1
00:00:00,000 --> 00:00:00,980


2
00:00:00,980 --> 00:00:08,294
Ka la 29 Loetse 2023, Palamente ea Switzerland e fetisitse "Molao
oa Tokiso o Tšoanang bakeng sa Phepelo e Sireletsehileng ea

3
00:00:08,294 --> 00:00:13,267
Motlakase o Tsoang ho Matla a
Nchafalitsoeng" ka sepheo se boleloang sa ho matlafatsa

4
00:00:13,267 --> 00:00:16,620
ts'ireletso ea phepelo ea motlakase mariha.

5
00:00:16,620 --> 00:00:20,312
Molao ona o bitsoa "Mantelerlass" kapa
ka bokhutšoanyane "Molao oa Motlakase".

6
00:00:20,312 --> 00:00:24,905
Sena se lokela ho bula tsela bakeng sa tlhahiso
e eketsehileng ea motlakase ho tsoa

7
00:00:24,905 --> 00:00:29,316
liteisheneng tsa matla a letsatsi, moea le a metsi naheng.

8
00:00:29,316 --> 00:00:35,277
Ka molao o motjha, Lekgotla la Federale la Switzerland le tla
kgona ho laola hore na ho tla hahuwa neng, hokae, le hore na

9
00:00:35,277 --> 00:00:39,215
ke dimela tse kae bakeng sa tlhahiso ya matla a ntjhafatswang.

10
00:00:39,215 --> 00:00:48,360
Mekhatlo e fapaneng e kang Alliance for Nature and Landscape
Switzerland, mokhatlo oa Free Landscape Switzerland le Fondation

11
00:00:48,360 --> 00:00:55,091
Franz Weber e ile ea qala referendum
khahlanong le molao o mocha oa 'muso oa kopanelo 'me ea

12
00:00:55,091 --> 00:00:59,049
fana ka liteke tse 63,184 ka Pherekhong 2024.

13
00:00:59,049 --> 00:01:08,100
Ka hona, molaoana ona o tsosang khang o tla be o
vouteloa ke bakhethi ba Switzerland ka la 9 Phuptjane 2024.

14
00:01:08,100 --> 00:01:13,857
Ntlha-khōlō e hlahisoang ke batšehetsi ke hore
Molao o mocha oa Motlakase o hlokahala ho qoba

15
00:01:13,857 --> 00:01:17,800
khaello ea motlakase e haufi le ho hlaha Switzerland.

16
00:01:17,800 --> 00:01:23,443
Mokgatlo "Aufrecht Schweiz" o bitsa
sena tsietsi ya matla e iqapetsweng.

17
00:01:23,443 --> 00:01:31,282
"Aufrecht Schweiz" ke mokhatlo oa baahi o batlang ho ba le
lentsoe lipolotiking tsa Switzerland ka bakhethoa ba ikemetseng.

18
00:01:31,282 --> 00:01:36,657
Phatlalatsong ea bona ea boralitaba e nang le sehlooho se reng
"Khaello ea motlakase Switzerland? Le ka mohla!" e

19
00:01:36,657 --> 00:01:41,747
phatlalalitsoeng ka hoetla ha 2022, setsebi sa likhomphutha se
seng se tlohetse mosebetsi se tsoang setsing

20
00:01:41,747 --> 00:01:46,638
sa motlakase le moenjiniere oa motlakase ea
seng a tlohetse mosebetsi ba ngotse tse latelang:

21
00:01:46,638 --> 00:01:51,700
Ka ho latela leano la tšabo le khothalelitsoeng ke sehlopha sa
khothaletso, Ofisi ea Federale ea Matla e fana

22
00:01:51,700 --> 00:01:56,283
ka melemo e potlakileng le e tobileng ho
lik'hamphani tsa khase le oli le barekisi ba motlakase.

23
00:01:56,283 --> 00:02:02,195
(…) Ha mmuso a re kgothalletsa ho boloka
motlakase, ha se hobane re na le o monyane, empa ke

24
00:02:02,195 --> 00:02:05,595
hobane re rekisa motlakase ka theko e tlase haholo.

25
00:02:05,595 --> 00:02:13,533
Kilowatt e 'ngoe le e 'ngoe eo re e bolokang e tsoela lik'hamphani
tsa motlakase molemo, hobane li ka rekisa motlakase o bolokiloeng

26
00:02:13,533 --> 00:02:18,903
Switzerland kantle ho naha ka theko e phahameng haholo.

27
00:02:18,903 --> 00:02:26,852
Polelong, Mokgatlo wa Bafepedi ba Motlakase wa Aargau (VAS)
o supile hore taelo e akaretsang e tla hloka ntjhafatso e

28
00:02:26,852 --> 00:02:31,973
feletseng ya meralo ya motheo ya motlakase ya setjhaba kaofela.

29
00:02:31,973 --> 00:02:36,599
Ho fihlela jwale, motlakase o fepetswe bareki ba ho qetela ho
itshetlehilwe hodima molao-motheo o pakilweng ka

30
00:02:36,599 --> 00:02:41,173
mabaka wa hore ho be le diteishene tsa motlakase
tse kgolo, tse bohareng, le tse kopaneng haholo.

31
00:02:41,173 --> 00:02:46,511
Leha ho le jwalo, meralo ya kabo e lokela ho laolwa ka mokgwa o
sa laolweng bohareng, o lokelang hape ho ba o

32
00:02:46,511 --> 00:02:52,612
akaretsang, o se nang diphoso, mme o dumelle motho
e mong le e mong ho buisana le ba bang kaofela.

33
00:02:52,612 --> 00:02:59,023
Ho latela VAS, likhakanyo tse tšoanelehang li hakanya hore
phetoho le katoloso e hlokahalang ea marang-rang naheng ea

34
00:02:59,023 --> 00:03:02,830
Switzerland feela e tla ja chelete e ka bang CHF 100 bilione.

35
00:03:02,830 --> 00:03:08,440
Haholo-holo ke bareki ba tlwaelehileng le
bahiri ba se nang bokgoni ba ho iponela, ba

36
00:03:08,440 --> 00:03:12,700
tlamehang ho lefa tshebeletso ena e eketsehileng.

37
00:03:12,700 --> 00:03:19,330
Jwaloka ha ho atisa ho etsahala ka melao e metjha, taba e qetella
e le hore phaello le dithuso tsa mmuso di

38
00:03:19,330 --> 00:03:25,967
etsetswa batho ba mmalwa ka sephiring, ha
ditshenyehelo le dikotsi di abelanwa ke setjhaba se setseng.

39
00:03:25,967 --> 00:03:30,800
– Ho ya ka Mokgatlo wa Bafepedi ba Motlakase ba Aargau.

40
00:03:30,800 --> 00:03:38,216
Komiti tse fapaneng tsa NO le tsona li nyatsitse Molao o mocha oa
Motlakase ka lebaka la, har'a lintho tse ling, ho belaella metheo

41
00:03:38,216 --> 00:03:43,763
ea mantlha ea paballo ea tlhaho le libaka tse ntle e
leng metheo e neng e tiisitsoe Molaotheong oa

42
00:03:43,763 --> 00:03:47,860
Federale ke bakhethi ba Switzerland ka lilemo tse mashome.

43
00:03:47,860 --> 00:03:54,594
Ka mohlala, meru e ka 'na ea rengoa hona joale bakeng sa kaho ea
li-turbine tsa moea, 'me lirapa tse kholo tsa moea

44
00:03:54,594 --> 00:04:01,840
le letsatsi li ka hahuoa libakeng tse sirelelitsoeng –
leha sena se senya libaka tsa bohlokoa tsa phediso.

45
00:04:01,840 --> 00:04:06,932
Ha ho letho le ka sitisang kaho ea lirapa tse
kholo tsa letsatsi Lithabeng tsa Alps tsa Switzerland.

46
00:04:06,932 --> 00:04:14,211
Mashome a mahoatata a dithaba a ka kwahelwa
ka meaho ya tshepe le diphanele tsa letsatsi.

47
00:04:14,211 --> 00:04:20,762
Elias Vogt, Mopresidente oa mokhatlo "Freie Landschaft Schweiz"
(Naha e Lokolohileng ea Switzerland), o hlalosa puisanong le

48
00:04:20,762 --> 00:04:25,305
seteishene sa TV se ikemetseng sa HOCH2.TV
hore na molao ona o bolela'ng le hore na ke

49
00:04:25,305 --> 00:04:28,347
hobane'ng ha a khothaletsa hore o haneloe.

50
00:04:28,347 --> 00:04:36,903
Sehlooho sa lenaneo la lipuisano tsa lipolotiki ke: "Taelo
ea baki ke ts'enyo ea tlhaho e tšehelitsoeng ka lichelete."

51
00:04:36,903 --> 00:04:43,270
Puisanong, Vogt o araba lintlha tse latelang tsa nyatso
mabapi le Molao o mocha oa Motlakase, har'a tse ling:

52
00:04:43,270 --> 00:04:47,791
- Ho nka karolo ha setjhaba le tokelo ya ho hanyetsa di kotsing

53
00:04:47,791 --> 00:04:52,423
- Tlhahiso ea motlakase e ruisa pele ho
paballo ea tlhaho Molaong o mocha oa Motlakase

54
00:04:52,423 --> 00:04:55,743
- Likoluoa tsa tlhaho "ka molao" li ka etsahala

55
00:04:55,743 --> 00:05:01,221
- Tshenyo ya botle ba Dithaba tsa Alps:
tlhahiso ya motlakase e etelletswe pele ho bohahlaudi

56
00:05:01,221 --> 00:05:07,678
Elias Vogt o bua ka nyatso e entsoeng ke setsebi sa molao
Prof. Dr. Alain Griffel ea reng taelo e akaretsang e

57
00:05:07,678 --> 00:05:12,401
tsosang khang e tlola Molaotheo oa Federale oa Switzerland.

58
00:05:12,401 --> 00:05:19,680
Tlhahiso ea matla e tlameha ho lekana, ho ba e sireletsehileng,
ho baballa lichelete le ho se senye tikoloho, mohlala.

59
00:05:19,680 --> 00:05:24,428
Leha ho le jwalo, ditekanyetso tsa ho
tsamaelana le tikoloho le tshireletso ya phepelo ya

60
00:05:24,428 --> 00:05:28,120
motlakase di lokela ho natsuwa ka ho lekana.

61
00:05:28,120 --> 00:05:32,192
Sena ha se sa tla ba joalo ka Molao o mocha oa Motlakase.

62
00:05:32,192 --> 00:05:38,147
Ho hlakile hore, tlas'a khatello e kholo,
Paramente ea Switzerland e fetisitse molao o khahlanong

63
00:05:38,147 --> 00:05:42,140
le molaotheo le o thibelang litokelo tsa demokrasi.

64
00:05:42,140 --> 00:05:49,429
Tšabo ea kgaello e nkoang e le ea motlakase
mariha e etsa hore Palamente e nke khato ka potlako.

65
00:05:49,429 --> 00:05:55,455
Bakgethi ba Switzerland ba ratehang: Na le lona le batla ho
thibela ho fediswa ha ditokelo tsa motheo tsa

66
00:05:55,455 --> 00:06:02,703
demokerasi le tshenyo ya sebopeho sa naha ya Switzerland ka
lebitso la ho kgothalletsa mehlodi ya matla e ntjhafatswang?

67
00:06:02,703 --> 00:06:08,134
Ebe ka la 9 Phuptjane, kenya kgetho ya Tjhe
kgahlanong le "Mantelerlass" ka lebokoseng la dikgetho.

68
00:06:08,134 --> 00:06:14,140
Shebella puisano ea halofo ea hora le Dr. Philipp Gut le Elias
Vogt, Mopresidente oa mokhatlo oa "Freie Landschaft Schweiz"

69
00:06:14,140 --> 00:06:20,170
(Naha e Lokolohileng ea Switzerland), lenaneong la lipuisano
tsa lipolotiki la seteishene sa TV se ikemetseng sa HOCH2.TV.

70
00:06:20,170 --> 00:06:22,935
Puisano

71
00:06:30,315 --> 00:06:35,358
Bapalami ba ratehang, ke le amohela ka mofuthu
lenaneong la lipuisano tsa lipolotiki ho HOCH2.TV.

72
00:06:35,358 --> 00:06:41,640
O a e tseba, o a e hlokomela: lenaneo lena le lula le otlolohile,
le lula le tšepahala, le lula le inehetse 'neteng, 'me kamehla

73
00:06:41,640 --> 00:06:45,157
le ba le baeti ba thahasellisang ba nang le seo ba se buang.

74
00:06:45,157 --> 00:06:51,532
Kajeno, ke amohela Elias Vogt, mopresidente oa mokhatlo oa "Freie
Landschaft Schweiz" (Naha e Lokolohileng ea Switzerland),

75
00:06:51,532 --> 00:06:56,612
setšoantšo se secha sa lipolotiki naheng ea
Switzerland, ha nka bua joalo, ea seng a entse phapang

76
00:06:56,612 --> 00:06:59,384
'me ka sebele a batlang ho etsa ho hongata ho feta.

77
00:06:59,384 --> 00:07:00,832
Ke thabo e kgolo ho ba le wena lenaneong.

78
00:07:00,832 --> 00:07:02,837
Kea leboha haholo, Monghadi Gut, ka memo.

79
00:07:02,837 --> 00:07:05,240
Le nna ke thabetse ho ba mona.

80
00:07:05,240 --> 00:07:10,253
Haufinyane tjena le hlophisitse ka
katleho referendum hammoho le mekhatlo e meng.

81
00:07:10,253 --> 00:07:16,475
Kahoo, ho bashebelli ba Jeremane le Austria: naheng ea
Switzerland, hoa khoneha ho phephetsa melao e fetisitsoeng ke

82
00:07:16,475 --> 00:07:19,820
paramente ka ho kopa hore ho be le khetho ea sechaba ka eona.

83
00:07:19,820 --> 00:07:23,989
Ba atlehile; bonyane litšupiso tse
50,000 lia hlokahala bakeng sa sena.

84
00:07:23,989 --> 00:07:30,146
E ama seo ho thoeng ke taelo e akaretsang e
ikemiselitseng ho khothaletsa matla a nchafatsoang.

85
00:07:30,146 --> 00:07:35,803
Pele re ka nyatsa boiteko bona, na o ka re bolella
hore na molao ona o reretsoe ho fihlela eng kannete?

86
00:07:35,803 --> 00:07:39,040
Hantle-ntle, taelo ena e bitswang ya kakaretso ke eng?

87
00:07:39,040 --> 00:07:44,568
Taelo e akaretsang ke ntjhafatso ea melao e
fapaneng ka har'a seaparo se le seng se akaretsang,

88
00:07:44,568 --> 00:07:47,670
ha re ka rialo, ka hona ho sebelisoa lentsoe lena.

89
00:07:47,670 --> 00:07:55,392
Ka lehlakoreng le leng, Molao oa Matla o tla ntlafatsoa, ka
lehlakoreng le leng, Molao oa Phepelo ea

90
00:07:55,392 --> 00:08:04,022
Motlakase, 'me ea boraro, Molao oa Moralo oa Sebaka, le
ka ntlafatso e akaretsang ea melao ena e meraro.

91
00:08:04,022 --> 00:08:09,911
Sepheo se seholo ha e le hantle ke katoloso e kholo
ea matla a moea le a letsatsi naheng ea Switzerland.

92
00:08:09,911 --> 00:08:16,969
Empa hape le kaho ea liteishene tse
16 tse kholo tsa motlakase oa metsi.

93
00:08:16,969 --> 00:08:25,825
Lintlha tsena tsohle tse amanang le matla a nchafatsoang le
katoloso ea 'ona li laoloa ka sephutheloana sena se akaretsang.

94
00:08:25,825 --> 00:08:29,888
Sena ke se ipatileng ka morao ho poleloana 'taelo ea mantel'.

95
00:08:29,888 --> 00:08:35,715
Kahoo, molao ona ha e le hantle ke mofuta oa molao o
phahameng o nang le liphetoho tse fapaneng tsa molao, akere?

96
00:08:35,715 --> 00:08:39,829
Hantle-ntle. Hape e na le litaba tse ngata tse sa rarollotsoeng.

97
00:08:39,829 --> 00:08:48,932
Sena se bolela hore Lekgotla la Federale, e leng mmuso
wa rona, le ka laola dintlha ka bonngwe boemong ba taelo.

98
00:08:48,932 --> 00:08:54,408
Ho na le dintlha tse ngata moo dintho
di qetellang di le bohlokwa kannete.

99
00:08:54,408 --> 00:08:59,089
Lekgotla la Federale le ka, ka
mohlala, kgutsufatsa mekgwa ya tumello.

100
00:08:59,089 --> 00:09:05,327
Mme hobane Switzerland e boetse e sebedisa molaotheo wa boikemelo
ba bomasepala, e leng se bolelang hore baahi ba

101
00:09:05,327 --> 00:09:11,062
Switzerland ba ka etsa qeto ka kotloloho mabapi le moralo
wa sebaka sebakeng sa habo bona, motseng wa habo bona.

102
00:09:11,062 --> 00:09:17,732
Haeba Lekgotla la Federale le kgutsufatsa sena, le ka mpa la re
hore mebuso ena ya selegae ha e sa na lentswe, mme

103
00:09:17,732 --> 00:09:23,200
le tla boela le fedisa puso ya batho ka kotloloho
le diphutheho tsa setjhaba mebusong ena ya selegae.

104
00:09:23,200 --> 00:09:24,891
E, re tla kgutlela dintlheng tsa nyatso hamorao.

105
00:09:24,891 --> 00:09:27,296
Mohlomong pele, hanyane ka tokisetso ea boom.

106
00:09:27,296 --> 00:09:29,057
Potso ea ka e 'ngoe hape mabapi le taba ena.

107
00:09:29,057 --> 00:09:30,980
Ha o a ka wa qala referendum ka bowena.

108
00:09:30,980 --> 00:09:32,098
Ke mang hape eo e neng e le molekane?

109
00:09:32,098 --> 00:09:34,546
Ke mekhatlo efe e ka morao ho sena?

110
00:09:34,546 --> 00:09:38,403
Kahoo pele ho tsohle, motho ea
ikemetseng o ile a qala referendum.

111
00:09:38,403 --> 00:09:44,064
Pierre-Alain Bruchez, setsebi sa mehleng sa lichelete le
mosebeletsi oa mmuso oa kopanelo eo hona joale

112
00:09:44,064 --> 00:09:49,200
a seng a tlohetse mosebetsi, o ile a ipotsa
hore na taelo ena e akaretsang e ne e na le eng.

113
00:09:49,200 --> 00:09:54,695
O ile a bona hore molao ona o tla dumella hore
diparaka tse kgolo tsa letsatsi di hahuwe dithabeng tsa Alps.

114
00:09:54,695 --> 00:10:02,242
Mme yaba o hlaha ka pele ho boraditaba ka la 10 Mphalane
selemong se fetileng mme a re, ke bitsa referendum ka taba ena.

115
00:10:02,242 --> 00:10:11,138
Mme yaba mokgatlo o tsebahalang wa "Fondation Franz Weber" le ona
o ile wa hlaha mecheng ya phatlalatso matsatsi a mmalwa hamorao

116
00:10:11,138 --> 00:10:16,016
mme wa re le rona re tshehetsa mehato ya thibelo, ha re ka rialo.

117
00:10:16,016 --> 00:10:18,221
Mme yaba ho etsahala ka potlako.

118
00:10:18,221 --> 00:10:23,666
Yaba rona ba Freie Landschaft Schweiz le rona re ile ra
batla ho kenya letsoho letsholong le kgahlanong le yona,

119
00:10:23,666 --> 00:10:26,099
kahoo ra kopanya matsoho le Monghadi Bruchez, ha re ka rialo.

120
00:10:26,099 --> 00:10:31,006
Re kgothaditse mekgatlo ya rona e leng ditho
hore le yona e bokelle ditlhaka tsa matshwao.

121
00:10:31,006 --> 00:10:37,201
Mme qetellong, nakong ya Keresemese le Selemo se Setjha, ho ile
ha bokellwa ditekanyetso tse 63,000 ho tswa

122
00:10:37,201 --> 00:10:42,700
mekgatlong e mengata e menyenyane le e meholo
ya tshireletso ya tikoloho le bophelo bo botle.

123
00:10:42,700 --> 00:10:46,445
Jwale mohlomong lentswe le le leng ka mokgatlo wa lona,
"Freie Landschaft Schweiz" (Naha e Lokolohileng ya Switzerland).

124
00:10:46,445 --> 00:10:49,621
Hantle-ntle seo ke eng? Lipakane tsa hau ke life?

125
00:10:49,621 --> 00:10:53,183
"Freie Landschaft Schweiz" (Naha e Lokolohileng ea
Switzerland) ha e le hantle ke mokhatlo o akaretsang oa

126
00:10:53,183 --> 00:10:55,416
bahlahlobisisi ba matla a moea naheng ea Switzerland.

127
00:10:55,416 --> 00:11:01,076
Re na le dihlopha tsa ditho tse ka
bang 50 le makala a robedi a di-canton.

128
00:11:01,076 --> 00:11:06,952
Sena se ka ba Thurgau, se ka ba Vaud, ka
mantsoe a mang, kae kapa kae Switzerland.

129
00:11:06,952 --> 00:11:14,409
Mme bohle ba ikemiseditse ho netefatsa paballo ya
tlhaho naheng ya Switzerland mabapi le diturbine tsa moya.

130
00:11:14,409 --> 00:11:21,025
Empa puso ea batho ka kotloloho, joalokaha ke hlalositse pejana,
hape ke ntlha ea sehlooho taelong e akaretsang,

131
00:11:21,025 --> 00:11:27,212
ke ka lebaka leo re itlammeng ka matla ho boloka
paballo ea tlhaho le puso ea batho ka kotloloho.

132
00:11:27,212 --> 00:11:32,148
E, ha re leke ho arola taba ena hanyane
le ho e atamela ka tsela e hlophisehileng.

133
00:11:32,148 --> 00:11:36,881
Ntlha e 'ngoe molaong ona o akaretsang, molaong ona o phahameng,
molaong ona o akaretsang tsohle, ke hore o

134
00:11:36,881 --> 00:11:40,720
beha lipakane tse tobileng bakeng sa
katoloso ea mehloli ea matla e ka nchafatsoang.

135
00:11:40,720 --> 00:11:48,600
Ka bokhutšoanyane, boradipolotiki ba re karolo ea matla a letsatsi
kapa a moea e tlameha ho ba ena kapa eo ka letsatsi le itseng.

136
00:11:48,600 --> 00:11:52,880
U hlahloba sepheo sena sa leano joang? Na se ka etsahala?

137
00:11:52,880 --> 00:11:57,240
Na ho na le kelello hore boradipolotiki ba etse
melao e joalo? Maikutlo a hao ka taba ee ke afe?

138
00:11:57,240 --> 00:12:04,531
Kahoo, taelo ea Mantelerlass e bolela ka mantsoe a lerootho
haholo hore re lokela ho hlahisa lihora tse ling tse 45

139
00:12:04,531 --> 00:12:11,698
tsa terawatt tsa motlakase ho tsoa matleng a letsatsi
le moea nakong ea selemo ka selemo ho fihlela ka 2050.

140
00:12:11,698 --> 00:12:15,916
Hajoale Switzerland e sebedisa hoo
e ka bang di-terawatt-hour tse 60.

141
00:12:15,916 --> 00:12:19,808
Kahoo ke palo e kgolo haholo e lokelang ho ahuwa.

142
00:12:19,808 --> 00:12:28,259
Mme jwalo ka ha ke boletse pele, ho sa ntse ho tla bonahala
hore na ke theknoloji efe e tla hlahisa motlakase o kae.

143
00:12:28,259 --> 00:12:36,620
Sena se bolela hore Lekgotla la Federale jwale le ka re re hloka
dipanele tsa letsatsi tse kana le diturbine tsa moya tse kana.

144
00:12:36,620 --> 00:12:42,418
Ka bonna, ke belaela hore taba ena e qetella e le hore o batla ho
kenya li-turbine tsa moea tse ka bang 1,500

145
00:12:42,418 --> 00:12:47,883
le liphanele tsa letsatsi tse akaretsang
lik'hilomithara tse makholo a 'maloa tsa lisekoere.

146
00:12:47,883 --> 00:12:52,850
Hore na tsena di tla bewa hokae, ebang ke marulelong a
meaho kapa mahaeng a bulehileng, taba eo e sa ntsane e le

147
00:12:52,850 --> 00:12:55,916
matsohong a Lekgotla la Federale; seo ha se eso etswe qeto.

148
00:12:55,916 --> 00:13:01,880
Mme sena se baka tshoso ya tshusumetso e kgolo ya tikoloho
ho Switzerland, eo e seng e ntse e na le baahi ba bangata.

149
00:13:01,880 --> 00:13:13,680
Mme ke motlakase o mongata haholo o hlahiswang
motsheare, ka mokgwa o sa tsitsang, ha ho na le moya.

150
00:13:13,680 --> 00:13:19,916
Mme tsamaiso yohle, molao ona o
matla, ha e laole dintlha ka ho lekana.

151
00:13:19,916 --> 00:13:27,920
Ke ka lebaka leo ho leng hantle ho ipehela lipakane;
re batla ho hlahisa li-terawatt-hour tse ling tse 45.

152
00:13:27,920 --> 00:13:31,672
Empa hore na seo se ka etsahala, ke
melimo feela e tsebang; ha ho na ea tsebang.

153
00:13:31,672 --> 00:13:35,600
Ke ka lebaka leo le rona re nyatsang molao.

154
00:13:35,600 --> 00:13:41,865
Ntlha e 'ngoe – re ntse re shebile mefuta e
fapaneng ea makala a amehang – ke lithuso tsa lichelete.

155
00:13:41,865 --> 00:13:44,580
Matla a ka nchafatsoang a lokela ho khothaletsoa ka matla.

156
00:13:44,580 --> 00:13:46,453
Hoo ho shebahala jwang?

157
00:13:46,453 --> 00:13:50,400
Re se re fetisitse molao o mocha oa matla ka 2017.

158
00:13:50,400 --> 00:13:54,760
Hona joale, ha re ka rialo, ke mohato oa
bobeli, e leng taelo ena e akaretsang.

159
00:13:54,760 --> 00:14:01,052
Mme ka nako eo, ho ile ha bolelwa hore ho tloha ka 2022 ho
ya pele, ha ho sa tla ba le dithuso tsa ditjhelete tse fanwang

160
00:14:01,052 --> 00:14:04,660
bakeng sa diteishene tsa motlakase wa letsatsi le wa moya.

161
00:14:04,660 --> 00:14:06,302
Mme seo jwale se a robeha.

162
00:14:06,302 --> 00:14:13,589
Sa bobedi, sephuthelwana sena se seholo, taelo e
akaretsang, se fa Lekgotla la Federale matla a feletseng.

163
00:14:13,589 --> 00:14:20,881
A ka etsa qeto ea hore na liphanele tsa letsatsi
le li-turbine tsa moea li fumana tšehetso e kae.

164
00:14:20,881 --> 00:14:24,979
Le moo, ha re tsebe hore na ho tla
ba le dithuso tsa ditjhelete tse kae.

165
00:14:24,979 --> 00:14:31,399
Empa ho ka nkuoa hore e feta 50
lekholong ea litšenyehelo tsa matsete.

166
00:14:31,399 --> 00:14:34,538
Kahoo, ho bonahala molao o bolela hore ho
fihlela ho liperesente tse 60 tsa

167
00:14:34,538 --> 00:14:37,024
litšenyehelo tsa matsete li ka tšehetsoa ka lichelete.

168
00:14:37,024 --> 00:14:38,310
E, ho na le mefuta e 'meli.

169
00:14:38,310 --> 00:14:43,500
Ebang motseteli o re, ke batla karolo ea
60 lekholong ea letsete ho tsoa mmusong.

170
00:14:43,500 --> 00:14:47,978
Mme ka mora moo o fumana seo, empa o ntse a lokela ho
lokisa karolo ea mashome a mane lekholong ho tsoa bankeng.

171
00:14:47,978 --> 00:14:54,242
Kapa o re mmuso o tla fana ka tiisetso bakeng sa
kilowatt-hora e 'ngoe le e 'ngoe eo a e hlahisang.

172
00:14:54,242 --> 00:14:56,181
Ha ho motho ea tsebang hore na e phahame hakae.

173
00:14:56,181 --> 00:14:59,825
Mohlomong seo le sona se tla lekana le liphesente tse 60.

174
00:14:59,825 --> 00:15:04,800
Kahoo o a bona, ena ke tshenyo ya
tlhaho e tsheheditsweng ka ditjhelete.

175
00:15:04,800 --> 00:15:11,062
Mme hobane ha ho na moruo – haholoholo meaho ya motlakase wa
moya, hobane maemo a moya a fokolang haholo

176
00:15:11,062 --> 00:15:18,660
Switzerland – mme jwale re tlameha feela ho thusa ka dithuso
tse kgolo tsa ditjhelete hore sena se kgone ho etsahala.

177
00:15:18,660 --> 00:15:23,492
Bothata bo le bong, joalo ka ha u bo boletse ka
bokhutšoanyane polelong e ka tlas'a polelo e kholo, ke matla a

178
00:15:23,492 --> 00:15:25,977
tloaelehileng, matla a sehlopha, a hlokahalang kannete.

179
00:15:25,977 --> 00:15:30,885
Hona joale ho a utlwahala hore ha pula e na kapa
ha ho le lefifi, matla a letsatsi ha a sebetse.

180
00:15:30,885 --> 00:15:33,540
Ha ho se moea, matla a moea ha a sebetse.

181
00:15:33,540 --> 00:15:35,232
Bothata bona bo ka rarolloa joang?

182
00:15:35,232 --> 00:15:40,981
Ka tlhompho, na oo hase bothata bo bocha haeba u
tsetela chelete e ngata haholo ho bahlahisi ba

183
00:15:40,981 --> 00:15:44,640
matla ba sa tšepahaleng le ba sa tsitsang joalo?

184
00:15:44,640 --> 00:15:52,259
Eona ke eona taba e kholo ka ho fetisisa taelong e
akaretsang e sa hlakisoang, 'me e baka mathata a macha.

185
00:15:52,259 --> 00:15:58,321
Moralo oohle oa marang-rang ha o
kenyelelitsoe, polokelo ha e kenyelelitsoe.

186
00:15:58,321 --> 00:16:03,456
Sena se bolela hore ho eketswa
matla a mangata a letsatsi le a moya.

187
00:16:03,456 --> 00:16:08,730
Empa hore na seo se tla bolokoa joang, ke potso e sa arabelweng.

188
00:16:08,730 --> 00:16:18,376
Ka bonna, ke nahana hore matla a letsatsi marulelong ke khetho
e ntle hobane o ka sebelisa le ho boloka matla a letsatsi moo.

189
00:16:18,376 --> 00:16:25,895
Empa seo ha se laolwe ho Mantelerlass, hore se
lokela ho kgothaletswa, hore ho lokela ho etswa

190
00:16:25,895 --> 00:16:31,320
dipatlisiso ka sona, hore ho na le mekgwa e betere ya poloko.

191
00:16:31,320 --> 00:16:37,132
Mme seo se bolela hore ho na le kotsi ya hore re tla nka
tsela e tshwanang le ya Jeremane, moo matla a maholo a

192
00:16:37,132 --> 00:16:40,777
moya a hlahang ka tshohanyetso ebe a nyamela ka tshohanyetso.

193
00:16:40,777 --> 00:16:46,560
Motšehare har'a mpa ea letsatsi, ho na le matla a mangata
a letsatsi, ebe ka tšohanyetso bosiu ha ho letho ho hang.

194
00:16:46,560 --> 00:16:50,613
Ebe ka tšohanyetso o ba le mathata a maholo a marang-rang.

195
00:16:50,613 --> 00:16:54,680
Mme seo se baka ditshenyehelo le ho se kgonthisehe.

196
00:16:54,680 --> 00:17:00,972
Mme jwale eo ke ntlha e kgolo ya
nyatso mabapi le taelo ena e akaretsang.

197
00:17:00,972 --> 00:17:05,540
Ntlha e 'ngoe, eo u seng u e boletse
makhetlo a 'maloa, ke ho nka karolo ha demokerasi.

198
00:17:05,540 --> 00:17:10,940
Ho bonahala eka molao ona o boetse
o fokotsa menyetla ea ho hanyetsa.

199
00:17:10,940 --> 00:17:14,773
Switzerland e tsebahala haholo ka
molaomotheo wa yona wa subsidiarity.

200
00:17:14,773 --> 00:17:19,013
Sena se bolela hore liqeto li etsoa boemong bo
tlase ka ho fetisisa, ka kotloloho ke ba amehang.

201
00:17:19,013 --> 00:17:21,002
Hona joale ehlile e ntse e kopanngoa bohareng.

202
00:17:21,002 --> 00:17:26,648
Lekgotla la Federale, e leng mmuso wa federale, ke
hore, mmuso wa naha, le ntse le fumana matla a mangata.

203
00:17:26,648 --> 00:17:32,687
Thibelo ena e itlhahisa joang ka ho qaqileng mabapi
le menyetla ea ho hanyetsa, menyetla ea ho nka

204
00:17:32,687 --> 00:17:36,630
karolo, le ho etsa liqeto hammoho ka demokrasi ke baahi?

205
00:17:36,630 --> 00:17:42,368
Naheng ea Switzerland, re na le mekhoa e 'meli
ea ho ba le lentsoe mererong ea matla a moea.

206
00:17:42,368 --> 00:17:45,691
E 'ngoe ke hore re voutela merero.

207
00:17:45,691 --> 00:17:54,522
Hona joale sena ke 'nete li-cantoneng tse 24 ho
tse 26, moo baahi ba sebakeng seo ba voutang teng.

208
00:17:54,522 --> 00:18:02,929
Ka hona, batho ka bomong, baahi ba tloaelehileng le mekhatlo ea
tikoloho ba ka hlahisa boipelaetso khahlanong le

209
00:18:02,929 --> 00:18:11,571
merero, leha e se e amohetsoe, e le ho hlahisa litaba tse
kang paballo ea tlhaho kapa mathata a lerata a bona.

210
00:18:11,571 --> 00:18:19,601
Mme dikgetho tsena ka bobedi jwale di tla fediswa ka
bongata kapa di be le meedi ka taelo e akaretsang.

211
00:18:19,601 --> 00:18:28,200
Jwalokaha ke se ke boletse, taelo ya Mantel e ikemiseditse ho
nolofalletsa Lekgotla la Federale ho fedisa di-referendamu.

212
00:18:28,200 --> 00:18:34,176
Ka lehlakoreng le leng, taelo ea Mantelerlass e laela
hore tlhahiso ea motlakase e lokela ho ba ea bohlokoa

213
00:18:34,176 --> 00:18:37,705
ka ho fetisisa ka holim'a lithahasello tse ling kaofela.

214
00:18:37,705 --> 00:18:44,110
Sena se bolela hore haeba o ka hlahisa khanyetso mme wa
re polasi ena ya moya e tla baka tshilafalo e feteletseng

215
00:18:44,110 --> 00:18:47,759
ya lerata ho batho ba bangata haholo, ha e na ho dumellwa.

216
00:18:47,759 --> 00:18:53,292
Kapa lifate lia rengwa, e leng ntho e sa
amoheleheng; molemo wa yona ha o lekane le tshenyo eo e bakang.

217
00:18:53,292 --> 00:18:59,096
Joale leha ho le joalo, lekhotla le tlameha ho
ananela polasi ea liphephe, hobane tlhahiso ea motlakase e

218
00:18:59,096 --> 00:19:01,460
lula e tlang pele ho lithahasello tse ling kaofela.

219
00:19:01,460 --> 00:19:07,620
Kahoo e ka nna yaba ha o sa kgona ho kgetha, empa o
ntse o ka hlahisa kganyetso, leha e tla hanwa ruri.

220
00:19:07,620 --> 00:19:11,720
Kahoo ke phokotso e matla haholo demokerasing ea rona e tobileng.

221
00:19:11,720 --> 00:19:18,261
Seo se re tlisa ka kotloloho ntlheng e latelang. Ho
lekanya lithahasello tsena hape ke taba ea molao oa motheo.

222
00:19:18,261 --> 00:19:25,077
'Muelli oa molao ea tsebahalang, Moprofesa Alain Griffel, o
nyatsitse sena, a re taelo ena e akaretsang e boetse e tlola

223
00:19:25,077 --> 00:19:30,587
molaotheo, e tlola Molaotheo oa Federale oa
Switzerland, hobane ha o ka ke oa re lithahasello tse

224
00:19:30,587 --> 00:19:33,868
itseng ka tšohanyetso li feta tse ling ka bohlokoa.

225
00:19:33,868 --> 00:19:39,380
Na o ka hlalosa ka botlalo hore na kgalolo ya
moprofesa enwa mabapi le taelo e ntjha e akaretsang ke efe?

226
00:19:39,380 --> 00:19:47,035
Naheng ea Switzerland, re na le karolo molaotheong
mabapi le leano la matla, e nang le melao-motheo e mehlano.

227
00:19:47,035 --> 00:19:53,777
Ha ke tsebe hore na nka li thathamisa kaofela, empa ka sebele
phepelo ea motlakase kapa tlhahiso ea matla e tlameha ho lekana,

228
00:19:53,777 --> 00:19:57,106
e sireletsehe, e boloke chelete, hape e baballe tikoloho.

229
00:19:57,106 --> 00:19:59,918
Ha ke hopole ntlha ea bohlano hona joale.

230
00:19:59,918 --> 00:20:03,520
Empa leha ho le jwalo, dintlha tsena
kaofela di bohlokwa ka ho tshwana.

231
00:20:03,520 --> 00:20:06,420
Sena se bolela hore di tlameha ho fihlellwa ka nako e le nngwe.

232
00:20:06,420 --> 00:20:13,178
Ka mantsoe a mang, ho lumellana le tikoloho le tšireletseho
ea phepelo ea motlakase li tlameha ho nkoa ka ho lekana.

233
00:20:13,178 --> 00:20:18,771
Mme jwale ka ha Palamente e re tlhahiso ya
motlakase e tlang pele ho paballo ya tlhaho.

234
00:20:18,771 --> 00:20:24,211
Ena ke pase e lokolohileng e dumellang hore
merero e senyang tikoloho e fetiswe hohle ntle le

235
00:20:24,211 --> 00:20:26,986
ditshitiso. Seo ha se tsamaelane le molaotheo.

236
00:20:26,986 --> 00:20:30,752
Seo ha se seo batho ba Switzerland ba neng ba se batla.

237
00:20:30,752 --> 00:20:35,040
Mme seo se senya tikoloho ya rona ya
tlhaho, motheo wa bophelo ba rona.

238
00:20:35,040 --> 00:20:39,440
Mme seo se ka ba le ditlamorao tse kgolo haholo le tse tebileng.

239
00:20:39,440 --> 00:20:46,139
Nnete ke hore, ka mashome a lilemo, baahi ba Switzerland ba
ntse ba tiisa tšireletso ea tikoloho molaotheong khafetsa.

240
00:20:46,139 --> 00:20:48,500
Kahoo ke molao ka sebele.

241
00:20:48,500 --> 00:20:54,095
Mme jwale seo se batla se hlakolwa ka peni feela e tswang hodimo.

242
00:20:54,095 --> 00:20:57,888
Maikutlo a hao ke afe ka taba ee?
Boemo bona bo qalile joang qalong?

243
00:20:57,888 --> 00:21:01,919
Ho a makatsa. Baemeli ba
kgethilweng le bona ba hlile baa tseba sena.

244
00:21:01,919 --> 00:21:07,540
Joale ke moea ofe oa mehla ena kapa ke boemo
bofe bo tšohanyetso bo ka 'nang ba lebisitse

245
00:21:07,540 --> 00:21:11,300
hore molao o sehlōhō hakana o hlahisoe hona joale?

246
00:21:11,300 --> 00:21:16,261
Hantle, ha e le hantle e qalile nakong ea hoetla ea 2022.

247
00:21:16,261 --> 00:21:21,480
Pele, ka dilemo tse ngata, Palamente e ne
e eso ka e sebetsana le leano la matla.

248
00:21:21,480 --> 00:21:27,883
Mme lehlabuleng la 2022, ha sewa sa coronavirus se ne se le
makgatheng a ho fela, Khomishene ya Motlakase e ile ya etsa

249
00:21:27,883 --> 00:21:32,402
tsebiso e kgolo mecheng ya phatlalatso ya
hore diteishene tse ngata tsa motlakase wa

250
00:21:32,402 --> 00:21:35,668
nyutlelie naheng ya Fora di ne di le tlasa tokiso.

251
00:21:35,668 --> 00:21:43,271
Mme ho ka etsahala hore rona ba Switzerland re ka
iphumana re na le khaello ea motlakase mariheng a tlang.

252
00:21:43,271 --> 00:21:50,234
Mme yaba, ka hare ho dibeke tse tharo, Palamente e fetisa ka
potlako molao wa Solar Express mme ya re, "Jwale re tlo haha

253
00:21:50,234 --> 00:21:53,885
diteishene tse kgolo tsa matla a letsatsi Dithabeng tsa Alps."

254
00:21:53,885 --> 00:21:58,816
Kahoo re koahela libaka tse kholo
tsa Alps ka liphanele tsa letsatsi.

255
00:21:58,816 --> 00:22:02,179
Mme seo se ne se se se le kgahlanong le molaotheo mehleng eo.

256
00:22:02,179 --> 00:22:06,295
Mme ya phethahala ka mora dibeke tse tharo.

257
00:22:06,295 --> 00:22:08,880
Hantle, hoo e ne e le bofofu ka ho feletseng.

258
00:22:08,880 --> 00:22:18,281
Mme ka mora moo, hobane e ne e le kgahlanong le molaotheo,
Palamente e ne e lokela ho ipolella ka kotloloho le setjhaba.

259
00:22:18,281 --> 00:22:20,351
Molaotheo oa rona o fana ka sena.

260
00:22:20,351 --> 00:22:25,920
Ha o etsa molao o kgahlanong le molaotheo, o
tlameha ho dumella setjhaba hore se o kgethe.

261
00:22:25,920 --> 00:22:28,982
Mme Palamente e ile ya hloleha feela ho etsa seo.

262
00:22:28,982 --> 00:22:36,920
Eaba ke ea Lekhotleng la Federale 'me ka kenya
tletlebo, ke re taba ena e lokela ho beoa ka pele ho bakhethi.

263
00:22:36,920 --> 00:22:41,620
Mme yaba Lekgotla la Federale le re, e,
Palamente e na le matla ohle naheng ya Switzerland.

264
00:22:41,620 --> 00:22:50,031
Mme ka moya ona wa matla ohle, ka temoho ena,
ho ile ha fetiswa molao o mong kamora o mong.

265
00:22:50,031 --> 00:22:53,226
Phefo e potlakileng e fihlile, 'me joale ke taelo ena ea baki.

266
00:22:53,226 --> 00:23:01,228
Mme ho bonahala eka Palamente ha e na taba
hore na molaotheo o a phethahatsoa kapa che.

267
00:23:01,228 --> 00:23:04,744
Ba tla etsa eng kapa eng bakeng sa tlhahiso ea motlakase.

268
00:23:04,744 --> 00:23:11,432
Nka rata ho tebisa taba hanyane mabapi le
tshenyo eo o e tshabang ho tikoloho le naha.

269
00:23:11,432 --> 00:23:16,785
Hantle-ntle ho ka etsahala'ng ka molao
ona, kapa ho e-na le hoo, u tšaba eng?

270
00:23:16,785 --> 00:23:21,596
Ke mehato efe e tobileng e ka etsahalang ka tlhaho?

271
00:23:21,596 --> 00:23:28,742
Kahoo, pele ho tsohle, ho reriloe lirapa tse kholo haholo
tsa matla a letsatsi hape li ka khoneha Lithabeng tsa Alps.

272
00:23:28,742 --> 00:23:37,274
Ha e le hantle, ena e ne e le feela khetho ea nakoana
e ileng ea etsoa qeto ka eona ka hoetla ha 2022 e le

273
00:23:37,274 --> 00:23:41,891
mokhoa oa nakoana oa ho lokisa khaello ea motlakase.

274
00:23:41,891 --> 00:23:45,160
Mme seo jwale e lokela ho ba kgonahalo ka nako e telele.

275
00:23:45,160 --> 00:23:52,738
Sena se bolela hore masimo a maholo a thabeng e ka qhwa a
ka koaheloa ka meaho ea tšepe le liphanele tsa letsatsi.

276
00:23:52,738 --> 00:23:58,941
Ntho e 'ngoe ke hore li-turbine tsa moea le tsona li
lokela ho lumelloa ka ho hlaka merung ea Switzerland.

277
00:23:58,941 --> 00:24:06,035
Sena se bolela hore, e le ho sireletsa tlelaemete, batho ba
kena merung, ba hlwekisa sekgahla sa moru se lekanang le lebala

278
00:24:06,035 --> 00:24:09,521
la bolo ya maoto bakeng sa turbine ya moya, ebe ba beha ...

279
00:24:09,521 --> 00:24:12,600
Na seo se se se boletsoe ka ho hlaka molaong,
kapa se ka hlalosoa ka litsela tse fapaneng?

280
00:24:12,600 --> 00:24:16,146
Na seo se bolela hore o batla ho e
nolofatsa, kapa se bolela hore ho joalo feela?

281
00:24:16,146 --> 00:24:21,739
Kahoo, ka molao, li-turbine tsa moea
merung li na le libaka tse behiloeng.

282
00:24:21,739 --> 00:24:29,379
Mme hoo ke kimollo e kgolo, haeba e se
tumello ya ho theha dipolasi tsa moya merung.

283
00:24:29,379 --> 00:24:36,642
Ho bohlokoa ho hopola hore kantone ea Zurich, e leng kantone e
nang le baahi ba bangata ka ho fetisisa Switzerland, ke lehae la

284
00:24:36,642 --> 00:24:43,962
batho ba fetang milione. Hona joale ho na le merero ea li-turbine
tsa moea tse 120, tseo tse 110 tsa tsona li tla hahuoa morung,

285
00:24:43,962 --> 00:24:48,352
hobane ha ho na sebaka se seng se fetang se maralleng le morung.

286
00:24:48,352 --> 00:24:52,060
Mme tsena ha e le hantle ke ditlamorao
tse mpe ka ho fetisisa tsa tikoloho.

287
00:24:52,060 --> 00:24:57,546
Ehlile, ho boetse ho na le diteishene tsa motlakase wa
metsi tseo batho ba ka ratang ho di haha dibakeng tsa

288
00:24:57,546 --> 00:25:00,705
tikoloho tsa bohlokwa ba kantone, mme le hoo ho a kgonahala.

289
00:25:00,705 --> 00:25:03,080
Tlhaho ha e sa na taba.

290
00:25:03,080 --> 00:25:04,972
Ho bonahala e le bothoto hanyane, na ha ho jwalo?

291
00:25:04,972 --> 00:25:09,960
Batho ba batla ho pholosa tlelaemete, ke ka hona ho nang
le phatlalatso ena e kholo ka matla a ka nchafatsoang.

292
00:25:09,960 --> 00:25:13,111
Ka nako e tšoanang, meru e ea rengoa 'me tlhaho e ea senngoa.

293
00:25:13,111 --> 00:25:15,166
Hoo ho sebetsa jwang?

294
00:25:15,166 --> 00:25:17,440
Ke sona hantle se se nang kelello.

295
00:25:17,440 --> 00:25:25,780
Ha ho ka ke ha loka hore re hlakole meru
bakeng sa seo ho thoeng ke matla a botala.

296
00:25:25,780 --> 00:25:29,923
Ha ho na sebaka se seholo
Switzerland, o tlameha ho hlokomela seo.

297
00:25:29,923 --> 00:25:35,384
Switzerland e tletse batho haholo, ho tloha
bophirimela ho ea bochabela, ho tloha leboea ho ea boroa.

298
00:25:35,384 --> 00:25:42,705
Mme haeba o batla ho atolosa matla a moya haholo, o
tlameha ho ela hloko hore matsatsing ana di-turbine tsena di

299
00:25:42,705 --> 00:25:47,319
bolelele ba dimithara tse 250, mme di hloka sebaka se itseng.

300
00:25:47,319 --> 00:25:51,676
Mme naheng ya Switzerland, meru e ntse e le
ditjhaba tsa mefuta-futa ya diphedi, empa

301
00:25:51,676 --> 00:25:55,312
hape ke ditjhaba tsa boithabiso bakeng sa baahi.

302
00:25:55,312 --> 00:25:58,583
Hape meeli ea moru ea bona e lula e beotsoe haholo.

303
00:25:58,583 --> 00:26:04,267
Pele sebaka se ne se bulehile haholo, hape ho
ne ho e-na le lifate tse ngata haholo tšimong.

304
00:26:04,267 --> 00:26:06,587
Kajeno, meru e se e tlotsoe.

305
00:26:06,587 --> 00:26:11,163
Mme jwale ba batla ho kena morung, ho haha ditsela
tse bophara ba dimithara tse leshome le ho hlwekisa

306
00:26:11,163 --> 00:26:13,943
sebaka sa moru se boholo ba lebala la bolo ya maoto.

307
00:26:13,943 --> 00:26:17,342
Mme ha e le hantle, ke yona ntlha ya rona e kgolo.

308
00:26:17,342 --> 00:26:21,140
Ha o ka ke wa rema difate ho sireletsa tlelaemete.

309
00:26:21,140 --> 00:26:24,914
U tsoa tikolohong e nyatsang matla a moea.

310
00:26:24,914 --> 00:26:27,991
Jwale, ha o ka nka mohato o le mong morao
mme wa hlahloba boemo, o tshohile hore

311
00:26:27,991 --> 00:26:30,085
tshenyo e kgolo ka ho fetisisa e tla etsahala kae?

312
00:26:30,085 --> 00:26:34,235
Na tsena ke li-turbine tsa moea, liteishene tse
kholo tsa motlakase oa metsi, kapa mohlomong

313
00:26:34,235 --> 00:26:36,724
liteishene tsa motlakase oa letsatsi Dithabeng tsa Alps?

314
00:26:36,724 --> 00:26:41,180
A o ka hlakisa hore na o nahana hore
tšokelo e kholo ka ho fetisisa ho tlhaho e hokae?

315
00:26:41,180 --> 00:26:49,457
Ka matla a metsi, ruri ke hore o fumana
molemo o mongata ka letsete le lenyenyane.

316
00:26:49,457 --> 00:26:52,787
Le moo ho na le tshenyo, ke nnete.

317
00:26:52,787 --> 00:27:02,826
Empa ka litsamaiso tsa matla a letsatsi, motho a ka nka
kannete hore libaka tse kholo tsa Alps li tla hlomathisoa.

318
00:27:02,826 --> 00:27:08,688
Ho 'na, sena se baka tšenyo e kholo, hobane
Switzerland e iphelisa ka libaka tsa eona tse ntle.

319
00:27:08,688 --> 00:27:15,586
Libaka tsa naha li bohlokoa haholo
naheng ea rona – ho ea ka nalane.

320
00:27:15,586 --> 00:27:24,271
Re na le lihotele tse ngata tse khabane tse hahiloeng libakeng
tse fanang ka lipono tse ntle haholo tsa Lithaba tsa Alps.

321
00:27:24,271 --> 00:27:27,456
Mme ke hona hantle Maralla ana a Alps a tlang ho kwalwa.

322
00:27:27,456 --> 00:27:30,802
Seo se bolela hore le sona se na le bohlokoa ba nalane.

323
00:27:30,802 --> 00:27:37,618
E, ntho ea bobeli ke meru, moo ke bonang tšenyo ena.

324
00:27:37,618 --> 00:27:40,954
Hoo hoa thahasellisa, seo o se buang
ka libaka tsa bohahlauli, ka Alps.

325
00:27:40,954 --> 00:27:43,704
Kantone ea Graubünden e batla ho ba pula-maliboho lekaleng lena.

326
00:27:43,704 --> 00:27:45,663
Ke thabetse ho nka monyetla.

327
00:27:45,663 --> 00:27:52,112
Ha e le hantle ba batla ho tsoela pele 'me ba na le libaka tse x,
ke nahana hore ke libaka tse 30, 'me – ntokise haeba ke fositse –

328
00:27:52,112 --> 00:27:58,573
tse fetang mashome a mabeli a metso e mene ka sebele li tlositsoe
libakeng tsa bohlokoa, maralleng a lithaba, ha re ka rialo.

329
00:27:58,573 --> 00:28:02,651
Kahoo, ntle le St. Moritz, ke nahana hore le tla
bona li-turbine tsena tse kholo tsa moea ka pel'a

330
00:28:02,651 --> 00:28:05,253
libaka tsohle tse kholo tsa bohahlauli nakong e tlang.

331
00:28:05,253 --> 00:28:13,103
U lekanyetsa sena joang mabapi le
bohlokoa ba bohahlauli le moruo oa Switzerland?

332
00:28:13,103 --> 00:28:16,548
Hantle-ntle, li-turbine tsa moea li
kholo haholo, hape li hloka sebaka.

333
00:28:16,548 --> 00:28:21,702
Li tlameha ho hahuoa libakeng tse
pepesitsoeng moo ho nang le moea.

334
00:28:21,702 --> 00:28:28,991
Mme ha mmuso wa kopanelo o laela kantone ya Graubünden, e leng e
nngwe ya dibaka tse tummeng ka ho fetisisa tsa bohahlaudi

335
00:28:28,991 --> 00:28:36,758
lefatsheng, ho kenya diturbine tsa moya tse 100, ha ho na moo ho
ka phekolang nnete ya hore diturbine tsena tsa moya di tla hahuwa

336
00:28:36,758 --> 00:28:42,433
Davos, Lenzerheide, Arosa, haufi le Serapa sa
Naha sa Switzerland – ka mantswe a mang, dibakeng

337
00:28:42,433 --> 00:28:46,160
tsohle tse tummeng ka ho fetisisa tsa bohahlaudi.

338
00:28:46,160 --> 00:28:53,663
Mme jwalo ka ha ke boletse pele, ka nalane sena se
bohlokwa haholo hobane bohahlaudi le dithaba tsa

339
00:28:53,663 --> 00:28:57,872
Alps ke tsona tse hlalosang boitsebahatso ba rona.

340
00:28:57,872 --> 00:29:02,269
Qetellong ea lekholo la bo19 la lilemo,
Switzerland e bile le kholo e kholo 'me ea fetoha e 'ngoe

341
00:29:02,269 --> 00:29:05,246
ea linaha tse ruileng ka ho fetisisa lefatšeng.

342
00:29:05,246 --> 00:29:10,213
Mme ke ka lebaka la libaka tsena tsa botle
hantle, batho ba bangata ba tsoang mose ho

343
00:29:10,213 --> 00:29:13,257
maoatle ba tlileng ho rona ho tla li hlolla.

344
00:29:13,257 --> 00:29:18,788
Mme nna ka bonna ke fumana ho utlwisa bohloko haholo hore
Dithaba tsa Alps ha di sa hlomphuwa, mme ke nahana hore

345
00:29:18,788 --> 00:29:22,780
ona ke kgatelopele e mpe haholo ka lehlakoreng la Palamente.

346
00:29:22,780 --> 00:29:29,810
Joale, melawana ena kaofela, taelo ena e akaretsang, litlhahiso
tsena tse fapaneng tse hlakileng tseo u li

347
00:29:29,810 --> 00:29:36,136
boletseng, Solarexpress, Windexpress, ha e le
hantle li tlas'a morero ona oa phetoho ea matla.

348
00:29:36,136 --> 00:29:40,750
Ho na le takatso ea ho tlohela tšebeliso ea mafura a fosile, empa
ka nako e tšoanang ho na le lipelaelo mabapi le matla a

349
00:29:40,750 --> 00:29:44,677
nyutlelie, 'me ha ho na liteishene tse ncha tsa matla
a nyutlelie tse hahuoang Switzerland hajoale – ho

350
00:29:44,677 --> 00:29:46,837
na le mofuta o itseng oa thibelo ea theknoloji e teng.

351
00:29:46,837 --> 00:29:51,064
Jeremane e se e li tlositse tšebelisong, empa
likarolong tse ling tsa lefatše boemo bo fapane haholo.

352
00:29:51,064 --> 00:29:53,377
Maikutlo a hao a motheo mabapi le phetoho ena ea matla ke afe?

353
00:29:53,377 --> 00:29:55,681
Na hoo ho hlokahala? Na mmuso o tlameha ho phehella seo?

354
00:29:55,681 --> 00:30:01,252
Na moruo o ka etsa seo? Na o ka laoloa ka
boikemelo? Maikutlo a hao ka taba ena ke afe?

355
00:30:01,252 --> 00:30:04,855
Phetoho ea matla ke taba e rarahaneng haholo ka boeona.

356
00:30:04,855 --> 00:30:11,363
Seo ke se bonang ka ho hlaka ke hore mafura a fosile a baka
phetoho ea tlelaemete, 'me phetoho ea tlelaemete e kotsi.

357
00:30:11,363 --> 00:30:14,549
Re hloka ho fumana litharollo.

358
00:30:14,549 --> 00:30:16,995
Bothata ke kamoo boradipolotiki ba sebetsanang le bona.

359
00:30:16,995 --> 00:30:21,252
O ile a botsa setjhaba, na le batla ho
fedisa motlakase wa nyutlelie butle-butle?

360
00:30:21,252 --> 00:30:24,440
Sechaba se boletse e, e leng ntho e sa makatseng.

361
00:30:24,440 --> 00:30:27,665
Setjhaba se ile sa botswa, na le batla ho
fedisa dithibedi tsa mafura a tlhaho ka iketla?

362
00:30:27,665 --> 00:30:29,525
Sechaba se boletse e.

363
00:30:29,525 --> 00:30:36,696
Likhethong tsena ka bobeli, ha ho ea hlalosang hore na sena se
tla bolela'ng, hore na se tla ja bokae, kapa hore na se tla

364
00:30:36,696 --> 00:30:44,220
sebetsa joang hantle. Ho e-na le hoo, ho ile ha ipehoa lipakane,
sechaba sa li amohela, eaba liphello lia hlaha. Batho ba ile ba

365
00:30:44,220 --> 00:30:50,510
ferekana hobane ho ne ho sa sebetse, sechaba se ne se
hanana le seo, ho ne ho senyeha tikoloho, ho ne ho se

366
00:30:50,510 --> 00:30:54,567
ho e-ba theko e boima, hape ho ne ho baka ho se tsitse.

367
00:30:54,567 --> 00:30:58,148
Ke nka sena e le boitšoaro bo sa lokang.

368
00:30:58,148 --> 00:31:06,612
Nka thabela haholo ho bona setjhaba se bolelloa nnete le
hore ho na le dikgetho tse tharo tsa ho fehla motlakase.

369
00:31:06,612 --> 00:31:10,880
Ka liphanele tsa letsatsi marulelong, ho hloka sena le seo.

370
00:31:10,880 --> 00:31:15,494
Ka liteishene tsa motlakase tse sebelisang khase,
seo se bolela sena le sena bakeng sa tlelaemete.

371
00:31:15,494 --> 00:31:20,372
Ka liteishene tsa matla a nyutlelie, seo se
bolela sena le sona bakeng sa lithōle,

372
00:31:20,372 --> 00:31:23,521
bakeng sa polokelo, bakeng sa theko ea uranium.

373
00:31:23,521 --> 00:31:25,800
Joale o tseba seo o buang ka sona.

374
00:31:25,800 --> 00:31:32,440
Empa hona joale o ipehela lipakane tse utloahalang
hantle, ebe hamorao o nahana hore na o ka li phethahatsa joang.

375
00:31:32,440 --> 00:31:35,270
Mme ke na le dipelaelo tse tebileng ka seo.

376
00:31:35,270 --> 00:31:42,117
Ke mofuta oa leano la toropong ea litoro ebile le se
nang 'nete hakaalo, ha nka le akaretsa ka tsela eo.

377
00:31:42,117 --> 00:31:48,956
Ha ho shebisisoa batšehetsi ba taelo ena e akaretsang, ho boetse
ho hlaha potso ea hore na hantlentle ke bo-mang ba amehang.

378
00:31:48,956 --> 00:31:52,473
Mme jwalo ka mohlokomedi ya sa
nkeng lehlakore, ke maketse hanyane.

379
00:31:52,473 --> 00:31:57,715
Sena se tloha ho ba ka ho le lets'ehali ho ea ho ba ka ho le
letona, ha re ka rialo, ho tloha ho baroni ba

380
00:31:57,715 --> 00:32:03,514
motlakase le mekhatlo e matla ea khoebo ho ea ho Mokha oa
Botala le mekhatlo e meng ea tikoloho, eseng oa lona.

381
00:32:03,514 --> 00:32:10,762
Ho ka kgonahala jwang hore bahanyetsi ba bangata ba dipolotiki
ba sebetsa mmoho ka tshohanyetso? Sena se re bolella eng?

382
00:32:10,762 --> 00:32:15,694
Kahoo bothata ke hore libapali tse ngata
tseo hona joale li tšehetsang taelo e

383
00:32:15,694 --> 00:32:19,564
akaretsang li maemong a tšoanang ho Climate Alliance.

384
00:32:19,564 --> 00:32:27,025
Sena se bolela hore ho Climate Alliance, mokgatlo o buellang
matla a letsatsi o maemong a tshwanang le mekgatlo ya tikoloho.

385
00:32:27,025 --> 00:32:32,259
Mme seo, ehlile, ke kganyetsano ha
ho tluwa tabeng ya paballo ya tlhaho.

386
00:32:32,259 --> 00:32:35,528
Ha ho tluwa tabeng ya tshireletso ya
tlelaemete, ka bobedi ba dumellana ka ho feletseng.

387
00:32:35,528 --> 00:32:38,680
Ho na le likhohlano ha ho tluoa tabeng ea paballo ea tlhaho.

388
00:32:38,680 --> 00:32:44,967
Mme ke moo ke hlokomelang hore hangata ho haella motheo o
tiileng, oo ka oona le reng, e, rona re le mekhatlo ea

389
00:32:44,967 --> 00:32:51,576
tikoloho ha re sebetse feela bakeng sa tšireletso ea
tlelaemete, empa hape re tšehetsa ka tieo paballo ea tlhaho.

390
00:32:51,576 --> 00:32:58,562
Mme moo, ho hlokahala ho hlaka haholoanyane, hammoho le sebete sa
ho tobana le bo-rra-matlotlo ba motlakase le ho re, e, ka

391
00:32:58,562 --> 00:33:06,110
bobedi re tshehetsa tshireletso ya tlelaemete, empa ha ho tluwa
tabeng ya paballo ya tlhaho, ke moo setswalle se felang teng.

392
00:33:06,110 --> 00:33:08,906
Mme hoo ho hloka sebete, seo ho totobetseng hore ha se eo.

393
00:33:08,906 --> 00:33:15,153
Ka hona jwale, ka taelo ya Mantel, mahlakore ka bobedi a se
boemong bo tshwanang: mekgatlo ya tikoloho, mohlomong e hoga

394
00:33:15,153 --> 00:33:21,192
meno, le borena ba motlakase, ba thabileng haholo hobane ba
lebeletse dithuso tsa ditjhelete tse tla phalla haeba ba

395
00:33:21,192 --> 00:33:25,210
ka dumellwa ho haha hohle, esita le kantle ka ho felletseng.

396
00:33:25,210 --> 00:33:29,316
Koranta ea Neue Zürcher Zeitung e phatlalalitse sehlooho
se buang ka uena se reng, "Molebeli oa tlhokomelo ea

397
00:33:29,316 --> 00:33:31,804
libaka tsa tlhaho Albert Rösti o lokela ho ba hlokolosi."

398
00:33:31,804 --> 00:33:36,443
Albert Rösti ke Mokhanselara oa Federale
ea ikarabellang bakeng sa tokomane ena.

399
00:33:36,443 --> 00:33:38,616
U rerile ho kgolisa bakgethi jwang?

400
00:33:38,616 --> 00:33:42,302
Referendamo e tla nkuoa ka Phuptjane selemong sena.

401
00:33:42,302 --> 00:33:45,138
Ke kemiso e patisaneng haholo.

402
00:33:45,138 --> 00:33:47,970
Hoo e kanna yaba ho kgethilwe ka boomo.

403
00:33:47,970 --> 00:33:55,717
Ke dumela hore setjhaba ha se na tlhahisoleseding ka hore na ho
ka bolelang haeba taelo ena e akaretsang e ka amohelwa, e nang le

404
00:33:55,717 --> 00:33:59,901
merero ena, dithibelo tsena le dipotso tsena tse sa arabelwang.

405
00:33:59,901 --> 00:34:02,893
Mme ke dumela hore setjhaba se lokela ho
tsebisoa ka mokgwa o sa sekameng ho hang.

406
00:34:02,893 --> 00:34:07,956
Ho bolelang ho haha turbine ea moea?
Ho bolelang ho haha e le 'ngoe morung?

407
00:34:07,956 --> 00:34:14,520
Ho bolelang ho haha setsi sa matla a letsatsi
Dithabeng tsa Alps se boholo ba mabala a bolo a le 100?

408
00:34:14,520 --> 00:34:17,200
Ho etsahala'ng mariha ha ho na le lehlwa?

409
00:34:17,200 --> 00:34:25,465
Mme ke dumela hore o lokela feela ho atamela
batho ka ditshwantsho le tlhahisoleseding, le ho etsa

410
00:34:25,465 --> 00:34:30,000
tlhahisoleseding ka mekgwa e mengata e fapaneng.

411
00:34:30,000 --> 00:34:39,081
Mme ruri oo ke mokgwa wa ho kgolisa setjhaba hore tsena
ke dipheo tseo re di kgethelang le ditlamorao tsa tsona.

412
00:34:39,081 --> 00:34:45,887
Ntle le kgetho ena ya referendum, eo, jwalo ka ha ke boletse, e
reretsweng Phuptjane, le boetse le sa tswa phatlalatsa maiteko a

413
00:34:45,887 --> 00:34:49,257
mabedi a matjha a setjhaba a tsebahalang a tsamaelanang le yona.

414
00:34:49,257 --> 00:34:52,394
Na o ka hlalosa ka bokgutshwane hore na sena se akaretsa eng?

415
00:34:52,394 --> 00:34:57,398
Mokgatlong wa rona, "Freie Landschaft Schweiz" (Naha e
Lokolohileng ya Switzerland), paballo ya tlhaho le

416
00:34:57,398 --> 00:35:03,576
puso ya batho ka kotloloho ke ditaba tse pedi tse re
atametseng pelo, tseo re di nkang di le bohlokwa haholo.

417
00:35:03,576 --> 00:35:09,560
Demokrasi e tobileng le paballo ea tlhaho joale
ka bobeli li sokeloa ke taelo ena e akaretsang.

418
00:35:09,560 --> 00:35:17,177
Empa re se re bona Palamenteng hore ho ntse ho hlahisoa mehopolo
e hlanyang le ho feta ea ho felisa likhetho

419
00:35:17,177 --> 00:35:23,267
tsa sechaba ka ho feletseng molaong, e le
ho thibela tšireletso ea tlhaho le ho feta.

420
00:35:23,267 --> 00:35:25,977
Mme ke moo re batlang ho nka mehato ya ho itebela.

421
00:35:25,977 --> 00:35:32,798
Re thakhotse matsapa a mabedi a tsebahalang: Morero wa
Tshireletso ya Meru le Morero wa Tshireletso ya Setjhaba.

422
00:35:32,798 --> 00:35:39,615
Morero oa Tšireletso ea Meru o batla hore li-turbine tsa
moea li se ke tsa hlola li lumelloa merung le mathokong a meru.

423
00:35:39,615 --> 00:35:45,151
Mme morero wa tshireletso ya setjhaba o batla
hore diturbine tsa moya, ha di ka hahuwa, di

424
00:35:45,151 --> 00:35:48,507
hloke kamehla tumello ya setjhaba se amehang.

425
00:35:48,507 --> 00:35:51,193
Mme pokello e ikgethang e se e qalile.

426
00:35:51,193 --> 00:35:58,937
Mme re tlameha ho bokella litlhaku tse
100,000 tse nepahetseng ka Phupu 2025.

427
00:35:58,937 --> 00:36:00,821
Jwale re labalabela ho bona hore na o tla atleha.

428
00:36:00,821 --> 00:36:04,122
Mme ka sebele ho tla ba le matsholo a latelang a referendamo.

429
00:36:04,122 --> 00:36:07,706
Ke ntho e 'ngoe eo re ka e lebellang ka tjantjello.
Mohlomong potso e le 'ngoe ea ho qetela ea botho.

430
00:36:07,706 --> 00:36:14,138
Ba sa le banyenyane empa ba se ba inehetse haholo
litabeng tsena tsa paballo ea tikoloho le libaka tse ntle.

431
00:36:14,138 --> 00:36:17,556
U kene jwang morerong ona qalong?

432
00:36:17,556 --> 00:36:19,753
Mohlomong ke taba ea lelapa.

433
00:36:19,753 --> 00:36:26,726
'M'e o se a kentse letsoho haholo kapa o se
a kopane le tšireletso ea libaka tsa tlhaho.

434
00:36:26,726 --> 00:36:34,489
O holetse lilemong tsa bo-1970 Wangen am
Zürichsee, kantong ea Schwyz, moo tsela e kholo ea A3

435
00:36:34,489 --> 00:36:38,986
e ileng ea hahuoa hantle bohareng ba motse oo.

436
00:36:38,986 --> 00:36:44,580
Lilemong tsa bo-1980, o ile a
fallela kantong ea Zurich, Bonstetten.

437
00:36:44,580 --> 00:36:48,868
Moo, ba ne ba batla ho haha tsela e
kholo ea A4 har'a naha e bulehileng.

438
00:36:48,868 --> 00:36:54,820
Mme ka dilemo tsa bo-1990, mme o ile a
fudugela le ntate Grenchen, kantong ya Solothurn.

439
00:36:54,820 --> 00:37:00,769
Moo, ka lehlohonolo, ba ne ba batla ho haha
tsela e kholo ea A5 har'a naha e bulehileng.

440
00:37:00,769 --> 00:37:07,185
Mme boitlamo bona ba batswadi ba ka
ka bobedi bo ile ba ntlwaetsa le nna.

441
00:37:07,185 --> 00:37:11,809
Ke dula sebakeng se setle haholo Grenchen,
pakeng tsa Jura le Phula ya Switzerland.

442
00:37:11,809 --> 00:37:16,926
U ka boela oa bona Alps, kahoo ha e le hantle
libaka tsohle tse tharo tse kholo tsa Switzerland.

443
00:37:16,926 --> 00:37:23,500
Mme jwale kamehla ke ipolella hore, ke tla
be ke na le dilemo tse 54 feela ka 2050.

444
00:37:23,500 --> 00:37:33,160
Nka rata ho siea bana ba ka
sebakeng se nang le bohlokoa tikolohong.

445
00:37:33,160 --> 00:37:37,976
Le ho boloka le ho hlokomela sebaka sena sa
tlhaho ka nako e telele kamoo ho ka khonehang, ka

446
00:37:37,976 --> 00:37:41,420
tsela e tšoanang le kamoo se leng kateng kajeno.

447
00:37:41,420 --> 00:37:46,420
Kea leboha haholo. Re le lakaletsa katleho e kholo
mosebetsing ona o moholo, o seng o shebile bokamoso.

448
00:37:46,420 --> 00:37:49,577
Rea leboha ka ho ba le rona lenaneong. Elias Vogt, rea leboha.

449
00:37:49,577 --> 00:37:53,560
Mme ho lona, bashebelli ba ratehang,
ke le leboha ka tlhokomelo ya lona.

450
00:37:53,560 --> 00:38:01,560
Ke labalabela ho le bona hape bekeng e tlang ha re re, le
amohetswe lenaneong la dipuisano tsa dipolotiki ho HOCH2.TV.

451
00:38:22,480 --> 00:38:23,880


