Monganga Pfeil, toyoki ete bapusuaki bikolo makasi mpo bandima Mibeko ya Sika ya Bokolongono ya Mokili Mobimba (IHR).
Okoki koloba nini mpo na oyo? Eza na bilembeteli to bopanzi?
Bon, nazali na bilembeteli ya solosolo te, kasi mwasi oyo apesaki sango oyo, ata soki bongo, azalaki na kati ya conférence
de presse ya ba avocats na biso na nzela ya internet na Genève.
Azali avoka ya elenge, ya kotyela motema mingi, mpe amipesi, auti na Afrique du Sud.
Mpe avoka moko ya Hollande azalaki na Genève, mpe ye mpe andimisaki ngai ete bapesaki mpenza pression, elingi koloba,
babangisaki bitumbu mpe bibongiseli mosusu ndenge na ndenge.
Liste ezali ya ndenge mboka na mboka eponaki, to ndenge nini likambo yango esalemaki?
Iyo, ezalaki likambo ya kokamwa mpenza, na oyo etali voti.
Ya solo, elobaki kaka boye: Boni, bino nyonso bozali sikoyo na version ya suka?
Version ya suka ya IGV, ndenge balobaki ete endimamaki, esengelaki mpenza kozala disponible sanza
minei liboso, kolanda Article 55, paragraphe 2.
Mpe na nsima, mokambi ya likita alobi kaka, atali bato mwa moke mpe alobi: Namoni botɛmɛli te.
Bongo: Namoni botɛmɛli te awa. Mpe esili.
Mpe na sima, balobaki ete kaka bikolo 37 nde bimonisaki polele kondima na bango, mpe liste ya bikolo wana 37 ezali.
Malamu, voti esalemaki na komatisa maboko?
Te, na lolenge nyonso, okoki komona na video, natalaki yango lisusu, okoki mpenza komona bilembo ya maboko te, atako mobeko ya
ndenge ya kosala ezali mpo na Lisanga ya Mokili mobimba ya Bokolongono, mpo na likita linene. Mobeko 72, oyo
elobi ete ezala na komatisa maboko to, soki basengi, na nzela ya vɔti ya kotanga nkombo na nkombo.
Moko te na makambo oyo mibale esalemaki. Yango elingi koloba ete awa mpe, ntembe monene ezali na likambo
ya koyeba soki voti esalemaki mpenza kolanda mibeko.
Na makanisi na biso, ezalaki mpenza na kowangana na mibeko ya mokili mobimba.
OK, mibeko oyo ya sika ya bokolongono elingi koloba nini, na ndakisa, soki pandemi ya grippe ya bandɛkɛ elobami?
Iyo, grippe ya ndeke emonani lokola ebandi déjà komibongisa, soki tokoki koloba bongo.
Yango elingi koloba, na ndakisa, lokola IGV ezali sikoyo kotia likebi mingi na biloko ya kolongono oyo
babengi ete ezali na ntina, bakoki sikoyo kobongisa ba vaccins, na ndakisa, na lombango koleka.
Ezali mpe na lolenge ya kotia nkisi na liste mpo na bosaleli ya lombangu, longwa na mobu 2022.
Mpe likambo ya kosepelisa ezali ete ba kompani ya nkisi bakoki déjà kosenga ndingisa mpo na biloko mosusu.
Ezali mpe na ba experts oyo bazali na bonsomi mpenza, oyo esengeli bálonga likambo oyo.
Kasi likambo ya kokamwa ezali ete OMS ebombi lotomo ya kokata mokano soki ekobimisa ba lapolo oyo to te.
Yango elingi koloba ete, na suka, nakoki kozwa produit moko oyo emonani polele ete balakisi yango te mpo na mitungisi ya makasi
ya libateli to mpo esalaka malamu te, to mpe mibale, mpe na bongo OMS ezwaka ekateli ya pamba pamba ya kolakisa yango na bikolo,
na ndakisa lokola eteni ya programme ya mangwele ya makasi.
Bon, oyo ezali skandale oyo emonanaki naino te.
Omonaka nini, to mbongwana nini na Mibeko ya Mokili Mobimba ya Bokolongono okanisi ete ezali ya ntembe mingi koleka?
Iyo, nawutaki kolobela likambo moko ya ntembe, oyo ezali kotya makanisi polele na nkisi mpe mangwele, oyo babengaka na
maloba ya propaganda "biloko ya kolongono oyo etali likambo".
Ya solo, esengeli tótalela makambo oyo nyonso na kotalela ndenge OMS etalelami makasi na bituluku ya bakompanyi ya
nkisi. Ya liboso, ezali na likambo ya botɛmɛlani ya matomba, elingi koloba, bokonzi ya bato ya libanda.
Na nsima, lokola toyebi sikoyo, OMS ezali na bituluku ebele ya bato ya mayele.
Bakomite oyo basengeli kosala ba deklarasyo etali matata ya matomba, kasi ba deklarasyo yango mpe etikali sekre.
Mpe toyebi lisusu ete ezali mpenza na botamboli ya bato oyo bazali kokende mpe kozonga ntango nyonso kati na
OMS, bibongiseli ya nkisi, mpe bibongiseli ya bato na bato.
Elingi koloba, ezali mpenza na mikakatano.
Likambo mosusu ya mpasi mingi ezali ete sikoyo totii polele na kati ya IHR etumba na oyo babengi sango ya lokuta mpe ya
kobungisa, yango elingi koloba ete moto moko azali koloba ete ye moko nde akoki kopesa sango, ye moko nde ayebi solo, likambo oyo
ebuki polele Article 5 ya Mobeko-Mokonzi, elingi koloba bonsomi ya koloba, bonsomi ya kozwa mpe kopesa sango, bonsomi ya
bapanzi-sango mpe, likolo ya nyonso, bonsomi ya kelasi ya likolo.
Na nsima, likama ekoki kokoma monene koleka, epai wapi bakoki kobimisa te kaka likama ya bokolongono ya lokuta, kasi mpe
lolenge mosusu ya likama oyo babengi likama ya pandemi, epai wapi esengeli kobanga ete tokosengela mpe kondima mibeko ya makasi
koleka, mpe boboyi ya makasi koleka mpe mbala mosusu ya ntango molai na ntina na makoki ya
moboko, elingi koloba, kobuka makoki ya moboko.
Na kati ya makambo oyo olobi sika, okanisi nini eleki ntina mpo na koyebisa bato?
Ezali mpenza bosangisi ya biloko nyonso.
Na suka, biloko oyo bikoki kozala bameki te ezali likama monene mpo na bomoi mpe nzoto ya bato. Lisusu, bolukiluki mpe
bokoli, bosali, bosungi ya mbongo mpe bokaboli ya biloko oyo bakozwa sikoyo lisungi ya mbongo ya kobakisa.
Mibeko oyo ezuamaki noki uta na boyokani ya pandemi oyo etindamaki liboso mpo na mwa ntango, mpe ekotisamaki na kati ya IGV.
Mpe na nsima, na ndenge tozali kotombola bolukiluki na likambo ya biloko oyo, tozali na mokakatano – elingi koloba ete tokoki te
kokabola yango na oyo babengi bolukiluki ya "fonctionnel" ya ba virus, oyo ezali esaleli moko ya likama mingi mpe oyo ekoki na
suka komema biso na likambo oyo tosilaki komona na Covid-19, elingi koloba ete oyo ekoki kozala ba virus ya laboratoire oyo na
sima, pene na mbalakaka – mpo ete bibongiseli ya libateli ekoki ata mokolo moko te kozala ya kokoka – kobima
na laboratoire mpe na nsima kobimisa pandemi mpenza oyo ba IGV yango esengelaki kobundisa.
Mpe yango, solo, ezali lisusu eloko mosusu ya kokamwa mpenza.
Mama Pfeil, na makanisi na bino, nini esengeli biso tósala mpo na kosalela malamu eleko ya sanza zomi oyo baguvernema
bazali na yango sikoyo mpo na – tóloba – koyebisa bato makambo oyo mpe lisusu kosala likambo mpo na yango?
Bongo, solo, niveau ya bakonzi oyo bazwaka bikateli ezali sikoyo na ntina mingi mpenza.
Soki natali Allemagne sikoyo, na solo, tozali na elikya moke mpenza ete gouvernement fédéral ekokamata ekateli ya
koloba ete tokondima te IHR, elingi koloba Mibeko ya Mokili Mobimba mpo na Bokolongono. Yango nde esengeli kosalema.
Kasi oyo tokoki kosala, na ndakisa, mpe oyo tolingi komeka lokola ba avocats to lokola lisanga ya monene, ezali ya kotinda mokanda
ya bosengi na Bundestag. Tolingi komema likambo oyo na Bundestag ya Allemagne mpe kosenga na Bundestag ete
asenga na guvɛnɛmá ete abwaka IHR mpe andima yango te.
Bongo, yango nde ekozala likambo ya liboso mpenza.
Ba pétitions mosusu ezali na ntina; bato ya politiki, na ndenge na bango, bayanolaka na baponisi, yango elingi koloba
ete ntango bato babimi na balabala, epesaka elembo ya polele.
Na ndakisa, moto na moto akoki mpe kobongisa likita na politicien oyo azali komonisa etuka na bango.
Ezali mpe na mikanda ya malamu ya koyebisa, mpe bongo na bongo. Mpe, likolo ya nyonso, kopesa mateya.
Bongo, pɔ́sɔ eleki nazalaki kosolola na mwasi moko oyo azali komipesa mingi mpe amonaka makambo mosika, oyo azali na lingomba
ya CDU mpe alobi ete ezali na baninga na ye ya mosala ebele na Bundestag oyo kino lelo bayebi mpenza te – ata soki
ekoki kokamwisa – bayebi te nini nde ezali na likama awa.
Mpe wana nde makoki na biso, oyo tozali kotyela elikya.
Yango nde motuna na ngai ya sima:
Tozali na bilobela nini mpo na kotɛmɛla bato ya politiki oyo, ntango tokokende kosolola na
bango mpe – tóloba – kotombola bango mpo bálámuka?
Ya liboso mpenza, soki ba IGVs oyo ekoti na mosala, système mobimba ya motuya na biso, oyo ekomami
na Mibeko-Mokonzi, ekozala na likama ya kobebisama.
Liboso ya nyonso, makoki ya moboko.
Ezali solo mpenza – mpe ezali mpe na ntina koyeba – ete gouvernement fédéral nde akozala
na mokumba ya kotɛmɛla IGV na nzela ya appel.
Kasi, IGV ekokota na mosala na Allemagne kaka soki mobeko ya boyokani mpe mobeko ya bosaleli esili koleka.
Awa nde Bundestag ya Allemagne mpe Bundesrat ya Allemagne bakɔtaka na mosala.
Yango elingi koloba ete tozali na libaku ya kozongela koloba na bango: Baninga ya mosala, soki bopesi
yango, bokobuka mibeko ya moboko ya Mobeko-Mokonzi.
Mpe yango ekozala libaku ya kozongisa makambo na esika na yango awa.
Bongo, ezali mpenza na ntina kosolola na bato ya politiki ya mboka na biso mpo na likambo oyo,
mingi mpenza na batindami na biso na Bundestag?
Solo mpenza. Yango wana, esengeli tómeka nyonso, mpe na sima, esengeli bato nyonso báyangana na
biso, bongo tokoki mpe kokomela bato ya politiki.
Bato ebele balobi ete bamekaki déjà, kasi eyano ezalaki te.
Kasi, nakanisi ete ata soki eloko moko te esalami, bato oyo bakoyeba kaka ete likambo moko ezali kosalema awa.
Motuna ya suka: Bibongiseli nini oyebi oyo sikoyo mpe bazali kokende na ngambo oyo, kolobaka ete tosengeli kosala likambo mpo
na yango? Mpe na nani tokoki kosala boyokani mpo na likambo oyo?
Iyo, bon, na ndakisa, ezali mpe na mwa misala ya minene ya bato mpenza mpo na kotɛmɛla OMS na Suisse.
Ya solo, ezali mpe na mwango monene ya bato ya mayele oyo ebengami Global Health Security.
Ezali transnational na bikolo oyo balobaka Allemand – yango ezali malamu mingi.
Eleki mwa ntango, nakɔtaki na lisanga moko ya misala na Allemagne oyo ebengami World Health Alliance.
Na nsima, solo, sikoyo tosali eteni ya liboso, to mpe eteni mosusu, mpo na kosangisa baavoka ya mokili
mobimba na Genève mpe tomoni ete na ndenge ya naturel tozali na mikakatano moko pene na bikolo nyonso.
Mpe yango elingi koloba ete bomoko ya bikolo ya mokili mobimba sikoyo ezali mpenza kobanda komonana. Likanisi ezali ete biso mpe
– na molende moko ya bomoko na kati ya bikolo moko moko – tosala nyonso oyo ekoki mpo na kopekisa
ebongiseli oyo ya mokili mobimba (IGO) ete ekoma na nguvu.
Mpe yango, solo, elingaki mpe kozala na bopusi na yango moko ya ntina.
Iyo. Mama Pfeil, matondi mingi mpo na interview.
Totombeli yo bolongi nyonso mpe makambo malamu nyonso!
Matondi mingi. Kaka te.