דעם 29סטן סעפּטעמבער 2023 האָט דער שווייצער פּאַרלאַמענט אָנגענומען דעם "איינהייטלעכן ענדערונגס־דעקרעט פֿאַר אַ זיכערער
עלעקטריע־פֿאַרזאָרגונג פֿון באַנײַבאַרע ענערגיעס" מיטן ציל, ווי עס שטייט אין דער באַשרײַבונג, צו פֿאַרשטאַרקן
די זיכערקייט פֿון דער עלעקטריע־פֿאַרזאָרגונג אין ווינטער.
דער געזעץ ווערט גערופֿן דער "Mantelerlass" אָדער קורץ "Electricity Act".
דאָס זאָל גרייטן דעם וועג פֿאַר העכערע עלעקטריע־פּראָדוקציע פֿון זון־, ווינט־ און הידראָעלעקטרישע קראַפֿט־אַנלאַגעס אין לאַנד.
מיטן נײַעם געזעץ וועט דער שווייצער פֿעדעראַלער ראַט קענען באַשטימען ווען, וווּ און וויפֿל אַנלאַגעס מען מעג
בויען פֿאַר דער פּראָדוקציע פֿון באַנײַבאַרער ענערגיע.
פֿאַרשיידענע אָרגאַניזאַציעס, אַזוינע ווי דער "אַליאַנץ פֿאַר נאַטור און לאַנדשאַפֿט שווייץ", די "פֿרײַע לאַנדשאַפֿט שווייץ"
אַסאָציאַציע און די "פֿונדאַציע פֿראַנץ וועבער" , האָבן אין יאַנואַר 2024 אָנגעהויבן אַ רעפֿערענדום קעגן דעם
נײַעם פֿעדעראַלן געזעץ און אַרײַנגעגעבן 63,184 אונטערשריפֿטן.
דער קאָנטראָווערסאַלער פֿאָרשלאָג וועט דעריבער געשטעלט ווערן צום שווייצער וואַלגעבערשאַפֿט צו אַ שטימען אויף דעם 9טן יוני 2024.
דער הויפּט־אַרגומענט פֿון די שטיצער איז אַז דער נײַער עלעקטריציטעט־געזעץ איז נייטיק צו
פֿאַרמיידן אַ באַלדיקע עלעקטריציטעט־מאַנגל אין שווייץ.
די אַסאָציאַציע "Aufrecht Schweiz" רופט דאָס אַ געשאַפֿענעם ענערגיע־קריזיס.
"אויפֿרעכט שווייץ" איז אַ בירגער־באַוועגונג וואָס וויל האָבן אַ שטימע אין דער שווייצער פּאָליטיק מיט אומאָפּהענגיקע קאַנדידאַטן.
אין זייער מידיאַ־פֿרײַגאַבע מיטן טיטל "קראַפֿט־מאַנגל אין שווייץ? קיינמאָל נישט!" פֿאַרעפֿנטלעכט אין האַרבסט 2022, האָבן אַ
פּענסיאָנירטער קאָמפּיוטער־וויסנשאַפֿטלער פֿון די עלעקטריע־ווערק און אַ פּענסיאָנירטער
עלעקטרישער אינזשעניר געשריבן דאָס פֿאָלגנדיקע:
דורך נאָכגיין די מורא־סטראַטעגיע וואָס דער לאָבי פּראָמאָטירט, גיט דער פֿעדעראַלער ענערגיע־אָפיס שנעלע און דירעקטע
בענעפֿיטן צו גאַז־ און אָיל־פֿירמעס און עלעקטריציטעט־האַנדלערס.
(…) ווען די רעגירונג רופֿט אונדז צו שפּאָרן עלעקטרע, איז דאָס גאָר נישט ווײַל מיר האָבן צו ווייניק, נאָר
ווײַל מיר זײַנען צו ביליק אין דער עלעקטריציטעט־האַנדל.
יעדער קילאָוואַט וואָס מיר שפּאָרן, ברענגט נוץ פֿאַר די ענערגיע־פֿירמעס, ווײַל זיי קענען פאַרקויפֿן די אין שווייץ
געשפּאָרטע עלעקטריציטעט אין אויסלאַנד פֿאַר אַ פיל העכערן פּרײַז.
אין אַ דערקלערונג האָט די אַסאָציאַציע פֿון עלעקטריציטעט־צושטעלער פֿון אַרגאַו (VAS) אָנגעוויזן אַז דער אַלגעמיינער
דעקרעט וואָלט דאַרפֿן אַ גאַנץ איבערבוי פֿון דער גאַנצער נאַציאָנאַלער עלעקטריציטעט־ינפֿראַסטרוקטור.
ביז איצט איז עלעקטריציטעט צוגעשטעלט געוואָרן צו די ענד־קאָנסומערס לויט דעם לאָגיש־באַווייזטן פּרינציפּ פֿון
גרויס־צענטראַליזירטע קראַפֿט־סטאַנציעס אויף גרויסן מאָסשטאַב.
אָבער די פֿאַרטיילונג־אינפֿראַסטרוקטור דאַרף ווערן רעגולירט אויף אַ דעצענטראַליזירטן אופֿן, וואָס זאָל אויך זײַן גאַנץ,
פֿעלער־פֿרײַ און דערלויבן יעדן צו קאָמוניקירן מיט יעדן אַנדערן.
לויט דעם VAS, קוואַליפיצירטע פּראָיעקציעס שאַצן אַז די נייטיקע אומבויען און אויסבויען פֿון די נעצווערקן
אין שווייץ אַליין וועלן קאָסטן בערך 100 ביליאָן CHF.
עס זענען בעיקר ניט־פּריווילעגירטע קאַנסומערס און דיירים אָן די מיטלען זיך צו פֿאַרזאָרגן,
וואָס מוזן באַצאָלן פֿאַר דעם צוגעלייגטן סערוויס.
ווי עס פּאַסירט אַזוי אָפֿט מיט נײַע געזעצן, קומט עס אויס אַז די רווחים און סובסידיעס ווערן פּריוואַטיזירט פֿאַר
די ווייניק, בשעת די קאָסטן און ריזיקן ווערן געטיילט צווישן די איבעריקע אַלגעמיינע באַפעלקערונג.
– לויט דער אַסאָציאַציע פֿון אַרגאַו עלעקטריע־צושטעלערס
פֿאַרשיידענע NO־קאָמיטעטן האָבן אויך קריטיקירט דעם נײַעם עלעקטריציטעט־געזעץ, צווישן אַנדערע זאַכן, ווײַל ער שטעלט אין
פֿראַגע יסודותדיקע פּרינציפּן פֿון נאַטור־ און לאַנדשאַפֿט־שוץ, וואָס די שווייצער שטיממער האָבן איבער די
יאָרן אין דער פֿעדעראַלער קאָנסטיטוציע אַרײַנגעשריבן.
למשל, וועלדער קענען איצט ווערן אויסגעהאַקט פֿאַר דער קאַנסטרוקציע פֿון ווינט־טורבינעס, און גרויסע ווינט־ און
זון־פּאַרקן קענען ווערן געבויט אין באַשיצטע לאַנדשאַפֿטן – אפילו אויב דאָס צעשטערט ווערטפֿולע ביאָטאָפּן.
גאָרנישט וואָלט נישט געשטאַנען אין וועג פֿון דער בויערונג פֿון גרויסע זון־פּאַרקן אין די שווייצער אַלפּן.
אַ סך אַלפּינע ווייזן קען מען דעקן מיט שטאָל־קאַנסטרוקציעס און זון־פּאַנעלן.
עליאַס פֿאָגט, פּרעזידענט פֿון דער אַסאָציאַציע "פֿרײַע לאַנדשאַפֿט שווייץ", דערקלערט אין אַ אינטערוויו מיטן
אומאָפּהענגיקן טעלעוויזיע־קאַנאַל HOCH2.TV וואָס דאָס געזעץ מיט זיך ברענגט און פֿאַר וואָס ער רעקאָמענדירט עס אָפּצווײַזן.
דער טיטל פֿון דער פּאָליטישער שמועס־שאָו איז: "דער קאָוט־דעקרעט איז אַ סובסידירטע פֿאַרניכטונג פֿון דער נאַטור."
אין דער אינטערוויו באַהאַנדלט פֿאָגט די פאלגנדיקע קריטיק־פּונקטן וועגן דעם נײַעם עלעקטריציטעט־געזעץ, צווישן אַנדערע:
- דעמאָקראַטישע באַטייליקונג און דער רעכט צו קעגןצושטעלן זענען אין סכנה
- עלעקטריציטעט־פּראָדוקציע האָט פֿאָררעכט איבער נאַטור־שוץ אין דעם נײַעם עלעקטריציטעט־געזעץ
- נאַטירלעכע שאָדן "לויט געזעץ" איז מעגלעך
- די פֿאַרשעדיקונג פֿון די אַלפּן: עלעקטריע־פּראָדוקציע האָט פֿאָררעכט איבער טוריזם
עליאס פֿאָגט רעפֿערירט זיך צו דער קריטיק פֿון אַדוואָקאַט פּראָפֿעסאָר ד״ר אַלאַין גריפֿעל, אַז דער
קאָנטראָווערסאַלער אַלגעמיינער באַשלוס פֿאַרברעכט די שווייצער פֿעדעראַלע קאָנסטיטוציע.
ענערגיע־פּראָדוקציע מוז זײַן גענוג, זיכער, עקאָנאָמיש און סביבה־פריינדלעך, למשל.
אָבער די קריטעריעס פֿון סביבה־קאָמפּאַטיביליטעט און זיכערהייט פֿון עלעקטריציטעט־צושטעלונג מוזן גלייך באַהאַנדלט ווערן.
דאָס וועט מיטן נײַעם עלעקטריציטעט־געזעץ ניט מער דער פאַל זײַן.
עס איז קלאָר אַז אונטער שטאַרק דרוק האָט דער שווייצער פּאַרלאַמענט דורכגעפֿירט אַ געזעץ וואָס איז
אומקאָנסטיטוציאָנעל און באַגרענעצט דעמאָקראַטישע רעכטן.
די פּחדן פֿון אַ געמיינטן עלעקטריציטעט־מאַנגל אין ווינטער ברענגען דעם פּאַרלאַמענט צו האַסטיק האַנדלען.
טײַערע שטימער פֿון שווייץ: צי ווילט איר אויך פאַרמיידן די אָפּשאַפֿונג פֿון יסודותדיקע דעמאָקראַטישע רעכטן און
די פאַרשרענקונג פֿון דער שווייצער לאַנדשאַפֿט אונטער דער פֿאָרװענדונג צו פֿאָדערן רינועבאַלע ענערגיעס?
דערנאָך, דעם 9טן יוני, לייג אַן "ניין" שטימע קעגן דעם "Mantelerlass" אין די שטימבאָקס.
זעט דעם האַלב־שעהדיקן אינטערוויו מיט עליאַס פֿאָגט, פּרעזידענט פֿון דער שווייצער פֿרײַער לאַנדשאַפֿט־אַסאָציאַציע, דורכגעפֿירט
פֿון ד״ר פֿיליפּ גוט אויף דער פּאָליטישער שמועס־פּראָגראַם פֿונעם אומאָפּהענגיקן טעלעוויזיע־קאַנאַל HOCH2.TV.
אינטערוויו
טײַערע צוקוקער, איך באַגריס אײַך האַרציק צו דער פּאָליטישער שמועס־שאָו אויף HOCH2.TV.
דו ווייסט עס, דו דערקענסט עס: די פּראָגראַם איז שטענדיק גלײַך, שטענדיק ערלעך, שטענדיק געטרייַ צום אמת, און
שטענדיק האָט זי שפּאַנענדיקע געסט וואָס האָבן עפּעס צו זאָגן.
הײַנט באַגריס איך עליאַס פֿאָגט, פּרעזידענט פֿון דער אַסאָציאַציע "פֿרײַע לאַנדשאַפֿט שווייץ", אַ נײַע פּאָליטישע
פֿיגור אין שווייץ, אויב מען מעג אַזוי זאָגן, וואָס האָט שוין געמאַכט אַ חילוק און וויל זיכער מאַכן נאָך מער.
עס איז גרויס צו האָבן אײַך אויף דער פּראָגראַם.
אַ גרויסן דאַנק, הער גוט, פֿאַר די איינלאַדונג.
איך בין אויך צופרידן צו זײַן דאָ.
איר האָט לעצטנס צוזאַמען מיט אַנדערע אָרגאַניזאַציעס מצליח געווען צו אָרגאַניזירן אַ רעפֿערענדום.
אַזוי, פֿאַר צוקוקערס אין דײַטשלאַנד און עסטרײַך: אין שווייץ איז מעגלעך אַרויסצופֿאָדערן געזעצן וואָס דער פּאַרלאַמענט
האָט אָנגענומען און צו פֿאָדערן אַ רעפֿערענדום וועגן זיי.
זיי האָבן מצליח געווען; פֿאַר דעם דאַרף מען לפּחות 50,000 אונטערשריפֿטן.
עס באַטרעפֿט אַ אַזוי גערופענעם אַלגעמיינעם דעקרעט וואָס צילט צו פֿאָדערן רינועבאַלע ענערגיעס.
איידער מיר קריטיקירן די דאָזיקע עקסערסייז, קענט איר אונדז זאָגן וואָס דאָס געזעץ טאַקע איז געמיינט צו דערגרייכן?
וואָס פּינקטלעך איז דער אַזוי גערופענער אַלגעמיינער באַשלוס?
דער בלאַנקעט־דעקרעט איז אַ רעוויזיע פֿון פֿאַרשיידענע געזעצן אין איין בלאַנקעט, אַזוי צו זאָגן, דערפֿאַר דער טערמין.
אויף דער איין זײַט זאָל מען איבעראַרבעטן דעם ענערגיע־געזעץ, אויף דער צווייטער זײַט דעם עלעקטריציטעט־צושטעל־געזעץ,
און דריטנס דעם געזעץ פֿון פּלאַנירונג פֿון פּלאַץ, און אין אַ גאַנצער איבעראַרבעטונג פֿון די דרײַ געזעצן.
דער הויפּט־ציל איז טאַקע די ריזיקע אויסבוי פֿון ווינט־ און זון־ענערגיע אין שווייץ.
אָבער אויך די קאַנסטרוקציע פֿון 16 גרויסע הידראָעלעקטרישע קראַפֿט־סטאַנציעס.
אַלע די אַספּעקטן וואָס באַציִען זיך צו רינועבאַלע ענערגיעס און זייער אויסבוי ווערן רעגולירט אין דעם גאַנצן פּעקל.
דאָס איז וואָס ליגט הינטער דעם טערמין 'מאַנטעל־דעקרעט'.
אַזוי איז דער קאָוט טאַקע אַ מין סופּער־געזעץ וואָס אַנטהאַלט פֿאַרשיידענע לעגאַלע רעוויזיעס, רעכט?
פּינקטלעך. און עס אַנטהאַלט אויך פילע אומגעקלערטע פּראָבלעמען.
דאָס מיינט אַז דער פֿעדעראַלער ראַט, וואָס איז אונדזער רעגירונג, קען דאַן רעגולירן יחיד־דעטאַילן אויף דער פֿאַראָרדענונג־שטאַפּל.
עס זענען פֿילע דעטאַילן, וווּ די זאַכן טאַקע קומען צו געשעפֿט.
דער פֿעדעראַלער ראַט קען, למשל, פֿאַרקירצן די דערלויבעניש־פּראָצעדורן.
און ווײַל שווייץ אויך אַפּליצירט דעם פּרינציפּ פֿון מוניציפּאַלער אויטאָנאָמיע, וואָס מיינט אַז די באַפעלקערונג אין
שווייץ קען גלייך באַשליסן וועגן פּלאַנירונג פֿון דער פּלאַץ אין זייער אָרט, אין זייער מוניציפּאַליטעט.
אויב דער פֿעדעראַלער ראַט פֿאַרקירצט דאָס, קען ער פשוט זאָגן אַז די מוניציפּאַליטעטן האָבן מער נישט קיין שטימע,
און דערנאָך וועט ער אויך אָפּשאַפֿן דירעקטע דעמאָקראַטיע און רעפֿערענדומען אין די מוניציפּאַליטעטן.
יאָ, מיר וועלן שפּעטער צוריקקומען צו די קריטיק־פּונקטן.
אולי קודם אַ ביסל וועגן דער בום־אָרדענונג.
מײַן ווײַטערדיקע פֿראַגע אין דעם קאָנטעקסט.
דו האָסט נישט אַליין אָנגעהויבן דעם רעפֿערענדום.
ווער נאָך איז געווען אַ פּאַרטנער?
וועלכע אָרגאַניזאַציעס שטייען הינטער דעם?
אַזוי, ערשטנס, האָט אַ פּריוואַטער מענטש איניציִיִרט דעם רעפֿערענדום.
פּיער-אַלאַן ברושעז, אַ פֿריִערדיקער פינאַנציעלער עקספּערט און פֿעדעראַלער אָנגעשטעלטער וואָס איז איצט פּענסיאָנירט,
האָט זיך געוווּנדערט וואָס עס איז אין דעם אַלגעמיינעם דעקרעט.
ער האָט געזען אַז דאָס געזעץ וואָלט דערלויבן ריזיקע זונ־פּאַרקן אין די אַלפּן צו בויען.
און דאַן איז ער דעם 10טן אקטאבער לעצטן יאָר געשטאַנען פאר די מעדיע און האָט געזאָגט: איך רוף אַ רעפֿערענדום וועגן דעם.
און דאַן האָט זיך די באַקאַנטע "פֿאָנדאַציע פֿראַנץ וועבער" אויך אַ פּאָר טעג שפּעטער געוויזן פֿאַר די מעדיע
און געזאָגט אַז מיר האַלטן אויך אַ רעפֿערענדום; מיר שטיצן די קעגנמיטלען, אַזוי צו זאָגן.
און דאַן איז עס געשען יחסֿן שנעל.
דאַן האָבן מיר בײַ פֿרײַע לאַנדשאַפֿט שווייץ אויך געוואָלט זיך באַטייליקן אין דער קאַמפּאַניע קעגן דעם, און
האָבן זיך, אַזוי צו זאָגן, פֿאַראייניקט מיט הער ברושעז.
מיר האָבן אויך דערמוטיקט אונדזערע מיטגליד־אָרגאַניזאַציעס צו זאַמלען אונטערשריפטן.
און צום סוף, איבער ניטל און נײַ־יאָר, זענען געזאַמלט געוואָרן 63,000 אונטערשריפֿטן פֿון אַ גרויסער צאָל קליינע
און גרויסע אָרגאַניזאַציעס פֿאַר סבֿיבֿה־ און געזונט־שוץ.
איצט אפֿשר אַ וואָרט וועגן אייער אָרגאַניזאַציע, "פֿרײַע לאַנדשאַפֿט שווייץ".
וואָס פּונקט איז דאָס? וואָס זענען אייערע צילן?
"פֿרײַע לאַנדשאַפֿט שווייץ" (פֿרײַע לאַנדשאַפֿט שווייץ) איז טאַקע די דאַך־אָרגאַניזאַציע
פֿאַר קריטיקער פֿון ווינט־קראַפֿט אין שווייץ.
מיר האָבן בערך 50 מיטגליד־קלובס און אַכט קאַנטאָנאַלע אָפּטיילונגען.
דאָס קען זײַן אין טורגאָו, דאָס קען זײַן אין וואָד, מיט אַנדערע ווערטער, ערגעץ אין שווייץ.
און אַלע זענען מחויב צו פֿאַרזיכערן די נאַטור־שוץ אין שווייץ בנוגע ווינט־טורבינעס.
אָבער דירעקטע דעמאָקראַטיע, ווי איך האָב פריער דערקלערט, איז אויך אַ הויפּט־פֿאָקוס פֿון דער אַלגעמיינער דעקרעט,
און דערפֿאַר זענען מיר שטאַרק מחויב צו באַשיצן נאַטור־קאָנסערוואַציע און דירעקטע דעמאָקראַטיע.
יאָ, לאָמיר פּרוּוון אַ ביסל אָפּטיילן דעם ענין און אים סיסטעמאַטיש אָנגיין.
איין פּונקט אין דעם אַלגעמיינעם דעקרעט, אין דעם סופּער־געזעץ, אין דעם איבערגרייפנדיקן געזעץ, איז אַז ער באַשטימט ספּעציפֿישע
צילן פֿאַר דער אויסברייטונג פֿון רינועבאַלע ענערגיעס.
אין קורצן, זאָגן די פּאָליטיקער אַז דער חלק פֿון זון־ענערגיע אָדער ווינט־קראַפֿט מוז
זײַן אַזוי אָדער אַזוי ביז אַ באַשטימטן טאָג.
ווי שאַצט איר אָפּ די פּאָליטישע צילן? צי זענען זיי רעאַליסטיש?
צי האָט עס קיין זינען פֿאַר פּאָליטיקער צו מאַכן אַזעלכע רעגולאַציעס? וואָס איז אייער מיינונג וועגן דעם?
אַזוי, דער מאַנטעלערלאַס־דעקרעט זאָגט אין זייער אומקלאָרע טערמינען אַז מיר זאָלן פּראָדוצירן נאָך 45 טעראַוואַט־שעהן
עלעקטריציטעט פֿון זונ־ און ווינט־קראַפֿט במשך דעם יאָר ביז 2050.
שווייץ פֿאַרנוצט דערווייַל בערך 60 טעראַוואַט־שעהן.
אַזוי איז דאָס אַ ריזיקע סומע וואָס דאַרף ווערן געבויט.
און ווי איך האָב פריער געזאָגט, בלײַבט נאָך צו זען וועלכע טעכנאָלאָגיע וועט פּראָדוצירן וויפֿל עלעקטרע.
דאָס מיינט אַז דער פֿעדעראַלער ראַט קען איצט זאָגן אַז מיר דאַרפֿן אַזוי פֿיל זון־פּאַנעלן און אַזוי פֿיל ווינט־טורבינעס.
פּערזענלעך, איך חושד אַז עס קומט אויס צו דעם, אַז ער וויל אינסטאַלירן בערך 1,500 ווינט־טורבינעס און
עטלעכע הונדערט קוואַדראַט־קילאָמעטער זונ־פּאַנעלן.
וווּ זיי וועלן זיך געפֿינען, צי אויף די דאַכן אָדער אין דער אָפֿענער לאַנדשאַפֿט, איז טאַקע אַ
באַשלוס פֿון דעם פֿעדעראַלן ראַט; דאָס איז נאָך אָפֿן.
און דאָס באַדראָט צו פֿאַרשאַפֿן ריזיקע סבֿיבֿה־שעדיקונג אין דער שוואַרץ, וואָס איז שוין געדיכט באַפֿעלקערט.
און דאָס איז אַ ריזיקע מאָס עלעקטריציטעט וואָס דעמאָלט ווערט גענערירט במשך דעם טאָג, אומרעגולער, ווען עס ווינט.
און דער גאַנצער סיסטעם, דאָס סופּער־געזעץ, רעגולירט די דעטאַילן צו ווייניק.
און דערפֿאַר איז גוט און פּאַסיק צו שטעלן צילן; מיר ווילן פּראָדוצירן נאָך 45 טעראַוואַט־שעהן.
אבער צי דאָס איז רעאַליסטיש, ווייסן נאָר די גאָט; קיינער ווייסט נישט.
און דערפֿאַר זײַנען מיר אויך קריטיש צו דעם געזעץ.
נאָך אַ פּונקט – מיר זעען נאָך אַלץ די ריי פֿון פֿאַרשיידענע געביטן וואָס זענען באַטייליקט – איז סובסידיעס.
נאַכבאַרבערלעכע ענערגיעס זאָלן שטאַרק פֿאָרגעשטעלט ווערן.
ווי זעט דאָס אויס?
מיר האָבן שוין אין 2017 אַ נײַעם ענערגיע־געזעץ דורכגעבראַכט.
דאָס איז איצט, אַזוי צו זאָגן, די צווייטע שטאַפּע, דער אַלגעמיינער באַשלוס.
און אין יענער צײַט האָט מען געזאָגט, אַז פֿון 2022 אָן וועלן מער נישט ווערן געגעבן
סובסידיעס פֿאַר זון־ און ווינט־קראַפֿט־אַנלאַגעס.
און דאָס ווערט איצט צעבראָכן.
צווייטנס, דער סופּער־פּעקל, דער אַלגעמיינער דעקרעט, גיט דעם פֿעדעראַלן ראַט אַ פֿרײַע האַנט.
ער קען באַשליסן וויפֿל סובסידיע די זון־פּאַנעלן און ווינט־טורבינעס באַקומען.
אפילו דאָרט ווייסן מיר נישט וויפֿל סובסידיעס עס וועלן זײַן.
אָבער מע קען אָננעמען אַז דאָס איז איבער 50 פּראָצענט פֿון די אינוועסטיציע־קאָסטן.
אַזוי, לויט דעם געזעץ קען מען סובסידירן ביז 60 פּראָצענט פֿון די אינוועסטירונג־קאָסטן.
יאָ, עס זענען צוויי מאָדעלן.
אָדער דער אינוועסטאָר זאָגט: איך וויל 60 פּראָצענט פֿון דער אינוועסטיציע פֿון דער רעגירונג.
און דאַן קריגט ער דאָס, און ער מוז נאָך אָרגאַניזירן די 40 פּראָצענט פֿון אַ באַנק.
אָדער ער זאָגט אַז די רעגירונג וועט גאַראַנטירן יעדן קילאָוואַט־שעה וואָס ער פּראָדוצירט.
קיינער ווייסט נישט ווי הויך עס איז.
דאָס וועט מסתּמא אויך אויסקומען צו 60 פּראָצענט.
אַזוי זעסטו, דאָס איז סובסידירטע פֿאַרניכטונג פֿון דער נאַטור.
און ווײַל עס איז נישט עקאָנאָמיש לעבנספֿעיִג – בײַזונדערס ווינט־קראַפֿט־אַנלאַגען, ווײַל מיר האָבן אין שווייץ
זייער שלעכטע ווינט־באַדינגונגען – און איצט מוזן מיר פשוט מיט ריזיקע סובסידיעס העלפֿן, כדי עס בכלל צו מאַכן.
איין פּראָבלעם, ווי איר האָט קורץ דערמאָנט אין אַ אונטערשטעלונג־קלאָז, איז די רעגולערע
ענערגיע, די באַנד־ענערגיע, וואָס טאַקע איז נייטיק.
איצט איז לאָגיש אַז ווען עס רעגנט אָדער ווען עס איז פינצטער, אַרבעט זון־קראַפֿט נישט.
אויב עס איז נישט קיין ווינט, אַרבעט ווינט־קראַפֿט נישט.
ווי קען מען לייזן דעם פּראָבלעם?
דערפֿאַר, איז דאָס נישט אַ נײַע פּראָבלעם אויב מען אינוועסטירט צו שטאַרק אין אַזעלכע
אומצוטרויִווערדיקע, וואָלאַטילישע ענערגיע־פּראָדוצירער?
דאָס איז פּונקט דער הויפּט־פּראָבלעם אין דער אַלגעמיינער דעקרעט וואָס איז נישט קלאָרגעשטעלט און שאַפֿט נײַע פּראָבלעמען.
די גאַנץ נעצווערק־פּלאַנירונג איז נישט אַרײַנגערעכנט, לאַגערן איז נישט אַרײַנגערעכנט.
דאָס מיינט אַז גרויסע כּמויות זון־ענערגיע און ווינט־ענערגיע ווערן צוגעגעבן.
אָבער ווי אַזוי דאָס זאָל ווערן אויפֿגעהאַלטן, איז פֿאַר יעדן אַ ראַטזאַל.
פּערזענלעך, איך מיין אַז זונ־ענערגיע אויף די דאַכן איז אַ גוטע אָפּציע, ווײַל מען קען
לאָקאַל פֿאַרנוצן און שפּײַערן זונ־קראַפֿט.
אָבער דאָס איז נישט רעגולירט אין דעם מאַנטעלערלאַס, אַז מען זאָל עס פֿאָדערן, אַז מען זאָל דערין
פאָרשן, אַז עס זענען בעסערע אָפּהאַלטונג־אָפּציעס.
און דאָס מיינט אַז עס איז אַ ריזיקע אַז מיר וועלן גיין אין דער זעלביקער ריכטונג ווי דייטשלאנד, וווּ ריזיקע כּמויות ווינט־קראַפֿט
פּלוצלינג דערשייַנען און דאַן פּלוצלינג פֿאַרשווינדן.
בײַ טאָג, בײַ מיטאָג, איז פֿאַראַן אַ סך זונ־קראַפֿט, און דערנאָך פּלוצעם בײַ נאַכט איז בכלל גאָרנישט.
און דאַן פּלוצלינג האָסטו ריזיקע נעצווערק־פּראָבלעמען.
און דאָס גורם קאָסטן און אומזיכערקייט.
און דאָס איז איצט אַ הויפּט־פּונקט פֿון קריטיק קעגן דעם אַלגעמיינעם דעקרעט.
אַן אַנדער פּונקט, וואָס איר האָט שוין אויף עטלעכע מאָל דערמאָנט, איז דעמאָקראַטישע באַטייליקונג.
אויסזען, דאָס געזעץ באַגרעניצט אויך די מעגלעכקייטן צו אײַנװענדן.
שווייץ איז גוט באַקאַנט פֿאַר איר פּרינציפּ פֿון סובסידאַריטעט.
דאָס מיינט אַז באַשלוסן ווערן גענומען אויף דער נידעריקסטער מעגלעכער מדרגה, גלייך דורך די באַטראָפֿענע.
איצט ווערט עס טאַקע צענטראַליזירט.
דער פֿעדעראַלער ראַט, די פֿעדעראַלע רעגירונג, דאָס הייסט די נאַציאָנאַלע רעגירונג, קריגט מער מאַכט.
ווי ספּעציפיש דרוקט זיך אויס די באַגרענעצונג פֿון די געלעגנהייטן פֿאַר אײַנװאָנדן, פֿאַר באַטייליקונג, און
פֿאַר דעמאָקראַטישער מיט־באַשלוס־געבונג דורך בירגער?
אין שווייץ האָבן מיר צוויי אָפּציעס צו האָבן אַ שטימע אין ווינט־קראַפֿט־פּראַיעקטן.
איינער איז אַז מיר שטימען אויף פּרויעקטן.
דאָס איז דערווייַל דער פאַל אין 24 פֿון 26 קאַנטאָנען, וווּ די אָרטיקע באַפעלקערונג שטימט.
דערנאָך קענען יחידים, פּריוואַטע בירגער און סביבה־אָרגאַניזאַציעס אַרײַנברענגען אָפּזאָגן קעגן פּראַיעקטן, אפילו
אויב זיי זענען באַשטעטיקט, כדי אויפצוברענגען ענינים ווי נאַטור־שוץ אָדער פּערזענלעכע ראַש־פּראָבלעמען.
און ביידע אָפּציעס זענען איצט צו ווערן מאַסיוו אָפּגעשאַפֿט אָדער באַגרענעצט דורך דעם אַלגעמיינעם דעקרעט.
ווי איך האָב שוין געזאָגט, דער מאַנטעלער דעקרעט צילט צו דערמעגלעכן דעם פֿעדעראַלן ראַט אָפּצושאַפֿן רעפֿערענדומען.
אויף דער אַנדערער זײַט באַשטימט דער מאַנטעלערלאַס־דעקרעט אַז עלעקטריציטעט־פּראָדוקציע זאָל
שטענדיק האָבן פּריאָריטעט איבער אַלע אַנדערע אינטערעסן.
דאָס מיינט אַז אויב איר לייגט אַ קלאָג און זאָגט אַז דער ווינט־פֿאַרם וועט גורם זײַן צו אַ איבערמעסיקן ראַש־פּאָלוציע
פֿאַר צו פילע מענטשן, וועט עס נישט ווערן דערלויבט.
אָדער מען פֿאַלט ביימער, וואָס איז נישט אָננעמבאַר; דאָס איז אומפּראָפּאָרציאָנעל צום נוץ.
דערפֿאַר מוז דער געריכט נאָך שטענדיק באַשטעטיקן דעם ווינט־פֿאַרם, ווײַל די עלעקטריציטעט־פּראָדוקציע
שטענדיק האָט פֿאָרוועג איבער אַלע אַנדערע אינטערעסן.
אַזוי קענט איר מער נישט שטימען, אָבער איר קענט נאָך שטענדיק אַרײַנלייגן אַ אָפּזאָג,
כאָטש ער וועט זיכער אָפּגעוואָרפֿן ווערן.
אַזוי איז דאָס אַ דראַסטישע רעדוקציע אין אונדזער דירעקטער דעמאָקראַטיע.
דאָס ברענגט אונדז גלייך צום קומענדיקן פּונקט. דאָס אָפּוועגן פֿון אינטערעסן איז אויך אַ קאָנסטיטוציאָנעלע זאַך.
אַ באַקאַנטער אַדוואָקאַט, פּראָפֿעסאָר אַלאַין גריפל, האָט דאָס קריטיקירט און געזאָגט, אַז דער אַלגעמיינער דעקרעט אויך ברעכט די
קאָנסטיטוציע, די שווייצער פֿעדעראַלע קאָנסטיטוציע, ווײַל מען קען נישט זאָגן, אַז באַשטימטע
אינטערעסן פּלוצלינג האָבן פּריאָריטעט איבער אַנדערע.
קענסטו דערקלערן, וואָס פּינקטלעך איז די קריטיק פֿון דעם פּראָפֿעסאָר אויף דעם נײַעם אַלגעמיינעם דעקרעט?
אין שווייץ האָבן מיר אַ אַרטיקל אין דער קאָנסיטוציע וועגן ענערגיע־פּאָליטיק וואָס אַנטהאַלט פינף פּרינציפּן.
איך ווייס נישט צי איך קען זיי אַלע אויפֿציילן, אָבער זיכער מוז דער עלעקטרישער צושטעלן אָדער די ענערגיע־פּראָדוקציע
זײַן גענוג, זיכער, עקאָנאָמיש און סביבה־פרייַנדלעך.
איך קען איצט נישט געדענקען דעם פֿינפֿטן פּונקט.
אָבער אין יעדן פאַל זענען די פּונקטן אַלע גלייך וויכטיק.
דאָס מיינט אַז זיי מוזן ווערן דערגרייכט גלייכצייטיק.
אין אַנדערע ווערטער, די סביבה־קאָמפּאַטיביליטעט און די זיכערהייט פֿון עלעקטריציטעט־צושטעלונג מוזן גלייך באַהאַנדלט ווערן.
און איצט, ווען דער פּאַרלאַמענט זאָגט אַז עלעקטריציטעט־פּראָדוקציע האָט פּריאָריטעט איבער נאַטור־שוץ.
דאָס איז אַ פֿרײַער דורכפּאַס וואָס דערלויבט סביבה־שעדלעכע פּראָיעקטן אומגעראָכט דורכצופירן. דאָס איז אומקאָנסטיטוציאָנעל.
דאָס איז נישט וואָס די שווייצער האָבן געוואָלט.
און דאָס שעדיקט אונדזער נאַטירלעכע סביבה, די יסוד פֿון אונדזער עקזיסטענץ.
און דאָס קען האָבן ריזיקע, ערנסטע קאַנסעקווענצן.
דער פאקט איז אַז איבער דעקאַדעס האָט די שווייצער באַפעלקערונג עטליכע מאָל אין דער קאָנסיטוציע אַרײַנגעשריבן די סביבה־שוץ.
אַזוי איז דאָס למעשה דער געזעץ.
און איצט ווערט דאָס כּמעט גאָר אויסגעמעקט מיט אַ פּען־שטריך פֿון אויבן.
וואָס איז אייער מיינונג וועגן דעם? ווי האָט זיך די סיטואַציע בכלל אויסגעקומען?
עס איז גאַנץ מאָדנע. די געוויילטע רעפּרעזענטאַנטן זענען טאַקע אויך מודע דערפֿון.
אַזוי וואָס זײַטגייסט אָדער וואָס נויטפֿאַל־סיטואַציע קען טאַקע געפֿירט האָבן צו אַזאַ ברוטאַל געזעץ איצט אַרײַנגעפֿירט צו ווערן?
נו, עס האָט זיך טאַקע אָנגעהויבן צוריק אין האַרבסט 2022.
פריער האָט דער פּאַרלאַמענט במשך יאָרן קיינמאָל נישט באַהאַנדלט ענערגיע־פּאָליטיק.
און אין זומער 2022, פּונקט ווען די קאָראָנאַווירוס־פּאַנדעמיע האָט זיך געענדיקט, האָט די עלעקטריע־קאָמיסיע געמאַכט
אַ גרויסע מעדיע־אַנאָנס אַז אַ סך נוקלעאַר־קראַפֿטוועקן אין פֿראַנקרײַך זענען געווען אונטער אויפֿהאַלטונג.
און עס קען זײַן אַז מיר אין שווייץ קענען פּלוצלינג ליידן פֿון אַ עלעקטרישן מאַנגל קומענדיקן ווינטער.
און דאַן, אין דריי וואָכן, האָט דער פּאַרלאַמענט געשווינט דורכגעפֿירט אַ סאָלאַר עקספּרעס־געזעץ און געזאָגט: "מיר
וועלן איצט בויען גרויסע זונ־קראַפֿט־אַנלאַגעס אין די אַלפּן."
אַזוי דעקן מיר ריזיקע געביטן פֿון די אַלפּן מיט זון־פּאַנעלן.
און דאָס איז שוין דעמאָלט געווען אומקאָנסטיטוציאָנעל.
און עס איז פֿאַרווירקלעכט געוואָרן אין דרײַ וואָכן.
נו, דאָס איז געווען גאָר אָנגעשנעלט.
און דאַן, ווײַל עס איז געווען אומקאָנסטיטוציאָנעל, האָט דער פּאַרלאַמענט זיך
אויטאָמאַטיש געדאַרפֿט באַראַטן מיט דער באַפעלקערונג.
אונדזער קאָנסטיטוציע פֿאָרזעט דאָס.
אויב איר מאַכט אַ געזעץ וואָס איז אומקאָנסטיטוציאָנעל, דאַן מוזט איר לאָזן די באַפעלקערונג דערויף שטימען.
און דער פּאַרלאַמענט האָט פשוט נישט געקענט דאָס טאָן.
און דאַן בין איך געגאַנגען צום פֿעדעראַלן געריכט און האָב אַ קלאָג אַרײַנגעגעבן, זאָגנדיק
אַז דאָס זאָל טאַקע ווערן געשטעלט צו די וויילער.
און דאַן האָט דער פֿעדעראַלער געריכט געזאָגט, יאָ, דער פּאַרלאַמענט איז אַלעמאַכטיק אין שווייץ.
און אין דעם גײַסט פֿון אַלמעכטיקייט, אין דעם באַוווּסטזײַן, איז איין געזעץ נאָך דעם צווייטן באַשטעטיקט געוואָרן.
אַ ווינט־עקספּרעס איז אָנגעקומען, און איצט דער דאָזיקער מאַנטל־דערלאַנג.
און דער פּאַרלאַמענט זעט אויס ווי ער קערט זיך נישט צי די קאָנסטיטוציע ווערט דורכגעפֿירט אָדער נישט.
זיי וועלן טאָן אַלץ פֿאַר עלעקטריציטעט־פּראָדוקציע.
איך וואָלט געוואָלט אַ ביסל טיפֿער אַרײַנגיין אין די מעגלעכע שאָדן צו דער נאַטור און דער לאַנדשאַפֿט וואָס איר פֿאַרכט.
וואָס פּינטלעך איז מעגלעך מיט דעם געזעץ, אָדער בעסער געזאָגט, פֿאַר וואָס האָסטו מורא?
וואָס פֿאַר ספּעציפֿישע אינטערווענציעס זענען מעגלעך אין דער נאַטור?
אַזוי, קודם־כּל, ריזיקע זונ־פּאַרקן ווערן געפּלאַנט און זענען אויך מעגלעך אין די אַלפּן.
למעשה, איז דאָס געווען בלויז אַ צײַטווײַליקע אָפּציע, וואָס מען האָט באַשלאָסן אין האַרבסט 2022 ווי אַ
קורץ־טערמיניקע מיטל צו פֿאַרריכטן דעם עלעקטריע־מאַנגל.
און דאָס זאָל איצט זײַן אַ מעגלעכקייט אויף לאַנג צײַט.
דאָס מיינט אַז ריזיקע אַלפּינישע פּאַסטשערן קענען ווערן באַדעקט מיט שטאָל־סטרוקטורן און זון־פּאַנעלן.
די אַנדערע זאַך איז אַז ווינט־טורבינעס זאָלן אויך בפירוש ערלויבט ווערן אין די וואַַלדער אין שווייץ.
דאָס מיינט אַז, כדי צו באַשיצן דעם קלימאַט, גייען מענטשן אין די וואַלדער, רייניקן אַ פֿוסבאָל־פֿעלד־גרויסן שטח
פֿון וואַלד פֿאַר אַ ווינט־טורבינע, און דאַן לייגן אַ ...
צי איז דאָס שוין אויסדריקלעך אין געזעץ אויסגעדריקט, אָדער איז עס אָפֿן פֿאַר אינטערפּרעטאַציע?
צי מיינט דאָס אַז דו ווילסט עס גרינגער מאַכן, אָדער מיינט דאָס אַז אַזוי איז עס?
אַזוי, אין לעגאַלע טערמינען, זענען ווינט־טורבינעס אין וואַלדער אָרט־געבונדן.
און דאָס איז אַ גרויסע דערלײַכטערונג, אויב נישט אַ הסכמה פֿאַר ווינט־פֿאַרמעס אין וועלדער.
עס איז וויכטיק צו געדענקען אַז דער קאַנטאָן ציריך, וואָס איז דער מערסט באַפעלקערטער קאַנטאָן אין שווייץ, איז היים פֿאַר גוט איבער
אַ מיליאָן מענטשן. איצט זענען פּלאַנען פֿאַר 120 ווינט־טורבינעס, 110 פֿון זיי זאָלן ווערן געבויט אין וואַלד, ווײַל עס
איז נישט מער פּלאַץ בנימצא ווי אויף די גריבעס און אין וואַלד.
און דאָס זענען טאַקע די ערנסטסטע סביבה־השפּעות.
פֿאַרשטייט זיך, עס זענען אויך הידראָעלעקטרישע קראַפֿט־סטאַנציעס וואָס מענטשן וואָלטן געוואָלט בויען אין ביאָטאָפּן
פֿון קאַנטאָנאַלער וויכטיקייט, און דאָס איז אויך מעגלעך.
די נאַטור איז פשוט מער נישט וויכטיק.
עס שיינט אַ ביסל אַבסורד, נישט אַזוי?
מענטשן ווילן ראַטעווען דעם קלימאַט, דערפֿאַר איז דאָ אַזוי פֿיל הייפּ וועגן רינואַבעלע ענערגיעס.
אין דער זעלבער צײַט ווערן וועלדער געהאַקט און די נאַטור ווערט צעשטערט.
ווי אַזוי אַרבעט דאָס?
דאָס איז פּונקט וואָס איז אַבסורד.
עס קען נישט זײַן ריכטיק אַז מיר רייניקן וועלדער פֿאַר אַזוי גערופענע גרינע ענערגיע.
אין שווייץ איז פשוט נישט פיל פּלאַץ, דו מוזט דאָס פֿאַרשטיין.
שווייץ איז זייער געדיכט באַפעלקערט, פֿון מערב צו מזרח, פֿון צפון צו דרום.
און אויב איר ווילט מאַסיוו אויסבויען ווינט־קראַפֿט, דאַן מוזט איר באַטראַכטן אַז הײַנטצוטאָג זענען דאָ 250
מעטער הויכע טורבינעס, וואָס דאַרפֿן אַ געוויסע מאָס פּלאַץ.
און אין שווייץ זענען די וואַלדער נאָך אַלץ אינזלען פֿון ביאָ־פֿאַרשיידנקייט, אָבער אויך
רעקרעאַציע־אינזלען פֿאַר דער באַפעלקערונג.
זיי האָבן אויך שטענדיק שטאַרק געשאָטענע וואַלד־רײַנע.
עס איז געווען פיל מער אָפֿן, און אין פֿעלד זענען אויך געווען פיל מער ביימער.
הײַנט זענען די וועלדער אויסגעהאַקט געוואָרן.
און איצט גייען זיי אין די וואַלדער, ווילן בויען צען מעטער ברייטע וועגן און אויסרייניקן אַ שטח
וואַלד אין דער גרייס פֿון אַ פֿוסבאָל־פּלאַץ.
און דאָס איז טאַקע אונדזער הויפּט־אַרגומענט.
מען קען נישט אַראָפּשנײַדן ביימער צו באַשיצן דעם קלימאַט.
איר קומט פֿון אַ הינטערגרונט וואָס איז קריטיש צו ווינט־קראַפֿט.
איצט, אויב איר נעמט אַ האַלבן שריט צוריק און אָפּשאַצט די סיטואַציע, וווּ פֿאַרשרעקט איר אַז דער גרעסטער שאָדן וועט געשען?
צי זענען דאָס די ווינט־טורבינעס, די גרויסע הידראָעלעקטרישע קראַפֿט־אַנלאַגעס, אָדער
אפֿשר די זונ־קראַפֿט־אַנלאַגעס אין די אַלפּן?
קענסטו קוואַנטיפיצירן וווּ דו מיינסט אַז די ערגסטע סכנה פֿאַר דער נאַטור ליגט?
מיט הידראָ־קראַפֿט איז עס זיכער אַז מען קריגט אַ סך נוץ פֿאַר אַ יחס־ווייז קליינע אינוועסטירונג.
דאָרט איז אויך שאָדן, דאָס איז זיכער.
אָבער מיט זונ־קראַפֿט־סיסטעמען קען מען טאַקע אָננעמען אַז ריזיקע געביטן פֿון די אַלפּן וועלן טאַקע איבערגעבויט ווערן.
פֿאַר מיר איז דאָס זייער שעדלעך, ווײַל שווייץ לעבט פֿון אירע לאַנדשאַפֿטן.
לאַנדשאַפֿטן זענען זייער וויכטיק פֿאַר אונדזער לאַנד – היסטאָריש געזאָגט.
מיר האָבן אַ סך גרויסע האָטעלן וואָס זענען געבויט געוואָרן אין ערטער מיט ווונדערלעכע אויסבליקן אויף די אַלפּן.
און דווקא די אַלעפּן זאָלן איצט איבערגעבויט ווערן.
דאָס מיינט אַז עס האָט אויך היסטאָרישע באַטײַטונג.
און יאָ, די צווייטע זאַך איז די וואַַלדער, וווּ איך זע דעם שאָדן.
דאָס איז אינטערעסאַנט, וואָס איר זאָגט וועגן טוריסטישע געגנטן, וועגן די אַלפּן.
דער קאַנטאָן גראָבּונדען וויל זײַן אַ פּיאָניר אין דעם געביט.
איך בין צופרידן צו נעמען דעם רמז.
זיי ווילן טאַקע פאָרזעצן און האָבן אין x זאָנען, איך גלייב אין 30 זאָנען, און – קאָרעקטיר מיך אויב איך בין פאַלש
– איבער צוויי דוזין זענען זיכער אויסגעמעקט געוואָרן אין פּריים־לאָקאַציעס, אויף באַרג־שלאָפּן.
אַזוי, אויסער סאַן־מאָריץ, גלייב איך אַז איר וועט זען די ריזיקע ווינט־טורבינעס פֿאַר יעדן הויפּט־טוריסטישן אָרט אין דער צוקונפֿט.
ווי שאַצט איר דאָס אָפּ לויט דער וויכטיקייט פֿון טוריזם און אויך דער עקאָנאָמיע אין שווייץ?
פּונקט, ווינט־טורבינעס זענען ריזיק, זיי דאַרפֿן אויך פּלאַץ.
זיי מוזן ווערן געבויט אין אויסגעזעצטע ערטער וווּ עס איז ווינט.
און ווען די פֿעדעראַלע רעגירונג באַשטעלט דעם קאַנטאָן גראָבּונדען, איינער פֿון די וועלטס באַרימטסטע טוריסטישע
האָטספּאָטס, צו אינסטאַלירן הונדערט ווינט־טורבינעס, קען מען נישט אַרויסגיין פֿון דעם פאקט אַז די ווינט־טורבינעס וועלן ווערן געבויט
אין דאַוואָס, אויף דער לענצערהייד, אין אַראָסאַ, נעבן דעם שווייצער נאַציאָנאַל־פּאַרק – מיט אַנדערע
ווערטער, אין אַלע די באַרימטסטע טוריסטישע אָרטן.
און ווי איך האָב געזאָגט, היסטאָריש איז דאָס זייער באַטײַטיק, ווײַל טוריזם און די אַלפּן זענען טייל פֿון אונדזער אידענטיטעט.
בײַם סוף פֿונעם 19טן יאָרהונדערט האָט שווייץ דערלעבט אַ ריזיקן וווּקס און איז געוואָרן
איינע פֿון די רײַכסטע לענדער אין דער וועלט.
און דווקא צוליב די לאַנדשאַפֿטן זענען פילע מענטשן פֿון אויסלאַנד צו אונדז געקומען צו באַוואונדערן זיי.
און איך געפֿין עס פּערזענלעך זייער טרויעריק, אַז מענטשן מער ניט אָפּשאַצן די אַלפּן, און איך מיין אַז
דאָס איז אַ שרעקלעכע אַנטוויקלונג פֿון דער פּאַרלאַמענט.
איצט, אַלע די דעקרעטן, דער אַלגעמיינער דעקרעט, די פאַרשיידענע אויסדרוקלעכע פֿאָרשלאָגן וואָס איר האָט דערמאָנט,
Solarexpress, Windexpress, זענען טאַקע טייל פֿון דעם קאָנטעקסט פֿון דעם אַזוי גערופענעם ענערגיע־טראַנסיציע.
עס איז אַ ווילן זיך אָפּצוגעבן פֿון פֿאָסיל־ברענשטאָפֿן, אָבער אין דער זעלביקער צײַט זענען דאָ באַזאָרגטקייטן וועגן נוקלעאַרער
ענערגיע, און דערווייַל ווערן אין שווייץ ניט געבויט קיין נײַע נוקלעאַר־קראַפֿט־אַנלאַגעס – עס
איז אַ מין טעכנאָלאָגיע־פֿאַרבאָט אין קראַפֿט.
דײַטשלאַנד האָט זיי שוין אויסגעפֿאַסט, אָבער אין אַנדערע טיילן פֿון דער וועלט איז די סיטואַציע גאַנץ אַנדערש.
וואָס איז אייער יסודדיקע שטעלונג צו דעם ענערגיע־איבערגאַנג?
איז דאָס נייטיק? מוז דער שטאַט דערפֿאַר שטופּן?
קען די עקאָנאָמיע דאָס טאָן? קען זי זיך רעגולירן? וואָס איז דײַן מיינונג וועגן דעם?
דער ענערגיע־איבערגאַנג איז אַ זייער קאָמפּליצירטע זאַך פֿאַר זיך.
וואָס איך זע קלאָר איז אַז פאָסיל־ברענשטאָפֿן פֿירן צו קלימאַט־ענדערונג, און קלימאַט־ענדערונג איז שעדלעך.
מיר דאַרפֿן געפֿינען לייזונגען.
דער פּראָבלעם איז ווי די פּאָליטיקער באַהאַנדלען עס.
זי האָט די באַפעלקערונג געפרעגט: צי ווילט איר נוקלעאַר־ענערגיע ביסלעכווײַז אָפּשאַפֿן?
די באַפעלקערונג האָט געזאָגט יאָ, וואָס איז נישט איבערראַשנדיק.
די באַפעלקערונג איז געפרעגט געוואָרן: צי ווילט איר פֿאָסיל־ברענשטאָפֿן ביסלעכווײַז אָפּשאַפֿן?
די באַפעלקערונג האָט געזאָגט יאָ.
אין ביידע שטימונגען האָט קיינער נישט דערקלערט וואָס דאָס וואָלט מיינען, וויפֿל עס וואָלט קאָסטן, אָדער ווי עס וואָלט פּינטלעך
אַרבעטן. אַנשטאָט דעם זענען צילן באַשטימט געוואָרן, די באַפעלקערונג האָט זיי אָנגענומען, און דערנאָך זענען די
קאָנסעקווענצן אויפגעטראָטן. מענטשן זענען אומצופרידן געוואָרן, אַז עס האָט נישט געאַרבעט, אַז די באַפעלקערונג האָט זיך
קעגנגעשטעלט, אַז עס איז געשעדיקט געוואָרן די נאַטור, אַז עס איז געוואָרן טייַער, און אַז עס האָט געשאַפֿן אומזיכערקייט.
איך האַלט דאָס פֿאַר אומיושרדיקער אויפֿפֿירונג.
איך וואָלט פיל ליבער געזען, אַז מען זאָל דערציילן דעם ציבור דעם אמת און זיי זאָגן, אַז
עס זענען דרײַ אָפּציעס צו גענערירן עלעקטרע.
מיט זון־פּאַנעלן אויף די דאַכן, דאַרף מען דאָס און יענץ.
מיט גאַז־געטריבענע קראַפֿט־סטאַנציעס, מיינט דאָס און דאָס פֿאַרן קלימאַט.
מיט נוקלעאַר־קראַפֿטווערקן מיינט דאָס און דאָס פֿאַר די אָפּפֿאַלן, פֿאַר די
אויפֿהיטונג, פֿאַר די באַשאַפֿונג פֿון אוראַניום.
דאַן ווייסטו וואָס דו רעדסט וועגן.
אָבער איצט שטעלסטו נאָר צילן וואָס קלינגען גוט, און שפּעטער זעסטו ווי צו דורכפֿירן זיי.
און איך האָב ערנסטע צווייפֿלען וועגן דעם.
דאָס איז אַ מין יוטאָפּישע און אויך נישט ממש ערלעכע פּאָליטיק, אויב איך מעג עס אַזוי צוזאַמענפֿאַסן.
ווען מען קוקט אויף די שטיצער פֿון דעם אַלגעמיינעם דעקרעט, שטעלט זיך אויך די פֿראַגע, ווער פּונקט איז דערבײַ.
און ווי אַ נייטראַלער באַאָבאַכטער בין איך אַ ביסל איבערראַשט.
דאָס ציט זיך פֿון לינקס ביז רעכטס, פֿון עלעקטריע־באַראָנען און שטאַרקע האַנדל־אַסאָציאַציעס ביז דער גרינער
פּאַרטיי און אַנדערע סביבה־אָרגאַניזאַציעס, נישט אײַערע.
ווי איז מעגלעך אַז אַזוי פילע פּאָליטישע קעגנערס אַרבעטן פּלוצלינג צוזאַמען? וואָס זאָגט אונדז דאָס?
דער פּראָבלעם דאָרט איז אַז אַ סך שפּילערס וואָס איצט שטיצן דעם אַלגעמיינעם באַשלוס זענען
אין דער זעלביקער שיף אין דער קלימאַט־אַליאַנץ.
דאָס מיינט אַז אין דער קלימאַט־אַליאַנץ איז די זון־לאָבי אין דער זעלבער שיף ווי די סביבה־אַסאָציאַציעס.
און דאָס איז, פֿאַרשטייט זיך, אַ סתּירה ווען עס קומט צו נאַטור־שוץ.
ווען עס קומט צו קלימאַט־שוץ, זענען ביידע זיכער אויף דער זעלביקער זײַט.
עס זענען קאָנפליקטן ווען עס קומט צו נאַטור־שוץ.
און דאָס איז ווען איך פֿאַרשטיי אַז אָפֿט מאָל פעלט דער רוקן, אַז מען דאַן זאָגט: יאָ, מיר ווי
סביבה־אָרגאַניזאַציעס זענען נישט נאָר פֿאַר קלימאַט־שוץ, נאָר מיר זענען אויך שטענדיק פֿאַר נאַטור־שוץ.
און דאָרט דאַרף מען פיל מער קלאָרקייט, ווי אויך דעם מוט זיך אָנצונעמען די עלעקטריציטעט־באַראָנען און זאָגן:
יאָ, מיר ביידע שטיצן קלימאַט־שוץ, אָבער ווען עס קומט צו נאַטור־שוץ, דאָרט ענדיקט זיך די פריינדשאַפֿט.
און דאָס פֿאָדערט מוט, וואָס קלאָר פעלט.
און אַזוי איצט, מיטן מאַנטעל־דעקרעט, זײַנען ביידע אין דער זעלבער שיף: די סביבה־אָרגאַניזאַציעס, אפֿשר מיט געקניפּטע ציין, און די
עלעקטריציטעט־באַראָנען, וואָס זענען צופרידן, ווײַל זיי קוקן פאָרויס צו די סובסידיעס וואָס וועלן פליסן אויב זיי וועלן דערלויבט
ווערן צו בויען איבעראַל, אפילו אין דער אָפֿענער לאַנדשאַפֿט.
די צײַטונג "נויע ציריכער צײַטונג" האָט אַרויסגעגעבן אַ קאָפּ־ליניע וועגן אײַך, וואָס האָט
געזאָגט: "דער לאַנדשאַפֿט־קאָנסערוואַציע־אַקטיוויסט אַלבערט רוסטי דאַרף זײַן אָפּגעהיט."
אַלבערט רועסטי איז דער פֿעדעראַלער ראַטגעבער וואָס איז פֿאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר דעם דאָסיע.
ווי ווילט איר איבערצײַגן די וואַלגעבער?
דער רעפֿערענדום וועט דאַן פֿאָרקומען אין יוני דעם יאָר.
דאָס איז אַ זייער געצויגענער צײַטפּלאַן.
דאָס קען געווען געווען אויסגעקליבן מיט כוונה.
איך גלייב אַז דער ציבור פעלט אינפֿאָרמאַציע וועגן וואָס עס וואָלט מיינען אויב מען וואָלט אָננעמען דעם אַלגעמיינעם באַשלוס
מיט די צילן, די באַגרענעצונגען און די אומגעקלערטע פֿראגן.
און איך גלייב אַז די באַפעלקערונג מוז גאָר אָביעקטיוו אינפֿאָרמירט ווערן.
וואָס מיינט עס צו בויען אַ ווינט־טורבינע? וואָס מיינט עס צו בויען אַ ווינט־טורבינע אין וואַלד?
וואָס מיינט עס צו בויען אַ זונ־קראַפֿט־ווערק אין די אַלפּן וואָס איז גרויס ווי הונדערט פֿוסבאָל־פֿעלדער?
וואָס פּאַסירט אין ווינטער ווען עס איז שניי?
און איך גלייב אַז איר פשוט מוזט זיך צוגעבן צו מענטשן מיט בילדער און אינפֿאָרמאַציע און שאַפֿן
אינפֿאָרמאַציע אויף אַ ברייטן קייט פֿון קאַנאַלן.
און דאָס איז זיכער דער וועג צו איבערצײַגן די באַפעלקערונג אַז דאָס זענען די צילן אויף וועלכע מיר שטימען און די קאָנסעקווענצן.
צוזאַמען מיט דעם רעפֿערענדום־שטימע, וואָס, ווי איך האָב געזאָגט, קומט אין יוני, האָט איר לעצטנס אויך אַנאָנסירט צוויי
נײַע פּאָפּולערע איניציאַטיוון, וואָס זענען אויף ענלעכע שורות.
קענסטו קורץ באַשרײַבן וואָס דאָס אַרײַננעמט?
אין אונדזער פֿאַרבאַנד, פֿרײַע לאַנדשאַפֿט שווייץ, זענען נאַטור־שוץ און דירעקטע דעמאָקראַטיע צוויי
ענינים וואָס זענען אונדזער האַרצן נאָענט און וואָס מיר האַלטן פֿאַר באַזונדער וויכטיק.
דירעקטע דעמאָקראַטיע און נאַטור־שוץ זענען איצט ביידע באדראט דורך דעם אַלגעמיינעם דעקרעט.
אָבער מיר קענען שוין זען אין פּאַרלאַמענט אַז אפילו נאָך מער משוגענע געדאַנקען ווערן פאָרגעלייגט צו אָפּשאַפֿן רעפֿערענדומס
בכלל לויטן געזעץ, כדי נאָך מער באַגרענעצן די נאַטור־שוץ.
און דאָרט ווילן מיר נעמען קעגנמיטלען.
מיר האָבן געלאָזט צוויי פּאָפּולערע איניציאַטיוון: די איניציאַטיוו פֿאַר וואַלד־שוץ און די איניציאַטיוו פֿאַר קהילה־שוץ.
די איניציאַטיוו פֿאַר וואַלד־שוץ וויל, אַז ווינט־טורבינעס זאָלן מער נישט דערלויבט ווערן אין וואַַלדן און אויף די וואַלד־רײַנע.
און די איניציאַטיוו פֿאַר קהילה־שוץ וויל, אַז ווען מען בויעט ווינט־טורבינעס, זאָלן זיי שטענדיק
דאַרפֿן די הסכמה פֿון דער באַטראפֿענער באַפעלקערונג.
און די סיגנאַטור־זאַמלונג איז איצט אין גאַנג.
און מיר מוזן זאַמלען 100,000 גילטיקע אונטערשריפטן ביז יולי 2025.
איצט זענען מיר גרייט צו זען צי איר וועט מצליח זײַן.
און דאַן וועלן זיכער זײַן די קומענדיקע רעפֿערענדום־קאַמפּאַניעס.
דאָס איז עפּעס אַנדערש צו וואָרטן אויף. אפֿשר נאָך איין לעצטע פּערזענלעכע פֿראַגע צו ענדיקן.
זיי זענען נאָך יונג און שוין זייער פֿאַרבונדן צו די ענינים פֿון סביבה־ און לאַנדשאַפֿט־שוץ.
ווי האָסטו זיך בכלל באַטייליקט אין דעם פּרויעקט?
עס קען זײַן עפּעס וואָס לויפֿט אין דער משפּחה.
מײַן מאַמע איז שוין זייער פֿאַרמישט געוואָרן אין לאַנדשאַפֿט־קאָנסערוואַציע
אָדער האָט שוין קאָנטאַקט מיט איר געהאַט.
זי איז אויפגעוואַקסן אין די 1970ער יאָרן אין וואַנגען אַם ציריך־זי אין קאַנטאָן שוויץ, וווּ די A3־אויטאָבאַן איז
געבויט געוואָרן גלייך דורך מיטן דאָרף אין די 1970ער יאָרן.
אין די 1980ער יאָרן איז זי אַריבערגעצויגן אין דעם קאַנטאָן ציריך, קיין באָנסטעטן.
דאָרט האָבן זיי געוואָלט בויען די A4 אויטאָבאַן דורך די עפענע לאַנדשאַפֿט.
און אין די 1990ער יאָרן איז מײַן מוטער מיט מײַן פֿאָטער געקומען קיין גרענטשן אין קאַנטאָן סאָלאָטורן.
דאָרט, ווי דער מזל האָט געוואָלט, האָבן זיי געוואָלט בויען די A5 אויטאָבאַן דורך די עפענע לאַנדשאַפֿט.
און די מחויבות פֿון ביידע מיינע עלטערן האָט זיך אויך אויף מיר איבערגעטראָגן.
איך וווינט אין אַ זייער שיינער אָרט אין גרענטשען, צווישן דער יוראַ און דעם שווייצער פּלאַטאָ.
איר קענט אויך זען די אַלפּן, אַזוי למעשה אַלע דרײַ הויפּט־לאַנדשאַפֿטן פֿון שווייץ.
און דאַן טראַכט איך שטענדיק צו זיך, איך וועל נאָר זײַן 54 יאָר אַלט אין 2050.
איך וואָלט געוואָלט איבערלאָזן מײַנע קינדער אַ עקאָלאָגיש ווערטפֿולע לאַנדשאַפֿט.
און צו באַשיצן און אויפֿהאַלטן די לאַנדשאַפֿט אַזוי לאַנג ווי מעגלעך, אויף דער זעלבער אופֿן ווי זי איז הײַנט.
אַ גרויסן דאַנק. מיר ווינטשן אײַך אַלע הצלחות אין דעם וויכטיקן אונטערנעמונג, וואָס שוין קוקט אין דער צוקונפֿט.
אַ דאַנק אַז איר האָט זיך אָנגעשלאָסן צו אונדז אין דעם פּראָגראַם. אליאס פֿאָגט, אַ דאַנק.
און צו אײַך, טײַערע צוקוקער, דאַנק איך אײַך פֿאַר אײַער אויפֿמערקזאַמקייט.
איך קוק פאָרויס צו זען אײַך ווידער קומענדיקע וואָך, ווען מיר וועלן זאָגן: ברוכים הבאים
צו דער פּאָליטישער שמועס־שאָו אויף HOCH2.TV.