WEBVTT

00:00.980 --> 00:08.294
Ka la 29 Loetse 2023, Palamente ea Switzerland e fetisitse "Molao
oa Tokiso o Tšoanang bakeng sa Phepelo e Sireletsehileng ea

00:08.294 --> 00:13.267
Motlakase o Tsoang ho Matla a
Nchafalitsoeng" ka sepheo se boleloang sa ho matlafatsa

00:13.267 --> 00:16.620
ts'ireletso ea phepelo ea motlakase mariha.

00:16.620 --> 00:20.312
Molao ona o bitsoa "Mantelerlass" kapa
ka bokhutšoanyane "Molao oa Motlakase".

00:20.312 --> 00:24.905
Sena se lokela ho bula tsela bakeng sa tlhahiso
e eketsehileng ea motlakase ho tsoa

00:24.905 --> 00:29.316
liteisheneng tsa matla a letsatsi, moea le a metsi naheng.

00:29.316 --> 00:35.277
Ka molao o motjha, Lekgotla la Federale la Switzerland le tla
kgona ho laola hore na ho tla hahuwa neng, hokae, le hore na

00:35.277 --> 00:39.215
ke dimela tse kae bakeng sa tlhahiso ya matla a ntjhafatswang.

00:39.215 --> 00:48.360
Mekhatlo e fapaneng e kang Alliance for Nature and Landscape
Switzerland, mokhatlo oa Free Landscape Switzerland le Fondation

00:48.360 --> 00:55.091
Franz Weber e ile ea qala referendum
khahlanong le molao o mocha oa 'muso oa kopanelo 'me ea

00:55.091 --> 00:59.049
fana ka liteke tse 63,184 ka Pherekhong 2024.

00:59.049 --> 01:08.100
Ka hona, molaoana ona o tsosang khang o tla be o
vouteloa ke bakhethi ba Switzerland ka la 9 Phuptjane 2024.

01:08.100 --> 01:13.857
Ntlha-khōlō e hlahisoang ke batšehetsi ke hore
Molao o mocha oa Motlakase o hlokahala ho qoba

01:13.857 --> 01:17.800
khaello ea motlakase e haufi le ho hlaha Switzerland.

01:17.800 --> 01:23.443
Mokgatlo "Aufrecht Schweiz" o bitsa
sena tsietsi ya matla e iqapetsweng.

01:23.443 --> 01:31.282
"Aufrecht Schweiz" ke mokhatlo oa baahi o batlang ho ba le
lentsoe lipolotiking tsa Switzerland ka bakhethoa ba ikemetseng.

01:31.282 --> 01:36.657
Phatlalatsong ea bona ea boralitaba e nang le sehlooho se reng
"Khaello ea motlakase Switzerland? Le ka mohla!" e

01:36.657 --> 01:41.747
phatlalalitsoeng ka hoetla ha 2022, setsebi sa likhomphutha se
seng se tlohetse mosebetsi se tsoang setsing

01:41.747 --> 01:46.638
sa motlakase le moenjiniere oa motlakase ea
seng a tlohetse mosebetsi ba ngotse tse latelang:

01:46.638 --> 01:51.700
Ka ho latela leano la tšabo le khothalelitsoeng ke sehlopha sa
khothaletso, Ofisi ea Federale ea Matla e fana

01:51.700 --> 01:56.283
ka melemo e potlakileng le e tobileng ho
lik'hamphani tsa khase le oli le barekisi ba motlakase.

01:56.283 --> 02:02.195
(…) Ha mmuso a re kgothalletsa ho boloka
motlakase, ha se hobane re na le o monyane, empa ke

02:02.195 --> 02:05.595
hobane re rekisa motlakase ka theko e tlase haholo.

02:05.595 --> 02:13.533
Kilowatt e 'ngoe le e 'ngoe eo re e bolokang e tsoela lik'hamphani
tsa motlakase molemo, hobane li ka rekisa motlakase o bolokiloeng

02:13.533 --> 02:18.903
Switzerland kantle ho naha ka theko e phahameng haholo.

02:18.903 --> 02:26.852
Polelong, Mokgatlo wa Bafepedi ba Motlakase wa Aargau (VAS)
o supile hore taelo e akaretsang e tla hloka ntjhafatso e

02:26.852 --> 02:31.973
feletseng ya meralo ya motheo ya motlakase ya setjhaba kaofela.

02:31.973 --> 02:36.599
Ho fihlela jwale, motlakase o fepetswe bareki ba ho qetela ho
itshetlehilwe hodima molao-motheo o pakilweng ka

02:36.599 --> 02:41.173
mabaka wa hore ho be le diteishene tsa motlakase
tse kgolo, tse bohareng, le tse kopaneng haholo.

02:41.173 --> 02:46.511
Leha ho le jwalo, meralo ya kabo e lokela ho laolwa ka mokgwa o
sa laolweng bohareng, o lokelang hape ho ba o

02:46.511 --> 02:52.612
akaretsang, o se nang diphoso, mme o dumelle motho
e mong le e mong ho buisana le ba bang kaofela.

02:52.612 --> 02:59.023
Ho latela VAS, likhakanyo tse tšoanelehang li hakanya hore
phetoho le katoloso e hlokahalang ea marang-rang naheng ea

02:59.023 --> 03:02.830
Switzerland feela e tla ja chelete e ka bang CHF 100 bilione.

03:02.830 --> 03:08.440
Haholo-holo ke bareki ba tlwaelehileng le
bahiri ba se nang bokgoni ba ho iponela, ba

03:08.440 --> 03:12.700
tlamehang ho lefa tshebeletso ena e eketsehileng.

03:12.700 --> 03:19.330
Jwaloka ha ho atisa ho etsahala ka melao e metjha, taba e qetella
e le hore phaello le dithuso tsa mmuso di

03:19.330 --> 03:25.967
etsetswa batho ba mmalwa ka sephiring, ha
ditshenyehelo le dikotsi di abelanwa ke setjhaba se setseng.

03:25.967 --> 03:30.800
– Ho ya ka Mokgatlo wa Bafepedi ba Motlakase ba Aargau.

03:30.800 --> 03:38.216
Komiti tse fapaneng tsa NO le tsona li nyatsitse Molao o mocha oa
Motlakase ka lebaka la, har'a lintho tse ling, ho belaella metheo

03:38.216 --> 03:43.763
ea mantlha ea paballo ea tlhaho le libaka tse ntle e
leng metheo e neng e tiisitsoe Molaotheong oa

03:43.763 --> 03:47.860
Federale ke bakhethi ba Switzerland ka lilemo tse mashome.

03:47.860 --> 03:54.594
Ka mohlala, meru e ka 'na ea rengoa hona joale bakeng sa kaho ea
li-turbine tsa moea, 'me lirapa tse kholo tsa moea

03:54.594 --> 04:01.840
le letsatsi li ka hahuoa libakeng tse sirelelitsoeng –
leha sena se senya libaka tsa bohlokoa tsa phediso.

04:01.840 --> 04:06.932
Ha ho letho le ka sitisang kaho ea lirapa tse
kholo tsa letsatsi Lithabeng tsa Alps tsa Switzerland.

04:06.932 --> 04:14.211
Mashome a mahoatata a dithaba a ka kwahelwa
ka meaho ya tshepe le diphanele tsa letsatsi.

04:14.211 --> 04:20.762
Elias Vogt, Mopresidente oa mokhatlo "Freie Landschaft Schweiz"
(Naha e Lokolohileng ea Switzerland), o hlalosa puisanong le

04:20.762 --> 04:25.305
seteishene sa TV se ikemetseng sa HOCH2.TV
hore na molao ona o bolela'ng le hore na ke

04:25.305 --> 04:28.347
hobane'ng ha a khothaletsa hore o haneloe.

04:28.347 --> 04:36.903
Sehlooho sa lenaneo la lipuisano tsa lipolotiki ke: "Taelo
ea baki ke ts'enyo ea tlhaho e tšehelitsoeng ka lichelete."

04:36.903 --> 04:43.270
Puisanong, Vogt o araba lintlha tse latelang tsa nyatso
mabapi le Molao o mocha oa Motlakase, har'a tse ling:

04:43.270 --> 04:47.791
- Ho nka karolo ha setjhaba le tokelo ya ho hanyetsa di kotsing

04:47.791 --> 04:52.423
- Tlhahiso ea motlakase e ruisa pele ho
paballo ea tlhaho Molaong o mocha oa Motlakase

04:52.423 --> 04:55.743
- Likoluoa tsa tlhaho "ka molao" li ka etsahala

04:55.743 --> 05:01.221
- Tshenyo ya botle ba Dithaba tsa Alps:
tlhahiso ya motlakase e etelletswe pele ho bohahlaudi

05:01.221 --> 05:07.678
Elias Vogt o bua ka nyatso e entsoeng ke setsebi sa molao
Prof. Dr. Alain Griffel ea reng taelo e akaretsang e

05:07.678 --> 05:12.401
tsosang khang e tlola Molaotheo oa Federale oa Switzerland.

05:12.401 --> 05:19.680
Tlhahiso ea matla e tlameha ho lekana, ho ba e sireletsehileng,
ho baballa lichelete le ho se senye tikoloho, mohlala.

05:19.680 --> 05:24.428
Leha ho le jwalo, ditekanyetso tsa ho
tsamaelana le tikoloho le tshireletso ya phepelo ya

05:24.428 --> 05:28.120
motlakase di lokela ho natsuwa ka ho lekana.

05:28.120 --> 05:32.192
Sena ha se sa tla ba joalo ka Molao o mocha oa Motlakase.

05:32.192 --> 05:38.147
Ho hlakile hore, tlas'a khatello e kholo,
Paramente ea Switzerland e fetisitse molao o khahlanong

05:38.147 --> 05:42.140
le molaotheo le o thibelang litokelo tsa demokrasi.

05:42.140 --> 05:49.429
Tšabo ea kgaello e nkoang e le ea motlakase
mariha e etsa hore Palamente e nke khato ka potlako.

05:49.429 --> 05:55.455
Bakgethi ba Switzerland ba ratehang: Na le lona le batla ho
thibela ho fediswa ha ditokelo tsa motheo tsa

05:55.455 --> 06:02.703
demokerasi le tshenyo ya sebopeho sa naha ya Switzerland ka
lebitso la ho kgothalletsa mehlodi ya matla e ntjhafatswang?

06:02.703 --> 06:08.134
Ebe ka la 9 Phuptjane, kenya kgetho ya Tjhe
kgahlanong le "Mantelerlass" ka lebokoseng la dikgetho.

06:08.134 --> 06:14.140
Shebella puisano ea halofo ea hora le Dr. Philipp Gut le Elias
Vogt, Mopresidente oa mokhatlo oa "Freie Landschaft Schweiz"

06:14.140 --> 06:20.170
(Naha e Lokolohileng ea Switzerland), lenaneong la lipuisano
tsa lipolotiki la seteishene sa TV se ikemetseng sa HOCH2.TV.

06:20.170 --> 06:22.935
Puisano

06:30.315 --> 06:35.358
Bapalami ba ratehang, ke le amohela ka mofuthu
lenaneong la lipuisano tsa lipolotiki ho HOCH2.TV.

06:35.358 --> 06:41.640
O a e tseba, o a e hlokomela: lenaneo lena le lula le otlolohile,
le lula le tšepahala, le lula le inehetse 'neteng, 'me kamehla

06:41.640 --> 06:45.157
le ba le baeti ba thahasellisang ba nang le seo ba se buang.

06:45.157 --> 06:51.532
Kajeno, ke amohela Elias Vogt, mopresidente oa mokhatlo oa "Freie
Landschaft Schweiz" (Naha e Lokolohileng ea Switzerland),

06:51.532 --> 06:56.612
setšoantšo se secha sa lipolotiki naheng ea
Switzerland, ha nka bua joalo, ea seng a entse phapang

06:56.612 --> 06:59.384
'me ka sebele a batlang ho etsa ho hongata ho feta.

06:59.384 --> 07:00.832
Ke thabo e kgolo ho ba le wena lenaneong.

07:00.832 --> 07:02.837
Kea leboha haholo, Monghadi Gut, ka memo.

07:02.837 --> 07:05.240
Le nna ke thabetse ho ba mona.

07:05.240 --> 07:10.253
Haufinyane tjena le hlophisitse ka
katleho referendum hammoho le mekhatlo e meng.

07:10.253 --> 07:16.475
Kahoo, ho bashebelli ba Jeremane le Austria: naheng ea
Switzerland, hoa khoneha ho phephetsa melao e fetisitsoeng ke

07:16.475 --> 07:19.820
paramente ka ho kopa hore ho be le khetho ea sechaba ka eona.

07:19.820 --> 07:23.989
Ba atlehile; bonyane litšupiso tse
50,000 lia hlokahala bakeng sa sena.

07:23.989 --> 07:30.146
E ama seo ho thoeng ke taelo e akaretsang e
ikemiselitseng ho khothaletsa matla a nchafatsoang.

07:30.146 --> 07:35.803
Pele re ka nyatsa boiteko bona, na o ka re bolella
hore na molao ona o reretsoe ho fihlela eng kannete?

07:35.803 --> 07:39.040
Hantle-ntle, taelo ena e bitswang ya kakaretso ke eng?

07:39.040 --> 07:44.568
Taelo e akaretsang ke ntjhafatso ea melao e
fapaneng ka har'a seaparo se le seng se akaretsang,

07:44.568 --> 07:47.670
ha re ka rialo, ka hona ho sebelisoa lentsoe lena.

07:47.670 --> 07:55.392
Ka lehlakoreng le leng, Molao oa Matla o tla ntlafatsoa, ka
lehlakoreng le leng, Molao oa Phepelo ea

07:55.392 --> 08:04.022
Motlakase, 'me ea boraro, Molao oa Moralo oa Sebaka, le
ka ntlafatso e akaretsang ea melao ena e meraro.

08:04.022 --> 08:09.911
Sepheo se seholo ha e le hantle ke katoloso e kholo
ea matla a moea le a letsatsi naheng ea Switzerland.

08:09.911 --> 08:16.969
Empa hape le kaho ea liteishene tse
16 tse kholo tsa motlakase oa metsi.

08:16.969 --> 08:25.825
Lintlha tsena tsohle tse amanang le matla a nchafatsoang le
katoloso ea 'ona li laoloa ka sephutheloana sena se akaretsang.

08:25.825 --> 08:29.888
Sena ke se ipatileng ka morao ho poleloana 'taelo ea mantel'.

08:29.888 --> 08:35.715
Kahoo, molao ona ha e le hantle ke mofuta oa molao o
phahameng o nang le liphetoho tse fapaneng tsa molao, akere?

08:35.715 --> 08:39.829
Hantle-ntle. Hape e na le litaba tse ngata tse sa rarollotsoeng.

08:39.829 --> 08:48.932
Sena se bolela hore Lekgotla la Federale, e leng mmuso
wa rona, le ka laola dintlha ka bonngwe boemong ba taelo.

08:48.932 --> 08:54.408
Ho na le dintlha tse ngata moo dintho
di qetellang di le bohlokwa kannete.

08:54.408 --> 08:59.089
Lekgotla la Federale le ka, ka
mohlala, kgutsufatsa mekgwa ya tumello.

08:59.089 --> 09:05.327
Mme hobane Switzerland e boetse e sebedisa molaotheo wa boikemelo
ba bomasepala, e leng se bolelang hore baahi ba

09:05.327 --> 09:11.062
Switzerland ba ka etsa qeto ka kotloloho mabapi le moralo
wa sebaka sebakeng sa habo bona, motseng wa habo bona.

09:11.062 --> 09:17.732
Haeba Lekgotla la Federale le kgutsufatsa sena, le ka mpa la re
hore mebuso ena ya selegae ha e sa na lentswe, mme

09:17.732 --> 09:23.200
le tla boela le fedisa puso ya batho ka kotloloho
le diphutheho tsa setjhaba mebusong ena ya selegae.

09:23.200 --> 09:24.891
E, re tla kgutlela dintlheng tsa nyatso hamorao.

09:24.891 --> 09:27.296
Mohlomong pele, hanyane ka tokisetso ea boom.

09:27.296 --> 09:29.057
Potso ea ka e 'ngoe hape mabapi le taba ena.

09:29.057 --> 09:30.980
Ha o a ka wa qala referendum ka bowena.

09:30.980 --> 09:32.098
Ke mang hape eo e neng e le molekane?

09:32.098 --> 09:34.546
Ke mekhatlo efe e ka morao ho sena?

09:34.546 --> 09:38.403
Kahoo pele ho tsohle, motho ea
ikemetseng o ile a qala referendum.

09:38.403 --> 09:44.064
Pierre-Alain Bruchez, setsebi sa mehleng sa lichelete le
mosebeletsi oa mmuso oa kopanelo eo hona joale

09:44.064 --> 09:49.200
a seng a tlohetse mosebetsi, o ile a ipotsa
hore na taelo ena e akaretsang e ne e na le eng.

09:49.200 --> 09:54.695
O ile a bona hore molao ona o tla dumella hore
diparaka tse kgolo tsa letsatsi di hahuwe dithabeng tsa Alps.

09:54.695 --> 10:02.242
Mme yaba o hlaha ka pele ho boraditaba ka la 10 Mphalane
selemong se fetileng mme a re, ke bitsa referendum ka taba ena.

10:02.242 --> 10:11.138
Mme yaba mokgatlo o tsebahalang wa "Fondation Franz Weber" le ona
o ile wa hlaha mecheng ya phatlalatso matsatsi a mmalwa hamorao

10:11.138 --> 10:16.016
mme wa re le rona re tshehetsa mehato ya thibelo, ha re ka rialo.

10:16.016 --> 10:18.221
Mme yaba ho etsahala ka potlako.

10:18.221 --> 10:23.666
Yaba rona ba Freie Landschaft Schweiz le rona re ile ra
batla ho kenya letsoho letsholong le kgahlanong le yona,

10:23.666 --> 10:26.099
kahoo ra kopanya matsoho le Monghadi Bruchez, ha re ka rialo.

10:26.099 --> 10:31.006
Re kgothaditse mekgatlo ya rona e leng ditho
hore le yona e bokelle ditlhaka tsa matshwao.

10:31.006 --> 10:37.201
Mme qetellong, nakong ya Keresemese le Selemo se Setjha, ho ile
ha bokellwa ditekanyetso tse 63,000 ho tswa

10:37.201 --> 10:42.700
mekgatlong e mengata e menyenyane le e meholo
ya tshireletso ya tikoloho le bophelo bo botle.

10:42.700 --> 10:46.445
Jwale mohlomong lentswe le le leng ka mokgatlo wa lona,
"Freie Landschaft Schweiz" (Naha e Lokolohileng ya Switzerland).

10:46.445 --> 10:49.621
Hantle-ntle seo ke eng? Lipakane tsa hau ke life?

10:49.621 --> 10:53.183
"Freie Landschaft Schweiz" (Naha e Lokolohileng ea
Switzerland) ha e le hantle ke mokhatlo o akaretsang oa

10:53.183 --> 10:55.416
bahlahlobisisi ba matla a moea naheng ea Switzerland.

10:55.416 --> 11:01.076
Re na le dihlopha tsa ditho tse ka
bang 50 le makala a robedi a di-canton.

11:01.076 --> 11:06.952
Sena se ka ba Thurgau, se ka ba Vaud, ka
mantsoe a mang, kae kapa kae Switzerland.

11:06.952 --> 11:14.409
Mme bohle ba ikemiseditse ho netefatsa paballo ya
tlhaho naheng ya Switzerland mabapi le diturbine tsa moya.

11:14.409 --> 11:21.025
Empa puso ea batho ka kotloloho, joalokaha ke hlalositse pejana,
hape ke ntlha ea sehlooho taelong e akaretsang,

11:21.025 --> 11:27.212
ke ka lebaka leo re itlammeng ka matla ho boloka
paballo ea tlhaho le puso ea batho ka kotloloho.

11:27.212 --> 11:32.148
E, ha re leke ho arola taba ena hanyane
le ho e atamela ka tsela e hlophisehileng.

11:32.148 --> 11:36.881
Ntlha e 'ngoe molaong ona o akaretsang, molaong ona o phahameng,
molaong ona o akaretsang tsohle, ke hore o

11:36.881 --> 11:40.720
beha lipakane tse tobileng bakeng sa
katoloso ea mehloli ea matla e ka nchafatsoang.

11:40.720 --> 11:48.600
Ka bokhutšoanyane, boradipolotiki ba re karolo ea matla a letsatsi
kapa a moea e tlameha ho ba ena kapa eo ka letsatsi le itseng.

11:48.600 --> 11:52.880
U hlahloba sepheo sena sa leano joang? Na se ka etsahala?

11:52.880 --> 11:57.240
Na ho na le kelello hore boradipolotiki ba etse
melao e joalo? Maikutlo a hao ka taba ee ke afe?

11:57.240 --> 12:04.531
Kahoo, taelo ea Mantelerlass e bolela ka mantsoe a lerootho
haholo hore re lokela ho hlahisa lihora tse ling tse 45

12:04.531 --> 12:11.698
tsa terawatt tsa motlakase ho tsoa matleng a letsatsi
le moea nakong ea selemo ka selemo ho fihlela ka 2050.

12:11.698 --> 12:15.916
Hajoale Switzerland e sebedisa hoo
e ka bang di-terawatt-hour tse 60.

12:15.916 --> 12:19.808
Kahoo ke palo e kgolo haholo e lokelang ho ahuwa.

12:19.808 --> 12:28.259
Mme jwalo ka ha ke boletse pele, ho sa ntse ho tla bonahala
hore na ke theknoloji efe e tla hlahisa motlakase o kae.

12:28.259 --> 12:36.620
Sena se bolela hore Lekgotla la Federale jwale le ka re re hloka
dipanele tsa letsatsi tse kana le diturbine tsa moya tse kana.

12:36.620 --> 12:42.418
Ka bonna, ke belaela hore taba ena e qetella e le hore o batla ho
kenya li-turbine tsa moea tse ka bang 1,500

12:42.418 --> 12:47.883
le liphanele tsa letsatsi tse akaretsang
lik'hilomithara tse makholo a 'maloa tsa lisekoere.

12:47.883 --> 12:52.850
Hore na tsena di tla bewa hokae, ebang ke marulelong a
meaho kapa mahaeng a bulehileng, taba eo e sa ntsane e le

12:52.850 --> 12:55.916
matsohong a Lekgotla la Federale; seo ha se eso etswe qeto.

12:55.916 --> 13:01.880
Mme sena se baka tshoso ya tshusumetso e kgolo ya tikoloho
ho Switzerland, eo e seng e ntse e na le baahi ba bangata.

13:01.880 --> 13:13.680
Mme ke motlakase o mongata haholo o hlahiswang
motsheare, ka mokgwa o sa tsitsang, ha ho na le moya.

13:13.680 --> 13:19.916
Mme tsamaiso yohle, molao ona o
matla, ha e laole dintlha ka ho lekana.

13:19.916 --> 13:27.920
Ke ka lebaka leo ho leng hantle ho ipehela lipakane;
re batla ho hlahisa li-terawatt-hour tse ling tse 45.

13:27.920 --> 13:31.672
Empa hore na seo se ka etsahala, ke
melimo feela e tsebang; ha ho na ea tsebang.

13:31.672 --> 13:35.600
Ke ka lebaka leo le rona re nyatsang molao.

13:35.600 --> 13:41.865
Ntlha e 'ngoe – re ntse re shebile mefuta e
fapaneng ea makala a amehang – ke lithuso tsa lichelete.

13:41.865 --> 13:44.580
Matla a ka nchafatsoang a lokela ho khothaletsoa ka matla.

13:44.580 --> 13:46.453
Hoo ho shebahala jwang?

13:46.453 --> 13:50.400
Re se re fetisitse molao o mocha oa matla ka 2017.

13:50.400 --> 13:54.760
Hona joale, ha re ka rialo, ke mohato oa
bobeli, e leng taelo ena e akaretsang.

13:54.760 --> 14:01.052
Mme ka nako eo, ho ile ha bolelwa hore ho tloha ka 2022 ho
ya pele, ha ho sa tla ba le dithuso tsa ditjhelete tse fanwang

14:01.052 --> 14:04.660
bakeng sa diteishene tsa motlakase wa letsatsi le wa moya.

14:04.660 --> 14:06.302
Mme seo jwale se a robeha.

14:06.302 --> 14:13.589
Sa bobedi, sephuthelwana sena se seholo, taelo e
akaretsang, se fa Lekgotla la Federale matla a feletseng.

14:13.589 --> 14:20.881
A ka etsa qeto ea hore na liphanele tsa letsatsi
le li-turbine tsa moea li fumana tšehetso e kae.

14:20.881 --> 14:24.979
Le moo, ha re tsebe hore na ho tla
ba le dithuso tsa ditjhelete tse kae.

14:24.979 --> 14:31.399
Empa ho ka nkuoa hore e feta 50
lekholong ea litšenyehelo tsa matsete.

14:31.399 --> 14:34.538
Kahoo, ho bonahala molao o bolela hore ho
fihlela ho liperesente tse 60 tsa

14:34.538 --> 14:37.024
litšenyehelo tsa matsete li ka tšehetsoa ka lichelete.

14:37.024 --> 14:38.310
E, ho na le mefuta e 'meli.

14:38.310 --> 14:43.500
Ebang motseteli o re, ke batla karolo ea
60 lekholong ea letsete ho tsoa mmusong.

14:43.500 --> 14:47.978
Mme ka mora moo o fumana seo, empa o ntse a lokela ho
lokisa karolo ea mashome a mane lekholong ho tsoa bankeng.

14:47.978 --> 14:54.242
Kapa o re mmuso o tla fana ka tiisetso bakeng sa
kilowatt-hora e 'ngoe le e 'ngoe eo a e hlahisang.

14:54.242 --> 14:56.181
Ha ho motho ea tsebang hore na e phahame hakae.

14:56.181 --> 14:59.825
Mohlomong seo le sona se tla lekana le liphesente tse 60.

14:59.825 --> 15:04.800
Kahoo o a bona, ena ke tshenyo ya
tlhaho e tsheheditsweng ka ditjhelete.

15:04.800 --> 15:11.062
Mme hobane ha ho na moruo – haholoholo meaho ya motlakase wa
moya, hobane maemo a moya a fokolang haholo

15:11.062 --> 15:18.660
Switzerland – mme jwale re tlameha feela ho thusa ka dithuso
tse kgolo tsa ditjhelete hore sena se kgone ho etsahala.

15:18.660 --> 15:23.492
Bothata bo le bong, joalo ka ha u bo boletse ka
bokhutšoanyane polelong e ka tlas'a polelo e kholo, ke matla a

15:23.492 --> 15:25.977
tloaelehileng, matla a sehlopha, a hlokahalang kannete.

15:25.977 --> 15:30.885
Hona joale ho a utlwahala hore ha pula e na kapa
ha ho le lefifi, matla a letsatsi ha a sebetse.

15:30.885 --> 15:33.540
Ha ho se moea, matla a moea ha a sebetse.

15:33.540 --> 15:35.232
Bothata bona bo ka rarolloa joang?

15:35.232 --> 15:40.981
Ka tlhompho, na oo hase bothata bo bocha haeba u
tsetela chelete e ngata haholo ho bahlahisi ba

15:40.981 --> 15:44.640
matla ba sa tšepahaleng le ba sa tsitsang joalo?

15:44.640 --> 15:52.259
Eona ke eona taba e kholo ka ho fetisisa taelong e
akaretsang e sa hlakisoang, 'me e baka mathata a macha.

15:52.259 --> 15:58.321
Moralo oohle oa marang-rang ha o
kenyelelitsoe, polokelo ha e kenyelelitsoe.

15:58.321 --> 16:03.456
Sena se bolela hore ho eketswa
matla a mangata a letsatsi le a moya.

16:03.456 --> 16:08.730
Empa hore na seo se tla bolokoa joang, ke potso e sa arabelweng.

16:08.730 --> 16:18.376
Ka bonna, ke nahana hore matla a letsatsi marulelong ke khetho
e ntle hobane o ka sebelisa le ho boloka matla a letsatsi moo.

16:18.376 --> 16:25.895
Empa seo ha se laolwe ho Mantelerlass, hore se
lokela ho kgothaletswa, hore ho lokela ho etswa

16:25.895 --> 16:31.320
dipatlisiso ka sona, hore ho na le mekgwa e betere ya poloko.

16:31.320 --> 16:37.132
Mme seo se bolela hore ho na le kotsi ya hore re tla nka
tsela e tshwanang le ya Jeremane, moo matla a maholo a

16:37.132 --> 16:40.777
moya a hlahang ka tshohanyetso ebe a nyamela ka tshohanyetso.

16:40.777 --> 16:46.560
Motšehare har'a mpa ea letsatsi, ho na le matla a mangata
a letsatsi, ebe ka tšohanyetso bosiu ha ho letho ho hang.

16:46.560 --> 16:50.613
Ebe ka tšohanyetso o ba le mathata a maholo a marang-rang.

16:50.613 --> 16:54.680
Mme seo se baka ditshenyehelo le ho se kgonthisehe.

16:54.680 --> 17:00.972
Mme jwale eo ke ntlha e kgolo ya
nyatso mabapi le taelo ena e akaretsang.

17:00.972 --> 17:05.540
Ntlha e 'ngoe, eo u seng u e boletse
makhetlo a 'maloa, ke ho nka karolo ha demokerasi.

17:05.540 --> 17:10.940
Ho bonahala eka molao ona o boetse
o fokotsa menyetla ea ho hanyetsa.

17:10.940 --> 17:14.773
Switzerland e tsebahala haholo ka
molaomotheo wa yona wa subsidiarity.

17:14.773 --> 17:19.013
Sena se bolela hore liqeto li etsoa boemong bo
tlase ka ho fetisisa, ka kotloloho ke ba amehang.

17:19.013 --> 17:21.002
Hona joale ehlile e ntse e kopanngoa bohareng.

17:21.002 --> 17:26.648
Lekgotla la Federale, e leng mmuso wa federale, ke
hore, mmuso wa naha, le ntse le fumana matla a mangata.

17:26.648 --> 17:32.687
Thibelo ena e itlhahisa joang ka ho qaqileng mabapi
le menyetla ea ho hanyetsa, menyetla ea ho nka

17:32.687 --> 17:36.630
karolo, le ho etsa liqeto hammoho ka demokrasi ke baahi?

17:36.630 --> 17:42.368
Naheng ea Switzerland, re na le mekhoa e 'meli
ea ho ba le lentsoe mererong ea matla a moea.

17:42.368 --> 17:45.691
E 'ngoe ke hore re voutela merero.

17:45.691 --> 17:54.522
Hona joale sena ke 'nete li-cantoneng tse 24 ho
tse 26, moo baahi ba sebakeng seo ba voutang teng.

17:54.522 --> 18:02.929
Ka hona, batho ka bomong, baahi ba tloaelehileng le mekhatlo ea
tikoloho ba ka hlahisa boipelaetso khahlanong le

18:02.929 --> 18:11.571
merero, leha e se e amohetsoe, e le ho hlahisa litaba tse
kang paballo ea tlhaho kapa mathata a lerata a bona.

18:11.571 --> 18:19.601
Mme dikgetho tsena ka bobedi jwale di tla fediswa ka
bongata kapa di be le meedi ka taelo e akaretsang.

18:19.601 --> 18:28.200
Jwalokaha ke se ke boletse, taelo ya Mantel e ikemiseditse ho
nolofalletsa Lekgotla la Federale ho fedisa di-referendamu.

18:28.200 --> 18:34.176
Ka lehlakoreng le leng, taelo ea Mantelerlass e laela
hore tlhahiso ea motlakase e lokela ho ba ea bohlokoa

18:34.176 --> 18:37.705
ka ho fetisisa ka holim'a lithahasello tse ling kaofela.

18:37.705 --> 18:44.110
Sena se bolela hore haeba o ka hlahisa khanyetso mme wa
re polasi ena ya moya e tla baka tshilafalo e feteletseng

18:44.110 --> 18:47.759
ya lerata ho batho ba bangata haholo, ha e na ho dumellwa.

18:47.759 --> 18:53.292
Kapa lifate lia rengwa, e leng ntho e sa
amoheleheng; molemo wa yona ha o lekane le tshenyo eo e bakang.

18:53.292 --> 18:59.096
Joale leha ho le joalo, lekhotla le tlameha ho
ananela polasi ea liphephe, hobane tlhahiso ea motlakase e

18:59.096 --> 19:01.460
lula e tlang pele ho lithahasello tse ling kaofela.

19:01.460 --> 19:07.620
Kahoo e ka nna yaba ha o sa kgona ho kgetha, empa o
ntse o ka hlahisa kganyetso, leha e tla hanwa ruri.

19:07.620 --> 19:11.720
Kahoo ke phokotso e matla haholo demokerasing ea rona e tobileng.

19:11.720 --> 19:18.261
Seo se re tlisa ka kotloloho ntlheng e latelang. Ho
lekanya lithahasello tsena hape ke taba ea molao oa motheo.

19:18.261 --> 19:25.077
'Muelli oa molao ea tsebahalang, Moprofesa Alain Griffel, o
nyatsitse sena, a re taelo ena e akaretsang e boetse e tlola

19:25.077 --> 19:30.587
molaotheo, e tlola Molaotheo oa Federale oa
Switzerland, hobane ha o ka ke oa re lithahasello tse

19:30.587 --> 19:33.868
itseng ka tšohanyetso li feta tse ling ka bohlokoa.

19:33.868 --> 19:39.380
Na o ka hlalosa ka botlalo hore na kgalolo ya
moprofesa enwa mabapi le taelo e ntjha e akaretsang ke efe?

19:39.380 --> 19:47.035
Naheng ea Switzerland, re na le karolo molaotheong
mabapi le leano la matla, e nang le melao-motheo e mehlano.

19:47.035 --> 19:53.777
Ha ke tsebe hore na nka li thathamisa kaofela, empa ka sebele
phepelo ea motlakase kapa tlhahiso ea matla e tlameha ho lekana,

19:53.777 --> 19:57.106
e sireletsehe, e boloke chelete, hape e baballe tikoloho.

19:57.106 --> 19:59.918
Ha ke hopole ntlha ea bohlano hona joale.

19:59.918 --> 20:03.520
Empa leha ho le jwalo, dintlha tsena
kaofela di bohlokwa ka ho tshwana.

20:03.520 --> 20:06.420
Sena se bolela hore di tlameha ho fihlellwa ka nako e le nngwe.

20:06.420 --> 20:13.178
Ka mantsoe a mang, ho lumellana le tikoloho le tšireletseho
ea phepelo ea motlakase li tlameha ho nkoa ka ho lekana.

20:13.178 --> 20:18.771
Mme jwale ka ha Palamente e re tlhahiso ya
motlakase e tlang pele ho paballo ya tlhaho.

20:18.771 --> 20:24.211
Ena ke pase e lokolohileng e dumellang hore
merero e senyang tikoloho e fetiswe hohle ntle le

20:24.211 --> 20:26.986
ditshitiso. Seo ha se tsamaelane le molaotheo.

20:26.986 --> 20:30.752
Seo ha se seo batho ba Switzerland ba neng ba se batla.

20:30.752 --> 20:35.040
Mme seo se senya tikoloho ya rona ya
tlhaho, motheo wa bophelo ba rona.

20:35.040 --> 20:39.440
Mme seo se ka ba le ditlamorao tse kgolo haholo le tse tebileng.

20:39.440 --> 20:46.139
Nnete ke hore, ka mashome a lilemo, baahi ba Switzerland ba
ntse ba tiisa tšireletso ea tikoloho molaotheong khafetsa.

20:46.139 --> 20:48.500
Kahoo ke molao ka sebele.

20:48.500 --> 20:54.095
Mme jwale seo se batla se hlakolwa ka peni feela e tswang hodimo.

20:54.095 --> 20:57.888
Maikutlo a hao ke afe ka taba ee?
Boemo bona bo qalile joang qalong?

20:57.888 --> 21:01.919
Ho a makatsa. Baemeli ba
kgethilweng le bona ba hlile baa tseba sena.

21:01.919 --> 21:07.540
Joale ke moea ofe oa mehla ena kapa ke boemo
bofe bo tšohanyetso bo ka 'nang ba lebisitse

21:07.540 --> 21:11.300
hore molao o sehlōhō hakana o hlahisoe hona joale?

21:11.300 --> 21:16.261
Hantle, ha e le hantle e qalile nakong ea hoetla ea 2022.

21:16.261 --> 21:21.480
Pele, ka dilemo tse ngata, Palamente e ne
e eso ka e sebetsana le leano la matla.

21:21.480 --> 21:27.883
Mme lehlabuleng la 2022, ha sewa sa coronavirus se ne se le
makgatheng a ho fela, Khomishene ya Motlakase e ile ya etsa

21:27.883 --> 21:32.402
tsebiso e kgolo mecheng ya phatlalatso ya
hore diteishene tse ngata tsa motlakase wa

21:32.402 --> 21:35.668
nyutlelie naheng ya Fora di ne di le tlasa tokiso.

21:35.668 --> 21:43.271
Mme ho ka etsahala hore rona ba Switzerland re ka
iphumana re na le khaello ea motlakase mariheng a tlang.

21:43.271 --> 21:50.234
Mme yaba, ka hare ho dibeke tse tharo, Palamente e fetisa ka
potlako molao wa Solar Express mme ya re, "Jwale re tlo haha

21:50.234 --> 21:53.885
diteishene tse kgolo tsa matla a letsatsi Dithabeng tsa Alps."

21:53.885 --> 21:58.816
Kahoo re koahela libaka tse kholo
tsa Alps ka liphanele tsa letsatsi.

21:58.816 --> 22:02.179
Mme seo se ne se se se le kgahlanong le molaotheo mehleng eo.

22:02.179 --> 22:06.295
Mme ya phethahala ka mora dibeke tse tharo.

22:06.295 --> 22:08.880
Hantle, hoo e ne e le bofofu ka ho feletseng.

22:08.880 --> 22:18.281
Mme ka mora moo, hobane e ne e le kgahlanong le molaotheo,
Palamente e ne e lokela ho ipolella ka kotloloho le setjhaba.

22:18.281 --> 22:20.351
Molaotheo oa rona o fana ka sena.

22:20.351 --> 22:25.920
Ha o etsa molao o kgahlanong le molaotheo, o
tlameha ho dumella setjhaba hore se o kgethe.

22:25.920 --> 22:28.982
Mme Palamente e ile ya hloleha feela ho etsa seo.

22:28.982 --> 22:36.920
Eaba ke ea Lekhotleng la Federale 'me ka kenya
tletlebo, ke re taba ena e lokela ho beoa ka pele ho bakhethi.

22:36.920 --> 22:41.620
Mme yaba Lekgotla la Federale le re, e,
Palamente e na le matla ohle naheng ya Switzerland.

22:41.620 --> 22:50.031
Mme ka moya ona wa matla ohle, ka temoho ena,
ho ile ha fetiswa molao o mong kamora o mong.

22:50.031 --> 22:53.226
Phefo e potlakileng e fihlile, 'me joale ke taelo ena ea baki.

22:53.226 --> 23:01.228
Mme ho bonahala eka Palamente ha e na taba
hore na molaotheo o a phethahatsoa kapa che.

23:01.228 --> 23:04.744
Ba tla etsa eng kapa eng bakeng sa tlhahiso ea motlakase.

23:04.744 --> 23:11.432
Nka rata ho tebisa taba hanyane mabapi le
tshenyo eo o e tshabang ho tikoloho le naha.

23:11.432 --> 23:16.785
Hantle-ntle ho ka etsahala'ng ka molao
ona, kapa ho e-na le hoo, u tšaba eng?

23:16.785 --> 23:21.596
Ke mehato efe e tobileng e ka etsahalang ka tlhaho?

23:21.596 --> 23:28.742
Kahoo, pele ho tsohle, ho reriloe lirapa tse kholo haholo
tsa matla a letsatsi hape li ka khoneha Lithabeng tsa Alps.

23:28.742 --> 23:37.274
Ha e le hantle, ena e ne e le feela khetho ea nakoana
e ileng ea etsoa qeto ka eona ka hoetla ha 2022 e le

23:37.274 --> 23:41.891
mokhoa oa nakoana oa ho lokisa khaello ea motlakase.

23:41.891 --> 23:45.160
Mme seo jwale e lokela ho ba kgonahalo ka nako e telele.

23:45.160 --> 23:52.738
Sena se bolela hore masimo a maholo a thabeng e ka qhwa a
ka koaheloa ka meaho ea tšepe le liphanele tsa letsatsi.

23:52.738 --> 23:58.941
Ntho e 'ngoe ke hore li-turbine tsa moea le tsona li
lokela ho lumelloa ka ho hlaka merung ea Switzerland.

23:58.941 --> 24:06.035
Sena se bolela hore, e le ho sireletsa tlelaemete, batho ba
kena merung, ba hlwekisa sekgahla sa moru se lekanang le lebala

24:06.035 --> 24:09.521
la bolo ya maoto bakeng sa turbine ya moya, ebe ba beha ...

24:09.521 --> 24:12.600
Na seo se se se boletsoe ka ho hlaka molaong,
kapa se ka hlalosoa ka litsela tse fapaneng?

24:12.600 --> 24:16.146
Na seo se bolela hore o batla ho e
nolofatsa, kapa se bolela hore ho joalo feela?

24:16.146 --> 24:21.739
Kahoo, ka molao, li-turbine tsa moea
merung li na le libaka tse behiloeng.

24:21.739 --> 24:29.379
Mme hoo ke kimollo e kgolo, haeba e se
tumello ya ho theha dipolasi tsa moya merung.

24:29.379 --> 24:36.642
Ho bohlokoa ho hopola hore kantone ea Zurich, e leng kantone e
nang le baahi ba bangata ka ho fetisisa Switzerland, ke lehae la

24:36.642 --> 24:43.962
batho ba fetang milione. Hona joale ho na le merero ea li-turbine
tsa moea tse 120, tseo tse 110 tsa tsona li tla hahuoa morung,

24:43.962 --> 24:48.352
hobane ha ho na sebaka se seng se fetang se maralleng le morung.

24:48.352 --> 24:52.060
Mme tsena ha e le hantle ke ditlamorao
tse mpe ka ho fetisisa tsa tikoloho.

24:52.060 --> 24:57.546
Ehlile, ho boetse ho na le diteishene tsa motlakase wa
metsi tseo batho ba ka ratang ho di haha dibakeng tsa

24:57.546 --> 25:00.705
tikoloho tsa bohlokwa ba kantone, mme le hoo ho a kgonahala.

25:00.705 --> 25:03.080
Tlhaho ha e sa na taba.

25:03.080 --> 25:04.972
Ho bonahala e le bothoto hanyane, na ha ho jwalo?

25:04.972 --> 25:09.960
Batho ba batla ho pholosa tlelaemete, ke ka hona ho nang
le phatlalatso ena e kholo ka matla a ka nchafatsoang.

25:09.960 --> 25:13.111
Ka nako e tšoanang, meru e ea rengoa 'me tlhaho e ea senngoa.

25:13.111 --> 25:15.166
Hoo ho sebetsa jwang?

25:15.166 --> 25:17.440
Ke sona hantle se se nang kelello.

25:17.440 --> 25:25.780
Ha ho ka ke ha loka hore re hlakole meru
bakeng sa seo ho thoeng ke matla a botala.

25:25.780 --> 25:29.923
Ha ho na sebaka se seholo
Switzerland, o tlameha ho hlokomela seo.

25:29.923 --> 25:35.384
Switzerland e tletse batho haholo, ho tloha
bophirimela ho ea bochabela, ho tloha leboea ho ea boroa.

25:35.384 --> 25:42.705
Mme haeba o batla ho atolosa matla a moya haholo, o
tlameha ho ela hloko hore matsatsing ana di-turbine tsena di

25:42.705 --> 25:47.319
bolelele ba dimithara tse 250, mme di hloka sebaka se itseng.

25:47.319 --> 25:51.676
Mme naheng ya Switzerland, meru e ntse e le
ditjhaba tsa mefuta-futa ya diphedi, empa

25:51.676 --> 25:55.312
hape ke ditjhaba tsa boithabiso bakeng sa baahi.

25:55.312 --> 25:58.583
Hape meeli ea moru ea bona e lula e beotsoe haholo.

25:58.583 --> 26:04.267
Pele sebaka se ne se bulehile haholo, hape ho
ne ho e-na le lifate tse ngata haholo tšimong.

26:04.267 --> 26:06.587
Kajeno, meru e se e tlotsoe.

26:06.587 --> 26:11.163
Mme jwale ba batla ho kena morung, ho haha ditsela
tse bophara ba dimithara tse leshome le ho hlwekisa

26:11.163 --> 26:13.943
sebaka sa moru se boholo ba lebala la bolo ya maoto.

26:13.943 --> 26:17.342
Mme ha e le hantle, ke yona ntlha ya rona e kgolo.

26:17.342 --> 26:21.140
Ha o ka ke wa rema difate ho sireletsa tlelaemete.

26:21.140 --> 26:24.914
U tsoa tikolohong e nyatsang matla a moea.

26:24.914 --> 26:27.991
Jwale, ha o ka nka mohato o le mong morao
mme wa hlahloba boemo, o tshohile hore

26:27.991 --> 26:30.085
tshenyo e kgolo ka ho fetisisa e tla etsahala kae?

26:30.085 --> 26:34.235
Na tsena ke li-turbine tsa moea, liteishene tse
kholo tsa motlakase oa metsi, kapa mohlomong

26:34.235 --> 26:36.724
liteishene tsa motlakase oa letsatsi Dithabeng tsa Alps?

26:36.724 --> 26:41.180
A o ka hlakisa hore na o nahana hore
tšokelo e kholo ka ho fetisisa ho tlhaho e hokae?

26:41.180 --> 26:49.457
Ka matla a metsi, ruri ke hore o fumana
molemo o mongata ka letsete le lenyenyane.

26:49.457 --> 26:52.787
Le moo ho na le tshenyo, ke nnete.

26:52.787 --> 27:02.826
Empa ka litsamaiso tsa matla a letsatsi, motho a ka nka
kannete hore libaka tse kholo tsa Alps li tla hlomathisoa.

27:02.826 --> 27:08.688
Ho 'na, sena se baka tšenyo e kholo, hobane
Switzerland e iphelisa ka libaka tsa eona tse ntle.

27:08.688 --> 27:15.586
Libaka tsa naha li bohlokoa haholo
naheng ea rona – ho ea ka nalane.

27:15.586 --> 27:24.271
Re na le lihotele tse ngata tse khabane tse hahiloeng libakeng
tse fanang ka lipono tse ntle haholo tsa Lithaba tsa Alps.

27:24.271 --> 27:27.456
Mme ke hona hantle Maralla ana a Alps a tlang ho kwalwa.

27:27.456 --> 27:30.802
Seo se bolela hore le sona se na le bohlokoa ba nalane.

27:30.802 --> 27:37.618
E, ntho ea bobeli ke meru, moo ke bonang tšenyo ena.

27:37.618 --> 27:40.954
Hoo hoa thahasellisa, seo o se buang
ka libaka tsa bohahlauli, ka Alps.

27:40.954 --> 27:43.704
Kantone ea Graubünden e batla ho ba pula-maliboho lekaleng lena.

27:43.704 --> 27:45.663
Ke thabetse ho nka monyetla.

27:45.663 --> 27:52.112
Ha e le hantle ba batla ho tsoela pele 'me ba na le libaka tse x,
ke nahana hore ke libaka tse 30, 'me – ntokise haeba ke fositse –

27:52.112 --> 27:58.573
tse fetang mashome a mabeli a metso e mene ka sebele li tlositsoe
libakeng tsa bohlokoa, maralleng a lithaba, ha re ka rialo.

27:58.573 --> 28:02.651
Kahoo, ntle le St. Moritz, ke nahana hore le tla
bona li-turbine tsena tse kholo tsa moea ka pel'a

28:02.651 --> 28:05.253
libaka tsohle tse kholo tsa bohahlauli nakong e tlang.

28:05.253 --> 28:13.103
U lekanyetsa sena joang mabapi le
bohlokoa ba bohahlauli le moruo oa Switzerland?

28:13.103 --> 28:16.548
Hantle-ntle, li-turbine tsa moea li
kholo haholo, hape li hloka sebaka.

28:16.548 --> 28:21.702
Li tlameha ho hahuoa libakeng tse
pepesitsoeng moo ho nang le moea.

28:21.702 --> 28:28.991
Mme ha mmuso wa kopanelo o laela kantone ya Graubünden, e leng e
nngwe ya dibaka tse tummeng ka ho fetisisa tsa bohahlaudi

28:28.991 --> 28:36.758
lefatsheng, ho kenya diturbine tsa moya tse 100, ha ho na moo ho
ka phekolang nnete ya hore diturbine tsena tsa moya di tla hahuwa

28:36.758 --> 28:42.433
Davos, Lenzerheide, Arosa, haufi le Serapa sa
Naha sa Switzerland – ka mantswe a mang, dibakeng

28:42.433 --> 28:46.160
tsohle tse tummeng ka ho fetisisa tsa bohahlaudi.

28:46.160 --> 28:53.663
Mme jwalo ka ha ke boletse pele, ka nalane sena se
bohlokwa haholo hobane bohahlaudi le dithaba tsa

28:53.663 --> 28:57.872
Alps ke tsona tse hlalosang boitsebahatso ba rona.

28:57.872 --> 29:02.269
Qetellong ea lekholo la bo19 la lilemo,
Switzerland e bile le kholo e kholo 'me ea fetoha e 'ngoe

29:02.269 --> 29:05.246
ea linaha tse ruileng ka ho fetisisa lefatšeng.

29:05.246 --> 29:10.213
Mme ke ka lebaka la libaka tsena tsa botle
hantle, batho ba bangata ba tsoang mose ho

29:10.213 --> 29:13.257
maoatle ba tlileng ho rona ho tla li hlolla.

29:13.257 --> 29:18.788
Mme nna ka bonna ke fumana ho utlwisa bohloko haholo hore
Dithaba tsa Alps ha di sa hlomphuwa, mme ke nahana hore

29:18.788 --> 29:22.780
ona ke kgatelopele e mpe haholo ka lehlakoreng la Palamente.

29:22.780 --> 29:29.810
Joale, melawana ena kaofela, taelo ena e akaretsang, litlhahiso
tsena tse fapaneng tse hlakileng tseo u li

29:29.810 --> 29:36.136
boletseng, Solarexpress, Windexpress, ha e le
hantle li tlas'a morero ona oa phetoho ea matla.

29:36.136 --> 29:40.750
Ho na le takatso ea ho tlohela tšebeliso ea mafura a fosile, empa
ka nako e tšoanang ho na le lipelaelo mabapi le matla a

29:40.750 --> 29:44.677
nyutlelie, 'me ha ho na liteishene tse ncha tsa matla
a nyutlelie tse hahuoang Switzerland hajoale – ho

29:44.677 --> 29:46.837
na le mofuta o itseng oa thibelo ea theknoloji e teng.

29:46.837 --> 29:51.064
Jeremane e se e li tlositse tšebelisong, empa
likarolong tse ling tsa lefatše boemo bo fapane haholo.

29:51.064 --> 29:53.377
Maikutlo a hao a motheo mabapi le phetoho ena ea matla ke afe?

29:53.377 --> 29:55.681
Na hoo ho hlokahala? Na mmuso o tlameha ho phehella seo?

29:55.681 --> 30:01.252
Na moruo o ka etsa seo? Na o ka laoloa ka
boikemelo? Maikutlo a hao ka taba ena ke afe?

30:01.252 --> 30:04.855
Phetoho ea matla ke taba e rarahaneng haholo ka boeona.

30:04.855 --> 30:11.363
Seo ke se bonang ka ho hlaka ke hore mafura a fosile a baka
phetoho ea tlelaemete, 'me phetoho ea tlelaemete e kotsi.

30:11.363 --> 30:14.549
Re hloka ho fumana litharollo.

30:14.549 --> 30:16.995
Bothata ke kamoo boradipolotiki ba sebetsanang le bona.

30:16.995 --> 30:21.252
O ile a botsa setjhaba, na le batla ho
fedisa motlakase wa nyutlelie butle-butle?

30:21.252 --> 30:24.440
Sechaba se boletse e, e leng ntho e sa makatseng.

30:24.440 --> 30:27.665
Setjhaba se ile sa botswa, na le batla ho
fedisa dithibedi tsa mafura a tlhaho ka iketla?

30:27.665 --> 30:29.525
Sechaba se boletse e.

30:29.525 --> 30:36.696
Likhethong tsena ka bobeli, ha ho ea hlalosang hore na sena se
tla bolela'ng, hore na se tla ja bokae, kapa hore na se tla

30:36.696 --> 30:44.220
sebetsa joang hantle. Ho e-na le hoo, ho ile ha ipehoa lipakane,
sechaba sa li amohela, eaba liphello lia hlaha. Batho ba ile ba

30:44.220 --> 30:50.510
ferekana hobane ho ne ho sa sebetse, sechaba se ne se
hanana le seo, ho ne ho senyeha tikoloho, ho ne ho se

30:50.510 --> 30:54.567
ho e-ba theko e boima, hape ho ne ho baka ho se tsitse.

30:54.567 --> 30:58.148
Ke nka sena e le boitšoaro bo sa lokang.

30:58.148 --> 31:06.612
Nka thabela haholo ho bona setjhaba se bolelloa nnete le
hore ho na le dikgetho tse tharo tsa ho fehla motlakase.

31:06.612 --> 31:10.880
Ka liphanele tsa letsatsi marulelong, ho hloka sena le seo.

31:10.880 --> 31:15.494
Ka liteishene tsa motlakase tse sebelisang khase,
seo se bolela sena le sena bakeng sa tlelaemete.

31:15.494 --> 31:20.372
Ka liteishene tsa matla a nyutlelie, seo se
bolela sena le sona bakeng sa lithōle,

31:20.372 --> 31:23.521
bakeng sa polokelo, bakeng sa theko ea uranium.

31:23.521 --> 31:25.800
Joale o tseba seo o buang ka sona.

31:25.800 --> 31:32.440
Empa hona joale o ipehela lipakane tse utloahalang
hantle, ebe hamorao o nahana hore na o ka li phethahatsa joang.

31:32.440 --> 31:35.270
Mme ke na le dipelaelo tse tebileng ka seo.

31:35.270 --> 31:42.117
Ke mofuta oa leano la toropong ea litoro ebile le se
nang 'nete hakaalo, ha nka le akaretsa ka tsela eo.

31:42.117 --> 31:48.956
Ha ho shebisisoa batšehetsi ba taelo ena e akaretsang, ho boetse
ho hlaha potso ea hore na hantlentle ke bo-mang ba amehang.

31:48.956 --> 31:52.473
Mme jwalo ka mohlokomedi ya sa
nkeng lehlakore, ke maketse hanyane.

31:52.473 --> 31:57.715
Sena se tloha ho ba ka ho le lets'ehali ho ea ho ba ka ho le
letona, ha re ka rialo, ho tloha ho baroni ba

31:57.715 --> 32:03.514
motlakase le mekhatlo e matla ea khoebo ho ea ho Mokha oa
Botala le mekhatlo e meng ea tikoloho, eseng oa lona.

32:03.514 --> 32:10.762
Ho ka kgonahala jwang hore bahanyetsi ba bangata ba dipolotiki
ba sebetsa mmoho ka tshohanyetso? Sena se re bolella eng?

32:10.762 --> 32:15.694
Kahoo bothata ke hore libapali tse ngata
tseo hona joale li tšehetsang taelo e

32:15.694 --> 32:19.564
akaretsang li maemong a tšoanang ho Climate Alliance.

32:19.564 --> 32:27.025
Sena se bolela hore ho Climate Alliance, mokgatlo o buellang
matla a letsatsi o maemong a tshwanang le mekgatlo ya tikoloho.

32:27.025 --> 32:32.259
Mme seo, ehlile, ke kganyetsano ha
ho tluwa tabeng ya paballo ya tlhaho.

32:32.259 --> 32:35.528
Ha ho tluwa tabeng ya tshireletso ya
tlelaemete, ka bobedi ba dumellana ka ho feletseng.

32:35.528 --> 32:38.680
Ho na le likhohlano ha ho tluoa tabeng ea paballo ea tlhaho.

32:38.680 --> 32:44.967
Mme ke moo ke hlokomelang hore hangata ho haella motheo o
tiileng, oo ka oona le reng, e, rona re le mekhatlo ea

32:44.967 --> 32:51.576
tikoloho ha re sebetse feela bakeng sa tšireletso ea
tlelaemete, empa hape re tšehetsa ka tieo paballo ea tlhaho.

32:51.576 --> 32:58.562
Mme moo, ho hlokahala ho hlaka haholoanyane, hammoho le sebete sa
ho tobana le bo-rra-matlotlo ba motlakase le ho re, e, ka

32:58.562 --> 33:06.110
bobedi re tshehetsa tshireletso ya tlelaemete, empa ha ho tluwa
tabeng ya paballo ya tlhaho, ke moo setswalle se felang teng.

33:06.110 --> 33:08.906
Mme hoo ho hloka sebete, seo ho totobetseng hore ha se eo.

33:08.906 --> 33:15.153
Ka hona jwale, ka taelo ya Mantel, mahlakore ka bobedi a se
boemong bo tshwanang: mekgatlo ya tikoloho, mohlomong e hoga

33:15.153 --> 33:21.192
meno, le borena ba motlakase, ba thabileng haholo hobane ba
lebeletse dithuso tsa ditjhelete tse tla phalla haeba ba

33:21.192 --> 33:25.210
ka dumellwa ho haha hohle, esita le kantle ka ho felletseng.

33:25.210 --> 33:29.316
Koranta ea Neue Zürcher Zeitung e phatlalalitse sehlooho
se buang ka uena se reng, "Molebeli oa tlhokomelo ea

33:29.316 --> 33:31.804
libaka tsa tlhaho Albert Rösti o lokela ho ba hlokolosi."

33:31.804 --> 33:36.443
Albert Rösti ke Mokhanselara oa Federale
ea ikarabellang bakeng sa tokomane ena.

33:36.443 --> 33:38.616
U rerile ho kgolisa bakgethi jwang?

33:38.616 --> 33:42.302
Referendamo e tla nkuoa ka Phuptjane selemong sena.

33:42.302 --> 33:45.138
Ke kemiso e patisaneng haholo.

33:45.138 --> 33:47.970
Hoo e kanna yaba ho kgethilwe ka boomo.

33:47.970 --> 33:55.717
Ke dumela hore setjhaba ha se na tlhahisoleseding ka hore na ho
ka bolelang haeba taelo ena e akaretsang e ka amohelwa, e nang le

33:55.717 --> 33:59.901
merero ena, dithibelo tsena le dipotso tsena tse sa arabelwang.

33:59.901 --> 34:02.893
Mme ke dumela hore setjhaba se lokela ho
tsebisoa ka mokgwa o sa sekameng ho hang.

34:02.893 --> 34:07.956
Ho bolelang ho haha turbine ea moea?
Ho bolelang ho haha e le 'ngoe morung?

34:07.956 --> 34:14.520
Ho bolelang ho haha setsi sa matla a letsatsi
Dithabeng tsa Alps se boholo ba mabala a bolo a le 100?

34:14.520 --> 34:17.200
Ho etsahala'ng mariha ha ho na le lehlwa?

34:17.200 --> 34:25.465
Mme ke dumela hore o lokela feela ho atamela
batho ka ditshwantsho le tlhahisoleseding, le ho etsa

34:25.465 --> 34:30.000
tlhahisoleseding ka mekgwa e mengata e fapaneng.

34:30.000 --> 34:39.081
Mme ruri oo ke mokgwa wa ho kgolisa setjhaba hore tsena
ke dipheo tseo re di kgethelang le ditlamorao tsa tsona.

34:39.081 --> 34:45.887
Ntle le kgetho ena ya referendum, eo, jwalo ka ha ke boletse, e
reretsweng Phuptjane, le boetse le sa tswa phatlalatsa maiteko a

34:45.887 --> 34:49.257
mabedi a matjha a setjhaba a tsebahalang a tsamaelanang le yona.

34:49.257 --> 34:52.394
Na o ka hlalosa ka bokgutshwane hore na sena se akaretsa eng?

34:52.394 --> 34:57.398
Mokgatlong wa rona, "Freie Landschaft Schweiz" (Naha e
Lokolohileng ya Switzerland), paballo ya tlhaho le

34:57.398 --> 35:03.576
puso ya batho ka kotloloho ke ditaba tse pedi tse re
atametseng pelo, tseo re di nkang di le bohlokwa haholo.

35:03.576 --> 35:09.560
Demokrasi e tobileng le paballo ea tlhaho joale
ka bobeli li sokeloa ke taelo ena e akaretsang.

35:09.560 --> 35:17.177
Empa re se re bona Palamenteng hore ho ntse ho hlahisoa mehopolo
e hlanyang le ho feta ea ho felisa likhetho

35:17.177 --> 35:23.267
tsa sechaba ka ho feletseng molaong, e le
ho thibela tšireletso ea tlhaho le ho feta.

35:23.267 --> 35:25.977
Mme ke moo re batlang ho nka mehato ya ho itebela.

35:25.977 --> 35:32.798
Re thakhotse matsapa a mabedi a tsebahalang: Morero wa
Tshireletso ya Meru le Morero wa Tshireletso ya Setjhaba.

35:32.798 --> 35:39.615
Morero oa Tšireletso ea Meru o batla hore li-turbine tsa
moea li se ke tsa hlola li lumelloa merung le mathokong a meru.

35:39.615 --> 35:45.151
Mme morero wa tshireletso ya setjhaba o batla
hore diturbine tsa moya, ha di ka hahuwa, di

35:45.151 --> 35:48.507
hloke kamehla tumello ya setjhaba se amehang.

35:48.507 --> 35:51.193
Mme pokello e ikgethang e se e qalile.

35:51.193 --> 35:58.937
Mme re tlameha ho bokella litlhaku tse
100,000 tse nepahetseng ka Phupu 2025.

35:58.937 --> 36:00.821
Jwale re labalabela ho bona hore na o tla atleha.

36:00.821 --> 36:04.122
Mme ka sebele ho tla ba le matsholo a latelang a referendamo.

36:04.122 --> 36:07.706
Ke ntho e 'ngoe eo re ka e lebellang ka tjantjello.
Mohlomong potso e le 'ngoe ea ho qetela ea botho.

36:07.706 --> 36:14.138
Ba sa le banyenyane empa ba se ba inehetse haholo
litabeng tsena tsa paballo ea tikoloho le libaka tse ntle.

36:14.138 --> 36:17.556
U kene jwang morerong ona qalong?

36:17.556 --> 36:19.753
Mohlomong ke taba ea lelapa.

36:19.753 --> 36:26.726
'M'e o se a kentse letsoho haholo kapa o se
a kopane le tšireletso ea libaka tsa tlhaho.

36:26.726 --> 36:34.489
O holetse lilemong tsa bo-1970 Wangen am
Zürichsee, kantong ea Schwyz, moo tsela e kholo ea A3

36:34.489 --> 36:38.986
e ileng ea hahuoa hantle bohareng ba motse oo.

36:38.986 --> 36:44.580
Lilemong tsa bo-1980, o ile a
fallela kantong ea Zurich, Bonstetten.

36:44.580 --> 36:48.868
Moo, ba ne ba batla ho haha tsela e
kholo ea A4 har'a naha e bulehileng.

36:48.868 --> 36:54.820
Mme ka dilemo tsa bo-1990, mme o ile a
fudugela le ntate Grenchen, kantong ya Solothurn.

36:54.820 --> 37:00.769
Moo, ka lehlohonolo, ba ne ba batla ho haha
tsela e kholo ea A5 har'a naha e bulehileng.

37:00.769 --> 37:07.185
Mme boitlamo bona ba batswadi ba ka
ka bobedi bo ile ba ntlwaetsa le nna.

37:07.185 --> 37:11.809
Ke dula sebakeng se setle haholo Grenchen,
pakeng tsa Jura le Phula ya Switzerland.

37:11.809 --> 37:16.926
U ka boela oa bona Alps, kahoo ha e le hantle
libaka tsohle tse tharo tse kholo tsa Switzerland.

37:16.926 --> 37:23.500
Mme jwale kamehla ke ipolella hore, ke tla
be ke na le dilemo tse 54 feela ka 2050.

37:23.500 --> 37:33.160
Nka rata ho siea bana ba ka
sebakeng se nang le bohlokoa tikolohong.

37:33.160 --> 37:37.976
Le ho boloka le ho hlokomela sebaka sena sa
tlhaho ka nako e telele kamoo ho ka khonehang, ka

37:37.976 --> 37:41.420
tsela e tšoanang le kamoo se leng kateng kajeno.

37:41.420 --> 37:46.420
Kea leboha haholo. Re le lakaletsa katleho e kholo
mosebetsing ona o moholo, o seng o shebile bokamoso.

37:46.420 --> 37:49.577
Rea leboha ka ho ba le rona lenaneong. Elias Vogt, rea leboha.

37:49.577 --> 37:53.560
Mme ho lona, bashebelli ba ratehang,
ke le leboha ka tlhokomelo ya lona.

37:53.560 --> 38:01.560
Ke labalabela ho le bona hape bekeng e tlang ha re re, le
amohetswe lenaneong la dipuisano tsa dipolotiki ho HOCH2.TV.
