Доктор Файль, биз өлкөлөр жаңы Эл аралык саламаттык сактоо эрежелерине (IHR) макул болууга басым көрсөтүлгөнүн угуп жатабыз.
Муну тууралуу эмне деп айта аласың? Кандайдыр бир далил же ырастама барбы?
Жакшы, менде так далилдер жок, бирок бул тууралуу кабар берген айым жок дегенде Женевадагы
адвокаттарыбыздын онлайн басма сөз жыйынына катышкан.
Ал Түштүк Африкадан чыккан абдан ишенимдүү, жаш жана өз ишине берилген юрист.
Женевада голландиялык юрист да бар болчу, ал мага чындап эле басым жасалганын, тактап айтканда санкциялар жана
башка ар кандай чаралар менен коркутулганын да тастыктады.
Ар бир өлкө кандай добуш бергени тууралуу тизме барбы же бул кандайча жүргүзүлдү?
Ооба, добуш берүү жагынан алганда, бул абдан таң калыштуу процесс болду.
Чындыгында эле жөн гана мындай деп айтылды: Баарыңызда эми акыркы нуска барбы?
IGVдин акыркы нускасы, ал кабыл алынган деп эсептелсе, чындыгында 55-берененин 2-абзацына ылайык
төрт ай мурда эле жеткиликтүү болушу керек эле.
Андан кийин жыйындын төрагасы жөн гана айтып, кыскача айланасына карап: «Мен каршылык көргөн жокмун» дейт.
Ошентип: мен бул жерде эч кандай каршылык көргөн жокмун. Ал гана.
Андан кийин кабарлангандай, болгону 37 штат гана ачык макулдук билдирген, жана ушул 37 штаттын тизмеси бар.
Жарайбы, добуш берүү кол көтөрүү жолу менен өткөрүлдүбү?
Жок, кандай болгон күндө дагы видео жазуудан көрө аласыз, мен аны кайра карадым, чындап эле кол сигналдарын көрүү мүмкүн эмес,
бирок Дүйнөлүк саламаттык сактоо ассамблеясынын пленардык сессиясы үчүн процедуралык эреже бар. 72-эрежеде добуш
берүү кол көтөрүү жолу менен же суроо-талап боюнча каттоо боюнча добуш берүү жолу менен өткөрүлөт деп айтылат.
Бул эки нерсенин да бири болгон жок. Бул жерде да добуш берүү эрежелерге ылайык өткөрүлгөнбү деген чоң суроо туулат.
Биздин оюбузча, бул сөзсүз түрдө эл аралык укукка каршы болчу.
Жарайбы, мисалы, эгерде канаттуулардын гриппи боюнча пандемия жарыяланса, бул жаңыртылган
саламаттык сактоо эрежелери эмнени билдирет?
Ооба, канаттуулардын гриппи, айткандай, буга чейин эле даярдалып жаткан сыяктуу.
Бул, мисалы, IGV эми «маанилүү» деп аталган саламаттык сактоо продукцияларына өтө чоң маани берип жаткандыктан, вакциналарды
эми кыйла ылдамыраак даярдоого мүмкүнчүлүк бар экенин билдирет.
2022-жылдан тартып өзгөчө кырдаалдарда колдонууга тизмелөө процедурасы да бар.
Жана кызыктуу жагдай: фармацевтикалык компаниялар айрым продуктылар боюнча буга чейин эле арыз бере алышат.
Муну баалоо үчүн расмий түрдө көз карандысыз адистер да бар.
Бирок таң калыштуусу, Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму бул отчетторду жарыялоо же
жарыялоодон баш тартуу укугун өзүндө сактайт.
Бул дегеним, акыры менде олуттуу коопсуздук маселелеринен же натыйжалуу эместигинен же экөөнүн тең айынан ачык эле
сунушталбаган дары-дармек болушу мүмкүн, бирок Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму аны, мисалы, милдеттүү эмдөө программасынын
алкагында, өлкөлөргө сунуштоону өз каалоосу менен чечет.
Жакшы, бул мурда болбогон скандал.
Сиз кайсыларын көрөсүз же Эл аралык саламаттык сактоо эрежелерине киргизилген кайсы өзгөртүүлөрдү эң талаштуу деп эсептейсиз?
Ооба, мен жөн гана талаштуу бир жагдайды белгилеп өттүм: дары-дармектерге жана вакциналардын жаңы, ачык
басымга коюлушу, пропаганда тилинде эвфемизм катары «маанилүү саламаттык сактоо продукциялары» деп аталган.
Албетте, биз бул нерселердин баарын Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун фармацевтикалык лоббиге болгон ири көз карандылыгынын
фонунда карашыбыз керек. Биринчиден, кызыкчылыктардын кагылышуусу, башкача айтканда тышкы көзөмөл маселеси бар.
Андан кийин, азыр биз билгендей, Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунда бир катар адистерден турган комитеттер бар.
Бул комитеттер кызыкчылыктардын кагылышуусу боюнча декларацияларды тапшырууга милдеттүү,
бирок бул декларациялар да купуя бойдон калат.
Жана биз Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму менен фармацевтикалык жана жеке уюмдардын ортосунда кадрлардын
үзгүлтүксүз айланып туруусу бар экенин да билебиз.
Башкача айтканда, бул абдан көйгөйлүү.
Дагы бир өтө көйгөйлүү маселе – биз эми Эл аралык саламаттыкты сактоо жөнүндө уставга (IHR) «жалган маалымат» жана
дезинформацияга каршы күрөштү ачык киргиздик, бул болсо кимдир бирөө маалыматка жана чындыкка монополия жарыялап жатканын
билдирет, ал Негизги мыйзамдын 5-беренесин – сөз эркиндигин, маалымат эркиндигин, басма сөз эркиндигин жана,
эң негизгиси, академиялык эркиндикти – ачык түрдө бузат.
Андан кийин эскалация мүмкүнчүлүгү бар, анда саламаттык сактоо кырсыгы гана жарыяланбай, «жалган» деп аталган, бирок андан да
курч формасы – «пандемиялык кырсык» деп аталган өзгөчө кырдаал киргизилиши мүмкүн. Анда биз андан да катаал, балким
узакка созулган негизги укуктарды чектөө чараларына, башкача айтканда негизги укуктардын бузулушуна туш болобуз.
Сиз жөнөп өткөн нерселердин кайсынысын коомчулуктун көңүлүнө чыгаруу эң маанилүү деп эсептейсиз?
Чындыгында бул баарынын айкалышы.
Ошентип, акыры, бул сыноодон өтпөй калышы ыктымал буюмдар адамдын өмүрүнө жана ден соолугуна олуттуу коркунуч туудурат.
Мындан тышкары, бул буюмдарды изилдөө жана өнүктүрүү, өндүрүш, каржылоо жана таратуу эми кошумча каржылоого ээ болот.
Бул эрежелер убактылуу жылдырылган пандемия келишиминен IGVге тез арада өткөрүлдү.
Андан кийин, бул продуктыларды изилдөөнү илгерилетүү менен бизде көйгөй жаралат – тактап айтканда, биз аны «функциялык оюн»
изилдөөлөрү деп аталган өтө кооптуу куралдан ажырата албайбыз, ал акыры биз Covid-19 менен баштан кечиргендей абалга алып келиши
мүмкүн, башкача айтканда, бул лабораториялык вирустар болуп, андан кийин, көбүнчө кокустан – анткени коопсуздук чаралары эч
качан жетиштүү боло албайт – лабораториядан чыгып, андан соң ушул IGVдер күрөшүүгө тийиш болгон ошол эле пандемияны жаратышат.
Ал, албетте, дагы бир көз жоосун алган керемет.
Мис Пайль, сиздин оюңузча, өкмөттөрдө азыр бар болгон 10 айлык мөөнөттү ушул маселелер боюнча маалымдуулукту
жогорулатууга жана аларга чара көрүүгө кантип пайдалануу керек?
Ошондуктан, албетте, чечим кабыл алуучулардын деңгээли азыр абдан, абдан маанилүү.
Азыр Германияга карасам, федералдык өкмөт Эл аралык саламаттыкты сактоо эрежелерин (IHR) кабыл албайбыз деп
билдирүү үчүн кадам таштайт деген үмүтүбүз, албетте, салыштырмалуу аз. Мына ушундай болушу керек.
Бирок биз, мисалы, адвокаттар катары же кеңири топ катары, Бундестагга петиция жөнөтө алабыз. Биз бул маселени Германиянын
Бундестагына алып чыгып, Бундестагдан өкмөттү Эл аралык ден-соолук регламентти (IHR) четке
кагууга жана аны кабыл албоого чакырууну суранабыз.
Ошентип, бул эң биринчи нерсе болмок.
Кошумча петициялар маанилүү; саясатчылар табигый түрдө шайлоочуларга жооп беришет, демек,
адамдар көчөгө чыкканда ачык сигнал жөнөтүлөт.
Мисалы, ар бир адам өз шайлоо округун өкүлдөгөн саясатчы менен жолугушууну уюштура алат.
Ошондой эле жакшы маалыматтык материалдар ж.б. бар. Жана эң негизгиси, билим берүү.
Ошентип, өткөн аптада мен абдан берилген жана өтө байкоочулукка ээ бир айым менен сүйлөштүм, ал CDUга мүчө жана Германиянын
Бундестагындагы көптөгөн кесиптештер, ишенгисиздей болгону менен, бул жерде эмненин
үстүндө ойнолуп жатканын жөн эле билишпейт дейт.
Жана бул биздин потенциалыбыз, ага биз таянып жатабыз.
Бул менин кийинки суроом болмок:
Биз бул саясатчылар менен сүйлөшүүгө барганда жана, айталы, аларды ойгото тургандай чайкап
көргөндө, аларга каршы кандай аргументтерибиз бар?
Биринчи кезекте, эгер бул IGVлер күчүнө кирсе, Баш мыйзамда камтылган биздин бүткүл
баалуулук системабыз акыры коркунуч алдында калат.
Биринчи кезекте жана эң негизгиси – фундаменталдык укуктар.
Чындыгында эле – жана бул да маанилүү – федералдык өкмөт IGVге каршы даттанууга жооптуу болот.
Бирок IGV Германияда макулдук мыйзамы жана аткаруу мыйзамы кабыл алынгандан кийин гана күчүнө кирет.
Мына ушул жерде Германиянын Бундестагы менен Бундесраттынын ролу пайда болот.
Бул бизге аларга дагы бир жолу айтууга мүмкүнчүлүк берет: Урматтуу кесиптештер, эгер сиздер бул мыйзамды кабыл алсаңыздар,
Негизги мыйзамдын негизги принциптерин бузуп коёсуздар.
Жана бул бул жерде позицияны кайра калыбына келтирүү үчүн мүмкүнчүлүк болмок.
Ошондуктан бул тууралуу жергиликтүү саясатчылар менен, айрыкча Бундестагдагы биздин
өкүлдөр менен сүйлөшүү сөзсүз эле пайдалуу эмеспи?
Албетте. Ошондуктан биз баарын сынап көрүшүбүз керек, андан кийин, албетте, жалпы коомчулуктун колдоосун
алышыбыз зарыл, андан соң саясатчыларга да кат жаза алабыз.
Көптөр буга чейин аракет кылып көргөнүн айтышат, бирок эч кандай жооп болгон жок.
Бирок, дароо жооп болбосо да, мен бул адамдар акыры бул жерде бир нерсе болуп жатканын түшүнөөрүнө ишенем.
Бир акыркы суроо: Бул багытта аракет кылышыбыз керек деп айтып, азыр да ушул багытта жылышып жаткан кайсы уюмдарды
билесиз? Ал эми бул багытта кимдер менен байланыш түзсөк болот?
Ооба, мисалы, Швейцарияда Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмуна каршы чынында эле мыкты жарандык демилгелер да бар.
Албетте, «Global Health Security» деген ат менен белгилүү мыкты адистер демилгеси да бар.
Немис тилинде сүйлөгөн өлкөлөрдө ал трансүлттүк – бул абдан жакшы.
Бир нече убакыт мурун мен Германияда Дүйнөлүк саламаттык альянсы деп аталган аракет альянсына кошулдум.
Андан кийин, албетте, биз Женевадагы юристтердин ортосундагы эл аралык байланыштарды түзүүгө биринчи же
кошумча кадамды жасап, дээрлик бардык өлкөлөрдө бизде бирдей көйгөйлөр бар экенин байкадык.
Бул эл аралык солидардуулуктун эми чындап эле формаланып баштаганын билдирет. Идея мындай: ар бир мамлекетте
биргелешкен аракет менен биз бул IGOнун күчүнө киришине жол бербөө үчүн бардык чараларды көрө алабыз.
Ал, албетте, өзгөчө таасирге ээ болмок.
Ооба. Пфайль айым, маек үчүн чоң рахмат.
Биз сизге зор ийгиликтерди жана эң жакшысын каалайбыз!
Чоң рахмат. Эч нерсе эмес.