1 00:00:00,384 --> 00:00:08,326 Depi Oktòb 2023, Brezil ap fè fas ak pi gwo epidemi lafyèv deng nan tout peyi a nan listwa li. 2 00:00:08,326 --> 00:00:14,188 Prèske tout eta yo afekte, e yo deklare yon eta ijans nan plizyè rejyon. 3 00:00:14,188 --> 00:00:24,935 Jounal Britanik Financial Times te rapòte 2 jen 2024 ke yo te anrejistre 5.5 milyon enfeksyon jiska prezan. 4 00:00:24,935 --> 00:00:35,278 Fèb deng, ki ka lakòz gwo lafyèv, doulè nan misk ak senyen entèn, deja lakòz plis pase 3,200 lanmò ane sa a. 5 00:00:35,278 --> 00:00:42,287 Kòm sa te konnen depi plizyè ane, moustik ki modifye nan laboratwa ap lage nan plizyè peyi atravè mond 6 00:00:42,287 --> 00:00:46,670 lan, sitou nan Brezil, pou konbat maladi enfektye. 7 00:00:46,670 --> 00:00:54,023 Ane pase, Pwogram Mondyal Mouchèt Nasyonzini an te anonse plan pou lage plizyè milya mouchèt ki te elve 8 00:00:54,023 --> 00:00:58,685 nan divès kote nan Brezil pandan dis pwochen ane yo. 9 00:00:58,685 --> 00:01:06,187 Metòd rechèch la enplike enfekte moustik tig Azyatik yo ak bakteri Wolbachia ki egziste natirèlman 10 00:01:06,187 --> 00:01:10,901 epi lage yo nan yon popilasyon moustik natif natal. 11 00:01:10,901 --> 00:01:18,716 Bakteri Wolbachia a gen pou objektif anpeche deng, Zika ak lòt viris yo transmèt pa moustik bay lòt moustik epi 12 00:01:18,716 --> 00:01:23,486 konsa anpeche yo rive nan popilasyon moun ki ozalantou a. 13 00:01:23,486 --> 00:01:32,688 Otorite sante Brezil la deja teste lage moustik laboratwa nan senk gwo vil nan Brezil. 14 00:01:32,688 --> 00:01:35,305 Men ki te konsekans lage sa a? 15 00:01:35,305 --> 00:01:46,395 Omwen, chif aktyèl yo montre klèman ke pa gen okenn rediksyon nan kantite ka lafyèv deng, men pito yon ogmantasyon rekò. 16 00:01:46,395 --> 00:01:51,882 Yon gade dèyè nan tan pase montre ke pwojè rechèch anvan yo ki te vize kontwole maladi 17 00:01:51,882 --> 00:01:55,822 enfektye ak moustik modifye jenetikman pa t reyisi. 18 00:01:55,822 --> 00:02:02,038 Pa egzanp, ant 2013 ak 2015, konpayi biyoteknoloji Britanik Oxitec te lage plis pase 12 19 00:02:02,038 --> 00:02:06,240 milyon moustik modifye jenetikman nan Brezil. 20 00:02:06,240 --> 00:02:11,903 Objektif esè teren sa a nan epòk la te pou diminye popilasyon moustik tig la, Aedes aegypti, 21 00:02:11,903 --> 00:02:15,667 ki se sitou responsab pou transmèt lafyèv deng. 22 00:02:15,667 --> 00:02:23,760 Sepandan, 30 mwa apre, yo te detekte tou chanjman jenetik nan jiska 60% moustik lokal yo. 23 00:02:23,760 --> 00:02:29,402 Men se pa tout: rediksyon yo te swete nan popilasyon moustik tig la, ki te reyalize okòmansman, 24 00:02:29,402 --> 00:02:32,906 retounen nan nivo li te ye anvan an apre 18 mwa. 25 00:02:32,906 --> 00:02:38,365 Yon kwazman ant moustik natirèl ak moustik modifye jenetikman te fèt, sa ki te lakòz yon popilasyon 26 00:02:38,365 --> 00:02:41,700 moustik ki pi solid pase sa ki te la anvan lage yo. 27 00:02:41,700 --> 00:02:49,950 Anplis, rezilta rechèch yo montre ke moustik yo gen menm chans pou pote maladi enfektye anvan ak apre eksperyans lan. 28 00:02:49,950 --> 00:02:54,713 Malgre eksperyans yo ki fèt jiskaprezan echwe nèt pou reyalize objektif yo, pwodiksyon 29 00:02:54,713 --> 00:02:58,167 nan faktori moustik yo nan Brezil pa sispann. 30 00:02:58,167 --> 00:03:05,409 Sa soulve kesyon sou ki enterè ki dèyè pwojè rechèch yo ak kiyès k ap finanse aplikasyon yo. 31 00:03:05,409 --> 00:03:12,820 Nan lane 2019, Pwogram Mondyal Kont Moskit la te anonse sou sitwèb li a ke Fondasyon Bill & Melinda Gates ak 32 00:03:12,820 --> 00:03:21,162 Wellcome Trust t ap bay 50 milyon dola kòm finansman pou pwojè rechèch ki gen rapò ak bakteri Wolbachia a. 33 00:03:21,162 --> 00:03:27,326 Fondasyon Bill & Melinda Gates te finanse rechèch sou vaksen dengue depi 2003. 34 00:03:27,326 --> 00:03:32,819 Vaksen an fabrike pa konpayi famasetik Japonè Takeda, ki te resevwa tou plizyè dizèn 35 00:03:32,819 --> 00:03:36,378 milyon liv sterling nan men Fondasyon Gates. 36 00:03:36,378 --> 00:03:44,420 Men se pa sèlman Bill Gates; lòt òganizasyon yo tou sipòte pwojè rechèch ki enplike ensèk ki te modifye nan laboratwa a. 37 00:03:44,420 --> 00:03:54,011 Pa egzanp, òganizasyon Management Sciences for Health te deja ap travay sou yon etid an 2022 pou konnen ki peyi nan lemonn 38 00:03:54,011 --> 00:03:59,737 ki dispoze peye pou itilize nouvo patojèn ki rele Wolbachia a. 39 00:03:59,737 --> 00:04:10,115 Dapre pwòp enfòmasyon li, Management Sciences for Health jwenn sipò nan men plizyè òganizasyon, inivèsite ak konpayi prive. 40 00:04:10,115 --> 00:04:18,913 Pami lòt yo: Fondasyon Bill & Melinda Gates konpayi famasetik ak biyoteknoloji Pfizer konpayi famasetik Azyatik 41 00:04:18,913 --> 00:04:29,320 Takeda, ki fabrike vaksen pou konbat lafyèv deng inisyativ sante mondyal Unitaid ak Òganizasyon Mondyal Lasante 42 00:04:29,320 --> 00:04:36,874 Yon kout je sou enstitisyon syantifik Brezil la, Fondasyon Oswaldo Cruz (FIOCRUZ pou kout), ki ap pouse 43 00:04:36,874 --> 00:04:45,183 pwodiksyon moustik, revele tou yon rezo relasyon etonan ak yon gran varyete òganizasyon ak inivèsite. 44 00:04:45,183 --> 00:04:57,877 Egzanp remakab yo enkli: Bank Mondyal la Nasyonzini Fon Nasyonzini pou Timoun, oswa UNICEF pou kout Òganizasyon Mondyal Lasante 45 00:04:57,877 --> 00:05:04,007 Kòm yon kout je sou Brezil montre, pwojè rechèch ki enplike moustik modifye nan laboratwa pa sispann, 46 00:05:04,007 --> 00:05:07,633 menm si yo konnen yo pa rive reyalize objektif yo. 47 00:05:07,633 --> 00:05:17,341 Malgre pa gen siksè e pa gen okenn diminisyon vizib nan maladi enfektye, yo ap lage plizyè milya moustik anplis, sa ki lakòz 48 00:05:17,341 --> 00:05:23,100 gwo depans finansman ak yon ogmantasyon nan maladi ak lanmò. 49 00:05:23,100 --> 00:05:25,795 Ki sa ki dèyè modèl ekonomik sa a? 50 00:05:25,795 --> 00:05:30,891 Èske moustik ta dwe itilize kòm yon zam lagè kont limanite nan lavni? 51 00:05:30,891 --> 00:05:38,531 Yon konklizyon rete: moun nan peyi kote yo lage moustik yo ap soufri gwo domaj. 52 00:05:38,531 --> 00:05:49,092 Nan mwa Jiyè 2023, fondatè Kla.TV a, Ivo Sasek, te avèti sou liberasyon mondyal k ap ogmante moustik ki modifye jenetikman. 53 00:05:49,092 --> 00:05:54,965 Akòz evènman aktyèl yo nan Brezil, Kla.TV ap rebwade diskou li te fè nan epòk sa a. 54 00:05:54,965 --> 00:05:59,597 Koute reyalite etonan sa yo, men tou kèk solisyon inisyal ki siprizan.