WEBVTT 00:00.980 --> 00:08.498 2023 елның 29 сентябрендә Швейцария парламенты «Яңартыла торган энергия чыганакларыннан ышанычлы электр энергиясе белән тәэмин итү 00:08.498 --> 00:16.620 өчен Бердәм төзәтмәләр карары»н кабул итте, максаты кышын электр энергиясе белән тәэмин итү куркынычсызлыгын ныгыту дип әйтелә. 00:16.620 --> 00:20.312 Бу канун кыскача «Мантелерресс» яки «Электр энергиясе турындагы канун» дип атала. 00:20.312 --> 00:29.316 Бу илдәге кояш, җил һәм гидроэлектр станцияләрендә электр энергиясе җитештерүне арттыруга юл ачарга тиеш. 00:29.316 --> 00:35.094 Яңа канун белән Швейцария Федератив Шурасы яңартыла торган энергияне җитештерү өчен кайчан, кайда һәм 00:35.094 --> 00:39.215 күпме корылмалар төзелергә мөмкин икәнен билгели алачак. 00:39.215 --> 00:48.830 Табигать һәм Ландшафт Швейцария Альянсы, Ирекле Ландшафт Швейцария ассоциациясе һәм Франц Вебер фонды кебек төрле 00:48.830 --> 00:59.049 оешмалар яңа федераль законга каршы референдум игълан иттеләр һәм 2024 елның гыйнварында 63 184 имза тапшырдылар. 00:59.049 --> 01:08.100 Шулай итеп, бәхәсле тәкъдим 2024 елның 9 июнендә Швейцария сайлаучылары тавыш бирүгә куелачак. 01:08.100 --> 01:13.885 Яклаучыларның төп аргументы шунда ки, яңа Электр энергиясе турындагы закон Швейцариядә якынлашып 01:13.885 --> 01:17.800 килүче электр энергиясе кытлыгын булдырмас өчен кирәк. 01:17.800 --> 01:23.443 «Aufrecht Schweiz» ассоциациясе моны ясалма энергия кризисы дип атый. 01:23.443 --> 01:31.282 «Aufrecht Schweiz» — мөстәкыйль кандидатлар аша Швейцария сәясәтендә үз сүзен әйтергә теләгән гражданнар хәрәкәте. 01:31.282 --> 01:39.131 2022 елның көзендә басылып чыккан «Швейцариядә электр энергиясе җитмиме? Юк инде!» исемле матбугат белдерүендә 01:39.131 --> 01:46.638 электр станциясеннән пенсиягә чыккан компьютер белгече һәм электр инженеры түбәндәгеләрне язганнар: 01:46.638 --> 01:53.131 "Лобби тарафыннан алга сөрелгән курку стратегиясен тотып, Федераль Энергетика Идарәсе газ һәм нефть компанияләренә, шулай ук электр 01:53.131 --> 01:56.283 энергиясе сәүдәгәрләренә тиз һәм турыдан-туры файдалар бирә." 01:56.283 --> 02:02.436 (…) Хөкүмәт безне электр энергиясен экономияләргә өндәгәндә, бу беркайчан да бездә электр энергиясе аз булуы аркасында түгел, ә 02:02.436 --> 02:05.595 без электр энергиясе сәүдәсендә артык арзан булуыбыз аркасында. 02:05.595 --> 02:12.718 Һәр киловатт сакланган электр энергиясе энергия компанияләренә файда китерә, чөнки алар Швейцариядә сакланган 02:12.718 --> 02:18.903 электр энергиясен чит илләрдә күпкә югарырак бәягә сата алалар. 02:18.903 --> 02:26.813 Бер белдерүдә Ааргау электр тәэмин итүчеләре ассоциациясе (VAS) бөтен илнең электр инфраструктурасын тулысынча 02:26.813 --> 02:31.973 яңадан коруны таләп итәчәк гомуми боерык булуын ассызыклады. 02:31.973 --> 02:37.744 Хәзергә кадәр электр энергиясе ахыр кулланучыларга күбесенчә үзәкләштерелгән зур күләмле электр 02:37.744 --> 02:41.173 станцияләре принцибына нигезләнеп тәэмин ителде. 02:41.173 --> 02:47.924 Ләкин тарату инфраструктурасы децентрализацияләнгән рәвештә көйләнергә тиеш, ул шулай ук комплекслы, хатасыз һәм 02:47.924 --> 02:52.612 һәркемгә һәркем белән аралашырга мөмкинлек бирергә тиеш. 02:52.612 --> 02:58.863 VAS мәгълүматларына караганда, квалификацияле фаразлар күрсәткәнчә, тик Швейцариядә генә челтәрләрне кирәкле рәвештә 02:58.863 --> 03:02.830 үзгәртү һәм киңәйтү якынча 100 миллиард Швейцария франкы торачак. 03:02.830 --> 03:07.968 Бу өстәмә хезмәт өчен түләргә мәҗбүр булганнар – нигездә үзләрен тәэмин итәрлек 03:07.968 --> 03:12.700 мөмкинлекләре булмаган гади кулланучылар һәм арендачылар. 03:12.700 --> 03:21.350 Яңа законнарда еш очраганча, барысы да берничә кеше өчен табышларны һәм субсидияләрне шәхсиләштерүгә кайтып кала, 03:21.350 --> 03:25.967 ә чыгымнар һәм куркынычлар калган гомуми халыкка бүленә. 03:25.967 --> 03:30.800 – Ааргау электр тәэмин итүчеләре ассоциациясе буенча. 03:30.800 --> 03:37.556 Төрле NO комитетлары шулай ук яңа Электр энергиясе турындагы законны тәнкыйть иттеләр, чөнки ул, башка күп нәрсәләр белән 03:37.556 --> 03:43.754 беррәттән, Швейцария сайлаучылары тарафыннан дистә еллар дәвамында Федератив Конституциягә кертелгән табигатьне 03:43.754 --> 03:47.860 һәм ландшафтны саклауның төп принципларын сорау астына куя. 03:47.860 --> 03:56.186 Мәсәлән, хәзер урманнарны җил турбиналары төзү өчен кисәргә мөмкин, һәм зур җил һәм кояш паркларын хәтта кыйммәтле 03:56.186 --> 04:01.840 биотопларны юк итсә дә, сакланучы ландшафтларда төзергә мөмкин. 04:01.840 --> 04:06.932 Швейцария Альпларында зур кояш парклары төзүгә берни дә комачауламас иде. 04:06.932 --> 04:14.211 Күп кенә таулы уталар корыч конструкцияләр һәм кояш панельләре белән капланырга мөмкин. 04:14.211 --> 04:20.431 «Freie Landschaft Schweiz» (Ирекле Ландшафт Швейцария) ассоциациясенең президенты Элиас Фогт бәйсез HOCH2.TV 04:20.431 --> 04:28.347 телеканалына биргән әңгәмәсендә бу законның нинди нәтиҗәләргә китерәчәген һәм ни өчен ул аны кире кагуны киңәш итүен аңлата. 04:28.347 --> 04:36.903 Сәяси ток-шоуның исеме: «Мантел указы — табигатьне субсидияләп җимерү». 04:36.903 --> 04:40.501 Әңгәмәдә Вогт, башка күп нәрсәләр белән беррәттән, яңа Электр энергиясе турындагы законга 04:40.501 --> 04:43.270 карата түбәндәге тәнкыйть нокталарын күтәрә: 04:43.270 --> 04:47.791 - Демократик катнашу һәм каршылык белдерү хокукы куркыныч астында 04:47.791 --> 04:52.423 - Яңа Электр энергиясе турындагы канунда табигатьне саклаудан электр энергиясе җитештерүгә өстенлек бирелә 04:52.423 --> 04:55.743 - Закон буенча табигый зыян мөмкин 04:55.743 --> 05:01.221 - Альпларның бозылуы: электр энергиясе җитештерү туризмнан өстенрәк 05:01.221 --> 05:07.729 Элиас Фогт хокук белгече профессор доктор Ален Гриффель тәнкыйтенә сылтана: бәхәсле гомуми 05:07.729 --> 05:12.401 боерык Швейцария Федератив Конституциясен боза. 05:12.401 --> 05:19.680 Энергия җитештерү, мәсәлән, җитәрлек, ышанычлы, икътисади һәм экологик яктан чиста булырга тиеш. 05:19.680 --> 05:28.120 Ләкин әйләнә-тирә мохиткә ярашлылык һәм электр белән тәэмин итүнең куркынычсызлыгы критерийлары тигез дәрәҗәдә каралырга тиеш. 05:28.120 --> 05:32.192 Яңа Электр энергиясе турындагы закон кабул ителгәч, хәл болай булмаячак. 05:32.192 --> 05:37.918 Күренеп тора ки, шактый басым астында Швейцария парламенты конституциягә каршы һәм 05:37.918 --> 05:42.140 демократик хокукларны чикләүче закон кабул итте. 05:42.140 --> 05:49.429 Кыш көне электр энергиясе җитмәү куркынычы парламентны ашыгыч чаралар күрергә мәҗбүр итә. 05:49.429 --> 05:57.918 Хөрмәтле Швейцария сайлаучылары: Сез дә төп демократик хокукларның юкка чыгарылуын һәм яңартыла торган энергияләрне алга сөрү 05:57.918 --> 06:02.703 маскасы астында Швейцария табигатен бозуны булдырмаска телисезме? 06:02.703 --> 06:08.134 Аннары 9 июньдә тавыш бирү тартмасына «Mantelerlass»ка каршы «Юк» тавышын салыгыз. 06:08.134 --> 06:14.251 Мөстәкыйль HOCH2.TV телеканалының сәяси ток-шоусында доктор Филипп Гут һәм «Freie Landschaft Schweiz» («Ирекле 06:14.251 --> 06:20.170 Ландшафт Швейцария») ассоциациясе президенты Элиас Фогт белән уздырылган ярты сәгатьлек әңгәмәне карагыз. 06:20.170 --> 06:22.935 Әңгәмә 06:30.315 --> 06:35.358 Хөрмәтле тамашачылар, мин сезне HOCH2.TV каналындагы сәяси ток-шоуга ихлас күңелдән каршы алам. 06:35.358 --> 06:41.396 Син моны беләсең, син моны таныйсың: бу тапшыру һәрвакыт туры, һәрвакыт ихлас, һәрвакыт хакыйкатькә тугры, һәм 06:41.396 --> 06:45.157 һәрвакыт әйтер сүзе булган мавыктыргыч кунаклар белән уза. 06:45.157 --> 06:52.230 Бүген мин «Freie Landschaft Schweiz» (Ирекле Ландшафт Швейцария) ассоциациясе президенты Элиас Фогтны каршы алам — әгәр әйтергә 06:52.230 --> 06:59.384 рөхсәт итсәгез, ул Швейцариядә яңа сәяси фигура, инде үзгәрешләр кертте һәм, әлбәттә, тагын да күбрәк үзгәрешләр кертергә тели. 06:59.384 --> 07:00.832 Сезне программада күрүебез бик шат. 07:00.832 --> 07:02.837 Гут әфәнде, чакыруыгыз өчен бик зур рәхмәт. 07:02.837 --> 07:05.240 Мин дә монда булуыма бик шатмын. 07:05.240 --> 07:10.253 Сез соңгы вакытта башка оешмалар белән берлектә референдумны уңышлы оештырдыгыз. 07:10.253 --> 07:16.084 Шулай итеп, Германия һәм Австрия тамашачылары өчен: Швейцариядә сездә парламент кабул иткән законнарга 07:16.084 --> 07:19.820 референдум уздыруны таләп итеп аларга каршы чыгу мөмкинлеге бар. 07:19.820 --> 07:23.989 Алар уңышка ирештеләр; моның өчен кимендә 50 000 имза кирәк. 07:23.989 --> 07:30.146 Бу яңартыла торган энергияләрне үстерүгә юнәлдерелгән, шулай дип аталган гомуми карар турында. 07:30.146 --> 07:35.803 Бу күнегүне тәнкыйтьләү алдыннан, сез безгә бу законның чыннан да нәрсәгә ирешергә ниятләнгәнен әйтә аласызмы? 07:35.803 --> 07:39.040 Бу аталган гомуми боерык нәрсә ул? 07:39.040 --> 07:47.670 «Бланкет-декрет» термины төрле законнарны бер пакет кысаларында яңадан карауны аңлата, шуңа күрә бу термин кулланыла. 07:47.670 --> 07:55.622 Бер яктан, Энергетика турындагы законны яңадан карау, икенче яктан, Электр белән тәэмин итү турындагы законны, 07:55.622 --> 08:04.022 өченче яктан, Территориаль планлаштыру турындагы законны, һәм бу өч законны комплекслы рәвештә яңадан карау. 08:04.022 --> 08:09.911 Төп максат чынлыкта Швейцариядә җил һәм кояш энергиясен киң күләмдә үстерү. 08:09.911 --> 08:16.969 Ләкин шулай ук 16 зур гидроэлектр станциясе төзү. 08:16.969 --> 08:25.825 Яңартыла торган энергия чыганаклары һәм аларны киңәйтү белән бәйле барлык аспектлар бу комплекслы пакетта көйләнә. 08:25.825 --> 08:29.888 «Мантель карары» термины артында менә нәрсә ята. 08:29.888 --> 08:35.715 Шулай итеп, бу катлау чынлыкта төрле хокукый төзәтмәләрне үз эченә алган супер закон төре, шулай бит? 08:35.715 --> 08:39.829 Дөрес. Һәм анда күп хәл ителмәгән мәсьәләләр дә бар. 08:39.829 --> 08:48.932 Бу безнең хөкүмәт булган Федераль Шурага аннары указ дәрәҗәсендә аерым детальләрне көйләргә мөмкинлек бирә. 08:48.932 --> 08:54.408 Чын эшкә керешкәндә күп кенә нечкәлекләр бар. 08:54.408 --> 08:59.089 Мисал өчен, Федераль Шура рөхсәт алу процедураларын кыскарта ала. 08:59.089 --> 09:05.794 Швейцария шулай ук муниципаль автономия принцибын куллана, бу Швейцариядәге халыкка үз җирлегендә, үз 09:05.794 --> 09:11.062 муниципалитетында территориаль планлаштыруны турыдан-туры хәл итәргә мөмкинлек бирә. 09:11.062 --> 09:17.700 Әгәр Федератив Шура моны кыскартса, ул гади генә әйтә ала: бу муниципалитетларның сүз әйтү хокукы юк, һәм 09:17.700 --> 09:23.200 шуннан соң ул муниципалитетлардагы турыдан-туры демократияне һәм референдумнарны да бетерәчәк. 09:23.200 --> 09:24.891 Әйе, без тәнкыйть нокталарына соңрак кире кайтырбыз. 09:24.891 --> 09:27.296 Бәлки, иң элек бумның урнаштырылышы турында бераз. 09:27.296 --> 09:29.057 Бу контекстта минем тагын бер соравым бар. 09:29.057 --> 09:30.980 Син референдумны үзең башлап җибәрмәдең. 09:30.980 --> 09:32.098 Тагын кем партнер иде? 09:32.098 --> 09:34.546 Бу эшнең артында нинди оешмалар тора? 09:34.546 --> 09:38.403 Шулай итеп, иң элек шәхси зат референдумны башлап җибәрде. 09:38.403 --> 09:45.223 Пьер-Ален Брюше, элекке финанс белгече һәм федераль хезмәткәр, хәзер пенсиягә чыккан, бу 09:45.223 --> 09:49.200 гомуми боерыкта нәрсәләр язылганын белергә теләде. 09:49.200 --> 09:54.695 Ул бу канунның Альпыларда зур кояш парклары төзүгә мөмкинлек бирүен күрде. 09:54.695 --> 10:02.242 Аннары ул узган елның 10 октябрендә матбугат чаралары алдында пәйда булды һәм: «Мин моның буенча референдум игълан итәм», диде. 10:02.242 --> 10:11.110 Аннары берничә көннән соң яхшы таныш «Фондация Франц Вебер» дә матбугат чаралары алдында чыгыш ясады һәм без дә референдум 10:11.110 --> 10:16.016 уздырабыз, диде; без, әйтергә кирәк, каршы чараларны яклыйбыз. 10:16.016 --> 10:18.221 Һәм аннары бу чагыштырмача тиз булды. 10:18.221 --> 10:23.714 Аннары без, Freie Landschaft Schweiz, аңа каршы кампаниядә дә катнашырга теләдек, шуңа күрә, әйтергә 10:23.714 --> 10:26.099 кирәк, Брюшез әфәнде белән көчләребезне берләштердек. 10:26.099 --> 10:31.006 Без әгъза оешмаларыбызны да имзалар җыярга өндәдек. 10:31.006 --> 10:38.590 Һәм ахыр чиктә, Раштуа һәм Яңа ел көннәрендә кечкенә һәм зур әйләнә-тирә мохитне һәм сәламәтлекне 10:38.590 --> 10:42.700 яклаучы күпсанлы оешмалардан 63 000 имза җыелды. 10:42.700 --> 10:46.445 Хәзер, бәлки, сезнең «Freie Landschaft Schweiz» (Ирекле Ландшафт Швейцария) оешмагыз турында берничә сүз. 10:46.445 --> 10:49.621 Бу нәрсә ул? Максатларың нинди? 10:49.621 --> 10:53.154 «Freie Landschaft Schweiz» (Ирекле Ландшафт Швейцария) чынлыкта Швейцариядәге җил энергиясен 10:53.154 --> 10:55.416 тәнкыйть итүчеләрнең зонтик оешмасы булып тора. 10:55.416 --> 11:01.076 Бездә якынча 50 әгъза клубы һәм сигез кантональ бүлекчә бар. 11:01.076 --> 11:06.952 Бу Тургау штатында да булырга мөмкин, Во штатында да, башкача әйткәндә, Швейцариянең теләсә кайсы җирендә. 11:06.952 --> 11:14.409 Һәм һәркем Швейцариядә җил турбиналарын исәпкә алып табигатьне саклауны тәэмин итүгә багышланган. 11:14.409 --> 11:22.679 Ләкин турыдан-туры демократия, мин алдан аңлатканча, гомуми указның төп юнәлешләренең берсе дә, шуңа күрә без табигатьне 11:22.679 --> 11:27.212 саклауны һәм турыдан-туры демократияне нык якларга әзербез. 11:27.212 --> 11:32.148 Әйе, бу мәсьәләне бераз таркатып, аны системалы рәвештә карарга тырышыйк. 11:32.148 --> 11:37.520 Бу гомуми боерыкта, бу өстен кануннарда, бу киңкүләмле кануннарда бер пункт – яңартыла торган 11:37.520 --> 11:40.720 энергияләрне киңәйтү өчен конкрет максатлар билгеләү. 11:40.720 --> 11:48.600 Гомумән алганда, сәясәтчеләр билгеле бер датага кояш энергиясе яки җил энергиясе өлеше шушы яки башка булырга тиеш, диләр. 11:48.600 --> 11:52.880 Сез бу сәясәт максатларын ничек бәялисез? Алар чынбарлыкка туры киләме? 11:52.880 --> 11:57.240 Сәясәтчеләрнең мондый кагыйдәләр кабул итүенең бернинди мәгънәсе бармы? Бу хакта сезнең фикерегез ничек? 11:57.240 --> 12:06.293 Мантелер-эрласс указы бик гомуми итеп әйтә: 2050 елга кадәр ел дәвамында кояш һәм җил энергиясеннән якынча 45 12:06.293 --> 12:11.698 тераватт-сәгать өстәмә электр энергиясе җитештерергә тиешбез. 12:11.698 --> 12:15.916 Швейцария хәзерге вакытта якынча 60 тераватт-сәгать куллана. 12:15.916 --> 12:19.808 Шулай итеп, төзелергә тиешле зур күләм. 12:19.808 --> 12:28.259 Һәм мин алдан әйткәнемчә, кайсы технология күпме электр энергиясе җитештерәчәге әле билгеле түгел. 12:28.259 --> 12:36.620 Бу Федераль Шура хәзер безгә шулкадәр кояш панельләре һәм шулкадәр җил турбиналары кирәк дип әйтә ала дигәнне аңлата. 12:36.620 --> 12:43.533 Шәхсән минемчә, бу барысы да аның якынча 1500 җил турбинасы һәм берничә йөз квадрат километр 12:43.533 --> 12:47.883 кояш панельләре урнаштырырга теләвенә кайтып кала. 12:47.883 --> 12:55.916 Аларның кайда урнашачагы — түбәләрдәме, ачык авыл җирләрендәме — чынлыкта Федераль Шура карары; бу әле ачык. 12:55.916 --> 13:01.880 Һәм бу инде тыгыз халыклы Швейцария өчен зур әйләнә-тирә мохиткә йогынты ясау куркынычы тудыра. 13:01.880 --> 13:13.680 Һәм җил искәндә көндезге вакытта даими булмаган рәвештә бик зур күләмдә электр энергиясе җитештерелә. 13:13.680 --> 13:19.916 Һәм бөтен система, бу супер закон, детальләрне бик аз гына көйли. 13:19.916 --> 13:27.920 Шуңа күрә максатлар кую яхшы да, файдалы да; без өстәмә 45 тераватт-сәгать җитештерергә телибез. 13:27.920 --> 13:31.672 Ләкин моның чынбарлыгы бармы-юкмы — аны фәкать илаһлар гына белә; башка беркем дә белми. 13:31.672 --> 13:35.600 Шуңа күрә без дә бу канунны тәнкыйть итәбез. 13:35.600 --> 13:41.865 Тагын бер мәсьәлә – без әле дә катнашкан төрле өлкәләрнең диапазонын карыйбыз – ул субсидияләр. 13:41.865 --> 13:44.580 Яңартыла торган энергия чыганакларын ныклы рәвештә алга сөрү кирәк. 13:44.580 --> 13:46.453 Бу ничек күренә? 13:46.453 --> 13:50.400 Без инде 2017 елда яңа энергия законын кабул иттек. 13:50.400 --> 13:54.760 Бу хәзер, әйтергә кирәк, икенче этап – бу гомуми боерык. 13:54.760 --> 14:04.660 Шул вакытта 2022 елдан башлап кояш һәм җил электр станцияләренә субсидияләр бирелмәячәк дип әйтелде. 14:04.660 --> 14:06.302 Һәм хәзер ул ватыла. 14:06.302 --> 14:13.589 Икенчесе, бу супер-пакет, ягъни гомуми карар, Федераль Шурага ирекле кул бирә. 14:13.589 --> 14:20.881 Ул кояш панельләренә һәм җил турбиналарына күпме субсидия биреләчәген хәл итә ала. 14:20.881 --> 14:24.979 Хәтта анда да без субсидияләрнең ничә булачагын белмибез. 14:24.979 --> 14:31.399 Ләкин ул инвестиция чыгымнарының 50 проценттан артыгын тәшкил итә дип фараз итәргә була. 14:31.399 --> 14:37.024 Шулай итеп, канун буенча инвестиция чыгымнарының 60 процентына кадәр субсидия бирелергә мөмкин. 14:37.024 --> 14:38.310 Әйе, ике модель бар. 14:38.310 --> 14:43.500 Яисә инвестор: «Мин инвестициянең 60 процентын хөкүмәттән алырга телим», ди. 14:43.500 --> 14:47.978 Аннары ул моны ала, һәм әле дә банктан 40 процентны оештырырга тиеш. 14:47.978 --> 14:54.242 Яки ул әйтә, хөкүмәт аның җитештергән һәр киловатт-сәгатькә гарантия бирәчәк. 14:54.242 --> 14:56.181 Аның биеклеге күпме икәнен беркем дә белми. 14:56.181 --> 14:59.825 Бу, мөгаен, шулай ук 60 процентка тиң булачак. 14:59.825 --> 15:04.800 Шулай итеп, сез күрәсез, бу – табигатьне субсидияләп җимерү. 15:04.800 --> 15:12.003 Һәм ул икътисади яктан рентабельле түгел – бигрәк тә җил электр станцияләре, чөнки Швейцариядә җил шартлары бик 15:12.003 --> 15:18.660 начар – һәм хәзер моны тормышка ашыру өчен безгә зур субсидияләр белән ярдәм итәргә туры килә. 15:18.660 --> 15:25.977 Бер проблема, сез аны кыскача иярчен җөмләдә телгә алган идегез, ул чыннан да кирәк булган даими энергия, ягъни полоса энергиясе. 15:25.977 --> 15:30.885 Хәзер яңгыр яуганда яки караңгы булганда кояш энергиясе эшләмәве логик. 15:30.885 --> 15:33.540 Әгәр җил булмаса, җил энергиясе эшләми. 15:33.540 --> 15:35.232 Бу проблеманы ничек чишәргә була? 15:35.232 --> 15:44.640 Шулай итеп, ышанычсыз һәм тотрыксыз энергия җитештерүчеләргә артык зур инвестиция ясау яңа проблема түгелме? 15:44.640 --> 15:52.259 Бу нәкъ менә Мантел карарында ачыкланмаган һәм яңа проблемалар тудыра торган төп мәсьәлә. 15:52.259 --> 15:58.321 Бөтен челтәрне планлаштыру кертелмәгән, саклау да кертелмәгән. 15:58.321 --> 16:03.456 Бу зур күләмдә кояш энергиясе һәм җил энергиясе өстәлүен аңлата. 16:03.456 --> 16:08.730 Ләкин аны ничек сакларга кирәклеге — һәркемнең фаразы гына. 16:08.730 --> 16:18.376 Шәхсән минемчә, түбәләргә кояш энергиясе урнаштыру яхшы вариант, чөнки сез кояш энергиясен урында куллана һәм саклый аласыз. 16:18.376 --> 16:31.320 Ләкин Мантелерласс буенча моны алга этәрү, моны өйрәнү һәм яхшырак саклау вариантлары булуы каралмаган. 16:31.320 --> 16:40.777 Һәм бу Германия кебек үк юнәлешкә бару куркынычы бар дигән сүз, анда зур күләмдә җил энергиясе кинәт пәйда була да, кинәт югала. 16:40.777 --> 16:46.560 Көндез, төшке вакытта кояш энергиясе күп була, ә кинәт төнлә бөтенләй юк. 16:46.560 --> 16:50.613 Һәм кинәт сездә зур челтәр проблемалары барлыкка килә. 16:50.613 --> 16:54.680 Һәм бу чыгымнар һәм билгесезлек тудыра. 16:54.680 --> 17:00.972 Һәм хәзер бу бөтенләйге боерыкның төп тәнкыйть ноктасы булып тора. 17:00.972 --> 17:05.540 Сез инде берничә тапкыр телгә алган тагын бер мәсьәлә – демократик катнашу. 17:05.540 --> 17:10.940 Күрәсең, бу канун шулай ук каршы чыгу мөмкинлекләрен чикли. 17:10.940 --> 17:14.773 Швейцария үзенең субординация принцибы белән киң билгеле. 17:14.773 --> 17:19.013 Бу карарлар мөмкин кадәр түбән дәрәҗәдә, турыдан-туры зыян күргән кешеләр тарафыннан кабул ителүен аңлата. 17:19.013 --> 17:21.002 Хәзер ул чыннан да үзәкләштерелә. 17:21.002 --> 17:26.648 Федераль шура, федераль хөкүмәт, ягъни милли хөкүмәт, көчлерәк була бара. 17:26.648 --> 17:32.747 Гражданнарның каршылык белдерү мөмкинлекләренә, катнашу мөмкинлекләренә һәм демократик рәвештә бергә карар 17:32.747 --> 17:36.630 кабул итү мөмкинлекләренә бу чикләү нәкъ менә ничек чагыла? 17:36.630 --> 17:42.368 Швейцариядә бездә җил электр станцияләре проектларында фикер белдерү өчен ике мөмкинлек бар. 17:42.368 --> 17:45.691 Берсе шул ки, без проектларга тавыш бирәбез. 17:45.691 --> 17:54.522 Хәзерге вакытта җирле халык тавыш бирә торган 26 кантонның 24сендә шулай. 17:54.522 --> 18:03.151 Шулай итеп, шәхси затлар, гади гражданнар һәм әйләнә-тирә мохитне саклау оешмалары проектларга, хәтта алар расланган 18:03.151 --> 18:11.571 булса да, табигатьне саклау яки шәхси тавыш проблемалары кебек мәсьәләләрне күтәреп каршылык белдерә алалар. 18:11.571 --> 18:19.601 Һәм хәзер ике вариант та киңкүләм рәвештә юкка чыгарылырга яки чикләнергә тиеш булган универсаль указ белән каралган. 18:19.601 --> 18:28.200 Мин инде әйткәнемчә, Мантел карары Федератив Шурага референдумнарны бетерергә мөмкинлек бирүне максат итә. 18:28.200 --> 18:37.705 Икенче яктан, Мантелерласс указы электр энергиясе җитештерүнең һәрвакыт барлык башка мәнфәгатьләрдән өстен булуын билгели. 18:37.705 --> 18:43.886 Бу шулны аңлата: әгәр сез каршылык белдереп, бу җил электр станциясе артык күп кешегә артык тавыш 18:43.886 --> 18:47.759 пычрануы китерәчәк дип әйтсәгез, аңа рөхсәт ителмәячәк. 18:47.759 --> 18:53.292 Яки агачлар киселә, бу кабул ителми; ул файдага туры килми. 18:53.292 --> 18:59.016 Шуннан соң суд һаман да җил электр станциясен расларга тиеш, чөнки электр энергиясе җитештерү 18:59.016 --> 19:01.460 һәрвакыт башка барлык мәнфәгатьләрдән өстенрәк. 19:01.460 --> 19:07.620 Шулай итеп, сез хәзер тавыш бирә алмаска мөмкинсез, ләкин әле дә протест белдерә аласыз, ләкин ул һичшиксез кире кагылачак. 19:07.620 --> 19:11.720 Шулай итеп, бу безнең турыдан-туры демократиябезне кискен киметү. 19:11.720 --> 19:18.261 Бу безне турыдан-туры киләсе пунктка китерә. Бу мәнфәгатьләрне үлчәү дә конституцион мәсьәлә булып тора. 19:18.261 --> 19:25.798 Билгеле адвокат, профессор Ален Гриффель моны тәнкыйтьләп, бу гомуми боерык шулай ук конституцияне, ягъни Швейцария 19:25.798 --> 19:33.868 Федератив Конституциясен боза, чөнки кайбер мәнфәгатьләрнең кинәт кенә башкалардан өстенрәк булуын әйтеп булмый, диде. 19:33.868 --> 19:39.380 Бу профессорның яңа гомуми боерыкка карата тәнкыйте нәрсәдән гыйбарәт икәнен төгәлрәк аңлатып бирә аласызмы? 19:39.380 --> 19:47.035 Швейцариядә безнең конституциядә энергия сәясәте турында бер маддә бар, ул биш принципны үз эченә ала. 19:47.035 --> 19:53.624 Мин аларны барысын да санап бетерә алырмынмы, белмим, ләкин, әлбәттә, электр белән тәэмин итү яки энергия җитештерү җитәрлек, 19:53.624 --> 19:57.106 куркынычсыз, икътисади һәм экологик яктан чиста булырга тиеш. 19:57.106 --> 19:59.918 Мин хәзер бишенче пунктны хәтерли алмыйм. 19:59.918 --> 20:03.520 Ләкин нинди генә очракта да, бу пунктлар барысы да тигез дәрәҗәдә мөһим. 20:03.520 --> 20:06.420 Бу аларның берьюлы ирешелергә тиешлеген аңлата. 20:06.420 --> 20:10.488 Башка сүзләр белән әйткәндә, тирә-як мохиткә ярашлылык һәм электр белән тәэмин итүнең 20:10.488 --> 20:13.178 куркынычсызлыгы тигез дәрәҗәдә каралырга тиеш. 20:13.178 --> 20:18.771 Һәм хәзер Парламент электр энергиясе җитештерүне табигатьне саклаудан өстен куя. 20:18.771 --> 20:26.986 Бу әйләнә-тирә мохиткә зыянлы проектларга теләсә кайда рөхсәтсез үтәргә мөмкинлек бирүче ирекле пропуск. Бу конституциягә каршы. 20:26.986 --> 20:30.752 Швейцария халкы моны теләмәде. 20:30.752 --> 20:35.040 Һәм бу безнең табигый мохитебезне, безнең яшәү нигезен зарарлый. 20:35.040 --> 20:39.440 Һәм бу зур, җитди нәтиҗәләргә китерергә мөмкин. 20:39.440 --> 20:46.139 Чынлык шунда ки, дистә еллар дәвамында Швейцария халкы әйләнә-тирә мохитне саклауны конституциягә берничә тапкыр керткән. 20:46.139 --> 20:48.500 Шулай итеп, ул фактик яктан закон булып тора. 20:48.500 --> 20:54.095 Һәм хәзер ул югарыдан каләм белән бер сукма белән диярлек юкка чыгарыла. 20:54.095 --> 20:57.888 Сез моңа ничек карыйсыз? Бу хәл ничек барлыкка килде? 20:57.888 --> 21:01.919 Бу шактый гаҗәп. Сайлап куелган вәкилләр дә моны чыннан да беләләр. 21:01.919 --> 21:11.300 Шулай итеп, нинди заман рухы яки нинди гадәттән тыш хәл чынлап та хәзер мондый кырыс закон кертелүенә сәбәп булган? 21:11.300 --> 21:16.261 Чынлыкта ул 2022 елның көзендә башланды. 21:16.261 --> 21:21.480 Элек Парламент еллар буе энергия сәясәте белән беркайчан да шөгыльләнмәгән иде. 21:21.480 --> 21:28.612 2022 елның җәендә, коронавирус пандемиясе тәмамланырга җиткәндә, Электр энергиясе комиссиясе зур матбугат 21:28.612 --> 21:35.668 игъланы ясап, Франциядә күп кенә атом электр станцияләре техник хезмәт күрсәтү узуын хәбәр итте. 21:35.668 --> 21:43.271 Һәм киләсе кышта без, Швейцариядә, кинәт кенә электр энергиясе җитмәүгә дучар булырга мөмкин. 21:43.271 --> 21:50.309 Аннан соң өч атна эчендә парламент ашыгып «Solar Express» закон проектын кабул итте һәм: «Хәзер без Альпларда 21:50.309 --> 21:53.885 зур кояш электр станцияләре төзергә җыенабыз», — диде. 21:53.885 --> 21:58.816 Шулай итеп, без Альп тауларының зур мәйданнарын кояш панельләре белән каплап чыгабыз. 21:58.816 --> 22:02.179 Һәм ул вакытта инде конституциягә каршы иде. 22:02.179 --> 22:06.295 Һәм ул өч атна эчендә тормышка ашты. 22:06.295 --> 22:08.880 Ярар, бу бөтенләй ашыгыч карар булды. 22:08.880 --> 22:18.281 Һәм аннары, ул конституциягә каршы булганлыктан, Парламент халык белән автоматик рәвештә киңәшләшергә тиеш иде. 22:18.281 --> 22:20.351 Безнең конституция моны караган. 22:20.351 --> 22:25.920 Әгәр дә сез конституциягә каршы закон кабул итсәгез, халыкка аны тавышка куярга туры киләчәк. 22:25.920 --> 22:28.982 Һәм Парламент моны гади генә эшләмәде. 22:28.982 --> 22:36.920 Аннары мин Федераль судка барып, бу мәсьәләне чынлап та сайлаучылар карарына чыгарырга тиеш дип шикаять тапшырдым. 22:36.920 --> 22:41.620 Аннары Федераль суд әйтте: әйе, Швейцариядә Парламент бөтенкодәтле. 22:41.620 --> 22:50.031 Һәм бу бөтен көчкә ия булу рухында, бу аң эчендә бер-бер артлы законнар кабул ителде. 22:50.031 --> 22:53.226 Җил экспрессы килеп җитте, хәзер инде бу пальто декреты. 22:53.226 --> 23:01.228 Һәм Парламент конституция үтәләме-юкмы, моңа битараф кебек. 23:01.228 --> 23:04.744 Электр энергиясе җитештерү өчен алар барысын да эшләрләр. 23:04.744 --> 23:11.432 Мин сезне куркыта торган табигатькә һәм ландшафтка мөмкин булган зыянны бераз тирәнрәк өйрәнергә телим. 23:11.432 --> 23:16.785 Бу канун белән нәкъ менә нәрсә мөмкин, яки дөресрәге, син нәрсәдән куркасың? 23:16.785 --> 23:21.596 Табигатьтә нинди конкрет чаралар мөмкин? 23:21.596 --> 23:28.742 Ярар, иң беренче чиратта, Альпыларда зур кояш парклары планлаштырыла һәм мөмкин дә. 23:28.742 --> 23:37.034 Чынлыкта, бу бары тик 2022 елның көзендә электр энергиясе җитмәүне бетерү өчен кыска вакытлы 23:37.034 --> 23:41.891 чара буларак каралган вакытлыча вариант кына иде. 23:41.891 --> 23:45.160 Һәм бу хәзер озак вакытлы перспективада мөмкин булырга тиеш. 23:45.160 --> 23:52.738 Бу шулны аңлата ки, киң алп уҗымлыклары корыч конструкцияләр һәм кояш панельләре белән каплана ала. 23:52.738 --> 23:58.941 Тагын бер нәрсә шул: Швейцария урманнарында да җил турбиналары ачык рәвештә рөхсәт ителергә тиеш. 23:58.941 --> 24:05.877 Бу климатны саклау өчен кешеләр урманга керә, җил турбинасы урнаштыру өчен футбол кыры кадәр 24:05.877 --> 24:09.521 урманны кисәләр дә, шунда бер турбина куялар... 24:09.521 --> 24:12.600 Бу инде канунда ачык язылганмы, әллә аны төрлечә аңларга мөмкинме? 24:12.600 --> 24:16.146 Бу сез аны җиңеләйтергә телисез дигән сүзме, әллә ул шундый гына дигән сүзме? 24:16.146 --> 24:21.739 Шулай итеп, юридик яктан караганда, урманнардагы җил турбиналары урнашкан урынга бәйле. 24:21.739 --> 24:29.379 Һәм бу зур җиңеллек, урманнарда җил электр станцияләрен урнаштыруга рөхсәт булмаса да. 24:29.379 --> 24:38.375 Исегездә тоту мөһим: Швейцариядәге иң күп халыклы кантон – Цюрих кантоны, анда бер миллионнан артык кеше яши. Хәзер 120 җил 24:38.375 --> 24:48.352 турбинасы урнаштыру планлаштырыла, шуларның 110-ы урман эчендә төзеләчәк, чөнки таулы кырларда һәм урман эчендә генә урын җитә. 24:48.352 --> 24:52.060 Һәм болар чыннан да иң җитди әйләнә-тирә мохиткә йогынтылар. 24:52.060 --> 25:00.705 Әлбәттә, кантональ әһәмияткә ия биотопларда кешеләр төзергә теләгән гидроэлектр станцияләре дә бар, һәм бу да мөмкин. 25:00.705 --> 25:03.080 Табигать хәзер инде әһәмиятле түгел. 25:03.080 --> 25:04.972 Бу бераз абсурд кебек, шулай бит? 25:04.972 --> 25:09.960 Кешеләр климатны сакларга тели, шуңа күрә яңартыла торган энергия чыганаклары турында шундый зур шау-шу бар. 25:09.960 --> 25:13.111 Шул ук вакытта урманнар киселә, табигать юк ителә. 25:13.111 --> 25:15.166 Бу ничек эшли? 25:15.166 --> 25:17.440 Менә нәкъ менә шул абсурд. 25:17.440 --> 25:25.780 Шулай дип аталган яшел энергия өчен урмаларны кисү дөрес түгел. 25:25.780 --> 25:29.923 Швейцариядә урын чыннан да бик аз, моны аңларга кирәк. 25:29.923 --> 25:35.384 Швейцария көнбатыштан көнчыгышка, төньяктан көньякка бик тыгыз халыклы. 25:35.384 --> 25:43.046 Әгәр дә сез җил электр энергиясен киң күләмдә арттырырга телисез икән, бүгенге көндә алар 250 метр биеклектәге турбиналар булуын 25:43.046 --> 25:47.319 һәм аларга билгеле бер мәйдан кирәклеген исәпкә алырга кирәк. 25:47.319 --> 25:55.312 Швейцариядә урманнар әле дә биотөрлелек утраулары булып кала, ләкин шулай ук халык өчен ял итү утраулары да. 25:55.312 --> 25:58.583 Аларның урман читләре дә һәрвакыт нык кырылган. 25:58.583 --> 26:04.267 Элек ул күпкә ачыграк иде, һәм кырда да күпкә күбрәк агачлар бар иде. 26:04.267 --> 26:06.587 Бүген урманнар киселгән. 26:06.587 --> 26:10.926 Һәм хәзер алар урманга кереп, ун метр киңлегендәге юллар салырга һәм футбол мәйданы 26:10.926 --> 26:13.943 зурлыгындагы урман участогын чистартырга телиләр. 26:13.943 --> 26:17.342 Һәм чынлыкта бу безнең төп аргумент. 26:17.342 --> 26:21.140 Климатны саклау өчен агачларны кисә алмыйсың. 26:21.140 --> 26:24.914 Сез җил энергиясен тәнкыйть итүче карашлы мохиттән киләсез. 26:24.914 --> 26:30.085 Хәзер бер адым артка чигенеп, хәлне бәяләсәң, иң зур зыян кайда булачак дип куркасың? 26:30.085 --> 26:36.724 Бу җил турбиналарымы, зур гидроэлектр станцияләреме, әллә, бәлки, Альпылардагы кояш электр станцияләреме? 26:36.724 --> 26:41.180 Сез табигатькә иң зур куркынычның кайда урнашканын саннар белән билгели аласызмы? 26:41.180 --> 26:49.457 Гидроэнергия белән, әлбәттә, чагыштырмача аз инвестиция өчен күп файда алырга мөмкин. 26:49.457 --> 26:52.787 Анда да зыян бар, бу һичшиксез. 26:52.787 --> 27:02.826 Ләкин кояш энергиясе системалары белән чыннан да Альп тауларының зур мәйданнары төзелеш астында калачак дип уйларга була. 27:02.826 --> 27:08.688 Минем өчен бу бик зур зыян, чөнки Швейцария үз табигать күренешләре белән яши. 27:08.688 --> 27:15.586 Ландшафтлар безнең ил өчен тарихи яктан бик мөһим. 27:15.586 --> 27:24.271 Бездә Альп тауларының искиткеч күренешләре ачыла торган урыннарда төзелгән күп кенә зур кунакханәләр бар. 27:24.271 --> 27:27.456 Һәм нәкъ менә шушы Альп таулары хәзер төзелеш астында калачак. 27:27.456 --> 27:30.802 Бу шулай ук тарихи әһәмияткә ия. 27:30.802 --> 27:37.618 Һәм әйе, икенчесе – урманнар, анда мин бу зыянны күрәм. 27:37.618 --> 27:40.954 Сез туристлык төбәкләре, Альп таулары турында әйткәннәрегез кызыклы. 27:40.954 --> 27:43.704 Граубюнден кантоны бу өлкәдә пионер булырга тели. 27:43.704 --> 27:45.663 Мин ишарәне кабул итүемә шатмын. 27:45.663 --> 27:52.511 Чынлыкта алар алга барырга телиләр һәм x зоналарда, минемчә, 30 зонада, һәм – мин ялгышсам төзәтегез – иң 27:52.511 --> 27:58.573 яхшы урыннарда, тау битләрендә, әйтергә кирәк, ике дистәдән артыгы һичшиксез юк ителгән. 27:58.573 --> 28:02.757 Шулай итеп, Санкт-Моритцны исәпкә алмаганда, киләчәктә һәр зур туристик урын каршында мондый 28:02.757 --> 28:05.253 зур җил турбиналары булуын күрерсез дип уйлыйм. 28:05.253 --> 28:13.103 Сез моны Швейцариядә туризмның һәм икътисадның әһәмияте ягыннан ничек бәялисез? 28:13.103 --> 28:16.548 Дөрес, җил турбиналары бик зур, аларга да урын кирәк. 28:16.548 --> 28:21.702 Алар җилле ачык урыннарда урнаштырылырга тиеш. 28:21.702 --> 28:31.825 Һәм федераль хөкүмәт дөньяның иң мәшһүр туристик урыннарының берсе булган Граубюнден кантонына 100 җил турбинасы урнаштыруны 28:31.825 --> 28:40.723 йөкләгәндә, бу турбиналарның Давоста, Ленцерхайдта, Аросада, Швейцария Милли паркы янында – башкача әйткәндә, 28:40.723 --> 28:46.160 иң мәшһүр туристик урыннарда гына – төзеләчәге һичшиксез. 28:46.160 --> 28:57.872 Һәм мин моны элек тә әйткән идем, тарихи яктан бу бик әһәмиятле, чөнки туризм һәм Альп таулары безнең шәхесебезнең бер өлеше. 28:57.872 --> 29:05.246 19 нчы гасыр ахырында Швейцария зур үсеш кичерде һәм дөньядагы иң бай илләрнең берсенә әйләнде. 29:05.246 --> 29:13.257 Һәм нәкъ менә шушы пейзажлар аркасында чит илләрдән күп кеше безгә килеп, аларны сокланып карады. 29:13.257 --> 29:22.780 Мин шәхсән Альпларның хәзер инде бәяләнмәвен бик үкенечле дип саныйм, һәм бу парламентның бик начар адымы дип уйлыйм. 29:22.780 --> 29:31.613 Хәзер, боларның барысы да — бу гомуми указ, сез телгә алган төрле ачык тәкъдимнәр: Solarexpress, Windexpress 29:31.613 --> 29:36.136 — чынлыкта шушы аталган энергетика күчүе контекстында. 29:36.136 --> 29:41.819 Фоссил ягулыклардан баш тарту теләге бар, ләкин шул ук вакытта атом энергиясенә карата шик-шөбһәләр дә бар, 29:41.819 --> 29:46.837 һәм хәзерге вакытта Швейцариядә яңа атом электр станцияләре төзелми – технологик тыю гамәлдә. 29:46.837 --> 29:51.064 Германия аларны инде фазалап бетерде, ләкин дөньяның башка өлешләрендә хәл бөтенләй башкача. 29:51.064 --> 29:53.377 Сезнең бу энергия күчүе турында гомуми фикерегез нинди? 29:53.377 --> 29:55.681 Бу кирәкме? Дәүләт моны алга этәрергә тиешме? 29:55.681 --> 30:01.252 Икътисад моны эшли аламы? Ул үзе-үзе белән идарә итә аламы? Сез моңа ничек карыйсыз? 30:01.252 --> 30:04.855 Энергия күчүе үзе үк бик катлаулы мәсьәлә. 30:04.855 --> 30:11.363 Мин ачык күрәм: фоссил ягулыклар климат үзгәрешенә китерә, ә климат үзгәреше зыянлы. 30:11.363 --> 30:14.549 Безгә чишелешләр табарга кирәк. 30:14.549 --> 30:16.995 Мәсәлә шунда: сәясәтчеләр аны ничек хәл итәләр. 30:16.995 --> 30:21.252 Ул халыктан сорады: «Сез атом энергиясен этаплап бетерергә телисезме?» 30:21.252 --> 30:24.440 Халык «әйе» диде, бу гаҗәп түгел. 30:24.440 --> 30:27.665 Халыктан соралды: «Сез фоссил ягулыкларны этаплап бетерергә телисезме?» 30:27.665 --> 30:29.525 Халык «әйе» диде. 30:29.525 --> 30:39.100 Ике тавыш бирүдә дә беркем дә моның нәрсә аңлатканын, күпмегә төшәчәген яки ничек эшләячәген аңлатмады. Аның урынына максатлар 30:39.100 --> 30:47.156 куелды, халык аларны кабул итте, һәм соңыннан нәтиҗәләр пәйда булды. Кешеләр моның эшләмәвенә, халык каршы 30:47.156 --> 30:54.567 торуына, табигатькә зыян килүенә, кыйммәтләнүенә һәм билгесезлек тудыруына борчылдылар. 30:54.567 --> 30:58.148 Мин моны гаделсез гамәл дип саныйм. 30:58.148 --> 31:06.612 Мин халыкка чынлыкны әйтүләрен һәм электр энергиясен җитештерү өчен өч вариант барлыгын әйтүләрен күбрәк теләр идем. 31:06.612 --> 31:10.880 Чатырларда кояш панельләре булганда, моңа да, моңа да ихтыяҗ бар. 31:10.880 --> 31:15.494 Газ ягулыгы белән эшләүче электр станцияләре климат өчен моны да, тегене дә аңлата. 31:15.494 --> 31:23.521 Атом электр станцияләре белән бу калдыкларны, саклауны һәм уранны сатып алуны бу һәм шулай дигәнне аңлата. 31:23.521 --> 31:25.800 Шулай итеп, син нәрсә турында сөйләвеңне беләсең. 31:25.800 --> 31:32.440 Әмма хәзер син бары тик яхшы яңгыраган максатлар куясың да, аларны ничек тормышка ашырырга икәнен соңрак хәл итәсең. 31:32.440 --> 31:35.270 Һәм миндә моңа җитди шикләр бар. 31:35.270 --> 31:42.117 Әгәр мин аны шулай гомумиләштерә алсам, бу бер яктан утопик, икенче яктан чыннан да дөрес булмаган сәясәт. 31:42.117 --> 31:48.956 Бу гомуми боерыкны яклаучыларга караганда, кемнәрнең нәкъ менә катнашуы соравы да туа. 31:48.956 --> 31:52.473 Һәм нейтраль күзәтүче буларак мин бераз гаҗәпләндем. 31:52.473 --> 31:59.102 Бу сулдан уңга бара: электр бароннарыннан көчле бизнес-берлекләргә, Яшел партиягә һәм башка 31:59.102 --> 32:03.514 әйләнә-тирә мохитне саклау оешмаларына, сезнекенә түгел. 32:03.514 --> 32:10.762 Ничек шулай күп сәяси каршы торучылар кинәт бергә эшли башлады? Бу безгә нәрсә сөйли? 32:10.762 --> 32:19.564 Шундагы проблема шунда ки, хәзер гомуми боерык яклы күп кенә уенчылар Климат Альянсында да бер үк хәлдә. 32:19.564 --> 32:27.025 Бу Климат Альянсында кояш лоббисенең әйләнә-тирә мохитне саклау оешмалары белән бер үк хәлдә булуын аңлата. 32:27.025 --> 32:32.259 Һәм бу, әлбәттә, табигатьне саклау мәсьәләсендә каршылык тудыра. 32:32.259 --> 32:35.528 Климатны саклау мәсьәләсендә икесе дә һичшиксез бер фикердә. 32:35.528 --> 32:38.680 Табигатьне саклау мәсьәләсендә каршылыклар бар. 32:38.680 --> 32:46.590 Шулчак мин аңлыйм: еш кына төп нигез юк, кешеләр әйтә: «Әйе, без, экологик оешмалар буларак, климатны 32:46.590 --> 32:51.576 саклауны гына түгел, табигатьне саклауны да даими яклыйбыз». 32:51.576 --> 32:58.823 Һәм монда күпкә ачыграклык кирәк, шулай ук электр бароннарына каршы торырга һәм әйтергә батырлык кирәк: 32:58.823 --> 33:06.110 «Әйе, без икебез дә климатны саклау яклы, ләкин табигатьне саклау мәсьәләсендә дуслык тәмамлана». 33:06.110 --> 33:08.906 Һәм моның өчен кыюлык кирәк, әлбәттә, ул ачыктан-ачык җитми. 33:08.906 --> 33:16.633 Һәм хәзер Мантел карары белән ике як та бер үк хәлдә: әйләнә-тирә мохитне саклаучы оешмалар, мөгаен, тешләрен кысып, һәм электр 33:16.633 --> 33:25.210 бароннары, алар исә шатланып көтәләр, чөнки теләсә кайда, хәтта ачык һавада да корырга рөхсәт ителсә, субсидияләр агып киләчәк. 33:25.210 --> 33:29.254 «Neue Zürcher Zeitung» газетасы сезнең турында «Ландшафтны саклаучы Альберт Рёсти 33:29.254 --> 33:31.804 сак булырга тиеш» дигән баш исемен чыгарган. 33:31.804 --> 33:36.443 Альберт Рёсти — бу досье өчен җаваплы Федераль киңәшче. 33:36.443 --> 33:38.616 Сез сайлаучыларны ничек ышандырырга җыенасыз? 33:38.616 --> 33:42.302 Референдум шуннан соң быел июнь аенда узачак. 33:42.302 --> 33:45.138 Бу бик тыгыз график. 33:45.138 --> 33:47.970 Бу махсус сайланган булырга мөмкин. 33:47.970 --> 33:55.345 Минемчә, җәмәгатьчелеккә бу гомуми указны кабул итүнең шушы максатлар, чикләүләр һәм хәл ителмәгән 33:55.345 --> 33:59.901 мәсьәләләр белән нәрсә аңлатуы турында мәгълүмат җитми. 33:59.901 --> 34:02.893 Һәм мин ышанам, халыкка тулысынча объектив рәвештә мәгълүмат бирелергә тиеш. 34:02.893 --> 34:07.956 Җил турбинасын кору нәрсә дигән сүз? Урман эчендә берсен кору нәрсә дигән сүз? 34:07.956 --> 34:14.520 Альпларда 100 футбол мәйданы зурлыгында кояш электр станциясе төзү нәрсә аңлата? 34:14.520 --> 34:17.200 Кыш көне кар яуганда нәрсә була? 34:17.200 --> 34:25.040 Һәм мин ышанам, сезгә гади генә итеп кешеләргә рәсемнәр һәм мәгълүмат белән мөрәҗәгать 34:25.040 --> 34:30.000 итеп, төрле каналларда мәгълүмат тудырырга кирәк. 34:30.000 --> 34:39.081 Һәм бу, әлбәттә, халыкны без тавыш бирә торган максатлар һәм аларның нәтиҗәләре нәкъ менә шушы дип ышандыру ысулы. 34:39.081 --> 34:45.568 Мин әйткәнчә, июньгә билгеләнгән бу референдум тавыш бирүенә өстәп, сез шулай ук якында охшаш 34:45.568 --> 34:49.257 юнәлештәге ике яңа халык инициативасын игълан иттегез. 34:49.257 --> 34:52.394 Бу нәрсәләрне үз эченә алуын кыскача тасвирлап бирә аласызмы? 34:52.394 --> 34:57.314 Безнең Freie Landschaft Schweiz (Ирекле Ландшафт Швейцария) ассоциациясендә табигатьне саклау һәм 34:57.314 --> 35:03.576 турыдан-туры демократия – безнең йөрәккә якын һәм без аларга аеруча зур әһәмият бирә торган ике мәсьәлә. 35:03.576 --> 35:09.560 Турыдан-туры демократия һәм табигатьне саклау хәзер бу гомуми боерык белән куркыныч астында. 35:09.560 --> 35:18.267 Ләкин без инде Парламентта табигатьне саклауны тагын да чикләү максатыннан референдумнарны закон буенча бөтенләй 35:18.267 --> 35:23.267 бетерү турында тагын да гаҗәеп идеяләр тәкъдим ителүен күрәбез. 35:23.267 --> 35:25.977 Һәм менә шунда без каршы чаралар күрергә телибез. 35:25.977 --> 35:32.798 Без ике популяр инициативаны башлап җибәрдек: Урманнарны саклау инициативасы һәм Җәмгыятьне саклау инициативасы. 35:32.798 --> 35:39.615 Урманнарны яклау инициативасы җил турбиналарының урманнарда һәм урман читләрендә урнаштырылуына рөхсәт итүне туктатырга тели. 35:39.615 --> 35:45.105 Җәмәгатьчелекне яклау инициативасы тели, әгәр җил турбиналары төзелсә, алар һәрвакыт 35:45.105 --> 35:48.507 зыян күрүче халыкның ризалыгын алырга тиеш. 35:48.507 --> 35:51.193 Һәм имзалар җыю хәзер бара. 35:51.193 --> 35:58.937 Һәм безгә 2025 елның июленә кадәр 100 000 дөрес имза җыярга кирәк. 35:58.937 --> 36:00.821 Хәзер без сезнең уңышка ирешүегезне күрергә түземсезләнеп көтәбез. 36:00.821 --> 36:04.122 Аннан соң һичшиксез киләсе референдум кампанияләре булачак. 36:04.122 --> 36:07.706 Бу тагын бер көтеп алырлык әйбер. Бәлки, соңгы шәхси сорау. 36:07.706 --> 36:14.138 Алар әле яшь, әмма әйләнә-тирә мохитне һәм ландшафтны саклау мәсьәләләренә инде бик бирелгәннәр. 36:14.138 --> 36:17.556 Син бу проектка ничек беренче чиратта катнаша башладың? 36:17.556 --> 36:19.753 Бу, бәлки, гаилә сыйфатыдыр. 36:19.753 --> 36:26.726 Әнием инде ландшафтны саклау эшләре белән бик нык шөгыльләнде яки аның белән элемтәгә керде. 36:26.726 --> 36:34.430 Ул 1970 елларда Швиц кантонындагы Ванген ам Цюрихзее авылында үсте, анда 1970 елларда A3 36:34.430 --> 36:38.986 автомагистрале авыл уртасыннан үтеп төзелде. 36:38.986 --> 36:44.580 1980 елларда ул Цюрих кантонының Бонстеттенга күчеп килде. 36:44.580 --> 36:48.868 Анда алар А4 автомагистрален ачык авыл җирләре аша салырга теләделәр. 36:48.868 --> 36:54.820 Һәм 1990нчы елларда әнием әтем белән Солутурн кантонындагы Гренхенга килде. 36:54.820 --> 37:00.769 Анда, бәхеткә каршы, алар А5 автомагистрален ачык авыл җирләре аша салырга теләделәр. 37:00.769 --> 37:07.185 Һәм әти-әниләремнең икесенең дә бу бирелгәнлеге миңа да йогынты ясады. 37:07.185 --> 37:11.809 Мин Гренхенда, Юра таулары белән Швейцария платосы арасында урнашкан бик матур урында яшим. 37:11.809 --> 37:16.926 Сез шулай ук Альп тауларын да күрә аласыз, димәк, Швейцариянең өч төп ландшафтын да күрә аласыз. 37:16.926 --> 37:23.500 Аннары мин һәрвакыт үземә уйлыйм: 2050 елда миңа бары тик 54 яшь кенә булачак. 37:23.500 --> 37:33.160 Мин балаларымны экологик яктан кыйммәтле ландшафт белән калдырырга телим. 37:33.160 --> 37:41.420 Һәм бу ландшафтны мөмкин кадәр озаграк бүгенге кебек саклау һәм карап тору. 37:41.420 --> 37:46.420 Зур рәхмәт. Без сезгә киләчәккә юнәлгән бу зур эштә зур уңышлар телибез. 37:46.420 --> 37:49.577 Программада безгә кушылуыгыз өчен рәхмәт. Элиас Фогт, рәхмәт. 37:49.577 --> 37:53.560 Һәм сезгә, кадерле тамашачылар, игътибарыгыз өчен рәхмәт. 37:53.560 --> 38:01.560 Киләсе атнада, без «HOCH2.TV» сәяси ток-шоусына рәхим итегез дип әйткәндә, сезне яңадан күрергә түземсезлек белән көтәм.