1
00:00:00,384 --> 00:00:08,326
Kemgbe Ọktoba 2023, Brazil na-enwe mgbasa ọrịa ọkụ
dengue kacha ibu n'ala niile n'akụkọ ihe mere eme ya.

2
00:00:08,326 --> 00:00:14,188
Fọrọ nke nta ka steeti niile metụtara, a
kpọpụtara ọnọdụ mberede na ọtụtụ mpaghara.

3
00:00:14,188 --> 00:00:24,935
Akwụkwọ akụkọ kwa ụbọchị nke Britain, Financial Times,
kọrọ na 2 Juun 2024 na e debanyela ọrịa 5.5 nde ruo taa.

4
00:00:24,935 --> 00:00:35,278
Ọrịa dengue, nke nwere ike ibute oke ọkụ, mgbu akwara na ọbara
na-apụta n'ime ahụ, emeela ka mmadụ karịrị 3,200 nwụọ n'afọ a.

5
00:00:35,278 --> 00:00:41,776
Dị ka a maara ọtụtụ afọ, a na-ahapụ agwọ mmiri e
gbanwere n'ụlọ nyocha n'ọtụtụ mba n'ụwa,

6
00:00:41,776 --> 00:00:46,670
karịsịa na Brazil, iji lụọ ọgụ megide ọrịa na-efe efe.

7
00:00:46,670 --> 00:00:54,042
Afọ gara aga, Mmemme Ụwa Maka Ụbọgụ nke Ụmụ Mba
Ụwa kwupụtara atụmatụ ịhapụ ijeri ụbọgụ e zụrụ

8
00:00:54,042 --> 00:00:58,685
n'ọtụtụ ebe dị na Brazil n'ime afọ iri na-abịa.

9
00:00:58,685 --> 00:01:06,162
Usoro nnyocha a na-eji gụnyere ịkụ nje
Wolbachia nke eke na-emepụta n'ahụ ụfụfụ agwọ

10
00:01:06,162 --> 00:01:10,901
Asia ma hapụ ha n'ime ọgbọ ụfụfụ agwọ obodo.

11
00:01:10,901 --> 00:01:18,809
A na-eji nje Wolbachia gbochie dengue, Zika na nje ndị
ọzọ ka a ghara ibufe ha site n'ụbọgụ ruo n'ụbọgụ, si

12
00:01:18,809 --> 00:01:23,486
otú a gbochie ka ha ghara iru ndị mmadụ nọ n'ebe ahụ.

13
00:01:23,486 --> 00:01:32,688
Ụlọ ọrụ ahụike Brazil enweela ule ịhapụ agwọ mgbọrọgwụ
e ji arụ ọrụ n'ụlọ nyocha n'obodo Brazil ise kacha ibu.

14
00:01:32,688 --> 00:01:35,305
Ma gịnị ka nsonaazụ nke ntọhapụ a bụrụ?

15
00:01:35,305 --> 00:01:41,895
N'ogo kacha nta, ọnụọgụ ndị dị ugbu a doro
anya na-egosi na enweghị mbelata na ọnụọgụ ndị

16
00:01:41,895 --> 00:01:46,395
ọrịa ọkụ dengue, kama ọ bụ mmụba kacha elu.

17
00:01:46,395 --> 00:01:52,265
Nlele azụ n'oge gara aga na-egosi na ọrụ nchọpụta gara
aga e mere iji jikwaa ọrịa na-efe efe site n'iji nnụnụ ojii

18
00:01:52,265 --> 00:01:55,822
e gbanwere mkpụrụ ndụ ihe nketa enweghị ihe ịga nke ọma.

19
00:01:55,822 --> 00:02:02,115
Dịka ọmụmaatụ, n'etiti afọ 2013 na 2015, ụlọ ọrụ
bioteknoloji Britain Oxitec wepụtara karịrị nde iri

20
00:02:02,115 --> 00:02:06,240
na abụọ nke ụbọ mmiri gbanwere genetiki na Brazil.

21
00:02:06,240 --> 00:02:15,667
Ebumnuche nnwale ubi a n'oge ahụ bụ igbochi ọnụ ọgụgụ nnụnụ
agwọ Aedes aegypti, nke kpọmkwem na-ebute ọrịa ọkụ dengue.

22
00:02:15,667 --> 00:02:23,760
Otú ọ dị, mgbe ọnwa iri atọ gachara, achọpụtara mgbanwe
mkpụrụ ndụ ihe nketa na ruo pasent 60 nke ụfụfụ mpaghara.

23
00:02:23,760 --> 00:02:28,843
Ma nke ahụ abụghị ihe niile: mbelata ọnụ ọgụgụ
agwọ ọbara tịga nke e nwetara na mbido

24
00:02:28,843 --> 00:02:32,906
alọghachila n'ọkwa ya mbụ mgbe ọnwa iri na asatọ gachara.

25
00:02:32,906 --> 00:02:38,348
E mere ngwakọta n'etiti agwọ mmiri eke na agwọ
mmiri e gbanwere mkpụrụ ndụ, nke kpatara ka ọnụ ọgụgụ

26
00:02:38,348 --> 00:02:41,700
agwọ mmiri bụrụ nke siri ike karịa tupu e wepụta ha.

27
00:02:41,700 --> 00:02:49,950
Na mgbakwunye, nsonaazụ nnyocha egosila na ụbọ mmiri nwere ohere
yiri ka ha na-eburu ọrịa na-efe efe tupu na mgbe nnwale gasịrị.

28
00:02:49,950 --> 00:02:54,806
N'agbanyeghị na nnwale ndị e mere ruo ugbu a
dara ada kpamkpam n'ịrụ ebumnuche ha, mmepụta na

29
00:02:54,806 --> 00:02:58,167
ụlọ ọrụ mmepụta agwọ n'Brazil ka na-aga n'ihu.

30
00:02:58,167 --> 00:03:05,409
Nke a na-ebute ajụjụ gbasara ihe ndị na-akpali mmasị nọ
n'azụ ọrụ nchọpụta ndị a na onye na-akwado mmejuputa ha.

31
00:03:05,409 --> 00:03:15,088
N'afọ 2019, Mmemme Ụmụ Ọkụkọ Ụwa kwupụtara na weebụsaịtị ya na
Bill & Melinda Gates Foundation na Wellcome Trust na-enye ego

32
00:03:15,088 --> 00:03:21,162
ruru nde dollar iri ise maka ọrụ nchọpụta gbasara nje Wolbachia.

33
00:03:21,162 --> 00:03:27,326
Ntọala Bill & Melinda Gates kwadoro
nnyocha gbasara mgbochi dengue kemgbe 2003.

34
00:03:27,326 --> 00:03:36,378
A na-emepụta mgbochi ahụ site n'aka ụlọ ọrụ ọgwụ Japan,
Takeda, nke natara ọtụtụ nde pound iri site na Gates Foundation.

35
00:03:36,378 --> 00:03:44,420
Ma ọ bụghị naanị Bill Gates; òtù ndị ọzọ na-akwado
ọrụ nchọpụta metụtara ụmụ nje e gbanwere n'ụlọ nyocha.

36
00:03:44,420 --> 00:03:53,974
Dịka ọmụmaatụ, nzukọ Management Sciences for Health nọ
na-arụ ọrụ na ọmụmụ ihe na 2022 iji chọpụta kedu mba n'ụwa

37
00:03:53,974 --> 00:03:59,737
niile ga-akwụ ụgwọ iji jiri nje ọhụrụ a na-akpọ Wolbachia.

38
00:03:59,737 --> 00:04:10,115
Dị ka ozi ya si kwuo, Management Sciences for Health na-enweta
nkwado site n'aka òtù dị iche iche, mahadum na ụlọ ọrụ ndịonwe.

39
00:04:10,115 --> 00:04:18,912
N'etiti ndị ọzọ: Ntọala Bill & Melinda Gates ụlọ ọrụ ọgwụ na
bioteknụzụ Pfizer ụlọ ọrụ ọgwụ Asia Takeda, nke

40
00:04:18,912 --> 00:04:29,320
na-emepụta mgbochi ọrịa iji lụso ọrịa dengue ọgụ atụmatụ
ahụike zuru ụwa ọnụ Unitaid na Nzukọ Ọrụ Ahụike Ụwa

41
00:04:29,320 --> 00:04:38,962
Nleba anya na ụlọ ọrụ sayensị Brazil, Oswaldo Cruz Foundation
(FIOCRUZ n'ikpeazụ), nke na-akwalite mmepụta agwọ mmiri,

42
00:04:38,962 --> 00:04:45,183
na-egosikwa netwọk mmekọrịta dị ịtụnanya na ọtụtụ òtù na mahadum.

43
00:04:45,183 --> 00:04:52,391
Ihe atụ ndị a pụtara ìhè gụnyere: Ụlọ Ọrụ Ego
Ụwa Ụmụ Mba Ụwa Ego Ụmụaka nke Ụmụ Mba Ụwa, ma

44
00:04:52,391 --> 00:04:57,877
ọ bụ UNICEF n'ikwu mkpirikpi Ụlọ Ọrụ Ahụike Ụwa

45
00:04:57,877 --> 00:05:03,621
Dị ka anya anyị si hụ Brazil, a ka na-aga n'ihu na
ọrụ nchọpụta gbasara agwọ mmiri e gbanwere n'ụlọ

46
00:05:03,621 --> 00:05:07,633
nyocha, ọ bụ ezie na a maara na ha anaghị eru ebumnuche ha.

47
00:05:07,633 --> 00:05:16,966
N'agbanyeghị na enweghị ihe ịga nke ọma na enweghị mbelata
doro anya n'ọrịa na-efe efe, a na-ahapụ ọtụtụ ijeri nnụnụ

48
00:05:16,966 --> 00:05:23,100
ọjọọ ọzọ, nke na-ebute nnukwu ụgwọ ego yana mmụba ọrịa na ọnwụ.

49
00:05:23,100 --> 00:05:25,795
Gịnị dị n'azụ ụdị akụ na ụba a?

50
00:05:25,795 --> 00:05:30,891
Ò kwesịrị ka eji agwọ mmiri dị ka
ngwa agha agha megide mmadụ n'ọdịnihu?

51
00:05:30,891 --> 00:05:38,531
Otu nkwubi okwu ka fọdụrụ: ndị bi na mba ndị e
wepụtara agwọ mmiri na-enweta nnukwu mmebi ahụ.

52
00:05:38,531 --> 00:05:49,092
N'ọnwa Julaị 2023, onye guzobere Kla.TV, Ivo Sasek, kụziri gbasara
mgbasawanye n'ụwa niile nke agwọ mmiri e gbanwere mkpụrụ ndụ.

53
00:05:49,092 --> 00:05:54,965
N'ihi ihe na-eme ugbu a na Brazil,
Kla.TV na-ebughachi okwu ya si n'oge ahụ.

54
00:05:54,965 --> 00:05:59,597
Nụrụ eziokwu ndị a na-atụghị anya ya,
tinyere ụfọdụ ngwọta mbụ na-atọ ụtọ.

