Fl-29 ta' Settembru 2023, il-Parlament Svizzeru approva d-"Digriet ta' Emenda Uniformi għal Provvista Sikura ta'
Elettriku minn Energiji Rinovabbli" bil-għan, skont iddikjaraw, li jsaħħaħ is-sigurtà tal-provvista tal-elettriku fix-xitwa.
Din il-liġi hija msejħa "Mantelerlass" jew, fil-qosor, "Electricity Act".
Dan għandu jiftaħ it-triq għal produzzjoni akbar ta' elettriku minn impjanti solari, tar-riħ u idroelettriċi fil-pajjiż.
Bil-liġi l-ġdida, il-Kunsill Federali Svizzeru se jkun jista' jiddetermina meta, fejn u kemm impjanti
jistgħu jinbnew għall-produzzjoni ta' enerġija rinnovabbli.
Diversi organizzazzjonijiet bħal Alliance for Nature and Landscape Switzerland, l-assoċjazzjoni Free Landscape
Switzerland u l-Fondation Franz Weber nedew referendum kontra l-liġi federali l-ġdida u ppreżentaw 63,184 firma f'Jannar 2024.
Il-proposta kontroversjali se tiġi ppreżentata lill-elettorat Svizzeru għal votazzjoni fis-9 ta' Ġunju 2024.
L-argument ewlieni li jressqu l-appoġġaturi hu li l-Att ġdid dwar l-Elettriku huwa meħtieġ biex
jipprevjeni nuqqas imminenti ta' elettriku fiż-Żvizzera.
L-assoċjazzjoni "Aufrecht Schweiz" tirreferi għal dan bħala kriżi tal-enerġija maħluqa.
"Aufrecht Schweiz" huwa moviment taċ-ċittadini li jrid ikollu vuċi fil-politika Svizra b'kandidati indipendenti.
Fil-komunikat għall-istampa tagħhom bit-titlu "Nuqqas ta' enerġija fiż-Żvizzera? Le, assolutament!" ippubblikat fil-ħarifa
tal-2022, xjentist tal-kompjuter irtirat mill-impjanti elettriċi u inġinier elettriku irtirat kitbu dan li ġej:
"Billi ssegwi l-istrateġija tal-biża' promossa mill-lobby, l-Uffiċċju Federali tal-Enerġija qed
jibbenefika direttament lill-kumpaniji tal-gass u ż-żejt kif ukoll lill-kummerċjanti tal-elettriku."
(…) Meta l-gvern iħeġġiġna biex niffrankaw l-elettriku, mhux minħabba li għandna wisq ftit minnu, iżda
minħabba li aħna wisq irħas fil-kummerċ tal-elettriku.
Kull kilowatt li niffrankaw jibbenefika lill-kumpaniji tal-enerġija, għax jistgħu jbiegħu l-elettriku
miffrankat fiż-Żvizzera barra b'prezz ferm ogħla.
F'dikjarazzjoni, l-Assoċjazzjoni tal-Fornituri tal-Elettriku ta' Aargau (VAS) indikat li d-dekret ġenerali kien jeħtieġ reviżjoni
sħiħa tal-infrastruttura kollha tal-elettriku tan-nazzjon.
Sa issa, l-elettriku kien jitwassal lill-konsumaturi finali bbażat fuq il-prinċipju logikament ippruvat ta'
impjanti kbar ta' enerġija prinċipalment ċentralizzati.
Madankollu, l-infrastruttura tad-distribuzzjoni għandha tiġi regolata b'mod deċentralizzat, li għandu
wkoll ikun komprensiv, mingħajr żbalji u jippermetti lil kulħadd jikkomunika ma' kulħadd ieħor.
Skont il-VAS, proġezzjonijiet kwalifikati jistmaw li l-konverżjoni u l-espansjoni meħtieġa tan-netwerks
fiż-Żvizzera biss se jiswew madwar 100 biljun CHF.
Huwa prinċipalment konsumaturi mhux privileġġjati u keraġġi mingħajr il-mezzi biex jipprovdu lilhom
infushom li jridu jħallsu għal dan is-servizz addizzjonali.
Bħalma jiġri spiss bil-liġijiet il-ġodda, kollox jinżel fil-fatt li l-profitti u s-sussidji jiġu privatizzati
għal ftit nies, filwaqt li l-ispejjeż u r-riskji jinqasmu mill-pubbliku ġenerali li jibqa'.
– Skont l-Assoċjazzjoni tal-Fornituri tal-Elettriku ta' Aargau.
Diversi kumitati NO ukoll ikkritikaw l-Att ġdid dwar l-Elettriku għax, fost affarijiet oħra, jqajjem mistoqsijiet dwar prinċipji
fundamentali ta' konservazzjoni tan-natura u tal-pajsaġġ li ġew inkorporati fil-Kostituzzjoni
Federali mill-elettorat Svizzeru matul id-deċennji.
Per eżempju, issa jistgħu jitnaddfu l-foresti għall-kostruzzjoni ta' turbini tar-riħ, u jistgħu jinbnew
parkeġġi kbar tar-riħ u solari f'pajsaġġi protetti – anki jekk dan jħassar biotopi ta' valur.
Xejn ma jista' jfixkel il-kostruzzjoni ta' parkeġġi solari kbar fl-Alpi Żvizzeri.
Ħafna pasturi alpini jistgħu jkunu koperti b'strutturi tal-azzar u pannelli solari.
Elias Vogt, il-President tal-assoċjazzjoni "Freie Landschaft Schweiz" (Paesagg Ħieles Svizzerja), jispjega
f'intervista mal-kanal televiżiv indipendenti HOCH2.TV x'inhu f'din il-liġi u għaliex jirrakkomanda li tiġi miċħuda.
It-titlu tal-programm politiku ta' diskussjoni huwa: "Id-deċiżjoni dwar il-kappott hija distruzzjoni sussidjata tan-natura."
Fl-intervista, Vogt jittratta l-punti ta' kritika li ġejjin rigward l-Att ġdid dwar l-Elettriku, fost oħrajn:
- Il-parteċipazzjoni demokratika u d-dritt għall-objizzjoni huma f'periklu
- Il-produzzjoni tal-elettriku għandha prijorità fuq il-konservazzjoni tan-natura fil-Liġi l-ġdida dwar l-Elettriku
- Danni naturali "skont il-liġi" huma possibbli
- Id-diżfigurazzjoni tal-Alpi: il-produzzjoni tal-elettriku tieħu prijorità fuq it-turiżmu
Elias Vogt jirreferi għall-kritika tal-espert legali Prof. Dr. Alain Griffel li d-deċiżjoni ġenerali
kontroversjali tikser il-Kostituzzjoni Federali Svizra.
Il-produzzjoni tal-enerġija trid tkun biżżejjed, sigura, ekonomika u favur l-ambjent, pereżempju.
Madankollu, il-kriterji ta' kompatibbiltà ambjentali u s-sigurtà tal-provvista tal-elettriku għandhom jittrattaw b'mod ugwali.
Dan m'għadux se jkun il-każ bil-Liġi l-ġdida dwar l-Elettriku.
Huwa ċar li, taħt pressjoni konsiderevoli, il-Parlament Svizzeru għadda liġi li hija
inkostituzzjonali u tnaqqas id-drittijiet demokratiċi.
Biżgħat dwar nuqqas presuntu ta' elettriku fix-xitwa qed jikkawżaw lill-Parlament jaġixxi b'ħeffa.
Għeżież votanti tas-Svizzera: Tridux ukoll tipprevjenu l-abolizzjoni tad-drittijiet demokratiċi
fundamentali u d-diżfigurazzjoni tal-pajsaġġ Svizzeru taħt il-maskra tal-promozzjoni tal-enerġiji rinnovabbli?
Imbagħad, fis-9 ta' Ġunju, poġġi vot LE kontra l-"Mantelerlass" fil-kaxxa tal-votazzjoni.
Ara l-intervista ta' nofs siegħa ma' Dr. Philipp Gut u Elias Vogt, President tal-assoċjazzjoni "Freie Landschaft
Schweiz" (Paesagg Ħieles Svizzerja), fuq il-programm politiku ta' diskussjoni tal-kanal televiżiv indipendenti HOCH2.TV.
Intervista
Għeżież telespettaturi, nilqagħkom bil-qalb fit-talk show politiku fuq HOCH2.TV.
Int tafha, tirrikonoxxiha: dan il-programm huwa dejjem dirett, dejjem onest, dejjem impenjat lejn il-verità, u
dejjem jinkludi mistednin eċċitanti li għandhom x'jgħidu.
Illum nilqa' lil Elias Vogt, il-president tal-assoċjazzjoni "Freie Landschaft Schweiz" (Paesagg Ħieles Svizra),
figura politika ġdida fis-Svizzera, jekk nista' ngħid hekk, li diġà għamel differenza u ċertament irid jagħmel aktar.
Huwa tajjeb ħafna li għandekek fil-programm.
Grazzi ħafna, Sur Gut, għall-istedina.
Jien ukoll inħossni kuntent li jien hawn.
Riċentement organizzajt b'suċċess referendum flimkien ma' organizzazzjonijiet oħra.
Allura, għall-ispettaturi fil-Ġermanja u fl-Awstrija: fis-Svizzera, huwa possibbli li wieħed jikkontesta l-liġijiet
adottati mill-parlament billi jitlob referendum dwarhom.
Huma rnexxew; għall-inqas 50,000 firma huma meħtieġa għal dan.
Dan jirrigwarda dak li jissejjaħ deċiżjoni ġenerali li għandha l-għan li tippromwovi l-enerġiji rinnovabbli.
Qabel ma nikkritikaw dan l-eżerċizzju, tista' tispjega x'inhu l-għan reali ta' din il-liġi?
X'inhu eżattament dan id-deċiżjoni ġenerali msejħa hekk?
Id-dekret ġenerali huwa reviżjoni ta' diversi liġijiet f'dekret wieħed ġenerali, biex ngħidu hekk, u minn hawn ġej it-terminu.
Min-naħa waħda, l-Att dwar l-Enerġija għandu jiġi rivedut, min-naħa l-oħra, l-Att dwar il-Provvista
tal-Elettriku, u t-tielet, l-Att dwar il-Pjanifikazzjoni Spazjali, u f'reviżjoni ġenerali ta' dawn it-tliet atti.
L-objettiv ewlieni huwa fil-fatt l-espansjoni massiva tal-enerġija mir-riħ u solari fiż-Żvizzera.
Imma wkoll il-kostruzzjoni ta' 16 stazzjonijiet kbar tal-enerġija idroelettrika.
Dawn l-aspetti kollha relatati mal-enerġiji rinnovabbli u l-espansjoni tagħhom huma rregolati f'dan il-pakkett komprensiv.
Dan hu dak li hemm wara t-terminu 'dettat tal-manteniment'.
Allura dan il-kodiċi hu fil-fatt tip ta' super-liġi li fih diversi emendi legali, hux?
Eżattament. U fih ukoll ħafna kwistjonijiet mhux solvuti.
Dan ifisser li l-Kunsill Federali, li hu l-gvern tagħna, jista' mbagħad jirregola dettalji individwali fil-livell tal-ordinanza.
Hemm ħafna dettalji fejn verament jidħlu fil-qalba tan-negozju.
Il-Kunsill Federali jista', pereżempju, jnaqqas il-proċeduri ta' awtorizzazzjoni.
U għax l-Iżvizzera tapplika wkoll il-prinċipju tal-awtonomija muniċipali, li jfisser li l-popolazzjoni fl-Iżvizzera
tista' tiddeċiedi direttament dwar il-pjanifikazzjoni spazjali fil-lokalità tagħha, fil-muniċipalità tagħha.
Jekk il-Kunsill Federali jnaqqas dan, allura jista' sempliċement jgħid li dawn il-muniċipalitajiet m'għandhomx
aktar vuċi, u mbagħad se jħassar id-demokrazija diretta u r-referenda fil-muniċipalitajiet.
Iva, nerġgħu lura għall-punti tal-kritika aktar tard.
Forsi l-ewwel ftit dwar l-arranġament tal-boom.
Il-mistoqsija tiegħi oħra f'dan il-kuntest.
Int ma bdejtx ir-referendum waħdek.
Min ieħor kien sieħeb?
Liema organizzazzjonijiet hemm wara dan?
Allura, l-ewwel, individwu privat beda r-referendum.
Pierre-Alain Bruchez, eks espert finanzjarju u impjegat federali li issa huwa ritirar, staqsa x'kien fih dan id-digriet ġenerali.
Ra li din il-liġi kienet se tippermetti l-bini ta' parkeġġi solari kbar fl-Alpi.
U mbagħad deher quddiem il-media fis-10 ta' Ottubru tas-sena li għaddiet u qal, "Qed nsejjaħ referendum dwar dan."
U mbagħad il-Fondazzjoni Franz Weber magħrufa ħarġet ukoll quddiem il-media ftit jiem wara u qalet li aħna wkoll qed inżommu
referendum; nappoġġjaw il-miżuri kontra, biex ngħidu hekk.
U mbagħad ġara relattivament malajr.
Imbagħad aħna f'Freie Landschaft Schweiz ridna wkoll nieħdu sehem fil-kampanja kontraha,
għalhekk ingħaqadna ma' Mr Bruchez, biex ngħidu hekk.
Aħna ħeġġejna lill-organizzazzjonijiet membri tagħna biex jiġbru firmat ukoll.
U fl-aħħar, matul il-Milied u s-Sena l-Ġdida, ġew miġbura 63,000 firma minn numru kbir ta' organizzazzjonijiet
żgħar u kbar għall-protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa.
Issa forsi kelma dwar l-organizzazzjoni tagħkom, "Freie Landschaft Schweiz" (Paesagg Ħieles Svizra).
X'inhu eżattament dak? X'inhuma l-miri tiegħek?
"Freie Landschaft Schweiz" (Paesagg Ħieles Isvizzera) huwa fil-fatt l-organizzazzjoni ombrellali
għall-kritiċi tal-enerġija mir-riħ fl-Isvizzera.
Għandna madwar 50 klabb membri u tmien sezzjonijiet kantonali.
Dan jista' jkun f'Thurgau, jista' jkun f'Vaud, b'kelma oħra, kullimkien fiż-Żvizzera.
U kulħadd huwa impenjat li jiżgura l-konservazzjoni tan-natura fiż-Żvizzera fir-rigward tat-turbini tar-riħ.
Imma d-demokrazija diretta, kif spjegajt qabel, hija wkoll punt ewlieni fid-dekret ġenerali, u għalhekk aħna
impenjati b'mod qawwi biex nippreservaw il-konservazzjoni tan-natura u d-demokrazija diretta.
Iva, ejja nippruvaw niddisinjaw din il-kwistjoni ftit u nindirizzawha b'mod sistematiku.
Punt wieħed f'dan id-digriet ġenerali, f'din is-super-liġi, f'din il-liġi komprensiva, hu li jistabbilixxi
miri speċifiċi għall-espansjoni tal-enerġiji rinnovabbli.
Allura, fil-fatt, il-politiki qed jgħidu li l-parteċipazzjoni tal-enerġija solari jew tal-enerġija
mir-riħ trid tkun hekk jew hekk sal-data stabbilita.
Kif tivvaluta dawn l-objettivi tal-politika? Huma realistċi?
Għandu xi sens li l-politiki joħolqu regolamenti bħal dawn? X'inhi l-opinjoni tiegħek dwar dan?
Allura, id-deċiżjoni Mantelerlass tgħid b'termini ħafna vagi li għandna nipproduċu 45 terawatt-siegħa addizzjonali ta'
elettriku minn enerġija solari u riħ matul is-sena sal-2050.
Is-Svizzera bħalissa tikkonsma madwar 60 terawatt siegħa.
Allura dik hija ammont kbir ħafna li għandu jiġi mibni.
U kif għedt qabel, għad irid jinstab liema teknoloġija se tipproduċi kemm elettriku.
Dan ifisser li l-Kunsill Federali issa jista' jgħid li għandna bżonn dan in-numru ta'
pannelli solari u dan in-numru ta' turbini tar-riħ.
Personalment, naħseb li kollox jidher li jrid jinstalla madwar 1,500 turbini tar-riħ u diversi
mijiet ta' kilometri kwadri ta' pannelli solari.
Fejn se jkunu lokalizzati, kemm fuq il-bejtijiet jew fil-kampanja miftuħa, huwa fil-fatt
f'idejn il-Kunsill Federali; dan għadu miftuħ.
U dan jippreżenta theddida ta' impatt ambjentali kbir fuq is-Svizzera, li diġà hija densament popolata.
U huwa ammont kbir ħafna ta' elettriku li mbagħad jiġi ġġenerat matul il-ġurnata, b'mod irregolari, meta jkun hemm riħ.
U s-sistema kollha, din il-liġi superjuri, tirregola d-dettalji wisq ftit.
U għalhekk hu tajjeb u xieraq li tistabbilixxi miri; irridu nipproduċu 45 terawatt-siegħa addizzjonali.
Imma jekk dan hu realistiku, biss l-allat jafu; ħadd ma jaf.
U għalhekk aħna wkoll kritiċi tal-liġi.
Punt ieħor – għadna qed nħarsu lejn il-firxa ta' oqsma differenti involuti – huma s-sussidji.
L-enerġiji rinnovabbli għandhom jiġu promossi b'mod qawwi.
Kif jidher dan?
Aħna diġà approvajna liġi ġdida dwar l-enerġija fl-2017.
Dan issa, biex ngħidu hekk, huwa t-tieni stadju, din id-deċiżjoni ġenerali.
U f'dak iż-żmien kien qal li minn 2022 'il quddiem ma jingħatawx aktar sussidji għall-impjanti solari u tar-riħ.
U dak issa qed jinkiser.
It-tieni, dan il-pakkett super, id-dekret ġenerali, jagħti lill-Kunsill Federali idejn ħielsa.
Hu jista' jiddeċiedi kemm sussidju jirċievu l-paneli solari u t-turbini tar-riħ.
Anke hemmhekk, ma nafux kemm se jkunu s-sussidji.
Imma jista' jiġi assunt li huwa aktar minn 50 fil-mija tal-ispejjeż tal-investiment.
Allura, jidher li l-liġi tgħid li sa 60 fil-mija mill-ispejjeż tal-investiment jistgħu jiġu sussidjati.
Iva, hemm żewġ mudelli.
Jew l-investitur jgħid, "Nixtieq 60 fil-mija tal-investiment mill-gvern."
U mbagħad jikseb dan, u għadu jrid jorganizza l-40 fil-mija minn bank.
Jew jgħid li l-gvern se jipprovdi garanzija għal kull kilowatt-siegħa li jipproduċi.
Ħadd ma jaf kemm hu għoli.
Dak x'aktarx se jammonta wkoll għal 60 fil-mija.
Allura tara, din hija distruzzjoni sussidjata tan-natura.
U peress li mhix ekonomika – speċjalment impjanti tal-enerġija mir-riħ, għax fiż-Żvizzera għandna
kundizzjonijiet tar-riħ ħafna fqir – u issa sempliċement irridu ngħinu b'sussidji kbar ħafna biex dan iseħħ.
Problema waħda, kif semmejt b'mod qasir f'klażola subordinata, hija l-enerġija regolari,
l-enerġija tal-banda, li fil-fatt hija meħtieġa.
Issa huwa loġiku li meta tinżel ix-xita jew meta jkun skur, l-enerġija solari ma taħdimx.
Jekk m'hemmx riħ, l-enerġija mir-riħ ma taħdimx.
Kif tista' tiġi solvuta din il-problema?
Respectively, mhux dik problema ġdida jekk tinvesti wisq f'dawn il-produtturi ta' enerġija mhux affidabbli u volatili?
Dak hu eżattament il-kwistjoni prinċipali fid-deċiżjoni ġenerali li għadha mhix ċara u qed toħloq problemi ġodda.
Il-pjanifikazzjoni sħiħa tan-netwerk mhix inkluża, l-ħażna mhix inkluża.
Dan ifisser li qed jiżdiedu ammonti kbar ta' enerġija solari u enerġija mir-riħ.
Imma kif se jinħażen, ħadd ma jaf.
Personalment, naħseb li l-enerġija solari fuq il-bejt hija għażla tajba għax tista' tikkonsma u taħżen il-qawwa solari lokalment.
Imma dan mhux regolat fil-Mantelerlass, li għandu jiġi promoss, li wieħed għandu jagħmel
riċerka fuqu, li hemm għażliet aħjar ta' ħażna.
U dan ifisser li hemm riskju li se nimxu fl-istess direzzjoni bħal fil-Ġermanja, fejn ammonti kbar ta'
enerġija mir-riħ jidhru f'daqqa u mbagħad jisparixxu f'daqqa.
Matul il-ġurnata, fil-ħin tan-nofsinhar, hemm ħafna enerġija solari, imbagħad f'daqqa waħda fil-lejl m'hemm xejn.
U mbagħad f'daqqa waħda jkollok problemi kbar fin-netwerk.
U dan jikkawża spejjeż u inċertezza.
U dan issa huwa punt ewlieni ta' kritika għal dan id-digriet ġenerali.
Punt ieħor, li diġà semmejt diversi drabi, huwa l-parteċipazzjoni demokratika.
Jidher li din il-liġi wkoll tirrestrinġi l-possibbiltajiet ta' oġġezzjoni.
Is-Svizzera hija magħrufa sew għall-prinċipju tas-sussidjarjetà tagħha.
Dan ifisser li d-deċiżjonijiet jittieħdu fil-livell l-aktar baxx possibbli, direttament minn dawk affettwati.
Issa qed tiġi ċentralizzata.
Il-Kunsill Federali, il-gvern federali, jiġifieri l-gvern nazzjonali, qed jikseb aktar poter.
Kif eżattament tidher din ir-restrizzjoni fuq l-opportunitajiet għall-oġġezzjoni, għall-parteċipazzjoni,
u għall-ko-determinazzjoni demokratika taċ-ċittadini?
Fiż-Żvizzera, għandna żewġ għażliet biex ikollna vuċi fil-proġetti tal-enerġija mir-riħ.
Wieħed hu li nvotaw fuq proġetti.
Dan huwa bħalissa l-każ f'24 minn 26 kantuniera, fejn il-popolazzjoni lokali tivvota.
Imbagħad individwi, ċittadini privati u organizzazzjonijiet ambjentali jistgħu jressqu oġġezzjonijiet għal proġetti,
anki jekk ikunu approvati, biex jitqajmu kwistjonijiet bħal konservazzjoni tan-natura jew problemi personali ta' storbju.
U issa iż-żewġ għażliet se jiġu aboliti b'mod massiż jew ristretti bid-deċiżjoni ġenerali.
Kif diġà għedt, id-deċiżjoni tal-Mantel għandha l-għan li tippermetti lill-Kunsill Federali jħassar ir-referenda.
Min-naħa l-oħra, id-dekret Mantelerlass jistipula li l-produzzjoni tal-elettriku għandha
dejjem tieħu prijorità fuq kull interess ieħor.
Dan ifisser li jekk tippreżenta oġġezzjoni u tgħid li din il-park eoliku se tikkawża tniġġis
tal-ħsejjes eċċessiv għal wisq nies, ma tkunx permessa.
Jew jinqerdu siġar, li mhix aċċettabbli; hija sproporzjonata għall-benefiċċju.
Imbagħad il-qorti għadha trid tapprova l-park eoliku, għax il-produzzjoni tal-elettriku
dejjem tieħu prijorità fuq kull interess ieħor.
Allura forsi ma tkunx aktar tista' tivvota, imma għad tista' tressaq oġġezzjoni, għalkemm żgur se tiġi miċħuda.
Allura hija tnaqqis drastiku fid-demokrazija diretta tagħna.
Dan iwassalna direttament għall-punt li jmiss. Din il-valutazzjoni tal-interessi hija wkoll ta' natura kostituzzjonali.
Avukat magħruf sew, il-Professur Alain Griffel, ikkritika dan, jgħid li dan id-digriet ġenerali jiksir ukoll il-Kostituzzjoni,
jiksir il-Kostituzzjoni Federali Svizzerża, għax ma tistax tgħid li ċerti interessi f'daqqa waħda jieħdu prijorità fuq oħrajn.
Tista' tispjega b'mod aktar dettaljat x'inhi eżattament il-kritika ta' dan il-professur dwar id-dekret ġenerali l-ġdid?
Fiż-Żvizzera, għandna artiklu fil-kostituzzjoni dwar il-politika tal-enerġija li fih ħames prinċipji.
Ma nafx jekk nista' ninkludihom kollha, imma ċertament il-provvista tal-enerġija jew il-produzzjoni tal-enerġija
trid tkun biżżejjed, sikura, ekonomika u favur l-ambjent.
Ma nistax niftakar il-punt il-ħames bħalissa.
Imma f'kull każ, dawn il-punti kollha huma ugwalment importanti.
Dan ifisser li jridu jintlaħqu fl-istess ħin.
B'kelma oħra, il-kompatibilità ambjentali u s-sigurtà tal-provvista tal-elettriku għandhom jittrattaw b'mod ugwali.
U issa li l-Parlament qed jgħid li l-produzzjoni tal-elettriku għandha prijorità fuq il-konservazzjoni tan-natura.
Dan huwa pass liberu li jippermetti li proġetti li jagħmlu ħsara lill-ambjent jgħaddu mingħajr
ostakli kullimkien. Dan huwa kontra l-kostituzzjoni.
Dak mhux dak li riedu n-nies Svizzeri.
U dan jiddanneġġja l-ambjent naturali tagħna, il-bażi tal-eżistenza tagħna.
U dan jista' jkollu konsegwenzi kbar u serji.
Il-fatt hu li, matul id-deċennji, il-popolazzjoni Żvizzera ripetutament inklużet
il-protezzjoni tal-ambjent fil-kostituzzjoni.
Allura, dak hu effettivament il-liġi.
U issa dan qed jiġi kważi kompletament imħassar b'mossa waħda tal-penna minn fuq.
X'inhi l-opinjoni tiegħek dwar dan? Kif seħħ din is-sitwazzjoni fl-ewwel lok?
Huwa pjuttost stramb. Ir-rappreżentanti eletti huma wkoll konxji ta' dan.
Allura, liema spirtu taż-żmien jew liema sitwazzjoni ta' emerġenza setgħet verament wasslet
biex issa jiġi introdott liġi daqshekk brutali?
Ukoll, fil-fatt bdiet lura fil-ħarifa tal-2022.
Qabel, il-Parlament qatt ma kien tratta l-politika tal-enerġija għal snin.
U fis-sajf tal-2022, eżattament hekk kif il-pandemija tal-koronavirus kienet qed tispiċċa, il-Kummissjoni tal-Elettriku
għamlet stqarrija kbira fil-media li ħafna impjanti tal-enerġija nukleari fi Franza kienu qed jgħaddu minn manutenzjoni.
U jista' jkun li aħna fiż-Żvizzera nistgħu f'daqqa waħda nsofru nuqqas ta' enerġija ix-xitwa li jmiss.
U mbagħad, fi żmien tlett ġimgħat, il-Parlament għadda b'urġenza l-abbozz ta' liġi Solar Express u qal,
"Issa se nibnu impjanti kbar ta' enerġija solari fl-Alpi."
Allura qed nkopru żoni kbar tal-Alpi b'paneli solari.
U dak kien diġà kontra l-kostituzzjoni dak iż-żmien.
U sar realtà fi tlett ġimgħat.
Ukoll, dak kien kompletament impulsiv.
U mbagħad, għax kien kontra l-kostituzzjoni, il-Parlament kellu jikkonsulta awtomatikament lill-popolazzjoni.
Il-kostituzzjoni tagħna tipprovdi għal dan.
Jekk tagħmel liġi li ma taqbilx mal-Kostituzzjoni, allura trid tħalli lill-popolazzjoni tivvota dwarha.
U l-Parlament sempliċement ma rnexxilux jagħmel dan.
U mbagħad mort fil-Qorti Federali u ppreżentajt ilment, ngħid li dan għandu verament jiġi ppreżentat lill-elettorat.
U mbagħad il-Qorti Federali qalet, iva, il-Parlament huwa omnipotenti fis-Svizzera.
U f'dan l-ispirtu tal-onnipotenza, f'din il-kuxjenza, ġiet approvata liġi wara l-oħra.
Wasal express tar-riħ, u issa dan id-digriet tal-kappott.
U jidher li l-Parlament ma jimpurtahx jekk il-kostituzzjoni tiġi implimentata jew le.
Se jagħmlu kollox biex jipproduċu l-elettriku.
Nixtieq nidħol ftit aktar fil-fond fid-danni potenzjali lin-natura u l-pajsaġġ li tibża' minnhom.
X'inhu eżattament possibbli b'din il-liġi, jew pjuttost, x'int tibża'?
Liema interventi speċifiċi huma possibbli fin-natura?
Allura, l-ewwelnett u qabel kollox, qed jiġu pjanati parkeġġi solari kbar ħafna u huma wkoll possibbli fl-Alpi.
Fil-fatt, din kienet biss għażla temporanja li ġiet iddeċiduta fil-ħarifa tal-2022 bħala miżura ta'
żmien qasir biex tirranġa n-nuqqas ta' elettriku.
U dik issa għandha tkun possibbiltà fit-tul.
Dan ifisser li pasturi alpini kbar jistgħu jiġu koperti b'strutturi tal-azzar u panelli solari.
L-oħra hi li t-turbini tar-riħ għandhom ukoll ikunu permessi b'mod esplicitu fil-foresti fiż-Żvizzera.
Dan ifisser li, biex jipproteġu l-klima, in-nies jidħlu fil-foresti, ineħħu siġar biżżejjed biex jagħmlu kamp
tal-futbol għal turbina tar-riħ, u mbagħad jpoġġu ...
Dan diġà huwa stabbilit b'mod esplicitu fil-liġi, jew għadu miftuħ għall-interpretazzjoni?
Dan ifisser li trid tagħmilha aktar faċli, jew ifisser li hekk hi?
Allura, f'termini legali, it-turbini tar-riħ fil-foresti huma marbuta ma' post speċifiku.
U dan huwa serħan kbir, jekk mhux approvazzjoni għall-parkijiet tar-riħ fil-foresti.
Huwa importanti li wieħed iżomm f'moħħu li l-Kanton ta' Żüriħ, li huwa l-iktar kanton popolat fiż-Żvizzera, huwa d-dar għal aktar
minn miljun persuna. Issa hemm pjanijiet għal 120 turbini tar-riħ, 110 minnhom se jinbnew fil-foresta, għax m'hemmx
spazju ieħor disponibbli ħlief fuq il-qċieċ u fil-foresta.
U dawn huma fil-fatt l-iktar impatti serji fuq l-ambjent.
Naturalment, hemm ukoll stazzjonijiet tal-enerġija idroelettrika li n-nies jixtiequ jibnu f'biotopi
ta' importanza kantonali, u dan huwa possibbli wkoll.
In-natura sempliċement ma għadhiex importanti.
Jidher ftit assurdu, mhux hekk?
In-nies iridu jsalvaw il-klima, u għalhekk hemm dan il-hype kollu dwar l-enerġiji rinnovabbli.
Fl-istess ħin, qed jinqerdu l-foresti u qed tinqered in-natura.
Kif jaħdem dan?
Dak hu eżattament dak li hu assurd.
Ma jistax ikun korrett li neqirdu l-foresti għal dak li jissejjaħ enerġija ħadra.
M'hemmx ħafna spazju fis-Svizzera, trid tirrealizza dan.
Isvizzera hija densament popolata, mill-punent sal-lvant, mit-tramuntana sal-nofsinhar.
U jekk trid tespandi b'mod massiwu l-enerġija mir-riħ, għandek tieħu f'kunsiderazzjoni li dawn illum huma
turbini għoljin 250 metru, li jeħtieġu ċertu spazju.
U fiż-Żvizzera, il-foresti għadhom gżejjer ta' biodiversità, iżda wkoll gżejjer rikreattivi għall-popolazzjoni.
Huma wkoll dejjem għandhom fruntieri tal-foresta mqaxxra ħafna.
Kien ferm aktar miftuħ, u kien hemm ukoll ħafna aktar siġar fil-qasam.
Illum il-foresti ġew imnaddfin.
U issa qed jidħlu fil-foresta, iridu jibnu toroq wiesgħin għaxar metri u jnaddfu żona ta' foresta daqs kamp tal-futbol.
U dan fil-fatt huwa l-argument ewlieni tagħna.
Ma tistax taqta' siġar biex tipproteġi l-klima.
Int tiġi minn sfond li huwa kritiku tal-enerġija mir-riħ.
Issa, jekk tieħu nofs pass lura u tivvaluta s-sitwazzjoni, fejn tibża' li jsir l-akbar ħsara?
Huma dawn it-turbini tar-riħ, il-kbar impjanti idroelettriċi, jew forsi l-impjanti solari fl-Alpi?
Tista' tikkwantifika fejn taħseb li tinsab l-agħar theddida għan-natura?
Bil-enerġija idroelettrika, żgur li tikseb ħafna benefiċċju għal investiment relattivament żgħir.
Hemm ħsara hemmhekk ukoll, dan hu ċert.
Imma bis-sistemi ta' enerġija solari, wieħed jista' tassew jassumi li żoni kbar tal-Alpi se jkunu mibnija.
Għalija, dan huwa ta' ħsara kbira, għax l-Iżvizzera tiffjorixxi bil-pajsaġġi tagħha.
Il-pajsaġġi huma ta' importanza kbira għall-pajjiż tagħna – storikament.
Għandna ħafna lukandi kbar li nbnew f'postijiet li joffru veduti sbieħ tal-Alpi.
U huma eżattament dawn l-Alpi li issa se jinbnew fuqu.
Dan ifisser li għandu wkoll sinifikat storiku.
U iva, it-tieni ħaġa huma l-foresti, fejn nara din il-ħsara.
Dik hija punt interessanti li qed tqajjem dwar ir-reġjuni turistiċi, dwar l-Alpi.
Il-Kanton ta' Graubünden jixtieq ikun pionier f'dan il-qasam.
Jien kuntent li nieħu l-indikazzjoni.
Fil-fatt iridu jkomplu 'l quddiem u jkollhom f'x żoni, naħseb f'30 żoni, u – korreġini jekk jien żbaljat – aktar
minn għoxrin żona ġew eliminati b'mod ċar f'postijiet strateġiċi, fuq il-ġnub tal-muntanji, biex ngħidu hekk.
Allura, ħlief għal St. Moritz, naħseb li fil-futur se tara dawn it-turbini tar-riħ kbar
quddiem kull destinazzjoni turistika prinċipali.
Kif tivvaluta dan f'termini ta' importanza tat-turiżmu u wkoll tal-ekonomija fiż-Żvizzera?
Eżattament, it-turbini tar-riħ huma kbar ħafna, għandhom bżonn spazju wkoll.
Għandhom ikunu mibnija f'postijiet esposti fejn hemm riħ.
U meta l-gvern federali jikkmanda lill-kanton ta' Graubünden, wieħed mill-aktar postijiet turistiċi famużi fid-dinja, biex
jinstalla 100 turbini tar-riħ, ma tistax tevita l-fatt li dawn it-turbini se jinbnew f'Davos, fuq il-Lenzerheide,
f'Arosa, qrib il-Park Nazzjonali Svizzeru – b'kelma oħra, f'kull wieħed mill-aktar postijiet turistiċi famużi.
U bħal ma għedt qabel, storikament dan hu ta' sinifikat kbir għax it-turiżmu u l-Alpi huma parti mill-identità tagħna.
Fl-aħħar tas-seklu dsatax, l-Iżvizzera esperjenzat tkabbir kbir u saret waħda mill-aktar pajjiżi sinjuri fid-dinja.
U huwa eżattament minħabba dawn il-pajsaġġi li ħafna nies minn barra ġew għandna biex jammirawhom.
U jien personalment insibha tassew tħassib li l-Alpi mhumiex aktar apprezzati, u naħseb li dan
huwa żvilupp terribbli min-naħa tal-Parlament.
Issa, dawn id-deċiżjonijiet kollha, din id-deċiżjoni ġenerali, dawn il-proposti varji espressi li semmejt,
Solarexpress, Windexpress, huma fil-fatt fil-kuntest ta' din it-tranżizzjoni enerġetika.
Hemm xewqa li wieħed jitlaq mill-fjuwils fossili, iżda fl-istess ħin hemm riservazzjonijiet dwar l-enerġija nukleari, u bħalissa
m'hemm l-ebda impjant ġdid ta' enerġija nukleari qiegħed jinbena fiż-Żvizzera – hemm
tip ta' projbizzjoni tat-teknoloġija fis-seħħ.
Il-Ġermanja diġà neħħiethom gradwalment, iżda f'partijiet oħra tad-dinja s-sitwazzjoni hija pjuttost differenti.
X'inhi l-opinjoni ġenerali tiegħek dwar din it-tranżizzjoni enerġetika?
Huwa dan meħtieġ? Għandux l-istat jippromwovi dan?
Tista' l-ekonomija tagħmel dan? Tista' tirregola lilha nnifisha? X'inhi l-opinjoni tiegħek dwar dan?
It-tranżizzjoni enerġetika hija kwistjoni kumplessa ħafna fiha nnifisha.
Dak li nara b'mod ċar hu li l-fjuwils fossili jwasslu għat-tibdil fil-klima, u t-tibdil fil-klima huwa ta' ħsara.
Għandna bżonn insibu soluzzjonijiet.
Il-problema hi kif il-politiki qed jimmaniġġjawha.
Hija staqsiet lill-popolazzjoni: Trid li l-enerġija nukleari titneħħa gradwalment?
Il-popolazzjoni qalet iva, li mhix sorpriża.
Il-popolazzjoni ġiet mistoqsija: Trid tneħħi gradwalment il-fjuwils fossili?
Il-popolazzjoni qalet iva.
F'żewġ voti, ħadd ma spjega x'kien ifisser dan, kemm kien se jiswa, jew kif eżattament kien se jaħdem. Minflok, ġew stabbiliti
l-miri, il-popolazzjoni aċċettathom, u mbagħad ħarġu l-konsegwenzi. Issa n-nies huma mħassba għax mhux
qed jaħdem, il-popolazzjoni qed tirreżisti, hemm ħsara fin-natura, qed isir għali, u qed toħloq inċertezza.
Nikkunsidra dan bħala mġiba inġusta.
Nippreferi ħafna aktar li l-pubbliku jingħata l-verità u jingħadlu li hemm tliet għażliet biex tiġi ġġenerata l-elettriku.
Bil-paneli solari fuq il-bejt, dan u dak huma meħtieġa.
Bil-istazzjonijiet tal-enerġija bil-gass, dan ifisser dan u dak għall-klima.
Fil-każ ta' impjanti tal-enerġija nukleari, dan ifisser dan u dak għall-iskart, għall-ħażna, għall-akkwist tal-uranju.
Imbagħad tkun taf x'int qed titkellem dwaru.
Imma issa sempliċement tistabbilixxi għanijiet li jidhru tajbin u mbagħad issib kif timplimentahom aktar tard.
U għandi riservi serji dwar dan.
Hija tip ta' politika utopika u wkoll mhux tassew onesta, jekk nista' nsommaha hekk.
Meta nħarsu lejn l-appoġġaturi ta' dan id-digriet ġenerali, toħroġ ukoll il-mistoqsija min eżattament hu involut.
U bħala osservatur newtrali, jien ftit sorpriż.
Dan imur mix-xellug għal-lemin, mill-baruni tal-elettriku għal assoċjazzjonijiet kummerċjali b'saħħithom sal-Partit
Ekoloġiku u organizzazzjonijiet ambjentali oħra, mhux tiegħek.
Kif hu possibbli li tant opponenti politiċi qed jaħdmu flimkien f'daqqa waħda? X'jgħidilna dan?
Allura l-problema hemmhekk hi li ħafna plejers li issa huma favur id-deċiżjoni ġenerali
jinsabu fl-istess dgħajsa fil-Climate Alliance.
Dan ifisser li fl-Alleanza tal-Klima, il-lobby solari tinsab fl-istess dgħajsa bħall-assoċjazzjonijiet ambjentali.
U dan huwa, ovvjament, kuntradizzjoni meta niġu għall-konservazzjoni tan-natura.
Meta niġu għall-protezzjoni tal-klima, żgur li t-tnejn jaqblu.
Hemm kunflitti meta niġu għall-konservazzjoni tan-natura.
U dak hu meta nirrealizza li spiss in-nofs l-ispina huwa nieqes, u n-nies imbagħad jgħidu: iva, aħna bħala organizzazzjonijiet
ambjentali mhux biss favur il-protezzjoni tal-klima, iżda wkoll b'mod kostanti favur il-konservazzjoni tan-natura.
U hemmhekk hemm bżonn ta' ċarezza akbar, kif ukoll kuraġġ biex niġġieldu lill-baruni tal-elettriku u ngħidu: iva, aħna
tnejn favur il-protezzjoni tal-klima, imma meta niġu għall-konservazzjoni tan-natura, hawn tispiċċa l-ħbiberija.
U dan jeħtieġ kuraġġ, li ċarament qed jonqos.
U issa, bid-deċiżjoni ta' Mantel, iż-żewġ naħat jinsabu fl-istess dgħajsa: l-organizzazzjonijiet ambjentali, forsi qed jitħarbtu
snienhom, u l-baruni tal-elettriku, li huma kuntenti għax qed jistennew is-sussidji li se jidħlu
jekk jitħallew jibnu kullimkien, anke fil-beraħ.
Il-gazzetta Neue Zürcher Zeitung ħarġet titlu dwarek li jgħid, "Albert Rösti, il-konservatur tal-pajsaġġ, għandu jkun kawt."
Albert Rösti huwa l-Kunsillier Federali responsabbli għal dan id-dossier.
Kif tippjana li tipperswadi lill-elettorat?
Ir-referendum imbagħad se jsir f'Ġunju ta' din is-sena.
Dak huwa skeda ħafna stretta.
Dak seta' kien magħżul b'mod deliberat.
Nemmen li l-pubbliku m'għandux biżżejjed informazzjoni dwar x'jifisser kieku dan id-digriet ġenerali jiġi
adottat, b'dawn l-objettivi, dawn ir-restrizzjonijiet u dawn il-kwistjonijiet mhux solvuti.
U nemmen li l-popolazzjoni trid tiġi infurmata b'mod kompletament oġġettiv.
X'ifisser tibni turbina tar-riħ? X'ifisser tibni waħda fil-foresta?
X'ifisser li tinbena impjant solari fl-Alpi li jkun daqs 100 kamp tal-futbol?
X'jiġri fix-xitwa meta jkun hemm borra?
U nemmen li sempliċement trid tapproċċja n-nies b'immaġini u informazzjoni u toħloq
informazzjoni fuq firxa wiesgħa ta' kanali.
U dan żgur hu l-mod kif tikkonvinċi lill-popolazzjoni li dawn huma l-miri li qed nivvutaw fuqhom u l-konsegwenzi.
Minbarra din il-votazzjoni tar-referendum, li, kif għedt, hija skedata għal Ġunju, int wkoll riċentement ħabbart
żewġ inizjattivi popolari ġodda li huma fuq linji simili.
Tista' tiddeskrivi b'mod qasir x'jinvolvi dan?
Fl-assoċjazzjoni tagħna, Freie Landschaft Schweiz (Paesagg Ħieles Svizzerja), il-konservazzjoni tan-natura u
d-demokrazija diretta huma żewġ kwistjonijiet qrib tal-qalb tagħna, li nagħtuhom importanza partikolari.
Id-demokrazija diretta u l-konservazzjoni tan-natura issa qed jiġu t-tnejn mhedda minn dan id-digriet ġenerali.
Imma diġà nistgħu naraw fil-Parlament li qed jiġu ppreżentati ideat saħansitra aktar ġennin biex jitneħħew
ir-referenda per se mill-liġi, sabiex ikun hemm aktar restrizzjoni fuq il-konservazzjoni tan-natura.
U huwa f'dak il-punt li rridu nieħdu miżuri ta' kontra.
Aħna neddejna żewġ inizjattivi popolari: l-Inizjattiva għall-Protezzjoni tal-Foresta u
l-Inizjattiva għall-Protezzjoni tal-Komunità.
L-Inizjattiva għall-Protezzjoni tal-Foresti trid li t-turbini tar-riħ ma jibqgħux
permessi fil-foresti u fuq il-fruntieri tagħhom.
U l-inizjattiva għall-protezzjoni tal-komunità trid li t-turbini tar-riħ, jekk jinbnew, dejjem
jeħtieġu l-kunsens tal-popolazzjoni affettwata.
U l-kollezzjoni tas-sinjatura issa qiegħda għaddejja.
U rridu niġbru 100,000 firma valida sal-Lulju 2025.
Issa qegħdin ħerqana biex naraw jekk tirnexxi.
U mbagħad żgur se jkunu hemm il-kampanji tar-referendum li jmiss.
Huwa xi ħaġa oħra li nistennew bil-ħerqa. Forsi mistoqsija personali waħda tal-aħħar.
Għadhom żgħar u diġà impenjati ħafna f'dawn il-kwistjonijiet ta' konservazzjoni ambjentali u tal-pajsaġġ.
Kif involvejt ruħek f'dan il-proġett fl-ewwel lok?
Forse huwa fil-familja.
Omm tiegħi diġà saret involuta ħafna fil-konservazzjoni tal-pajsaġġ jew ġiet f'kuntatt magħha.
Hija kibret fis-snin sebgħin f'Wangen am Zürichsee fil-kanton ta' Schwyz, fejn l-awtostrada A3
inbniet eżatt fin-nofs tal-villaġġ fis-snin sebgħin.
Fl-1980ijiet, hi marret fil-kantuniera ta' Żüriħ, f'Bonstetten.
Hemmhekk, riedu jibnu l-awtostrada A4 permezz tal-pajsaġġ rurali miftuħ.
U fis-snin disgħin, ommi ġiet ma' missieri f'Grenchen fil-kanton ta' Solothurn.
Hemmhekk, kif xorti tajba riedet, riedu jibnu l-awtostrada A5 permezz tal-pajsaġġ rurali miftuħ.
U dan l-impenn minn naħa taż-żewġ ġenituri tiegħi għadda wkoll fija.
Ngħix f'post sabiħ ħafna f'Grenchen, bejn il-Ġura u l-Platju Svizzeru.
Tista' wkoll tara l-Alpi, allura bażikament it-tliet pajsaġġi ewlenin ta' Żvizzera.
U mbagħad dejjem naħseb miegħi nnifsi li fl-2050 se jkolli biss 54 sena.
Nixtieq inħalli lil uliedi pajsaġġ ekoloġikament prezzjuż.
U biex nippreservaw u nżommu dan il-pajsaġġ kemm jista' jkun, bl-istess mod kif għandna llum.
Grazzi ħafna. Nixtiequlek kull suċċess f'din l-intrapriża kbira, li diġà qed tħares lejn il-futur.
Grazzi talli ngħaqadt magħna fil-programm. Elias Vogt, grazzi.
U lilkom, spettaturi għeżież, nirringrazzjakom għall-attenzjoni tagħkom.
Ninsab ħerqan li narak mill-ġdid il-ġimgħa d-dieħla meta ngħidu, merħba għall-talk show politiku fuq HOCH2.TV.