siyati nan mwa janvye 2024.

00:59.049 --> 01:08.100
Se poutèt sa, pwopozisyon kontwovèsyal la pral soumèt
bay elektora Swis la pou yon vòt nan dat 9 jen 2024.

01:08.100 --> 01:14.142
Agiman prensipal ke sipòtè yo prezante se
ke nouvo Lwa sou Elektrisite a nesesè pou

01:14.142 --> 01:17.800
evite yon mank kouran k ap vini nan Swis.

01:17.800 --> 01:23.443
Asosyasyon "Aufrecht Schweiz"
konsidere sa kòm yon kriz enèji ki fiktif.

01:23.443 --> 01:31.282
"Aufrecht Schweiz" se yon mouvman sitwayen ki vle
gen yon vwa nan politik Swis la ak kandida endepandan.

01:31.282 --> 01:39.068
Nan kominike pou laprès yo a ki gen tit "Manke kouran nan Swis?
Pa gen chans!" ki te pibliye nan otòn 2022, yon syantis

01:39.068 --> 01:46.638
enfòmatik ki pran retrèt nan izin elektrik la ak yon
enjenyè elektrik ki pran retrèt te ekri sa ki annapre a:

01:46.638 --> 01:52.569
"Lè li swiv estrateji laperèz ke lobi a pwomote,
Biwo Federal Enèji a ap benefisye dirèkteman

01:52.569 --> 01:56.283
konpayi gaz ak petwòl ansanm ak machann elektrisite yo."

01:56.283 --> 02:02.431
(…) Lè gouvènman an ankouraje nou ekonomize
elektrisite, se pa ditou paske nou pa gen ase, men se

02:02.431 --> 02:05.595
paske nou twò bon mache nan komès elektrisite a.

02:05.595 --> 02:12.490
Chak kilowat nou ekonomize benefisye konpayi
enèji yo, paske yo ka vann elektrisite ki

02:12.490 --> 02:18.903
ekonomize nan Swis aletranje a yon pri ki pi wo anpil.

02:18.903 --> 02:26.767
Nan yon deklarasyon, Asosyasyon Founisè Elektrisite
Aargau (VAS) te fè remake ke dekrè jeneral la ta mande yon

02:26.767 --> 02:31.973
renovasyon total nan tout enfrastrikti elektrisite nasyon an.

02:31.973 --> 02:37.723
Jiskaprezan, elektrisite te founi bay konsomatè
final yo sou baz prensip lojikman pwouve a nan

02:37.723 --> 02:41.173
plant elektrisite gwo echèl ki sitou santralize.

02:41.173 --> 02:47.498
Sepandan, enfrastrikti distribisyon an dwe
reglemante nan yon fason desantralize, ki ta dwe tou

02:47.498 --> 02:52.612
konplè, san erè epi pèmèt tout moun kominike youn ak lòt.

02:52.612 --> 02:58.933
Dapre VAS la, pwojeksyon kalifye yo estime ke
konvèsyon ak ekspansyon rezo yo ki nesesè

02:58.933 --> 03:02.830
nan Swis sèlman ap koute anviwon 100 milya CHF.

03:02.830 --> 03:12.700
Se sitou konsomatè ki pa gen privilèj ak lokatè ki pa gen mwayen
pou pran swen tèt yo ki oblije peye pou sèvis siplemantè sa a.

03:12.700 --> 03:20.865
Kòm sa rive souvan ak nouvo lwa yo, sa fini pa fè
pwofi ak sibvansyon yo vin prive pou kèk moun,

03:20.865 --> 03:25.967
pandan ke piblik la ki rete ap pataje depans ak risk yo.

03:25.967 --> 03:30.800
– Dapre Asosyasyon Founisè Elektrisite Aargau.

03:30.800 --> 03:39.052
Divès komite NO te kritike tou nouvo Lwa sou Elektrisite a pou,
pami lòt bagay, mete an kesyon prensip fondamantal

03:39.052 --> 03:47.860
konsèvasyon lanati ak peyizaj ke elektora Swis la te
enkri nan Konstitisyon Federal la pandan plizyè dizèn ane.

03:47.860 --> 03:56.054
Pa egzanp, yo ka kounye a netwaye forè yo pou konstwi
turbin van, epi yo ka bati gwo pak van ak solè nan

03:56.054 --> 04:01.840
peyizaj pwoteje – menm si sa detwi biotòp ki gen anpil valè.

04:01.840 --> 04:06.932
Anyen pa t ap kanpe sou wout
konstriksyon gwo pak solè nan Alpy Swis yo.

04:06.932 --> 04:14.211
Anpil paturaj alpèn ta ka kouvri ak estrikti asye ak panno solè.

04:14.211 --> 04:21.154
Elias Vogt, Prezidan asosyasyon "Freie Landschaft Schweiz"
(Peyizaj Lib Swis), eksplike nan yon entèvyou

04:21.154 --> 04:28.347
ak chèn televizyon endepandan HOCH2.TV sa lwa sa
a enplike ak poukisa li rekòmande pou rejte li.

04:28.347 --> 04:36.903
Tit emisyon politik la se: "Dekrè Mantel
la se destriksyon natirèl ki sibvansyone."

04:36.903 --> 04:43.270
Nan entèvyou a, Vogt abòde pwen kritik sa yo
konsènan nouvo Lwa sou Elektrisite a, pami lòt yo:

04:43.270 --> 04:47.791
- Patisipasyon demokratik ak dwa pou opoze an danje

04:47.791 --> 04:52.423
- Pwodiksyon elektrisite gen priyorite sou
konsèvasyon lanati nan nouvo Lwa sou Elektrisite a

04:52.423 --> 04:55.743
- Domaj natirèl "dapre lalwa" posib

04:55.743 --> 05:01.221
- Defigirman Alpy yo: pwodiksyon
elektrisite pran priyorite sou touris

05:01.221 --> 05:07.571
Elias Vogt fè referans ak kritik ekspè legal
Prof. Dr. Alain Griffel ki di ke dekri jeneral

05:07.571 --> 05:12.401
kontwovèsyal la vyole Konstitisyon Federal Swis la.

05:12.401 --> 05:19.680
Pwodiksyon enèji dwe ase, an sekirite,
ekonomik ak zanmitay anviwònman an, pa egzanp.

05:19.680 --> 05:28.120
Sepandan, kritè konpatibilite anviwònmantal ak
sekirite rezèv elektrisite dwe trete egalman.

05:28.120 --> 05:32.192
Sa pap rive ankò ak nouvo Lwa sou Elektrisite a.

05:32.192 --> 05:42.140
Li klè ke, anba gwo presyon, Palman Swis la te adopte yon
lwa ki pa konstitisyonèl e ki limite dwa demokratik yo.

05:42.140 --> 05:49.429
Kraen pou yon swadizan mank elektrisite nan
sezon fredi ap fè Palman an aji prese prese.

05:49.429 --> 05:57.596
Chè votè Swis yo: Èske nou menm tou nou vle anpeche
abolisyon dwa demokratik fondamantal yo ak defigir

05:57.596 --> 06:02.703
peyizaj Swis la anba pretèks pou ankouraje enèji renouvlab?

06:02.703 --> 06:08.134
Lè sa a, 9 jen, mete yon vòt NOU
kont "Mantelerlass" la nan bwat vòt la.

06:08.134 --> 06:16.290
Gade entèvyou trant minit la ak Dr. Philipp Gut ak Elias Vogt,
Prezidan asosyasyon "Freie Landschaft Schweiz" (Peyizaj Lib Swis),

06:16.290 --> 06:20.170
nan emisyon politik sou chèn televizyon endepandan HOCH2.TV.

06:20.170 --> 06:22.935
Entèvyou

06:30.315 --> 06:35.358
Chè telespektatè, mwen swete nou byenveni ak tout
chalè nan emisyon diskisyon politik sou HOCH2.TV.

06:35.358 --> 06:41.229
Ou konnen li, ou rekonèt li: pwogram sa a toujou
dirèk, toujou onèt, toujou angaje nan verite a, epi

06:41.229 --> 06:45.157
toujou prezante envite enteresan ki gen yon bagay pou di.

06:45.157 --> 06:52.475
Jodi a, mwen akeyi Elias Vogt, prezidan asosyasyon "Freie
Landschaft Schweiz" (Peyizaj Lib Swis), yon

06:52.475 --> 06:59.384
nouvo figi politik nan Swis, si m ka di sa, ki
deja fè yon diferans e ki sètènman vle fè plis.

06:59.384 --> 07:00.832
Se yon gwo plezi pou nou genyen ou nan pwogram nan.

07:00.832 --> 07:02.837
Mèsi anpil, Mesye Gut, pou envitasyon an.

07:02.837 --> 07:05.240
Mwen kontan anpil pou m la tou.

07:05.240 --> 07:10.253
Ou fèk òganize avèk siksè yon
referandòm ansanm ak lòt òganizasyon.

07:10.253 --> 07:16.570
Kidonk, pou telespektatè nan Almay ak
Otrich: nan Swis, li posib pou konteste lwa palman

07:16.570 --> 07:19.820
an adopte lè yo mande yon referandòm sou yo.

07:19.820 --> 07:23.989
Yo reyisi; omwen 50,000 siyati nesesè pou sa.

07:23.989 --> 07:30.146
Li konsène yon dekri jeneral ki vize ankouraje enèji renouvlab.

07:30.146 --> 07:35.803
Anvan nou kritike egzèsis sa a, èske ou ka
esplike sa lwa sa a vrèman vize reyalize?

07:35.803 --> 07:39.040
Ki sa egzakteman dekri jeneral sa a ye?

07:39.040 --> 07:47.670
Dekrè jeneral la se yon revizyon plizyè lwa
nan yon sèl pake, pou di konsa, kidonk tèm sa a.

07:47.670 --> 07:58.460
Sou yon bò, Lwa sou Enèji a dwe revize, sou lòt bò a, Lwa
sou Founiti Elektrisite a, epi twazyèmman, Lwa sou Planifikasyon

07:58.460 --> 08:04.022
Espasyal la, epi nan yon revizyon jeneral twa lwa sa yo.

08:04.022 --> 08:09.911
Objektif prensipal la se an reyalite
ekspansyon masiv enèji van ak solè nan Swis.

08:09.911 --> 08:16.969
Men tou konstriksyon 16 gwo izin idwoelektrik.

08:16.969 --> 08:25.825
Tout aspè sa yo ki gen rapò ak enèji renouvlab
ak ekspansyon yo reglemante nan pake konplè sa a.

08:25.825 --> 08:29.888
Sa a se sa ki dèyè tèm 'dékri mantèl'.

08:29.888 --> 08:35.715
Kidonk, kòd sa a se aktyèlman yon kalite
super lwa ki gen plizyè revizyon legal, pa vre?

08:35.715 --> 08:39.829
Egzakteman. Epi li genyen tou anpil pwoblèm ki poko rezoud.

08:39.829 --> 08:48.932
Sa vle di ke Konsèy Federal la, ki se gouvènman nou
an, ka regle detay endividyèl yo nan nivo òdonans lan.

08:48.932 --> 08:54.408
Gen anpil detay kote bagay yo vrèman desann nan biznis la.

08:54.408 --> 08:59.089
Konsèy Federal la ka, pa egzanp, diminye pwosedi otorizasyon yo.

08:59.089 --> 09:07.078
Epi paske Swis la aplike tou prensip otonomi minisipal, sa
vle di ke popilasyon an nan Swis la ka deside dirèkteman sou

09:07.078 --> 09:11.062
planifikasyon espasyal nan lokalite yo, nan minisipalite yo.

09:11.062 --> 09:19.075
Si Konsèy Federal la kout sa, li ka senpleman di ke
minisipalite sa yo pa gen vwa ankò, epi li pral tou

09:19.075 --> 09:23.200
aboli demokrasi dirèk ak referandòm nan minisipalite yo.

09:23.200 --> 09:24.891
Wi, n ap retounen sou pwen kritik yo pita.

09:24.891 --> 09:27.296
Petèt an premye yon ti kras sou aranjman boom lan.

09:27.296 --> 09:29.057
Lòt kesyon mwen nan kontèks sa a.

09:29.057 --> 09:30.980
Ou pa t inisye referandòm nan poukont ou.

09:30.980 --> 09:32.098
Ki lòt moun ki te patnè?

09:32.098 --> 09:34.546
Ki òganizasyon ki dèyè sa a?

09:34.546 --> 09:38.403
Kidonk, premye, se yon moun prive ki te inisye referandòm nan.

09:38.403 --> 09:45.559
Pierre-Alain Bruchez, yon ansyen ekspè finansye
ak anplwaye federal ki kounye a pran retrèt, te

09:45.559 --> 09:49.200
mande tèt li kisa ki te nan dekri jeneral sa a.

09:49.200 --> 09:54.695
Li te wè ke lwa sa a t ap pèmèt yo
konstwi gwo pak solè nan Alpy yo.

09:54.695 --> 10:02.242
Epi li te parèt devan medya yo 10 oktòb ane pase
a epi li te di, "M ap fè yon referandòm sou sa."

10:02.242 --> 10:11.105
Epi kèk jou apre, renome "Fondation Franz Weber" la te
parèt tou devan medya yo epi li te di ke nou menm tou n ap fè

10:11.105 --> 10:16.016
yon referandòm; nou sipòte kont-mezir yo, pou nou di konsa.

10:16.016 --> 10:18.221
Epi li te rive relativman vit.

10:18.221 --> 10:23.643
Lè sa a, nou menm nan Freie Landschaft Schweiz te
vle patisipe tou nan kanpay kont li, kidonk nou te

10:23.643 --> 10:26.099
mete fòs nou ansanm ak Mesye Bruchez, pou nou di konsa.

10:26.099 --> 10:31.006
Nou ankouraje òganizasyon manm nou yo pou kolekte siyati tou.

10:31.006 --> 10:38.140
Epi finalman, pandan Nwèl ak Nouvèl Ane, yo te
ranmase 63,000 siyati nan men yon gwo kantite

10:38.140 --> 10:42.700
òganizasyon ti ak gwo k ap pwoteje anviwònman ak sante.

10:42.700 --> 10:46.445
Kounye a petèt yon mo sou òganizasyon ou,
"Freie Landschaft Schweiz" (Peyizaj Lib Swis).

10:46.445 --> 10:49.621
Ki sa egzakteman sa ye? Ki objektif ou yo?

10:49.621 --> 10:55.416
"Freie Landschaft Schweiz" (Peyizaj Lib Swis) se
aktyèlman òganizasyon parapli pou kritik enèji van nan Swis.

10:55.416 --> 11:01.076
Nou gen apeprè 50 klib manm ak uit seksyon kantonal.

11:01.076 --> 11:06.952
Sa ta ka nan Thurgau, li ta ka nan
Vaud, an lòt mo, nenpòt kote nan Swis.

11:06.952 --> 11:14.409
E tout moun angaje yo pou asire
konsèvasyon lanati nan Swis konsènan turbin van yo.

11:14.409 --> 11:22.520
Men demokrasi dirèk, jan mwen te esplike pi bonè, se tou yon
pwen kle nan dekri jeneral la, se poutèt sa nou angaje nou

11:22.520 --> 11:27.212
ak tout fòs pou prezève konsèvasyon lanati ak demokrasi dirèk.

11:27.212 --> 11:32.148
Wi, ann eseye demonte pwoblèm sa a yon ti
kras epi abòde li yon fason sistematik.

11:32.148 --> 11:37.827
Youn nan pwen nan dekri jeneral sa a, nan lwa siperyè
sa a, nan lwa ki kouvri tout bagay sa a, se ke li fikse

11:37.827 --> 11:40.720
objektif espesifik pou ekspansyon enèji renouvlab yo.

11:40.720 --> 11:48.600
Kidonk, politikyen yo ap di ke pati enèji solè oswa
enèji van an dwe konsa oswa konsa anvan yon sèten dat.

11:48.600 --> 11:52.880
Kijan ou evalye objektif politik sa yo? Èske yo reyalis?

11:52.880 --> 11:57.240
Èske li fè sans pou politisyen
mete règ konsa? Ki opinyon ou sou sa?

11:57.240 --> 12:06.162
Kidonk, dekrè Mantelerlass la di nan tèm ki trè vag
ke nou ta dwe pwodui 45 terawatt-è elektrisite

12:06.162 --> 12:11.698
anplis soti nan enèji solè ak van pandan ane a rive 2050.

12:11.698 --> 12:15.916
Swis la kounye a konsome anviwon 60 terawatt-è.

12:15.916 --> 12:19.808
Kidonk, se yon gwo kantite ki bezwen konstwi.

12:19.808 --> 12:28.259
E jan mwen te di pi bonè, rete pou nou wè ki
teknoloji k ap pwodui konbyen elektrisite.

12:28.259 --> 12:36.620
Sa vle di ke Konsèy Federal la ka kounye a di ke nou
bezwen kantite sa a panèl solè ak kantite sa a turbin van.

12:36.620 --> 12:47.883
Pèsonèlman, mwen sispèk ke sa fini pa li vle enstale anviwon
1,500 turbin van ak plizyè santèn kilomèt kare panno solè.

12:47.883 --> 12:55.916
Ki kote yo pral plase yo, si se sou tèt kay oswa nan zòn
riral ouvè, se Konsèy Federal la ki deside; sa poko fikse.

12:55.916 --> 13:01.880
E sa reprezante yon menas pou yon gwo enpak
sou anviwònman Swis la, ki deja gen anpil moun.

13:01.880 --> 13:13.680
Epi se yon gwo kantite elektrisite ki pwodui
pandan jounen an, de fason iregilye, lè gen van.

13:13.680 --> 13:19.916
Epi tout sistèm nan, lwa siperyè sa a, regle detay yo twò piti.

13:19.916 --> 13:27.920
E se poutèt sa li bon pou fikse objektif;
nou vle pwodwi 45 tèrawatè-èdtan anplis.

13:27.920 --> 13:31.672
Men si sa reyalis, se sèlman dye yo ki konnen; pèsonn pa konnen.

13:31.672 --> 13:35.600
E se poutèt sa nou kritik lwa a tou.

13:35.600 --> 13:41.865
Yon lòt pwen – nou toujou ap gade seri
diferan domèn ki enplike yo – se sibvansyon yo.

13:41.865 --> 13:44.580
Enèji renouvlab yo ta dwe ankouraje fò.

13:44.580 --> 13:46.453
Kòman sa parèt?

13:46.453 --> 13:50.400
Nou te deja adopte yon nouvo lwa sou enèji an 2017.

13:50.400 --> 13:54.760
Sa a se kounye a, pou nou di, dezyèm etap la, dekri jeneral sa a.

13:54.760 --> 14:04.660
Epi nan epòk sa a, yo te di ke apati 2022, yo pap
bay okenn sibvansyon ankò pou izin solè ak izin van.

14:04.660 --> 14:06.302
Epi kounye a y ap kraze l.

14:06.302 --> 14:13.589
Dezyèmman, pake sipè sa a, dekrè
jeneral la, bay Konsèy Federal la men lib.

14:13.589 --> 14:20.881
Li ka deside konbyen sibvansyon
panèl solè ak tibin van yo resevwa.

14:20.881 --> 14:24.979
Menm la, nou pa konnen konbyen sibvansyon ki pral genyen.

14:24.979 --> 14:31.399
Men, nou ka sipoze ke li depase 50
pousan nan depans envestisman yo.

14:31.399 --> 14:37.024
Kidonk, lwa a sanble di ke jiska 60 pousan
nan depans envestisman yo ka sibvansyone.

14:37.024 --> 14:38.310
Wi, gen de modèl.

14:38.310 --> 14:43.500
Swa envestisè a di, mwen vle 60 pousan
nan envestisman an soti nan gouvènman an.

14:43.500 --> 14:47.978
Epi li jwenn sa, epi li toujou dwe
òganize 40 pousan an nan yon bank.

14:47.978 --> 14:54.242
Oswa li di ke gouvènman an pral bay yon
garanti pou chak kilowat-è li pwodui.

14:54.242 --> 14:56.181
Pèsonn pa konnen konbyen li wo.

14:56.181 --> 14:59.825
Sa ap pwobableman monte a 60 pousan tou.

14:59.825 --> 15:04.800
Kidonk ou wè, sa a se destriksyon lanati ki sibvansyone.

15:04.800 --> 15:13.666
Epi paske li pa ekonomikman rentab – espesyalman plant elektrisite
van yo, paske nou gen kondisyon van ki vrèman move nan Swis –

15:13.666 --> 15:18.660
e kounye a nou oblije bay sibvansyon enòm pou fè sa posib ditou.

15:18.660 --> 15:23.217
Youn nan pwoblèm yo, jan ou te mansyone
koutman nan yon kloz subordiné, se enèji

15:23.217 --> 15:25.977
regilye a, enèji bann lan, ki aktyèlman nesesè.

15:25.977 --> 15:30.885
Kounye a, li lojik ke lè lapli ap tonbe
oswa lè li fè nwa, enèji solè pa mache.

15:30.885 --> 15:33.540
Si pa gen van, enèji van pa mache.

15:33.540 --> 15:35.232
Kijan pwoblèm sa a ka rezoud?

15:35.232 --> 15:44.640
Respectively, èske sa pa yon nouvo pwoblèm si ou envesti
twòp nan pwodiktè enèji ki pa fyab e ki gen anpil volatilite?

15:44.640 --> 15:52.259
Se egzakteman gwo pwoblèm nan nan dekri
jeneral la ki poko klè e k ap kreye nouvo pwoblèm.

15:52.259 --> 15:58.321
Tout planifikasyon rezo a pa enkli, depo a pa enkli.

15:58.321 --> 16:03.456
Sa vle di ke gwo kantite enèji solè ak enèji van ap ajoute.

16:03.456 --> 16:08.730
Men kijan pou estoke sa a, se yon mistè pou tout moun.

16:08.730 --> 16:18.376
Pèsonèlman, mwen panse enèji solè sou do kay se yon bon
opsyon paske ou ka konsome epi estoke pouvwa solè lokalman.

16:18.376 --> 16:26.222
Men sa pa reglemante nan Mantelerlass la, ke
yo ta dwe ankouraje l, ke yo ta dwe fè

16:26.222 --> 16:31.320
rechèch sou li, ke gen pi bon opsyon pou estoke.

16:31.320 --> 16:37.289
E sa vle di gen yon risk ke n ap pran menm
direksyon ak Almay, kote gwo kantite enèji

16:37.289 --> 16:40.777
van parèt toudenkou epi disparèt toudenkou.

16:40.777 --> 16:46.560
Pandan jounen an, nan mitan jounen an, gen anpil enèji
solè, epi toudenkou nan mitan lannwit pa gen anyen ditou.

16:46.560 --> 16:50.613
Epi toudenkou ou gen gwo pwoblèm rezo.

16:50.613 --> 16:54.680
E sa lakoz depans ak ensètitid.

16:54.680 --> 17:00.972
Epi sa kounye a se yon pwen kritik
prensipal kont dekri jeneral sa a.

17:00.972 --> 17:05.540
Yon lòt pwen, ke ou deja mansyone
plizyè fwa, se patisipasyon demokratik.

17:05.540 --> 17:10.940
Aparaman, lwa sa a limite tou posiblite pou fè objeksyon.

17:10.940 --> 17:14.773
Laswis byen koni pou prensip sibsidiarite li a.

17:14.773 --> 17:19.013
Sa vle di ke desizyon yo pran nan nivo ki pi
ba posib, dirèkteman pa moun ki afekte yo.

17:19.013 --> 17:21.002
Kounye a, li vrèman ap vin santralize.

17:21.002 --> 17:26.648
Konsèy Federal la, gouvènman federal la,
sètadi gouvènman nasyonal la, ap pran plis pouvwa.

17:26.648 --> 17:32.255
Kijan restriksyon sa a sou opòtinite pou fè
objeksyon, opòtinite pou patisipe, ak

17:32.255 --> 17:36.630
kodeterminasyon demokratik pa sitwayen manifeste tèt li?

17:36.630 --> 17:42.368
Nan Swis, nou gen de opsyon pou nou
gen yon vwa nan pwojè enèji van yo.

17:42.368 --> 17:45.691
Youn se ke nou vote sou pwojè yo.

17:45.691 --> 17:54.522
Sa a se kounye a ka a nan 24 sou 26
kanton, kote popilasyon lokal la vote.

17:54.522 --> 18:05.506
Apre sa, endividi, sitwayen prive ak òganizasyon anviwònmantal
ka depoze objeksyon kont pwojè yo, menm si yo deja apwouve, pou

18:05.506 --> 18:11.571
soulve kesyon tankou konsèvasyon lanati oswa pwoblèm bri pèsonèl.

18:11.571 --> 18:19.601
Epi kounye a tou de opsyon yo pral
elimine an mas oswa limite pa dekri jeneral la.

18:19.601 --> 18:28.200
Kòm mwen te deja di, dekri Mantel la vize
pèmèt Konsèy Federal la aboli referandòm yo.

18:28.200 --> 18:37.705
Nan lòt men an, dekri Mantelerlass la presize ke pwodiksyon
elektrisite dwe toujou gen priyorite sou tout lòt enterè.

18:37.705 --> 18:47.759
Sa vle di ke si ou depoze yon objeksyon epi di ke ferm van sa
a pral lakoz twòp polisyon bri pou twòp moun, yo pap pèmèt li.

18:47.759 --> 18:53.292
Oswa yo koupe pyebwa, sa ki pa
akseptab; li pa an rapò ak benefis la.

18:53.292 --> 19:01.460
Lè sa a, tribinal la dwe toujou apwouve ferm van an, paske
pwodiksyon elektrisite toujou gen priyorite sou tout lòt enterè.

19:01.460 --> 19:07.620
Kidonk ou ka pa kapab vote ankò, men ou ka toujou
depoze yon objeksyon, menm si yo pral sètènman rejte li.

19:07.620 --> 19:11.720
Kidonk, se yon rediksyon drastik nan demokrasi dirèk nou an.

19:11.720 --> 19:18.261
Sa mennen nou dirèkteman nan pwochen pwen an.
Evalyasyon enterè sa yo se tou yon kesyon konstitisyonèl.

19:18.261 --> 19:26.108
Yon avoka byen koni, Pwofesè Alain Griffel, kritike sa, li di ke
dekri jeneral sa a tou vyole Konstitisyon an,

19:26.108 --> 19:33.868
vyole Konstitisyon Federal Swis la, paske ou pa ka di
ke kèk enterè toudenkou pran priyorite sou lòt yo.

19:33.868 --> 19:39.380
Èske ou ka esplike pi klè ki kritik pwofesè sa
a genyen egzakteman sou nouvo dekri jeneral la?

19:39.380 --> 19:47.035
Nan Swis, nou gen yon atik nan konstitisyon
an sou politik enèji ki gen senk prensip.

19:47.035 --> 19:53.389
Mwen pa konnen si m ka site yo tout, men
sètènman rezèv pouvwa a oswa pwodiksyon enèji a dwe

19:53.389 --> 19:57.106
ase, an sekirite, ekonomik ak zanmitay anviwònman.

19:57.106 --> 19:59.918
Mwen pa ka sonje senkyèm pwen an kounye a.

19:59.918 --> 20:03.520
Men nan nenpòt ka, pwen sa yo tout egalman enpòtan.

20:03.520 --> 20:06.420
Sa vle di ke yo dwe reyalize an menm tan.

20:06.420 --> 20:13.178
Nan lòt mo, konpatibilite anviwònmantal ak
sekirite rezèv elektrisite dwe trete egalman.

20:13.178 --> 20:18.771
E kounye a, Palman an ap di ke pwodiksyon
elektrisite gen priyorite sou konsèvasyon lanati.

20:18.771 --> 20:26.986
Sa a se yon pas gratis ki pèmèt pwojè ki danjere pou anviwònman
an pase san okenn kontwòl nenpòt kote. Sa pa konstitisyonèl.

20:26.986 --> 20:30.752
Se pa sa pèp Swis la te vle.

20:30.752 --> 20:35.040
E sa domaje anviwònman natirèl nou an, ki se baz egzistans nou.

20:35.040 --> 20:39.440
E sa ka genyen gwo konsekans grav.

20:39.440 --> 20:46.139
Reyalite a se ke, pandan plizyè dizèn ane, popilasyon Swis la te
plizyè fwa entegre pwoteksyon anviwònman an nan konstitisyon an.

20:46.139 --> 20:48.500
Kidonk, se efektivman lalwa a.

20:48.500 --> 20:54.095
E kounye a, sa prèske efase nèt ak yon sèl kou plim ki soti anlè.

20:54.095 --> 20:57.888
Ki opinyon ou sou sa a? Kijan
sitiyasyon sa a te rive nan premye plas?

20:57.888 --> 21:01.919
Sa vrèman etranj. Reprezantan eli yo konnen sa tou.

21:01.919 --> 21:11.300
Kidonk, ki lespri tan oswa ki sitiyasyon ijans ki ta ka
vrèman mennen yo entwodui yon lwa konsa brital kounye a?

21:11.300 --> 21:16.261
Byen, li te aktyèlman kòmanse nan otòn 2022.

21:16.261 --> 21:21.480
Anvan sa, depi plizyè ane, Palman
an pa t janm okipe politik enèji.

21:21.480 --> 21:30.498
Epi nan ete 2022, jis lè pandemi kowonaviris la t ap rive
nan bout li, Komisyon Elektrisite a te fè yon gwo anons nan

21:30.498 --> 21:35.668
medya yo ke anpil izin nikleyè an Frans t ap sibi antretyen.

21:35.668 --> 21:43.271
Epi li ta ka rive ke nou menm nan Swis ta ka
toudenkou sibi yon mank kouran sezon fredi k ap vini an.

21:43.271 --> 21:50.110
Epi, nan twa semèn, Palman an prese pase yon
pwojè lwa Solar Express epi li di, "Kounye a nou

21:50.110 --> 21:53.885
pral bati gwo plant elektrisite solè nan Alps yo."

21:53.885 --> 21:58.816
Kidonk, n ap kouvri gwo zòn nan Alpy yo ak pano solè.

21:58.816 --> 22:02.179
Epi sa te deja enkonstitisyonèl nan epòk sa a.

22:02.179 --> 22:06.295
Epi li te reyalize nan twa semèn.

22:06.295 --> 22:08.880
Ebyen, sa te yon desizyon prese prese.

22:08.880 --> 22:18.281
Epi, paske sa te enkonstitisyonèl, Palman an
te dwe otomatikman konsilte popilasyon an.

22:18.281 --> 22:20.351
Konstitisyon nou an prevwa sa.

22:20.351 --> 22:25.920
Si ou fè yon lwa ki pa konstitisyonèl,
ou dwe kite popilasyon an vote sou li.

22:25.920 --> 22:28.982
Epi Palman an jis pa t fè sa.

22:28.982 --> 22:36.920
Epi mwen te ale nan Tribinal Federal la epi mwen depoze yon plent,
kote mwen te di ke sa ta dwe aktyèlman soumèt bay elektora a.

22:36.920 --> 22:41.620
Epi Tribinal Federal la te di, wi,
Palman an gen tout pouvwa nan Swis.

22:41.620 --> 22:50.031
E nan lespri omnipotans sa a, nan konsyans
sa a, yo te adopte yon lwa apre yon lòt.

22:50.031 --> 22:53.226
Yon ekspres van rive, e kounye a dekri sa a pou manto.

22:53.226 --> 23:01.228
Epi Palman an pa sanble sousye si
konstitisyon an aplike oswa non.

23:01.228 --> 23:04.744
Yo pral fè tout bagay pou pwodiksyon elektrisite.

23:04.744 --> 23:11.432
Mwen ta renmen fouye yon ti kras pi fon nan
domaj potansyèl pou lanati ak peyizaj ou pè.

23:11.432 --> 23:16.785
Ki sa egzakteman ki posib ak lwa sa a, oswa pito, kisa w pè?

23:16.785 --> 23:21.596
Ki entèvansyon espesifik ki posib nan lanati?

23:21.596 --> 23:28.742
Kidonk, an premye, yo planifye gwo
pak solè e yo posib tou nan Alps yo.

23:28.742 --> 23:41.891
An reyalite, sa a se te sèlman yon opsyon tanporè yo te deside nan
otòn 2022 kòm yon mezi kout tèm pou korije mank elektrisite a.

23:41.891 --> 23:45.160
Epi sa ta dwe kounye a yon posibilite alontèm.

23:45.160 --> 23:52.738
Sa vle di ke gwo patiraj alpèn yo ka
kouvri ak estrikti asye ak pano solè.

23:52.738 --> 23:58.941
Lòt bagay la se ke yo ta dwe pèmèt tou
eksplisitman turbine van nan forè nan Swis.

23:58.941 --> 24:05.978
Sa vle di ke, pou pwoteje klima a, moun antre nan
forè, netwaye yon espas forè ki egal a yon teren

24:05.978 --> 24:09.521
foutbòl pou yon turbin van, epi mete youn la ...

24:09.521 --> 24:12.600
Èske sa deja di klè nan lwa a,
oswa èske li ouvè pou entèpretasyon?

24:12.600 --> 24:16.146
Èske sa vle di ou vle fè l pi fasil,
oswa èske sa vle di se konsa li ye?

24:16.146 --> 24:21.739
Kidonk, nan tèm legal, turbin van nan
forè yo limite a yon kote espesifik.

24:21.739 --> 24:29.379
E sa se yon gwo soulajman, si se pa yon
apwobasyon pou plantasyon eolyen nan forè yo.

24:29.379 --> 24:38.705
Li enpòtan pou sonje ke kanton Zurich, ki se kanton ki gen plis
moun nan Swis, gen plis pase yon milyon moun. Kounye a gen plan

24:38.705 --> 24:48.352
pou 120 turbin van, 110 ladan yo pral bati nan forè a, paske
pa gen plis espas ki disponib pase sou krèt yo ak nan forè a.

24:48.352 --> 24:52.060
Epi sa yo se aktyèlman enpak anviwònmantal ki pi grav yo.

24:52.060 --> 25:00.705
Natirèlman, gen tou izin idwoelektrik moun ta renmen
bati nan biotòp ki gen enpòtans kantonal, e sa posib tou.

25:00.705 --> 25:03.080
Lanati tou senpleman pa konte ankò.

25:03.080 --> 25:04.972
Sa sanble yon ti jan absid, pa vre?

25:04.972 --> 25:09.960
Moun yo vle sove klima a, se poutèt sa
gen tout bri sa a sou enèji renouvlab.

25:09.960 --> 25:13.111
An menm tan, yo ap koupe forè yo epi yo ap detwi lanati.

25:13.111 --> 25:15.166
Kijan sa mache?

25:15.166 --> 25:17.440
Se egzakteman sa ki absid.

25:17.440 --> 25:25.780
Sa pa ka kòrèk ke nou netwaye forè pou sa yo rele enèji vèt.

25:25.780 --> 25:29.923
Pa gen anpil espas nan Swis, ou dwe reyalize sa.

25:29.923 --> 25:35.384
Swis la gen anpil moun, soti nan lwès
rive nan lès, soti nan nò rive nan sid.

25:35.384 --> 25:42.884
E si ou vle elaji enèji van an anpil, ou dwe
pran an konsiderasyon ke kounye a se turbin ki

25:42.884 --> 25:47.319
gen 250 mèt wotè, ki bezwen yon kantite espas.

25:47.319 --> 25:55.312
Epi nan Swis, forè yo toujou se zile divèsite
biyolojik, men tou se zile rekreyasyon pou popilasyon an.

25:55.312 --> 25:58.583
Yo toujou gen bò forè ki byen raze.

25:58.583 --> 26:04.267
Li te pi ouvè anpil, e te gen anpil plis pye bwa nan jaden an.

26:04.267 --> 26:06.587
Jodi a, yo fin koupe tout bwa yo.

26:06.587 --> 26:11.205
E kounye a y ap antre nan forè a, yo vle
konstwi wout ki lajè dis mèt epi netwaye yon zòn

26:11.205 --> 26:13.943
forè ki gen menm gwosè ak yon teren foutbòl.

26:13.943 --> 26:17.342
E se aktyèlman agiman prensipal nou an.

26:17.342 --> 26:21.140
Ou pa ka koupe pyebwa pou pwoteje klima a.

26:21.140 --> 26:24.914
Ou soti nan yon kontèks ki kritik sou enèji van.

26:24.914 --> 26:30.085
Kounye a, si ou fè yon demi pa dèyè epi evalye
sitiyasyon an, ki kote ou pè ke domaj ki pi gwo a pral fèt?

26:30.085 --> 26:36.724
Èske se turbin van yo, gwo plant
idwoelektrik yo, oswa petèt plant solè yo nan Alps yo?

26:36.724 --> 26:41.180
Èske ou ka quantifye kote ou panse pi gwo menas pou lanati ye?

26:41.180 --> 26:49.457
Avèk idwoelektrisite, se sèten ou jwenn anpil
benefis pou yon envestisman ki relativman piti.

26:49.457 --> 26:52.787
Gen domaj la tou, sa sèten.

26:52.787 --> 27:02.826
Men ak sistèm enèji solè, yon moun ka vrèman sipoze ke
gwo zòn nan Alps yo pral aktyèlman kouvri ak bilding.

27:02.826 --> 27:08.688
Pou mwen, sa a se yon gwo domaj paske
Swis la pwospere sou peyizaj li yo.

27:08.688 --> 27:15.586
Peyizaj yo trè enpòtan pou peyi nou – istorikman pale.

27:15.586 --> 27:24.271
Nou gen anpil gwo otèl ki te bati
nan kote ki ofri bèl vi sou Alpy yo.

27:24.271 --> 27:27.456
E se egzakteman Alps sa yo ki pral kouvri kounye a.

27:27.456 --> 27:30.802
Sa vle di li gen enpòtans istorik tou.

27:30.802 --> 27:37.618
Epi wi, dezyèm bagay la se forè yo, kote mwen wè domaj sa a.

27:37.618 --> 27:40.954
Se yon pwen enteresan ou soulve
sou rejyon touris yo, sou Alps yo.

27:40.954 --> 27:43.704
Kantòn Graubünden vle vin yon pyonye nan domèn sa a.

27:43.704 --> 27:45.663
Mwen kontan pran siyal la.

27:45.663 --> 27:52.655
Yo aktyèlman vle pouswiv e genyen nan x zòn, mwen panse nan 30
zòn, e – korije m si m pa gen rezon – plis

27:52.655 --> 27:58.573
pase de douzèn definitivman elimine nan
kote estratejik, sou pant mòn, pou di konsa.

27:58.573 --> 28:05.253
Kidonk, apa de St. Moritz, mwen panse w ap wè gwo
turbine van sa yo devan chak gwo destinasyon touris nan lavni.

28:05.253 --> 28:13.103
Kijan ou evalye sa an tèm de
enpòtans touris ak ekonomi an nan Swis?

28:13.103 --> 28:16.548
Egzakteman, turbine van yo gwo anpil, yo bezwen espas tou.

28:16.548 --> 28:21.702
Yo dwe konstwi nan kote ki ekspoze kote gen van.

28:21.702 --> 28:30.812
E lè gouvènman federal la bay kanton Graubünden, youn nan pi
popilè destinasyon touris nan mond lan, lòd pou enstale 100

28:30.812 --> 28:38.632
turbin van, pa gen okenn fason pou evite lefèt ke turbin sa yo
pral konstwi nan Davos, sou Lenzerheide,

28:38.632 --> 28:46.160
nan Arosa, toupre Pak Nasyonal Swis la – an
lòt mo, nan tout kote touris ki pi popilè yo.

28:46.160 --> 28:57.872
E jan mwen te di anvan, istorikman sa a trè enpòtan
paske touris ak Alps yo se sa ki defini idantite nou.

28:57.872 --> 29:05.246
Nan fen 19yèm syèk la, Swis la te fè yon kwasans masiv
epi li te vin youn nan peyi ki pi rich nan mond lan.

29:05.246 --> 29:13.257
E se egzakteman poutèt peyizaj sa yo ke anpil
moun ki soti aletranje vin jwenn nou pou admire yo.

29:13.257 --> 29:22.780
E mwen pèsonèlman twouve sa tris anpil ke Alps yo pa gen valè
ankò, e mwen panse sa se yon devlopman terib sou bò Palman an.

29:22.780 --> 29:32.003
Kounye a, tout dekri sa yo, dekri jeneral sa a, divès pwopozisyon
eksprès ou te mansyone yo, Solarexpress, Windexpress,

29:32.003 --> 29:36.136
yo vrèman nan kontèks sa yo rele tranzisyon enèji a.

29:36.136 --> 29:41.778
Gen yon dezi pou kite konbistib fosil, men an menm tan gen
rezèvasyon sou enèji nikleyè, e okenn nouvo

29:41.778 --> 29:46.837
plant nikleyè pa ap bati nan Swis kounye a –
gen yon kalite entèdiksyon teknoloji an plas.

29:46.837 --> 29:51.064
Almay deja elimine yo, men nan lòt pati
nan mond lan sitiyasyon an byen diferan.

29:51.064 --> 29:53.377
Ki opinyon jeneral ou sou tranzisyon enèji sa a?

29:53.377 --> 29:55.681
Èske sa nesesè? Èske leta dwe pouse sa?

29:55.681 --> 30:01.252
Èske ekonomi an ka fè sa? Èske li ka
regle tèt li? Ki opinyon ou sou sa?

30:01.252 --> 30:04.855
Tranzisyon enèji a se yon sijè ki trè konplèks an li menm.

30:04.855 --> 30:11.363
Sa m wè klè se ke konbistib fosil yo mennen nan
chanjman klimatik, e chanjman klimatik la danjere.

30:11.363 --> 30:14.549
Nou bezwen jwenn solisyon.

30:14.549 --> 30:16.995
Pwoblèm nan se kijan politisyen yo ap abòde li.

30:16.995 --> 30:21.252
Li mande popilasyon an: èske nou
vle elimine enèji nikleyè piti piti?

30:21.252 --> 30:24.440
Popilasyon an te di wi, sa pa etone.

30:24.440 --> 30:27.665
Yo te mande popilasyon an: èske ou vle
elimine konbistib fosil yo piti piti?

30:27.665 --> 30:29.525
Popilasyon an di wi.

30:29.525 --> 30:38.414
Nan tou de vòt yo, pèsonn pa t esplike sa sa t ap vle di, konbyen
sa t ap koute, oswa kijan sa t ap mache egzakteman. Olye de sa,

30:38.414 --> 30:46.408
yo fikse objektif, popilasyon an aksepte yo, epi konsekans yo
parèt. Kounye a moun yo fache paske sa pa mache, paske

30:46.408 --> 30:54.567
popilasyon an ap reziste, paske gen domaj nan lanati,
paske sa ap vin chè, epi paske sa ap kreye ensètitid.

30:54.567 --> 30:58.148
Mwen konsidere sa kòm yon konpòtman enjis.

30:58.148 --> 31:06.612
Mwen ta pito wè piblik la tande laverite epi
yo di yo gen twa opsyon pou pwodui elektrisite.

31:06.612 --> 31:10.880
Avèk pano solè sou do kay yo, sa mande sa ak sa.

31:10.880 --> 31:15.494
Avèk izin elektrik ki mache ak
gaz, sa vle di sa ak sa pou klima a.

31:15.494 --> 31:23.521
Avèk izin nikleyè, sa vle di sa ak sa pou
dechè yo, pou depo a, pou acha iranyòm nan.

31:23.521 --> 31:25.800
Lè sa a, ou konnen sa w ap pale a.

31:25.800 --> 31:32.440
Men kounye a ou jis fikse objektif ki sonnen byen epi
apre sa w ap chèche konnen kijan pou w mete yo an pratik.

31:32.440 --> 31:35.270
Epi mwen gen gwo rezèv sou sa.

31:35.270 --> 31:42.117
Se yon kalite politik utopik e ki pa
vrèman onèt, si m ka rezime l konsa.

31:42.117 --> 31:48.956
Lè w gade sipòtè dekri jeneral sa a, kesyon
an poze tou sou kiyès egzakteman ki enplike.

31:48.956 --> 31:52.473
E kòm yon obsèvatè net, mwen yon ti jan sezi.

31:52.473 --> 31:59.571
Sa a pwolonje soti agoch pou rive adwat, soti nan
baron elektrisite ak asosyasyon komèsyal pwisan rive nan

31:59.571 --> 32:03.514
Pati Vèt la ak lòt òganizasyon anviwònmantal, pa pa w.

32:03.514 --> 32:10.762
Kijan li posib ke anpil opozan politik ap
travay ansanm toudenkou? Sa di nou kisa?

32:10.762 --> 32:19.564
Se konsa pwoblèm nan se ke anpil nan jwè yo ki kounye a an
favè dekri jeneral la nan menm bato a nan Climate Alliance.

32:19.564 --> 32:27.025
Sa vle di ke nan Climate Alliance, loby solè a
nan menm bato ak asosyasyon anviwònmantal yo.

32:27.025 --> 32:32.259
E sa a se, natirèlman, yon
kontradiksyon lè li rive nan konsèvasyon lanati.

32:32.259 --> 32:35.528
Lè li rive pwoteksyon klima, toulede sètènman dakò.

32:35.528 --> 32:38.680
Gen konfli lè li rive konsèvasyon lanati.

32:38.680 --> 32:47.339
E se lè sa a mwen reyalize ke souvan yo pa gen kouraj, epi moun
yo di wi, nou menm kòm òganizasyon anviwònmantal pa sèlman anfavè

32:47.339 --> 32:51.576
pwoteksyon klima, men nou toujou anfavè konsèvasyon lanati.

32:51.576 --> 33:00.931
Epi la, nou bezwen anpil plis klète, ansanm ak kouraj pou deklare
lagè kont baron elektrisite yo epi di, wi, nou toulede anfavè

33:00.931 --> 33:06.110
klima a, men lè li rive konsèvasyon lanati, se la amitye a fini.

33:06.110 --> 33:08.906
E sa mande kouraj, ki klèman manke.

33:08.906 --> 33:16.631
Epi kounye a, ak dekri Mantel la, tou de bò yo nan menm bato a:
òganizasyon anviwònman yo, petèt ap sere dan yo, ak baron

33:16.631 --> 33:25.210
elektrisite yo, ki kontan paske y ap tann sibvansyon ki pral
koule si yo pèmèt yo bati toupatou, menm nan zòn riral ouvè.

33:25.210 --> 33:31.804
Jounal Neue Zürcher Zeitung te mete yon tit sou
ou ki di, "Konsèvatè peyizaj Albert Rösti dwe pè."

33:31.804 --> 33:36.443
Albert Rösti se Konseye Federal ki responsab pou dosye sa a.

33:36.443 --> 33:38.616
Kijan ou gen entansyon konvenk elektora a?

33:38.616 --> 33:42.302
Referandòm nan ap fèt nan mwa jen ane sa a.

33:42.302 --> 33:45.138
Sa a se yon orè ki vrèman sere.

33:45.138 --> 33:47.970
Sa ka te chwazi entansyonèlman.

33:47.970 --> 33:55.559
Mwen kwè piblik la pa gen ase enfòmasyon sou sa sa t ap
vle di si yo ta adopte dekri jeneral sa a, ak objektif

33:55.559 --> 33:59.901
sa yo, restriksyon sa yo ak pwoblèm sa yo ki poko rezoud.

33:59.901 --> 34:02.893
E mwen kwè ke popilasyon an dwe
enfòme nan yon fason totalman objektif.

34:02.893 --> 34:07.956
Ki sa sa vle di bati yon turbin van?
Ki sa sa vle di bati youn nan forè a?

34:07.956 --> 34:14.520
Ki sa sa vle di bati yon izin solè nan
Alps ki gen menm gwosè ak 100 teren foutbòl?

34:14.520 --> 34:17.200
Kisa k rive nan sezon fredi lè gen nèj?

34:17.200 --> 34:30.000
E mwen kwè ou senpleman dwe apwoche moun ak imaj ak
enfòmasyon epi kreye enfòmasyon sou yon gran varyete chanèl.

34:30.000 --> 34:39.081
E se sètènman konsa pou konvenk popilasyon an ke
se objektif sa yo n ap vote sou yo ak konsekans yo.

34:39.081 --> 34:45.759
Anplis de vòt referandòm sa a, ki, jan mwen
te di, fikse pou mwa jen, ou fèk anonse tou

34:45.759 --> 34:49.257
de nouvo inisyativ popilè ki nan menm liy lan.

34:49.257 --> 34:52.394
Èske ou ka dekri an kout sa sa enplike?

34:52.394 --> 34:59.084
Nan asosyasyon nou an, Freie Landschaft Schweiz (Peyizaj
Lib Swis), konsèvasyon lanati ak demokrasi dirèk se de

34:59.084 --> 35:03.576
sijè ki pwòch kè nou, e nou bay yo yon enpòtans patikilye.

35:03.576 --> 35:09.560
Demokrasi dirèk ak konsèvasyon lanati kounye
a toude anba menas akòz dekrè jeneral sa a.

35:09.560 --> 35:18.384
Men nou deja ka wè nan Palman an ke menm ide
ki pi fou ap pwopoze pou aboli referandòm yo

35:18.384 --> 35:23.267
nèt nan lwa, pou plis limite konsèvasyon lanati.

35:23.267 --> 35:25.977
E se la nou vle pran kont-mezi.

35:25.977 --> 35:32.798
Nou lanse de inisyativ popilè: Inisyativ
Pwoteksyon Forè ak Inisyativ Pwoteksyon Kominotè.

35:32.798 --> 35:39.615
Inisyativ Pwoteksyon Forè a vle pou yo pa
pèmèt tibin van ankò nan forè ak sou bor forè yo.

35:39.615 --> 35:48.507
Epi inisyativ pwoteksyon kominotè a vle pou, si yo konstwi yo,
toubin van yo toujou mande konsantman popilasyon ki afekte a.

35:48.507 --> 35:51.193
E koleksyon siyati a kounye a ankou.

35:51.193 --> 35:58.937
Epi nou dwe ranmase 100,000 siyati valab anvan Jiyè 2025.

35:58.937 --> 36:00.821
Kounye a nou anvi wè si w ap reyisi.

36:00.821 --> 36:04.122
Epi, san dout, ap gen pwochen kanpay referandòm yo.

36:04.122 --> 36:07.706
Sa se yon lòt bagay pou tann ak
enpasyans. Petèt yon dènye kesyon pèsonèl.

36:07.706 --> 36:14.138
Yo toujou jèn e yo deja trè angaje nan
kesyon konsèvasyon anviwònman ak peyizaj sa yo.

36:14.138 --> 36:17.556
Kijan ou te vin patisipe nan pwojè sa a an premye?

36:17.556 --> 36:19.753
Sa ka yon kalite tras fanmi.

36:19.753 --> 36:26.726
Manman mwen deja vin trè enplike nan
oswa an kontak ak konsèvasyon peyizaj.

36:26.726 --> 36:34.516
Li te grandi nan ane 1970 yo nan Wangen am
Zürichsee nan kanton Schwyz, kote yo te bati otowout

36:34.516 --> 36:38.986
A3 la dwat nan mitan vilaj la nan ane 1970 yo.

36:38.986 --> 36:44.580
Nan ane 1980 yo, li te demenaje
nan kanton Zurich, nan Bonstetten.

36:44.580 --> 36:48.868
La, yo te vle bati otowout A4 la atravè peyi a ki ouvè.

36:48.868 --> 36:54.820
Epi nan ane 1990 yo, manman m te vini ak
papa m nan Grenchen nan kanton Solothurn.

36:54.820 --> 37:00.769
La, jan chans te vle, yo te vle bati
otowout A5 la atravè peyizaj ouvè a.

37:00.769 --> 37:07.185
E angajman sa a bò kote tou de paran mwen yo te enfliyanse m tou.

37:07.185 --> 37:11.809
Mwen rete nan yon kote ki bèl anpil
nan Grenchen, ant Jura ak Plato Swis la.

37:11.809 --> 37:16.926
Ou ka wè Alps yo tou, kidonk
esansyèlman tout twa gwo peyizaj Swis la.

37:16.926 --> 37:23.500
Epi mwen toujou panse poukont mwen,
m ap gen sèlman 54 an nan lane 2050.

37:23.500 --> 37:33.160
Mwen ta renmen kite pitit mwen yo ak
yon peyizaj ki gen anpil valè ekolojik.

37:33.160 --> 37:41.420
Epi pou prezève ak antretyen peyizaj sa a pou
pi lontan posib, menm jan nou genyen li jodi a.

37:41.420 --> 37:46.420
Mèsi anpil. Nou swete ou tout siksè nan gwo
antrepriz sa a, ki deja ap gade nan lavni.

37:46.420 --> 37:49.577
Mèsi paske ou te patisipe nan pwogram nan. Elias Vogt, mèsi.

37:49.577 --> 37:53.560
Epi pou nou menm, chè telespektatè,
mwen remèsye nou pou atansyon nou.

37:53.560 --> 38:01.560
Mwen swete wè w ankò semèn pwochèn lè nou di,
byenveni nan emisyon politik la sou HOCH2.TV.