זינט אָקטאָבער 2023, דערלעבט בראַזיל דעם גרעסטן לאַנדסווייטן אויסברוך פֿון דענגע־פֿיבער אין איר געשיכטע.
כמעט אַלע שטאַטן זענען באַטראָפֿן, און אין עטלעכע געגנטן איז אַ נויטצושטאַנד דערקלערט געוואָרן.
די בריטישע טאָגצײַטונג "פֿײַנענשל טײַמס" האָט געמאָלדן דעם 2טן יוני 2024, אַז ביז הײַנט
זענען פֿאַרשריבן געוואָרן 5.5 מיליאָן אינפֿעקציעס.
דענגע־פֿיבער, וואָס קען גורם זײַן הויך פֿיבער, מוסקל־ווייטיק און אינערלעכע בלוט־פליסן, האָט
שוין דעם יאָר גורם געווען מער ווי 3,200 טויטן.
ווי מען ווייסט שוין יאָרן, ווערן מאָסקיטאָס, וואָס זענען מאָדיפיצירט געוואָרן אין לאַבאָראַטאָריעס,
אַרויסגעלאָזט אין פֿאַרשיידענע לענדער אַרום דער וועלט, בעיקר אין בראַזיל, צו באַקעמפן אינפֿעקציע־קראַנקייטן.
לעצט יאָר האָט די פֿאַראייניקטע נאַציעס וועלט־מאָסקיטאָ־פּראָגראַם אַנאָנסירט פּלענער צו
אַרויסלאָזן ביליאָנען געצוכטענע מאָסקיטאָס אין פֿאַרשיידענע ערטער אין בראַזיל איבער די קומענדיקע צען יאָר.
די גענוצטע פאָרשונג־מעטאָדע באַשטייט דערפון, אַז מען אינפֿעקטירט אזיאַטישע טיגער־מאָסקיטאָס מיטן נאַטירלעך
פֿאַראַנענעם וואָלבהאַקשיאַ־באַקטעריום און לאָזט זיי אַרויס אין אַ היימישע מאָסקיטאָ־פּאָפּולאַציע.
די וואָלבאַכּיאַ־באַקטעריע איז באַשטימט צו פאַרמיידן אַז דיענגע, זיקאַ און אַנדערע ווירוסן ווערן איבערגעטראָגן
דורך מאָסקיטאָס צו אַנדערע מאָסקיטאָס און דערנאָך צו דער אַרומיקער מענטשלעכער באַפעלקערונג.
די בראַזיליאַנישע געזונטהייט־אויטאָריטעט האָט שוין פּרובירט די אַרויסלאָזונג פֿון
לאַבאָראַטאָרישע מאָסקיטאָס אין פֿינף גרויסע שטעט אין בראַזיל.
אָבער וואָס זענען געווען די קאַנסעקווענצן פֿון דעם פֿרײַלאָזן?
לפּחות ווײַזן די הײַנטיקע ציפֿערן קלאָר, אַז עס איז נישט געווען קיין רעדוקציע אין דער צאָל פֿון
דענגע־פֿיבער־פֿאַלן, נאָר אַ רעקאָרד־העכערונג.
אַ בליק צוריק אין דער פאַרגאַנגענהייט ווייזט אַז פריערדיקע פאָרשונג־פּראָיעקטן, וואָס האָבן געצילט צו
קאָנטראָלירן אָנשטעקיקע קראַנקייטן מיט גענעטיש מאָדיפיצירטע מאָסקיטאָס, זענען נישט געווען מצליח.
למשל, צווישן 2013 און 2015 האָט די בריטישע ביאָטעכנאָלאָגיע־פֿירמע Oxitec אין בראַזיל אַרויסגעלאָזט
מער ווי 12 מיליאָן גענעטיש מאָדיפיצירטע מאָסקיטאָס.
דער ציל פֿון דעם פֿעלד־פּרוּוו אין יענער צײַט איז געווען צו באַגרענעצן די באַפעלקערונג פֿון דער
טיגער־מאָסקיטאָ, Aedes aegypti, וואָס איז באַזונדערס פֿאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר איבערטראָגן דענגע־פֿיבער.
אָבער, 30 חדשים שפּעטער, זענען גענעטישע ענדערונגען אויך דעטעקטירט געוואָרן בײַ ביז 60% פֿון די אָרטיקע מאָסקיטאָס.
אָבער דאָס איז נאָך נישט אַלץ: די געוואָלטע רעדוקציע אין דער באַפעלקערונג פֿון טיגער־מאָסקיטאָס, וואָס איז אָנהייב דערגרייכט
געוואָרן, איז נאָך 18 חדשים צוריקגעקומען צו איר פריערדיקן מדרגה.
אַ קרייַז צווישן די נאַטירלעכע און די גענעטיש מאָדיפיצירטע מאָסקיטאָס איז פּאַסירט, וואָס האָט געפֿירט צו אַ
שטאַרקער מאָסקיטאָ־באַפעלקערונג ווי איידער דער אַרויסלאָז.
דערצו האָבן פאָרשונג־רעזולטאַטן געוויזן אַז מאָסקיטאָס זענען גלייך מסתּמא צו טראָגן
אינפֿעקציע־קראַנקייטן איידער און נאָך דעם עקספּערימענט.
כאָטש די ביז איצט דורכגעפֿירטע עקספּערימענטן האָבן גאָר נישט מצליח געווען צו דערגרייכן זייער ציל, איז די פּראָדוקציע אין
די מאָסקיטאָ־פֿאַבריקן אין בראַזיל נישט אָפּגעשטעלט געוואָרן.
דאָס ברענגט די פֿראַגע, וואָס פֿאַר אינטערעסן ליגן הינטער די פאָרשונג־פּראָיעקטן און ווער פינאַנצירט זייער דורכפֿירונג.
אין 2019 האָט די וועלט־מאַשקע־פּראָגראַם געמאָלדן אויף איר וועבזײַטל, אַז די ביל און מעלינדאַ גייטס פֿונדאַציע און דער
וועלקאָם טראָסט שטעלן צו 50 מיליאָן דאָלאַר פֿינאַנצירונג פֿאַרן פֿאָרשונג־פּראָיעקט
וואָס האָט צו טאָן מיטן וואָלבאַכיאַ באַקטעריום.
די ביל און מעלינדה גייטס־פֿונדאַציע האָט שוין אין 2003 פֿינאַנצירט פֿאָרשונג וועגן דער דענגי־וואַקצין.
די וואַקצין ווערט פּראָדוצירט דורך די יאַפּאַנישע פֿאַרמאַסיוטישע פֿירמע טאַקעדה, וואָס האָט אויך באַקומען
צענדליקער מיליאָנען פּאַונד פֿון דער גייטס־פֿונדאַציע.
אָבער דאָס איז נישט נאָר ביל גייטס; אַנדערע אָרגאַניזאַציעס שטיצן אויך פאָרשונג־פּראָיעקטן מיט אינסעקטן
וואָס זענען מאָדיפיצירט געוואָרן אין דער לאַבאָראַטאָריע.
למשל, די אָרגאַניזאַציע "מאַנאַדזשמענט סײַענסעס פֿאָר העלט" האָט שוין אין 2022 געאַרבעט אויף אַ שטודיע, כּדי אויסצוגעפֿינען
וועלכע לענדער איבער דער וועלט זענען גרייט צו צאָלן כּדי צו ניצן דעם נײַעם פּאַטאָגען מיטן נאָמען וואָלבאַכיע.
לויט איר אייגענע אינפֿאָרמאַציע, Management Sciences for Health ווערט געשטיצט דורך פֿאַרשיידענע
אָרגאַניזאַציעס, אוניווערסיטעטן און פּריוואַטע פֿירמעס.
אונטער אַנדערע: די ביל און מעלינדה גייטס פֿונדאַציע די פֿאַרמאַסוטישע און ביאָטעכנאָלאָגישע פֿירמע פֿײַזער די אַזיאַטישע
פֿאַרמאַסוטישע פֿירמע טאַקעדה, וואָס פּראָדוצירט וואַקסינען צו באַקעמפן דענגע־פֿיבער די גלאבאַלע געזונטהייט־יניציאַטיוו
יוניטעד און די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע
אַ בליק אויף דער בראַזיליאַנישער וויסנשאַפֿטלעכער אינסטיטוציע "אָסוואַלדאָ קרוז פֿונדאַציע" (אין קורצן FIOCRUZ), וואָס
פּראָמאָווירט די פּראָדוקציע פֿון מאָסקיטאָס, אַנטפּלעקט אויך אַן אויסטערלישע נעץ פֿון באַציִונגען מיט אַ ברייטער
פֿאַרשיידנקייט פֿון אָרגאַניזאַציעס און אוניווערסיטעטן.
באַמערקנסווערטע ביישפּילן אַרײַננעמען: די וועלטבאַנק די פֿאַראייניקטע נאַציאָנען דער פֿאָנד פֿאַר
קינדער פֿון די פֿאַראייניקטע נאַציאָנען, אָדער קורץ יוניסעף די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע
ווי אַ בליק אויף בראַזיל ווייזט, פאָרשונג־פּראָיעקטן מיט מאָסקיטאָס וואָס זענען מאָדיפיצירט געוואָרן אין דער
לאַבאָראַטאָריע זענען נישט אָפּגעשטעלט געוואָרן, כאָטש עס איז באַוווּסט אַז זיי ניט דערגרייכן זייער ציל.
טראָץ דעם מאַנגל אין הצלחה און דעם ניט־זעכבאַרן אַראָפּגאַנג אין אָנשטעקיקע קראַנקייטן, ווערן ביליאָנען מער
מאָסקיטאָס אַרויסגעלאָזט, וואָס פֿירט צו ריזיקע פינאַנציעלע קאָסטן און אַ העכערונג אין קראַנקייטן און טויטן.
וואָס ליגט הינטער דעם עקאָנאָמישן מאָדעל?
זאָלן מאָסקיטאָס אין דער צוקונפֿט גענוצט ווערן ווי אַ קריגס־וואָפן קעגן דער מענטשלעכקייט?
איין מסקנא בלײַבט: די מענטשן אין די לענדער, וווּ די מאָסקיטאָס ווערן אַרויסגעלאָזט, ליידן גרויסן שאָדן.
צוריק אין יולי 2023, האָט דער גרינדער פֿון Kla.TV, איוואָ סאַסעק, געווארנט וועגן דער וואַקסנדיקער
גלאבאלער פֿרײַלאָזונג פֿון גענעטיש מאָדיפיצירטע מאָסקיטאָס.
צוליב די הײַנטיקע געשעענישן אין בראַזיל, טראַנסמיטירט קלאַ.טיווי ווידער זײַן רייד פֿון יענער צײַט.
הערט צו די פאלגנדיקע אויסערגעוויינלעכע פאקטן, און אויך צו עטלעכע ערשטע איבערראַשנדיקע לייזונגען.