Tākuta Pfeil, e rongo ana mātou kua pēhia ngā whenua kia whakaae ki ngā Ture Hauora ā-Ao hou.
He aha tāu e kī ai mō tēnei? He taunakitanga, he whakamātautau rānei?
Āe, kāore aku taunakitanga pakari, engari i whai wāhi te wahine i pūrongo i tēnei ki te
hui pāpāho ā-ipurangi a ā mātou rōia i Geneva.
He rōia taitamariki tino whakapono ia, kua ū ki tōna mahi, nō Awherika ki te Tonga.
Ā, i reira tētahi rōia Nēherelani i Jenewa, ā, i whakapūmau mai hoki ia ki ahau i tukuna tūturu te pēhanga,
arā, i whakatūpatohia ngā whiu me ētahi atu tikanga maha.
He rārangi kei reira e whakaatu ana me pēhea ngā pōti a ia whenua, ā, pēhea rānei i whakahaerehia tēnei?
Āe, he tino rerekē te tukanga, ki te pā ana ki te pōti.
I mea noa iho: Kua whiwhi katoa te hunga i te putanga whakamutunga ināianei?
Me wātea tonu te putanga whakamutunga o te IGV, i ai ki te kī i whakaaetia, e whā marama i
mua, kia hāngai ki te Tuhinga 55, wāhanga 2.
Ā, ka mea noa te heamana o te hui, ka titiro poto huri noa, ā, ka mea: Kāore au e kite ana i tētahi whakahē.
Nō reira: kāore au e kite ana i tētahi whakahē i konei. Ā, koia noa iho tērā.
Ā muri ake, i pūrongo mai he 37 anake ngā kāwanatanga i whakapuaki mārama i tō rātou
whakaaetanga, ā, kei reira he rārangi o ēnei 37.
Āe, i whakahaere te pōti mā te whakaatu ringa?
Kāo, ahakoa pēhea, ka kitea i te riipene ataata i mātakitaki anō e au; kāore rawa e kitea he tohu ā-ringa, ahakoa kei reira he
ture tikanga mō te Hui-a-Tau o te Hui Whakapūtaiao Hauora o te Ao, mō te wāhanga whakakī. Ture 72 e kī ana, mā te whakaatu
ā-ringa rānei, mā te tono rānei, mā te pōti rārangi ingoa.
Kāore ēnei mea e rua i puta. Ko te tikanga, kei konei anō he pātai nui mēnā i whakahaerehia rānei te pōti i runga i ngā ture.
Ki tā mātou whakaaro, he tino hē ki ngā ture ā-ao.
Āe, he aha te tikanga o ēnei ture hauora kua whakahoutia, hei tauira, mēnā ka whakataua he mate urutā manu?
Āe, e āhua kua tīmata kē te whakarite mō te mate manu, kia pēnei ai te kī.
Ko te tikanga, hei tauira, i te mea kua tino aro te IGV ki ngā hua hauora e kīia nei he hāngai, ka
taea ināianei te whakarite wawe ake i ngā werohanga.
He tukanga rēhitatanga mō te whakamahinga ohorere anō hoki, ā, mai i te tau 2022.
Ā, ko te mea whakamīharo, kua taea e ngā kamupene rongoā te tuku tono mō ētahi hua.
He mātanga motuhake ā-ture anō hoki e tika ana kia aromātai i tēnei.
Engari ko te mea whakamīharo, ko te mea kei a te WHO te mana ki te whakatau mēnā ka whakaputahia ēnei pūrongo, kāore rānei.
Ko te tikanga, i te mutunga, tērā pea ka whai ahau i tētahi hua kāore i tino tūtohutia nā ngā āwangawanga haumaru nui, nā te kore
whaihua rānei, nā ēnei e rua rānei, ā, ka whakatau māhaki kore a te WHO kia tūtohu tonu ki ngā whenua, hei
tauira, hei wāhanga o tētahi kaupapa here werohanga ā-ture.
Nō reira, he whakama kāore i rongo i mua.
Ko ēhea e kite ana koe, he aha rānei ngā panonitanga ki ngā Ture Hauora ā-Ao e whakaaro ana koe he tino taupatupatu?
Āe, kua whakahua noa iho au i tētahi take tautohetohe, arā ko tēnei arotahi hou, mārama ki ngā rongoā me ngā werohanga, e kīia
ana he 'hua hauora whai take' i roto i te reo whakatairanga.
Āe mārika, me whakaaro tātou ki ēnei mea katoa i raro i te papamuri o te whakawhirinaki nui a te WHO ki te
rōpū pāpāho rongoā. Tuatahi, ko te raruraru o ngā pakaru painga, arā, te mana whakahaere ā-waho.
Nā, pērā i tā tātou mōhio ināianei, he tini ngā komiti mātanga a te WHO.
Me tuku e ēnei komiti he whakapuakitanga mō ngā raruraru pānga whaiaro, engari ka noho muna tonu ēnei whakapuakitanga.
Ā, e mōhio ana hoki mātou kei reira tonu he hurihanga harikoa o ngā tāngata i waenga i te WHO,
ngā whakahaere rongoā, me ngā whakahaere tūmataiti.
Arā, he tino raruraru tēnei.
He take tino raru anō, nā te mea kua whakauruhia e mātou ki roto i te IHR te whawhai ki ngā kōrero teka me ngā whakamōhio teka,
arā, e kī ana tētahi tangata he rangatiratanga motuhake tōna ki ngā pārongo, ki te pono hoki, ā, e takahi mārika ana tēnei i te
Tuhinga 5 o te Ture Matua, arā, te herekore ki te whakaputa whakaaro, te herekore ki ngā pārongo, te herekore o ngā
pāpāho, ā, i runga ake i ngā mea katoa, te herekore mātauranga.
Ka taea hoki te pikinga ake, ā, ehara i te mea ka taea anake te whakapuaki i tētahi ohorere hauora, arā, te mea e kīia nei he
teka, engari ka puta hoki tētahi āhua kua piki ake, arā, te ohorere urutā e kīia nei, ā, me mataku tātou ka tika kia whakaaro
anō ki ngā tikanga tino mātātoa ake, ki ngā here tino mātātoa ake, ā, tērā pea ka roa ake ngā here ki ngā
mana taketake, arā, ngā takahi i ngā mana taketake.
Ko tēhea o ngā mea kua whakahuatia e koe e whakaaro ana koe he mea tino nui kia whakamōhio ki te marea?
He mea whakakotahitanga tūturu o ngā mea katoa.
Nō reira, i te mutunga iho, he tino mōrearea ēnei hua kāore pea i whakamātauria mō te ora me ngā wāhanga o te tinana. Hei tāpiri
atu, ka whiwhi pūtea tāpiri ināianei ngā mahi rangahau me te whakawhanaketanga, te hanga, te pūtea me te tohatoha o ēnei hua.
I whakawhitia tere ēnei ture i te whakaaetanga mate urutā i whakaroa mō te wā poto ki te IGV.
Ā, mā te whakatairanga i ngā rangahau mō ēnei hua, ka puta he raru – arā, kāore e taea e mātou te wehe i tēnei i ngā rangahau e
kīia nei he 'game of function', he taputapu tino mōrearea, ā, ka ārahi pea ki ngā wheako kua pā ki a tātou me Covid-19, arā, ka
puta pea he huaketo taiwhanga ka horapa, ahakoa pea nā te tūpono noa – nā te mea kāore rawa ngā tikanga haumaru e tino
whai hua – ka puta i te taiwhanga, ā, ka whakaoho i te mate urutā tonu e mea ana kia aukatihia e ēnei IGV.
Ā, tērā anō, he tino whakamīharo.
Ms Pfeil, he aha ngā hikoinga e whakaaro ana koe me whai tātou kia whakamahia ai te wā tekau marama e wātea ana ki ngā
kāwanatanga ināianei – kia kī tātou – hei whakaohooho i te mōhiohio mō ēnei take, ā, kia mahi hoki mō ēnei take?
Nō reira, kāore e kore, he tino, tino hira ināianei te taumata kaiwhakatau.
Ina titiro au ki Tiamana ināianei, kāore mātou e tino tūmanako ka whakatau te kāwanatanga ā-motu kia kī, kāore mātou e whakaae
ki te IHR, arā, ki ngā Ture Hauora ā-Ao. Koinei te mea me puta.
Engari ko tā mātou e taea ana, hei tauira, ā, ko tā mātou e hiahia ana ki te whakamātau hei rōia, hei rōpū nui rānei, ko te
tuku pētihana ki te Pāremata Tiamana. E hiahia ana mātou kia mōhio te Pāremata Tiamana ki tēnei take, ā, kia akiaki ia i te
kāwanatanga kia whakakore i te IHR, kia kaua e whakaae ki a ia.
Nō reira, koinei te mea tuatahi rawa atu.
He mea nui ngā petihana anō; ka whakautu noa ngā kai-tōrangapū ki ngā pōti, arā, ka puta te
hunga ki ngā tiriti, ka tukuna he tohu mārama.
Hei tauira, ka taea e ia tangata te whakarite hui ki te mema pāremata e māngai ana i tōna takiwā pōti.
He rauemi mōhiohio pai anō hoki, me ērā atu. Ā, i runga ake i ngā mea katoa, me whakarato mātauranga.
Nō reira, i tērā wiki i kōrero au ki tētahi wahine tino ū ki āna mahi, tino mārama hoki, nō te CDU, ā, e kī ana ia he tokomaha
rawa ngā hoa mahi, tae noa atu ki te Bundestag, kāore tonu rātou e mōhio – ahakoa he mea whakamīharo
– kāore rātou e mōhio he aha ngā tūraru kei konei.
Ā, ko tērā te āheinga ka taea e mātou, ā, kei te whakawhirinaki mātou ki a ia.
Koinei taku pātai e whai ake nei:
He aha ngā kōrero hei whakakōrero mā tātou ki ēnei kai-tōrangapū, ā, mēnā ka haere tātou ki te whakamātau
ki te kōrero ki a rātou, ā, kia whakaoho i a rātou?
Nō reira, tuatahi rawa atu, mēnā ka whai mana ēnei IGV, ka tūpono rawa atu tō tātou pūnaha uara
katoa, kua whakamanahia i roto i te Ture Matua.
Tuatahi, ko ngā mana taketake.
He pono tēnei – ā, he mea nui hoki kia mōhio – ko te kāwanatanga ā-motu ka kawenga ki te tuku kerēme ki te whakakore i te IGV.
Heoi, kāore te IGV e whai mana i Tiamana kia tae noa ki te wā ka whakamanahia tētahi
ture whakaaetanga me tētahi ture whakatinana.
Koinei te wāhi ka uru atu ai te Bundestag Tiamana me te Bundesrat Tiamana.
Ko te tikanga o tēnei, kei a mātou te whai wāhi ki te whakahoki atu ki a rātou: E ngā hoa mahi, mēnā ka whakaae koutou ki
tēnei, ka takahi koutou i ngā mātāpono matua o te Ture Matua.
Ā, ko tērā he whai wāhi kia whakahokia mai ngā tūnga i konei.
Nō reira, he tino tika kia kōrero ki ngā taitōrangapū ā-rohe mō tēnei, otirā ki ā tātou māngai i te Bundestag?
Āe rawa atu. Nō reira me whakamātau tātou i ngā mea katoa, ā, me whai tautoko hoki a te iwi whānui, ā, ka
taea hoki e tātou te tuhi atu ki ngā kai-tōrangapū.
He tokomaha e kī ana kua whakamātau kē rātou, engari kāore he urupare.
Heoi, ahakoa kāore he urupare wawe, e whakapono ana ahau ka mōhio ēnei tāngata ā muri ake nei kei te tupu he mea i konei.
He pātai whakamutunga: He aha ngā whakahaere e mōhio ana koe e neke ana hoki i tēnei ahunga, e kī ana me mahi tātou i
tētahi mea mō tēnei? Ā, ko wai ngā tāngata, ngā rōpū rānei ka taea e tātou te hono atu ki a rātou mō tēnei take?
Āe, hei tauira, kei reira hoki ētahi kaupapa ā-iwi tino pai hei whakahē i te WHO i Switzerland.
Āe mārika, he kaupapa motuhake nui anō hoki e kīia nei ko Global Health Security.
He whakawhānui ā-motu i ngā whenua e kōrero Tiamana ana – he tino pai tērā.
I tētahi wā i mua, i uru au ki tētahi kotahitanga mahi i Tiamana e kīia nei ko te Kotahitanga Hauora o te Ao.
Nā, kāore e kore, kua mahia e mātou te hikoinga tuatahi, te hikoinga anō rānei, ki te hanga whatunga ā-ao i
waenga i ngā rōia o Geneva, ā, kua kitea e mātou he rite tonu ngā raruraru i ngā whenua tata katoa.
Ā, ko te tikanga kua tīmata tūturu te kotahitanga ā-ao ki te whai āhua. Ko te whakaaro, mā tātou anō hoki – mā te mahi
ngātahi i ia kāwanatanga motuhake – ka whakapau kaha katoa kia aukati i tēnei IGO kia kore e whai mana.
Ā, ka whai hoki tērā i tētahi pānga motuhake.
Āe. Ms Pfeil, tēnā koe mō te uiui.
Ka hiahia mātou kia angitu koe, kia pai katoa hoki ngā mea katoa!
Ngā mihi nui. He mea nui māku.