ብራዚል ካብ ወርሒ ጥቅምቲ 2023 ጀሚራ ኣብ ታሪኻ ብደረጃ ሃገር ዝዓበየ ወሰኽ ሰዓል ደንግ ኣመዝጊባ ኣላ።
ዳርጋ ኩለን ግዝኣታት ተሃስየን ኣብ ሓያሎ ዞባታት ድማ ኣዋጅ ህጹጽ እዋን ተኣዊጁ ኣሎ።
ብሪጣንያዊት መዓልታዊት ጋዜጣ “ፋይናንሻል ታይምስ” ብ2 ሰነ 2024 ኣብ ዘውጽኣቶ ጸብጻብ፡ ክሳብ ሕጂ 5.5 ሚልዮን መልከፍቲ ተመዝጊቡ ኣሎ።
ልዑል ሰዓል፡ ቃንዛ ጭዋዳታትን ውሽጣዊ ምፍሳስ ደምን ከስዕብ ዝኽእል ደንግ፡ ኣብዚ ዓመት ልዕሊ 3200 ሰባት ሞት ኣስዒቡ።
ተላባዒ ሕማማት ንምምካት ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ብፍላይ ድማ ኣብ ብራዚል ኣብ ላቦራቶሪ ዝተመሓየሹ ሓሳኹ ከም ዝለቐቑ ኣብ መላእ ዓለም ንዓመታት ይፍለጥ።
ፕሮግራም ሓሳኹ ዓለም ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ዝቕጽል ዓሰርተ ዓመታት ብቢልዮናት ዝቑጸሩ ዝሕረሱ ሓሳኹ ናብ ዝተፈላለየ ቦታታት ብራዚል ከም ዝለቅቕ ኣፍሊጡ ነይሩ።
እቲ ዝተጠቕመሉ ኣገባብ መጽናዕቲ፡ ንሓሳኹ ነብሪ ኤስያ ብተፈጥሮኣዊ ባክተርያ ወልባክያ ምልካፍን ናብቲ ተወለድቲ ዕስለ ሓሳኹ ምፍናው ዘጠቓልል እዩ።
ባክተርያ ወልባክያ፡ ንደንጉ፡ ዚካን ካልኦት ቫይረሳትን በቶም ሓሳኹ ናብ ካልኦት ሓሳኹ፡ ብሰንኪ እዚ ድማ ናብ ከባቢኡ ንዘሎ ህዝቢ ደቂ ሰባት ከይመሓላለፉ ንምክልኻል ዝተዳለወ እዩ።
በዓል መዚ ጥዕና ብራዚል ድሮ ኣብ ሓሙሽተ ዓበይቲ ከተማታት ብራዚል ናይ ላቦራቶሪ ሓሳኹ ምፍናው ፈቲኑ ኣሎ።
እቶም ሓሳኹ ምፍናው ግን እንታይ ሳዕቤን ነይርዎ?
እንተወሓደ እዚ ሕጂ ዘሎ ኣሃዛት ብንጹር ዘርእዮ፡ ረኽሲ ሰዓል ደጉ ምንካይ ከምዘይተራእየ፡ እንታይ ደኣ ክብረወሰን ዝሓዘ ወሰኽ ከምዘርኣየ ይሕብር።
ንድሕሪት ተመሊስና እንተርኢናዮ፡ ቅድሚ ሕጂ ብጀነቲካዊ ምትዕርራይ ዝተገብረሎም ሓሳኹ ዝመጹ ተላባዕቲ ሕማማት ንምምካት ዝተኻየዱ ፕሮጀክትታት መጽናዕቲ፡ እቲ ዝድለ ዕላማ ኣይበጽሑን።
ንኣብነት፡ ብሪጣንያዊ ኩባንያ ባዮቴክኖሎጂ ኦክሲቴክ፡ ካብ 2013 ክሳብ 2015 ኣብ ብራዚል ልዕሊ ዓሰርተው ክልተ ሚልዮን ጀነቲካዊ ምምሕያሽ ዝተገብረሎም ሓሳኹ ከምዝለቐቐ ይፍለጥ።
ዕላማ ናይዞም ፈተነታት፡ ብፍሉይ ንሕማም ረስኒ ንምትሕልላፍ ተሓታቲ ዝኾነ “Aedes aegypti” ዝበሃል ሓሳኹ ነብሪ ንምንካይ እዩ ነይሩ።
ይኹን እምበር ድሕሪ 30 ኣዋርሕ ክሳብ 60% ዝኾኑ ተወለድቲ ሓሳኹ ጀነቲካዊ ለውጢ ተረኺቡ።
ካብዚ ብተወሳኺ እቲ ዝድለ ዝነበረን ኣብ ፈለማ ዝተረኸበን ምንካይ ብዝሒ ሓሳኹ ነብሪ ድሕሪ 18 ኣዋርሕ መሊሱ ናብቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ደረጃ በፂሑ ኣሎ።
ኣብ መንጎ ተፈጥሮኣውን ብጀነቲካዊ ኣገባብ ዝተቐየሩን ሓሳኹ መስቀላዊ መንገዲ ተፈጢሩ፡ ውጽኢቱ ድማ ካብቲ ቅድሚ ምፍናው ዝነበረ ዝያዳ ድልዱል ቁጽሪ ሓሳኹ ረኺቡ።
ካብዚ ብተወሳኺ እቶም ሓሳኹ ቅድሚ እቲ ፈተነን ድሕሪን ፈተነ ብማዕረ ተሸከምቲ ተላባዒ ሕማማት ምዃኖም ውፅኢት መፅናዕቲ ኣረጋጊፁ እዩ።
ቅድሚ ሕጂ ዝተገብረ ፈተነታት ዕላማታቱ ንምዕዋት ፍጹም ኣይከኣለን፡ ኣብ ፋብሪካታት ብራዚል ግን ምፍራይ ሓሳኹ ደው ኣይበለን።
ስለዚ ብድሕሪ እቶም ፕሮጀክትታት ምርምር እንታይ ረብሓታት ኣለዉን ንኣተገባብርኦም መን ይምውልን ዝብል ሕቶ ይለዓል?
ድሮ ኣብ 2019፡ ፕሮግራም ሓሳኹ ዓለም፡ ቢል ኤንድ ሜሊንዳ ጌትስ ፋውንዴሽንን ዌልከም ትራስትን ነቲ ምስ ባክተርያ ወልባክያ ዝተኣሳሰር ፕሮጀክት መጽናዕቲ
ብ50 ሚልዮን ዶላር ይድግፍዎ ከምዘለዉ ኣብ መርበብ ሓበሬታኡ ኣውጺኡ ነይሩ።
ቢል ኤንድ ሜሊንዳ ጌትስ ፋውንዴሽን ኣብ 2003 ንድሕሪት ተመሊሱ ኣብ ክታበት ደንጊ ንዝግበር መጽናዕቲ መዊሉ ነይሩ።
ነዚ ክታበት ዘፍረየ ጃፓናዊ ኩባንያ መድሓኒት ታከዳ እውን ካብ ጌትስ ፋውንዴሽን ክልተ ኣሃዝ ሚልዮን ዝግመት ገንዘብ ተቐቢሉ።
ቢል ጌትስ ጥራይ ዘይኮነስ ካልኦት ትካላት እውን ኣብ ቤተ ፈተነ ምስ ዝተቐየሩ ጣንጡ ዝተኣሳሰሩ ፕሮጀክትታት ምርምር ይድግፉ።
ንኣብነት፡ ትካል ማኔጅመንት ሳይንስ ፎር ሄልዝ፡ ድሮ ኣብ 2022፡ ኣብ መላእ ዓለም ዝርከባ ሃገራት ነቲ ወልባክያ ዝበሃል ልብወለዳዊ ረኽሲ ንምጥቃም
እንታይ ገንዘብ ክኸፍላ ድልዋት ምዃነን ንምፍላጥ መጽናዕቲ ይሰርሕ ነይሩ።
ብመሰረት ናይ ባዕሉ ሓበሬታ ማኔጅመንት ሳይንስ ንጥዕና ብዝተፈላለዩ ትካላት፣ ዩኒቨርሲቲታትን ውልቀ ትካላትን ዝድገፍ እዩ።
ካብ ካልኦት፡ ብ: ቢል ኤንድ ሜሊንዳ ጌትስ ፋውንዴሽን ጉጅለ መድሃኒትን ባዮቴክኖሎጅን ፋይዘር ንደንጉ ንምምካት ክታበት ዘፍሪ ኤስያዊ ኩባንያ መድሃኒት
ታከዳ ዓለምለኻዊ ተበግሶ ጥዕና “ ዩኒታይድ » ከምኡ’ውን ውድብ ጥዕና ዓለም
እቲ ዘገርም መርበብ ዝምድናታት ምስ ዝተፈላለዩ ትካላትን ዩኒቨርሲቲታትን ኣብ ኦስዋልዶ ክሩዝ ፋውንዴሽን (ብሓጺሩ ፊዮክሩዝ) ዝተባህለ ብራዚላዊ ሳይንሳዊ ትካል ምርባሕ ሓሳኹ ዝድግፍ ርኡይ እዩ።
ኣብዚ ጽሑፍ እዚ እዞም ዝስዕቡ ክጥቀሱ ይግባእ፡ ባንኪ ዓለም ሕቡራት ሃገራት ትካል ህጻናት ሕቡራት ሃገራት፡ ብሓጺሩ ዩኒሴፍ ውድብ ጥዕና ዓለም
ኣብ ብራዚል እንተርኢናዮ፡ ኣብ ቤተ-ፈተነ ዝተቐየሩ ሓሳኹ ዝጥቀሙ ፕሮጀክትታት መጽናዕቲ ደው ከምዘይበሉ ይሕብር። ዋላ እኳ ዕላማኦም ከም ዝሰሓቱ እንተተፈልጠ።
ዋላ እኳ ዓወት እንተዘይተረኽበን ቁጽሪ ተላባዕቲ ሕማማት ብዓቢኡ እንተዘይነከየን፡ ብቢልዮናት ዝቑጸሩ ተወሳኺ ሓሳኹ ይለቐቑ፡ እዚ ድማ ዓቢ ፋይናንሳዊ ወጻኢታትን ምውሳኽ ሕማምን ሞትን የስዕብ።
ድሕሪ እዚ ቁጠባዊ ሞዴል እንታይ ኣሎ?
ሓሳኹ ኣብ መጻኢ ከም ኣጽዋር ውግእ ኣንጻር ደቂ ሰባት ክውዕል ኣለዎ ድዩ?
ሓደ መደምደምታ ገና ኣሎ፡ ኣብተን እቶም ሓሳኹ ዝተለቐቓ ሃገራት፡ ሰባት ብዓቢኡ ይሳቐዩ ኣለዉ።
ድሮ ኣብ ሓምለ 2023፡ “መስራቲ kla.tv” ኢቮ ሳሴክ፡ ምፍናው ጀነቲካዊ ለውጢ ዘለዎም ሓሳኹ ኣብ መላእ ዓለም እናወሰኸ ይኸይድ ከምዘሎ ኣጠንቂቑ ነይሩ።
ብሰንኪ እዋናዊ ፍጻመታት ብራዚል፡ “kla.tv” መደረኡ መሊሱ ይፍኖ ኣሎ።
እዞም ዝስዕቡ ዘገርሙ ሓቅታት ስምዑዎም፡ እንተኾነ ግን እቶም ቀዳሞት ዘገርሙ መፍትሒታት እውን ስምዑ።