1
00:00:00,384 --> 00:00:08,326
Ukusukela ngo-Okthobha ka-2023, iBrazil ibijongene nophupho-zifo
lwedengue olukhulu kakhulu kwilizwe lonke kwimbali yayo.

2
00:00:08,326 --> 00:00:14,188
Phantse zonke izizwe zichaphazelekile, kwaye
kubhengezwe imeko kaxakeka kwiingingqi ezininzi.

3
00:00:14,188 --> 00:00:20,711
Iphephandaba laseBritane elipapashwa yonke imihla, iFinancial
Times, linike ingxelo ngomhla wesi-2 kuJuni 2024, isithi

4
00:00:20,711 --> 00:00:24,935
kuye kwabhalwa izifo ezizizigidi ezi-5.5 ukuza kuthi ga ngoku.

5
00:00:24,935 --> 00:00:31,138
Ifiva ye-dengue, enokubangela ifiva ephezulu,
iintlungu zezihlunu nokopha kwangaphakathi, sele ibangele

6
00:00:31,138 --> 00:00:35,278
ukusweleka kwabantu abangaphezu kwama-3,200 kulo nyaka.

7
00:00:35,278 --> 00:00:42,154
Njengoko sele kusaziwa iminyaka, imiyane eguqulwe
ngokwemfuza iyakhutshwa kumazwe ahlukeneyo kwihlabathi

8
00:00:42,154 --> 00:00:46,670
jikelele, ingakumbi eBrazil, ukulwa izifo ezosulelayo.

9
00:00:46,670 --> 00:00:52,526
Kunyaka ophelileyo, iNkqubo yeHlabathi yokuLwa iNtshuna yeZizwe
eziManyeneyo yabhengeza izicwangciso zokukhulula

10
00:00:52,526 --> 00:00:58,685
izigidi ngezigidi zeentshuna ezifuyiweyo kwiindawo
ezahlukeneyo eBrazil kule minyaka ilishumi izayo.

11
00:00:58,685 --> 00:01:06,048
Indlela yophando esetyenzisiweyo iquka ukosulela iingcongconi
zekatala zase-Asiya ngebhaktheriya yeWolbachia efumaneka

12
00:01:06,048 --> 00:01:10,901
ngokwendalo, nokuzikhulula kuluntu lweengcongconi zalapha ekhaya.

13
00:01:10,901 --> 00:01:17,247
Ibhaktheriya iWolbachia yenzelwe ukuthintela i-dengue, iZika
nezinye iintsholongwane ekusuleleni ukusuka

14
00:01:17,247 --> 00:01:23,486
kwiingcongconi ukuya kwezinye iingcongconi,
kwaye ngenxa yoko, nakuluntu oluzingqongileyo.

15
00:01:23,486 --> 00:01:32,688
Igunya lezempilo laseBrazil sele lizamile ukukhululwa
kweengcongconi zaselebhu kwizixeko ezikhulu ezintlanu eBrazil.

16
00:01:32,688 --> 00:01:35,305
Kodwa zibe yintoni iziphumo zolu kukhululwa?

17
00:01:35,305 --> 00:01:40,551
Okungenani, amanani akhoyo ngoku abonisa ngokucacileyo ukuba
akukho nciphiso libe likho kwinani leziganeko

18
00:01:40,551 --> 00:01:46,395
zomkhuhlane we-dengue, kodwa endaweni yoko
kubekho ukunyuka okungazange kubonwe ngaphambili.

19
00:01:46,395 --> 00:01:52,458
Ukujonga emva kwiiprojekthi zophando ezidlulileyo kubonisa
ukuba iinzame zokulawula izifo ezosulelayo kusetyenziswa

20
00:01:52,458 --> 00:01:55,822
iingcongconi ezitshintshwe iimfuza aziphumelelanga.

21
00:01:55,822 --> 00:02:02,191
Umzekelo, inkampani yaseBritane yobuchwepheshe bezinto eziphilayo
i-Oxitec yakhulula iingcongconi ezingaphezu kwezigidi ezili-12

22
00:02:02,191 --> 00:02:06,240
ezitshintshwe imfuza eBrazil phakathi konyaka ka-2013 no-2015.

23
00:02:06,240 --> 00:02:11,750
Injongo yolu vavanyo lwasendle ngelo xesha
yayikukunciphisa inani lomhlukuzi we-tiger, i-Aedes

24
00:02:11,750 --> 00:02:15,667
aegypti, onyanzelekileyo ekusasazeni ifiva yedengue.

25
00:02:15,667 --> 00:02:23,760
Noko ke, emva kweenyanga ezingama-30, utshintsho
lwemfuza lufunyanwe nakwi-60% yezigcawu zalapha.

26
00:02:23,760 --> 00:02:29,427
Kodwa ayiphelelanga apho: ukuncipha okwakufuneka
kwenani lezithungu eziyingozi, okwaqala kwafunyanwa, kubuyele

27
00:02:29,427 --> 00:02:32,906
kwinqanaba lalo langaphambili emva kweenyanga ezili-18.

28
00:02:32,906 --> 00:02:37,517
Kwenzeke ukudibana kweengcongconi zendalo nezo zilungisiweyo
ngokwemfuza, nto leyo eyakhokelela ekubeni

29
00:02:37,517 --> 00:02:41,700
kubekho inani leengcongconi elomeleleyo
ngakumbi kunangaphambi kokukhululwa kwazo.

30
00:02:41,700 --> 00:02:46,825
Ukongeza, iziphumo zophando zibonise ukuba
iingcongconi zinamathuba alinganayo okuphatha

31
00:02:46,825 --> 00:02:49,950
izifo ezosulelayo phambi nasemva kovavanyo.

32
00:02:49,950 --> 00:02:54,777
Nangona iimvavanyo ezenziweyo ukuza kuthi ga ngoku
zingaphumelelanga kwaphela ekufezekiseni injongo yazo,

33
00:02:54,777 --> 00:02:58,167
imveliso kwiifektri zeengcongconi eBrazil ayikamiswa.

34
00:02:58,167 --> 00:03:05,409
Oku kuvusa umbuzo wokuba zeziphi iimfuno ezifihlakeleyo emva
kweeprojekthi zophando nokuba ngubani ozinika inkxaso-mali.

35
00:03:05,409 --> 00:03:12,086
Ngo-2019, iNkqubo yeHlabathi yokulwa iNtshuna yamemezela
kwiwebhusayithi yayo ukuba iBill & Melinda Gates

36
00:03:12,086 --> 00:03:21,162
Foundation kunye neWellcome Trust zazinikezela ngenkxaso-mali
eyi-$50 yezigidi kuphando olubandakanya ibhaktheriya iWolbachia.

37
00:03:21,162 --> 00:03:27,326
IBill & Melinda Gates Foundation yaxhasa ngemali
uphando lwesitofu sokugonya i-dengue kwasekuqaleni ngo-2003.

38
00:03:27,326 --> 00:03:36,378
Isiqholo senziwa yinkampani yamachiza yaseJapan iTakeda,
nayo efumene amashumi ezigidi zeeponti kwiGates Foundation.

39
00:03:36,378 --> 00:03:41,150
Kodwa ayinguye uBill Gates kuphela; neminye
imibutho nayo iyawuxhasa umsebenzi wophando

40
00:03:41,150 --> 00:03:44,420
obandakanya izinambuzane ezitshintshiweyo elebhu.

41
00:03:44,420 --> 00:03:51,231
Umzekelo, umbutho i-Management Sciences for Health wayesele
usebenza kuphando ngo-2022 ukuze kufunyaniswe ukuba

42
00:03:51,231 --> 00:03:59,737
ngawaphi amazwe kwihlabathi jikelele azimisele ukuhlawula ukuze
asebenzise intsholongwane entsha ebizwa ngokuba yi-Wolbachia.

43
00:03:59,737 --> 00:04:10,115
Ngokweenkcukacha zayo, i-Management Sciences for Health ixhaswa
yimibutho eyahlukeneyo, iiyunivesithi kunye neenkampani zabucala.

44
00:04:10,115 --> 00:04:19,167
Phakathi kwabanye: iBill & Melinda Gates Foundation inkampani
yamachiza ne-biotechnology iPfizer inkampani yamachiza yase-Asiya

45
00:04:19,167 --> 00:04:29,320
iTakeda, evelisa izitofu zokulwa ifiva yedengue iphulo lezempilo
lehlabathi iUnitaid kunye noMbutho wezeMpilo weHlabathi

46
00:04:29,320 --> 00:04:36,422
Ukujonga iziko lezenzululwazi laseBrazil i-Oswaldo Cruz
Foundation (ngamafutshane i-FIOCRUZ), eliqhuba phambili

47
00:04:36,422 --> 00:04:45,183
imveliso yeengcongconi, kukwatyhila uthungelwano olumangalisayo
lobudlelwane neentlobo ngeentlobo zemibutho neeyunivesithi.

48
00:04:45,183 --> 00:04:52,229
Imizekelo ebalulekileyo iquka: iBhanki yeHlabathi iZizwe
eziManyeneyo iNgxowa-mali yeZizwe eziManyeneyo yabaNtwana,

49
00:04:52,229 --> 00:04:57,877
okanye i-UNICEF ngokufutshane i-Oorgansize yezeMpilo yeHlabathi

50
00:04:57,877 --> 00:05:03,917
Njengoko kujongwe eBrazil, iiprojekthi zophando
ezibandakanya iingcongconi ezilungisiweyo elebhu azikayekiswa,

51
00:05:03,917 --> 00:05:07,633
nangona kusaziwa ukuba azikwazi ukufezekisa injongo yazo.

52
00:05:07,633 --> 00:05:14,773
Ngaphandle kokungaphumeleli nokungabikho kokuhla okubonakalayo
kwizifo ezosulelayo, kukhululwa iibhiliyoni

53
00:05:14,773 --> 00:05:23,100
ezingaphezulu zeengcongconi, nto leyo ebangela iindleko
ezinkulu zemali kunye nokwanda kokugula nokusweleka.

54
00:05:23,100 --> 00:05:25,795
Yintoni emva kwale modeli yezoqoqosho?

55
00:05:25,795 --> 00:05:30,891
Ingaba iingcongconi kufuneka zisetyenziswe
njengesixhobo sempi ngokuchasene noluntu kwixesha elizayo?

56
00:05:30,891 --> 00:05:38,531
Kusele nesiphelo esinye: abantu kumazwe apho
iingcongconi zikhutshwayo bayatsala umonakalo omkhulu kakhulu.

57
00:05:38,531 --> 00:05:44,210
NgoJulayi ka-2023, umseki we-Kla.TV u-Ivo Sasek
walumkisa malunga nokukhululwa okwandayo

58
00:05:44,210 --> 00:05:49,092
kwihlabathi jikelele kwezithungu ezilungisiweyo ngokwemfuza.

59
00:05:49,092 --> 00:05:54,965
Ngenxa yeziganeko zangoku eBrazil, i-Kla.TV
iphinda isasaza intetho yakhe yalelo xesha.

60
00:05:54,965 --> 00:05:59,597
Mamela ezi nyaniso zilandelayo ezimangalisayo,
kodwa kwakhona nezisombululo zokuqala ezimangalisayo.

