2023 оны аравдугаар сараас хойш Бразил улс түүхэндээ хамгийн том улсын хэмжээний денге халуурын дэгдэлттэй тулгарч байна.
Бараг бүх муж өртөж, хэд хэдэн бүс нутагт онц байдал зарлажээ.
Британийн өдөр тутмын Financial Times сонин 2024 оны 6 дугаар сарын 2-нд өнөөдрийн
байдлаар 5.5 сая халдвар бүртгэгдсэн гэж мэдээлжээ.
Дэнгийн халуур, өндөр халуур, булчингийн өвдөлт болон дотоод цус алдалт үүсгэж болдог энэ өвчин энэ
жил аль хэдийн 3,200 гаруй хүний амь насыг авсан.
Олон жилийн турш мэдэгдэж байгаагаар лабораторид өөрчлөлт оруулсан шумуулыг халдварт өвчинтэй тэмцэхийн
тулд дэлхийн олон оронд, ялангуяа Бразилд суллаж байна.
Өнгөрсөн жил Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Дэлхийн Шумуулын Хөтөлбөр ирэх арван жилийн хугацаанд Бразилийн янз бүрийн бүс
нутагт хэдэн тэрбум үржүүлсэн шумуул суллах төлөвлөгөөг зарласан.
Энэхүү судалгааны арга нь Азийн бар мошгинуудыг байгалийн гаралтай Wolbachia бактериар халдварлуулж,
тэдгээрийг нутгийн мошгины популяцид суллахыг агуулдаг.
Wolbachia бактерийг москитоос москито руу, улмаар ойр орчмын хүний хүн амд дамжих денге, Зика болон
бусад вирусийн тархалтыг зогсоох зорилгоор ашигладаг.
Бразилийн эрүүл мэндийн газар аль хэдийнээ таван томоохон хотод лабораторийн шумуулыг суллах туршилтыг явуулсан.
Гэхдээ энэ ялгаруулалтын үр дагавар юу байсан бэ?
Ядаж л одоогийн тоо баримтууд нь денге халуурын тохиолдлын тоо буураагүй, харин ч дээд
амжилтаар өссөн гэдгийг тодорхой харуулж байна.
Өнгөрснийг эргэн харахад генийн өөрчлөлттэй шумуулыг ашиглан халдварт өвчнийг хянах зорилготой өмнөх
судалгааны төслүүд амжилтгүй болсон нь харагдаж байна.
Жишээлбэл, 2013–2015 онд Их Британийн биотехнологийн компани Oxitec Бразилд 12 сая гаруй генийн өөрчлөлттэй шумуулыг сулласан.
Энэ талбайн туршилтын зорилго нь тухайн үед дэнгийн халуурыг дамжуулахад онцгой хариуцлагатай бар мөгөөрс
Aedes aegypti-ийн популяцийг хязгаарлах явдал байв.
Гэсэн хэдий ч 30 сарын дараа орон нутгийн шумуулын 60 хүртэлх хувьд генийн өөрчлөлтүүд мөн илэрсэн.
Гэхдээ энэ бол бүгд биш: эхэндээ амжилттай буурсан бар зөгий шавьжийн тоо 18 сарын дараа анхны түвшиндээ эргэн хүрсэн.
Байгалийн болон генийн өөрчлөлттэй шумуулын хооронд холимог үржүүлэг явагдаж, суллахаас өмнөх үеийнхээс
илүү эрүүл, хүчирхэг шумуулын популяци бий болсон.
Үүнээс гадна судалгааны үр дүнгээс үзэхэд туршилтын өмнө болон дараа шумуулууд халдварт өвчин тээвэрлэх магадлал нь адил байжээ.
Одоогоор явуулсан туршилтууд зорилгодоо бүрэн хүрээгүй ч Бразилийн шумуулын үйлдвэрүүдийн үйлдвэрлэл зогсоогдоогүй байна.
Энэ нь судалгааны төслүүдийн ард ямар ашиг сонирхол нуугдаж, тэдгээрийг хэрэгжүүлэхэд хэн санхүүжилт хийж байгааг асууж байна.
2019 онд Дэлхийн шумуулны хөтөлбөр (World Mosquito Programme) вэбсайтаараа дамжуулан Билл ба Мелинда Гейтсийн сан болон Уэлком
Траст байгууллагууд Волбакиа бактеритай холбоотой судалгааны төсөлд 50 сая ам.долларын санхүүжилт олгож байгааг зарласан.
Билл ба Мелинда Гейтсийн сан 2003 онд аль хэдийнэ денге вакцины судалгаанд санхүүжилт хийсэн.
Энэхүү вакциныг Японы эмийн компани Takeda үйлдвэрлэдэг бөгөөд тус компани мөн Гейтсийн
сангаас хэдэн арван сая фунт стерлинг хүлээн авсан.
Гэхдээ зөвхөн Билл Гейтс биш; бусад байгууллагууд ч лабораторид өөрчлөлт оруулсан
шавьжтай холбоотой судалгааны төслүүдийг дэмждэг.
Жишээлбэл, Management Sciences for Health байгууллага 2022 онд дэлхийн улс орнууд Wolbachia хэмээх шинэ
патогенийг ашиглахын тулд хэр их төлбөр төлөхөд бэлэн байгааг тодорхойлох судалгаа явуулж байв.
Өөрийн мэдээллээр, Management Sciences for Health нь төрөл бүрийн байгууллага, их сургууль болон хувийн компаниудын дэмжлэгтэй.
Бусад нь: Билл ба Мелинда Гейтсийн сан эмийн болон биотехнологийн компани Pfizer Дэнгийн халуурыг эсэргүүцэх вакцин
үйлдвэрлэдэг Азийн эмийн компани Takeda олон улсын эрүүл мэндийн санаачилга Unitaid болон Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага
Шинэ Зеландын шинжлэх ухааны байгууллага Освальдо Круз сан (товчилсон FIOCRUZ) нь шумуулын үйлдвэрлэлийг дэмжиж буй
бөгөөд түүний олон төрлийн байгууллага, их сургуулиудтай байгуулсан гайхалтай харилцааны сүлжээг илчилж байна.
Анхаарал татахуйц жишээ нь: Дэлхийн банк Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага Нэгдсэн Үндэстний Хүүхдийн Сан,
товчилсон нэр нь ЮНИСЕФ Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага
Бразилд хурдан харахад лабораторид өөрчлөлт оруулсан шумуулуудтай холбоотой судалгааны төслүүд зорилгодоо хүрч
чадахгүй байгаа нь тодорхой хэдий ч зогсоогдоогүй байна.
Амжилтгүй байдал, халдварт өвчний тохиолдол буурахгүй байгаа хэдий ч тэрбум тэрбумын шинэ шумуулыг суллаж
байгаа нь асар их санхүүгийн зардал гаргаж, өвчлөл, нас баралт нэмэгдэхэд хүргэж байна.
Энэ эдийн засгийн загварын цаана юу байгаа вэ?
Ирээдүйд хүний эсрэг дайн дэгдээх зэвсэг болгон шумуулыг ашиглах ёстой юу?
Нэг дүгнэлт л үлдэж байна: шумуулыг сулласан орнуудын хүмүүс асар их хохирол амсаж байна.
2023 оны долдугаар сард Kla.TV-ийн үүсгэн байгуулагч Иво Сасек генийн өөрчлөлттэй шумуулыг дэлхий
даяар улам өргөнөөр суллаж байгааг анхааруулсан.
Бразилд болж буй өнөөгийн үйл явдлуудтай холбогдуулан Kla.TV тухайн үед тавьсан илтгэлээ дахин дамжуулж байна.
Дараах гайхалтай баримтуудыг сонсоорой, мөн зарим эхний гайхмаар шийдлүүдийг ч бас.