2023 წლის ოქტომბრიდან ბრაზილია თავის ისტორიაში დენგეს ცხელების ყველაზე მასშტაბურ
ქვეყნის ფარგლებში გავრცელებულ აფეთქებას განიცდის.
დაზარალებულია თითქმის ყველა შტატი, რამდენიმე რეგიონში კი საგანგებო მდგომარეობა გამოცხადდა.
ბრიტანულმა ყოველდღიურმა გაზეთმა Financial Times-მა 2024 წლის 2 ივნისს განაცხადა, რომ
დღემდე 5,5 მილიონი ინფექციის შემთხვევა დაფიქსირდა.
დენგეს ცხელებამ, რომელსაც შეუძლია გამოიწვიოს მაღალი სიცხე, კუნთების ტკივილი და შინაგანი სისხლდენა,
წელს უკვე 3,200-ზე მეტი ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა.
როგორც წლებია ცნობილია, ლაბორატორიულად მოდიფიცირებულ კოღოებს მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში, განსაკუთრებით კი
ბრაზილიაში, ინფექციურ დაავადებებთან საბრძოლველად უშვებენ.
გასულ წელს, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის მალარიასთან ბრძოლის მსოფლიო პროგრამამ გამოაცხადა გეგმა, რომლის
მიხედვითაც მომდევნო ათი წლის განმავლობაში ბრაზილიის სხვადასხვა ლოკაციაზე მილიარდობით გამრავლებული კოღუ გაუშვებს.
გამოყენებული კვლევის მეთოდი მოიცავს აზიური ვეფხვისებრი კოღოების ბუნებრივად არსებული ბაქტერიით, ვოლბახიით,
ინფიცირებას და მათ ადგილობრივ კოღოების პოპულაციაში გაშვებას.
ვოლბახიის ბაქტერია მიზნად ისახავს დაგენის, ზიკასა და სხვა ვირუსების მწერებიდან სხვა მწერებზე და, შესაბამისად,
მიმდებარე ადამიანურ პოპულაციაზე გადაცემის პრევენციას.
ბრაზილიის ჯანდაცვის უწყებამ უკვე გამოსცადა ლაბორატორიული კოღოების გაშვება ბრაზილიის ხუთ დიდ ქალაქში.
მაგრამ რა იყო ამ გათავისუფლების შედეგები?
ყოველ შემთხვევაში, ამჟამინდელი მონაცემები ნათლად აჩვენებს, რომ დენგეს ცხელების შემთხვევების რიცხვი არ
შემცირებულა, არამედ, პირიქით, რეკორდულად გაიზარდა.
წარსულში ჩახედვა გვიჩვენებს, რომ წინა კვლევითი პროექტები, რომლებიც გენეტიკურად მოდიფიცირებული კოღოების გამოყენებით ინფექციური
დაავადებების კონტროლს ისახავდა მიზნად, წარუმატებელი იყო.
მაგალითად, 2013-დან 2015 წლამდე ბრიტანულმა ბიოტექნოლოგიურმა კომპანია Oxitec-მა ბრაზილიაში 12
მილიონზე მეტი გენეტიკურად მოდიფიცირებული კოღო გაუშვა.
იმ დროისთვის ამ საველე ცდების მიზანი იყო ვეფხვისებრი კოღოს, Aedes aegypti-ს, პოპულაციის შეზღუდვა, რომელიც
განსაკუთრებით პასუხისმგებელია დენგეს ცხელების გადაცემაზე.
თუმცა, 30 თვის შემდეგ, გენეტიკური ცვლილებები ასევე დაფიქსირდა ადგილობრივი კოღოების 60%-მდე რაოდენობაში.
მაგრამ ეს ყველაფერი არ არის: ვეფხვის კოღოს პოპულაციის სასურველი შემცირება, რომელიც თავდაპირველად
მიღწეულ იქნა, 18 თვის შემდეგ თავდაპირველ დონეს დაუბრუნდა.
მოხდა ბუნებრივი და გენეტიკურად მოდიფიცირებული კოღოების შეჯვარება, რის შედეგადაც გათავისუფლებამდე არსებულთან
შედარებით უფრო მდგრადი კოღოების პოპულაცია ჩამოყალიბდა.
გარდა ამისა, კვლევის შედეგებმა აჩვენა, რომ ექსპერიმენტამდე და მის შემდეგ მალარიის მატარებელ მწერებს
ინფექციური დაავადებების გადატანის თანაბარი ალბათობა აქვთ.
მიუხედავად იმისა, რომ დღემდე ჩატარებული ექსპერიმენტები სრულად ვერ მიაღწიეს თავიანთ მიზანს,
ბრაზილიაში მწერების ქარხნებში წარმოება არ შეჩერებულა.
ეს ბადებს კითხვას, თუ რა ინტერესები დგას კვლევითი პროექტების უკან და ვინ აფინანსებს მათ განხორციელებას.
2019 წელს, "მოსკიტოების მსოფლიო პროგრამამ" თავის ვებგვერდზე განაცხადა, რომ ბილ და მელინდა გეიტსების ფონდი და
"ველკომ ტრასტი" ვოლბახიის ბაქტერიასთან დაკავშირებული კვლევითი პროექტისთვის 50 მილიონ აშშ დოლარს გამოყოფდნენ.
ბილ და მელინდა გეიტსების ფონდმა დენგეს ვაქცინის კვლევა ჯერ კიდევ 2003 წელს დააფინანსა.
ვაქცინას აწარმოებს იაპონური ფარმაცევტული კომპანია Takeda, რომელმაც ასევე მიიღო ათეულობით მილიონი ფუნტი გეიტსის ფონდისგან.
მაგრამ ეს მხოლოდ ბილ გეიტსი არ არის; სხვა ორგანიზაციებიც მხარს უჭერენ კვლევით პროექტებს,
რომლებიც ლაბორატორიულად მოდიფიცირებულ მწერებს მოიცავს.
მაგალითად, ორგანიზაცია "Management Sciences for Health" 2022 წელს უკვე მუშაობდა კვლევაზე, რათა გაერკვია,
მსოფლიოს რომელი ქვეყნები თანახმა არიან გადაიხადონ ახალი პათოგენის, ვოლბახიის, გამოყენებისთვის.
საკუთარი ინფორმაციით, "ჯანმრთელობის მენეჯმენტის მეცნიერებები" მხარდაჭერილია სხვადასხვა
ორგანიზაციის, უნივერსიტეტისა და კერძო კომპანიის მიერ.
სხვებთან ერთად: ბილ და მელინდა გეიტსების ფონდი ფარმაცევტული და ბიოტექნოლოგიური კომპანია Pfizer აზიური ფარმაცევტული კომპანია
Takeda, რომელიც დენგეს ცხელებასთან საბრძოლველ ვაქცინებს აწარმოებს გლობალური ჯანდაცვის
ინიციატივა Unitaid და ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია
ბრაზილიურ სამეცნიერო დაწესებულებაზე, ოსვალდო კრუზის ფონდზე (შემოკლებით FIOCRUZ), რომელიც კოღოების წარმოებას უწევს
ხელშეწყობას, დაკვირვება ასევე ამხელს ურთიერთობების გასაოცარ ქსელს მრავალფეროვან ორგანიზაციებთან და უნივერსიტეტებთან.
სათვალავში ჩასაწერი მაგალითებია: მსოფლიო ბანკი გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ბავშვთა
ფონდი, ანუ შემოკლებით UNICEF ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია
როგორც ბრაზილიაზე ერთი შეხედვითაც ჩანს, ლაბორატორიულად მოდიფიცირებული კოღოების მონაწილეობით მიმდინარე
კვლევითი პროექტები შეწყვეტილი არ არის, მიუხედავად იმისა, რომ ცნობილია, ისინი თავიანთ მიზანს ვერ აღწევენ.
მიუხედავად წარუმატებლობისა და ინფექციური დაავადებების აშკარა კლების არარსებობისა, მილიარდობით ახალი კოღო
თავისუფლდება, რაც იწვევს უზარმაზარ ფინანსურ დანახარჯებს და ავადობისა და სიკვდილიანობის ზრდას.
რა დგას ამ ეკონომიკური მოდელის უკან?
უნდა იქნას თუ არა მალარიის კოღოები მომავალში კაცობრიობის წინააღმდეგ საომარ იარაღად გამოყენებული?
ერთი დასკვნა რჩება: ადამიანები იმ ქვეყნებში, სადაც კოღოებს უშვებენ, უზარმაზარ ზიანს იღებენ.
2023 წლის ივლისში, Kla.TV-ის დამფუძნებელმა, ივო სასეკმა, გააფრთხილა მზარდი გლობალური მასშტაბით
გენეტიკურად მოდიფიცირებული კოღოების გაშვების შესახებ.
ბრაზილიაში მიმდინარე მოვლენების გამო, Kla.TV იმეორებს მის გამოსვლას იმ დროიდან.
მოისმინეთ შემდეგი გასაოცარი ფაქტები, ასევე ზოგიერთი თავდაპირველი მოულოდნელი გადაწყვეტა.