၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှစ၍ ဘရာဇီးနိုင်ငံသည် ၎င်း၏ သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး နိုင်ငံတစ်ဝန်း
ဒန်ဂျီဖီဗာ ကပ်ရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို ကြုံတွေ့နေရသည်။
ပြည်နယ်အများစုထိခိုက်ခံထားရပြီး၊ တိုင်းဒေသအချို့တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာထားသည်။
ဗြိတိသျှ နေ့စဉ်သတင်းစာ Financial Times သည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ယနေ့အထိ ကူးစက်မှု ၅.၅
သန်း မှတ်တမ်းတင်ထားကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
တုပ်ကွေးရောဂါသည် အပူချိန်မြင့်တက်ခြင်း၊ ကြွက်သားနာခြင်းနှင့် အတွင်းပိုင်း သွေးထွက်ခြင်းတို့ကို
ဖြစ်စေနိုင်ပြီး ယခုနှစ်တွင် သေဆုံးသူ ၃,၂၀၀ ကျော်ရှိပြီ ဖြစ်သည်။
၁၂၃၄၃၂၁ နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက သိရှိထားသလို၊ ဓာတ်ခွဲခန်းများတွင် ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲထားသော ပိုးမွှားများကို ကူးစက်ရောဂါများ
တိုက်ဖျက်ရန် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ နိုင်ငံအမျိုးမျိုး၊ အထူးသဖြင့် ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် ထုတ်လွှတ်လျက်ရှိသည်။
ပြီးခဲ့သည့်နှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ ကမ္ဘာ့ပိုးမွှားအစီအစဉ်သည် နောက် ၁၀ နှစ်အတွင်း ဘရာဇီးနိုင်ငံရှိ အမျိုးမျိုးသော
နေရာများတွင် မွေးမြူထားသော ပိုးမွှားဘီလျံပေါင်းများစွာကို ထုတ်လွှတ်ရန် စီမံကိန်းကြေညာခဲ့သည်။
အသုံးပြုထားသော သုတေသနနည်းလမ်းမှာ သဘာဝအတိုင်း တွေ့ရှိရသော Wolbachia ဘက်တီးရီးယားဖြင့် အာရှတိုက်တိုင်းမုဆိုးများကို
ကူးစက်ကာ ဒေသခံမုဆိုးအုပ်စုထဲသို့ ထုတ်လွှတ်ခြင်းဖြစ်သည်။
Wolbachia ဘက်တီးရီးယားကို ပိုးမွှားများမှ တစ်ဆင့် အခြားပိုးမွှားများသို့နှင့် နောက်ဆုံးတွင် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ
လူဦးရေသို့ ဒန်ဂွေ၊ ဇီကာနှင့် အခြားဗိုင်းရပ်စ်များကို ကူးစက်ပျံ့နှံ့ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။
ဘရာဇီးကျန်းမာရေးအာဏာပိုင်သည် ဘရာဇီးနိုင်ငံရှိ အဓိကမြို့ကြီးငါးမြို့တွင်
ဓာတ်ခွဲခန်းမွှားများကို ထုတ်လွှတ်စမ်းသပ်ပြီးဖြစ်သည်။
ဒါပေမယ့် ဒီထုတ်လွှင့်မှုရဲ့ အကျိုးဆက်တွေက ဘာတွေလဲ?
အနည်းဆုံးလောက်ပဲဖြစ်ဖြစ် လက်ရှိကိန်းဂဏန်းများက ဒင်ဂျီးဖီးယားရောဂါဖြစ်ပွားမှုအရေအတွက် မလျော့နည်းဘဲ
မှတ်တမ်းတင်အဆင့်အထိ တိုးလာကြောင်း ထင်ရှားစွာ ပြသနေသည်။
အတိတ်ကို ပြန်လည်ကြည့်လျှင် မျိုးဗီဇပြင်ဆင်ထားသော ပိုးမွှားများကို အသုံးပြု၍ ကူးစက်ရောဂါများကို ထိန်းချုပ်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည့်
ယခင် သုတေသနစီမံကိန်းများ မအောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ၂၀၁၃ နှင့် ၂၀၁၅ ကြားကာလအတွင်း ဗြိတိသျှ ဇီဝနည်းပညာကုမ္ပဏီ Oxitec သည် ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင်
မျိုးဗီဇပြင်ဆင်ထားသော ပိုးမွှား ၁၂ သန်းကျော်ကို ထုတ်လွှတ်ခဲ့သည်။
ဒီကွင်းဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှု၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဒန်ဂျီးဖျားရောဂါ ကူးစက်ပို့ဆောင်ရာတွင် အထူးတာဝန်ရှိသည့် Aedes
aegypti တိရစ္ဆာန်ပိုးမွှား၏ လူဦးရေကို ထိန်းချုပ်ရန် ဖြစ်သည်။
သို့သော် ၃၀ လအကြာတွင် ဒေသခံ ပိုးမွှားများ၏ ၆၀% အထိတွင်လည်း ဂီနက်စ်ပြောင်းလဲမှုများ တွေ့ရှိခဲ့သည်။
ဒါပဲမဟုတ်ပါဘူး၊ အစပိုင်းမှာ ရရှိခဲ့တဲ့ တိုင်ဂါမိုစကစ် လူဦးရေ လျော့ကျမှုဟာ ၁၈ လအကြာမှာ မူလအဆင့်ကို ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားပါပြီ။
သဘာဝပိုးနှင့် ဂျင်နီယိုမော်ဒစ်ဖိုက်ထားသော ပိုးများကြားတွင် ပေါင်းစပ်မှုဖြစ်ပေါ်ကာ ထုတ်လွှတ်မပြုမီကထက်
ပိုမိုခိုင်မာသော ပိုးအုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
ထို့အပြင် သုတေသနရလဒ်များအရ စမ်းသပ်မှုမတိုင်ခင်နှင့် စမ်းသပ်ပြီးနောက်တွင် ပိုးမွှားများသည် ကူးစက်ရောဂါများကို
တန်းတူအလားအလာဖြင့် သယ်ဆောင်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
ယခုထိ ပြုလုပ်ခဲ့သည့် စမ်းသပ်မှုများသည် ရည်မှန်းချက်ကို အပြည့်အဝ မရောက်ရှိနိုင်သေးပေမယ့် ဘရာဇီးရှိ
ပိုးမွှားစက်ရုံများမှ ထုတ်လုပ်မှုကို မရပ်တန့်သေးပါ။
ဤကိစ္စသည် သုတေသနပရောဂျက်များ၏ နောက်ကွယ်တွင် ဘယ်သူများ၏ အကျိုးစီးပွားများ ရှိနေပြီး ၎င်းတို့ကို ဘယ်သူက
ငွေကြေးထောက်ပံ့နေသည်ဆိုသည့် မေးခွန်းကို ထူထောင်စေသည်။
၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ပိုးမွှားအစီအစဉ်သည် ၎င်း၏ ဝက်ဘ်ဆိုဒ်တွင် Bill & Melinda Gates Foundation နှင့် Wellcome Trust မှ
Wolbachia ဘက်တီးရီးယားနှင့်ဆိုင်သော သုတေသနစီမံကိန်းများအတွက် ၅၀ သန်းဒေါ်လာ ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။
ဘီလ်နှင့် မယ်လင်ဒါ ဂိတ်စ် ဖောင်ဒေးရှင်းသည် ၂၀၀၃ ခုနှစ်အစောပိုင်းကတည်းက
ဒန်ဂွေးကာကွယ်ဆေးဆိုင်ရာ သုတေသနကို ငွေကြေးထောက်ပံ့ခဲ့သည်။
ဤကာကွယ်ဆေးကို ဂျပန်ဆေးဝါးကုမ္ပဏီ Takeda မှ ထုတ်လုပ်ထားပြီး၊ Gates Foundation မှလည်း သန်းပေါင်းများစွာ ပေါင်ငွေ လက်ခံရရှိထားသည်။
ဒါပေမယ့် Bill Gates တစ်ယောက်တည်းမဟုတ်ဘဲ အခြားအဖွဲ့အစည်းများကလည်း ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် ပြင်ဆင်ထားသော ပိုးမွှားများနှင့်
သက်ဆိုင်သော သုတေသနစီမံကိန်းများကို ထောက်ပံ့ကြသည်။
ဥပမာအားဖြင့် Management Sciences for Health အဖွဲ့အစည်းသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် Wolbachia ဟုခေါ်သော ရောဂါပိုးအသစ်ကို အသုံးပြုခွင့်ရရန်
ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ နိုင်ငံများက ဘယ်လောက်ငွေ ပေးဆောင်ရန် ဆန္ဒရှိကြောင်း သိရှိရန် သုတေသနတစ်ခုကို လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။
၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်အချက်အလက်အရ Management Sciences for Health ကို အဖွဲ့အစည်းမျိုးစုံ၊
တက္ကသိုလ်များနှင့် ပုဂ္ဂလိကကုမ္ပဏီများက ထောက်ပံ့ကူညီထားသည်။
အခြားအဖွဲ့အစည်းများအနက်တွင် – Bill & Melinda Gates ဖောင်ဒေးရှင်း၊ ဆေးဝါးနှင့် ဇီဝနည်းပညာ ကုမ္ပဏီ Pfizer၊ ဒန်ဂျီဖျားတိုက်ဖျက်ဆေးများ
ထုတ်လုပ်သည့် အာရှဆေးဝါး ကုမ္ပဏီ Takeda၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးအစီအစဉ် Unitaid
နှင့် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) တို့ ပါဝင်သည်။
ဘရာဇီးနိုင်ငံရှိ သိပ္ပံအဖွဲ့အစည်း Oswaldo Cruz Foundation (FIOCRUZ ဟု အတိုကောက်) သည် ပိုးမွှားထုတ်လုပ်မှုကို
မြှင့်တင်နေပြီး၊ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် တက္ကသိုလ်မျိုးစုံနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် အံ့ဩဖွယ် ဆက်ဆံရေးကွန်ယက်တစ်ခုကိုလည်း ဖော်ထုတ်ပြသသည်။
ထူးခြားစရာ ဥပမာများမှာ – ကမ္ဘာ့ဘဏ်၊ ကုလသမဂ္ဂ၊ ကုလသမဂ္ဂကလေးများရင်းနှီးမြှုပ်နှံရေးရင်းမြစ်
(UNICEF)၊ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့
ဘရာဇီးကို တစ်ကြည့်တည်းမှာပဲ သုတေသနဓာတ်ခွဲခန်းတွင် ပြင်ဆင်ထားသော ပိုးမွှားများ ပါဝင်သည့် စီမံကိန်းများကို ရည်မှန်းချက်
မပြည့်မီကြောင်း သိရှိနေသော်လည်း မရပ်ဆိုင်းသေးကြောင်း တွေ့ရသည်။
အောင်မြင်မှုမရှိသေးပေမယ့် ကူးစက်ရောဂါများတွင် ထင်ရှားစွာ လျော့နည်းမှု မတွေ့ရသေးပေမယ့်၊ ဘီလျံပေါင်းများစွာသော
ပိုးမွှားများကို ထပ်မံလွှတ်ပေးနေခြင်းကြောင့် ကြီးမားသော ငွေကြေးကုန်ကျစရိတ်များနှင့်
ရောဂါဖြစ်ပွားမှု၊ သေဆုံးမှုများ တိုးလာနေသည်။
ဒီ စီးပွားရေးမော်ဒယ်၏ နောက်ကွယ်မှာ ဘာရှိနေလဲ?
အနာဂတ်တွင် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် စစ်လက်နက်အဖြစ် ပိုးမွှားများကို အသုံးပြုသင့်ပါသလား။
တစ်ချက်သာ ကျန်ရှိနေသည်မှာ ပိုးမွှားများကို ထုတ်လွှတ်ထားသည့် နိုင်ငံများရှိ လူများသည်
အလွန်ကြီးမားသော ထိခိုက်နစ်နာမှုကို ခံစားနေရခြင်းဖြစ်သည်။
၁၂၃၄၃၂၁ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် Kla.TV တည်ထောင်သူ Ivo Sasek သည် မျိုးဗီဇပြင်ဆင်ထားသော ပိုးမွှားများကို
ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် ပိုမိုလွှတ်ပေးနေခြင်းအပေါ် သတိပေးခဲ့သည်။
ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် လက်ရှိဖြစ်ပွားနေသည့် အခြေအနေများကြောင့် Kla.TV သည် ထိုအချိန်က သူ၏ မိန့်ခွန်းကို ထပ်မံထုတ်လွှင့်နေပါသည်။
အောက်ပါ အံ့ဩဖွယ် အချက်များနှင့် အချို့သော စတင်အံ့ဩစရာ ဖြေရှင်းချက်များကို နားထောင်ပါ။