Məktəb dərslikləri bizə bildirir ki, çiçək xəstəliyi ilk dəfə məğlub edilib, ardınca təhlükəsiz və effektiv peyvəndlər
sayəsində bir xəstəlik digərinin arxasınca aradan qaldırılıb.
Amma bu həqiqətən doğrudurmu?
Bu sual universitet müəllimi, radioloq və tibb tarixçisi Dr Gerd Reuther tərəfindən araşdırılır.
Dr Reuther uzun müddətdir dərman sənayesinin hakim olduğu tibbə yönəlik tənqidləri ilə tanınır və bunu Spiegel-in bestselleri
"Der betrogene Patient" (Aldanmış Xəstə) kitabında da ifadə edib.
Lekturasında Dr Gerd Reuter xırda çiçəklənmə əleyhinə məcburi peyvəndin əhali üzərində yaratdığı nəticələri
göstərmək üçün xırda çiçəklənmə əleyhinə peyvənd nümunəsini və tibbi tarix mənbələrini istifadə edir.
Dr. Reuther-ə görə, çiçək zərərsiz bir xəstəlik idi, lakin çiçəyə qarşı peyvənd on minlərlə ölümə səbəb oldu.
Vaksinlə, deyəsən, çiçək xəstəliyinin ölümü gəldi.
Dr Reutherə görə, 300 illik peyvənd tarixi sağlamlığa qarşı tək bir cinayətlə bərabər tutul bilər.
Gəlin özünüz eşidin Dr. Reuterin peyvəndlər, xüsusən də çiçək peyvəndi haqqında nə dediyini.
Mühazirə MWGFD simpoziumunun "Vaksin təsdiqi, peyvəndləmə tövsiyələri, məcburi peyvəndləmə – məlumatlar
kifayətdirmi?" mövzusunun bir hissəsi kimi verildi.
Dr Ronald Weikl: Zəhmət olmasa, həzz alın. İndi isə hörmətli həmkarımız Dr Gerd Reutherin "Vaksinlər – uğur hekayəsi?"
adlı, şübhəsiz ki, son dərəcə əyləncəli təqdimatına qatılın.
Dr Gerd Reuther: Bəli, əziz René, çox sağ ol, əziz qonaqlar.
Covid-19 peyvəndləri, əslində peyvənd olmayanlar, tibb tarixindəki ilk sağlamlıq cinayəti deyildi.
Əslində, peyvəndləmə tarixinin 300 ili böyük bir sağlamlıq cinayətidir, lakin vaxt
məhdudiyyəti səbəbindən yalnız bir peyvənddən danışacağam.
Lakin bu, peyvəndləmə tarixinin 200 ilidir, çünki ilk 200 il yalnız çiçək peyvəndinə həsr olunmuşdu.
Və bu çiçək əleyhinə peyvənd proqramı məhz hazırkı Covid-19 proqramı kimi həyata keçirildi.
Bu məcburetmə, cəza tədbirləri və böyük məbləğdə pul haqqında idi, bəzi hallarda bu günkü məbləğdən belə çox pul.
Və bu, heç bir sübutu olmayan bir iş görmək barədə idi.
Və zərər ört-basdır edilib.
Bəziləri deyə bilər, çiçək xəstəliyi ilə Covid həqiqətən müqayisə oluna bilərmi?
Kovid, sadəcə qrip idi.
Amma çiçək həqiqətən dəhşətli bir xəstəlik idi.
Mən sizin üçün bu bir şəkli özümlə gətirmişəm, onu dəfələrlə görəcəksiniz.
Maraqlıdır ki, internetdə və kitablarda həmişə eyni çiçək xəstəliyi şəkillərini görürsən.
Fotografiya və kino dövründə çiçək xəstələrinin sayı o qədər çox deyildi ki, davamlı olaraq yeni xəstələr gətirə biləsən.
Lakin hələ 19-cu əsrdə bir karikaturist cəsarət edib göstərdi ki, çiçək əslində elə də
dəhşətli xəstəlik deyil və mütləq Coviddən pis deyil.
Sadəcə onlar dəhşətli görünürlər.
Beləliklə, o burada, deyəsən, bir marketinq hiyləsi kimi, buradakı öküz və eşşək
mindiyən həkimlər üçün və, deyəsən, bir təşviq kimi
Vaksinlər insanları qorxutmaq məqsədilə çiçək xəstəliyinə yoluxmuş nimfayla birlikdə daşınır.
Və sağ tərəfdə uşaqların nə etdiyini görə bilərsiniz.
Uşaqlar qaçırlar.
Amma sənə bu qorxu ssenarisi lazımdır, elə indi Coviddən sonra hər küçə küncündə uzanacaq cəsədlərə ehtiyacın olduğu kimi.
Beləliklə, burada bu çuxurlu nimfanı göstərdilər.
Və qorxu həmişə bu işin mərkəzi hissəsi olub.
Amma bu da çiçək xəstəliyində də əsaslı deyildi.
Niyə? Çiçək xəstəliyinin ən azı min ildir mövcud olduğu bilinir, yəqin ki, minilliklər boyu mövcud olub.
Qərbdə də mövcud idi, lakin zərərsiz uşaq xəstəliyi olduğu üçün heç müzakirə mövzusu belə deyildi.
Və burada İngiltərədən bəzi statistikaları gətirmişəm.
Və gördüyünüz kimi, təxminən 1630-da başlayır.
Bu, yəqin ki, çiçək xəstəliyinə yoluxmuş bir yetkinin sənədləşdirilmiş ilk halıdır.
O vaxta qədər yalnız yetkinlərin çiçək xəstəliyinə yoluxması ilə bağlı şübhəli maraqlı hallar var idi.
Bu yalnız 17-ci əsrin ikinci yarısında başladı.
Və hər şeydən əvvəl, çiçək fəlakəti 18-ci əsrdə baş vermişdi, o vaxt artıq peyvəndlər mövcud idi.
Çünki bundan əvvəl, yenidən baxsanız, Londonda hər il çiçək xəstəliyindən yüz nəfərdən az ölüm olurdu.
Çoxları çox pis sosial şəraitdə yaşamışdır.
Və yalnız 18-ci əsrdə çiçək xəstəliyinin yüz minlərlə ölümlü halı oldu.
Gəlin sadəcə Covid haqqında düşünək.
2020-ci ildə insanlar ölmədi, amma yalnız peyvəndlər başlandıqdan sonra.
Və burada, bəlkə də, ilk ipucu var.
Bunun digər sosial inkişaflarla əlaqəsi ola bilərmi?
Bəli, çiçək xəstəliyi Avropa üçün yalnız Üçüncü Onillik Müharibədən sonra
Kontrreformasiya möhkəmləndikdə fəlakətə çevrildi.
Bir çox kitab hələ də, və bu mətnlər təkrar-təkrar diqqətlə köçürülür, xırdaxəstə xəstələrinin irindən peyvənd
olunmanın qədim xalq təbabəti ənənəsi olduğunu bildirir.
Çinlilər, hindlilər və afrikalılar bunu artıq ediblər, buna görə də peyvənd olunmaq dünyada ən təbii şeydir.
Əgər faktlara baxsanız, bu heç də doğru deyil.
1700-cü ildən əvvəl heç kimin pusu başqa bir insanın bədəninə kəsdiyini göstərən heç bir sənəd yoxdur.
Vaksinasyonlar ilk dəfə təxminən 1700-cü ildə Konstantinopolda iki yunan falçı tərəfindən sənədləşdirilib.
Qısa müddət sonra orada da çiçək epidemiyaları baş qaldırdı.
Və 1713-cü ildə belə peyvəndlər barədə yunan həkim tərəfindən ilk hesabat verildi.
Amma bu köhnə xalq təbabəti ənənəsi deyil.
Və bu da çiçək xəstəliyinin tarixində köhnə qadın əfsanəsidir ki, burada bu qadın, Leydi Wortley Montagu,
faydalı çiçək peyvəndini ilk dəfə tətbiq edən şəxsdir.
O, bunu Konstantinopolda gördü və sonra 1721-ci ildən etibarən Qərbi Avropada peyvənd lobbiçisi kimi fəaliyyət göstərdi.
Və bu əsasən yuxarı təbəqə arasında yayılıb.
Amma hətta o vaxt da sağlam insanlar bu peyvəndlər nəticəsində ölürdülər.
Və xüsusilə aparıcı sosial çevrələrdə.
Vaksin tərəfdarları arasında belə ən azı 2% ölüm nisbəti qəbul edilir.
Heç kəs onun həqiqətən nə qədər yüksək olduğunu bilmir.
Amma əslində xanım Wortley Montagu-nu hekayədən çıxara bilərsiniz, çünki o, əslində heç bir rol oynamamışdı.
Vaksinasyona lobbiçilik etməyə başladığından on il keçəndən sonra İngiltərədə 1 000-dən çox insan peyvəndlənməmişdi.
Daha vacib isə müəyyən Abbe Conti idi, onun haqqında tarixdə çox az şey öyrənirsiniz.
Bu peyvəndlərin güclü tərəfdarı olan bir yezuiti.
Və peyvəndləmələrin hər halda sürət qazanmasının səbəbi çox pulun olması idi.
Məsələn, belə bir nümunə var.
Bir ingilis həkim rus çarı II Yekaterinaya və onun uşaqlarına peyvənd etmək üçün çağırıldı.
Və bu fəaliyyət üçün, deyək ki, beş dəqiqə vaxt sərf etdi və ona 10 000 funt sterlinq ödənildi.
Bugünkü məzənnə ilə bu təxminən bir milyon avrodur.
Həyat boyu ildə 500 funt sterlinq məbləğində pensiya və baron titulu.
O və onun nəsilləri ömürlük təminatlı idilər.
Bu gün qarajlarda nisbətən az sayda peyvənd olunmuş Porsche var.
1721-ci ildə bu qaranlıq çiçək irinindən aparılan peyvəndləmə vasitəsilə
Hovuza çırpıldı.
İddia olunur ki, çiçək xəstəliyinin halları gəmi vasitəsilə ABŞ-a gətirilib.
Və bir din xadimi ilə bir həkim sonra əhaliyi peyvəndləməklə qorumağın vacib olduğunu israr etdilər.
Və bu qiymətləndirmə, onların həmin vaxt apardığı, həmçinin ilk tibbi statistika hesab olunur.
Çiçək xəstəliyinin ölüm faizi 15%-dən 2,5%-ə endirilmiş olardı. Bir uğurdur.
Lakin insanların nəzərə almadığı odur ki, bu, fanatik puritan cənab Kotton Mather
tərəfindən aparılmış düzgün bir tədqiqat deyildi.
Qruplar heç cür müqayisə olunası deyildi. Təsadüfi paylanma yox idi.
Vaksin olunmuşlar və olunmamışlar açıq-aydın çox fərqli qruplar idilər.
Və uğur da məhdud olmalı idi, çünki cənab Kotton Mather bu peyvənd kampaniyası zamanı 14 gün öz evində gizlənməli
olmuşdu, çünki arvadı qorxurdu ki, əks halda onu linç edərlər.
Beləliklə, ciddi sağlamlıq hadisələri və ölümlər olmuş olmalıdır.
Cənab Cotton Mather də orada cadugər məhkəmələri aparmışdı, arada.
Bəli. Və Avropada da uğur baxımından işlər yaxşı görünmürdü.
Əgər buraya baxsanız, bunlar Kopenhagendən götürülmüş illik çiçək ölüm nisbətini göstərən statistikadır.
Və burada peyvənd xəstəxanasının açıldığı və yenidən bağlandığı yer işarələnib.
Rəqəmlərdə heç nə dəyişdiyini göstərən heç nə görmək olmaz.
Uğur da bu qədər.
Və əgər sən Kopenhagendə və başqa yerlərdə daxil olmamısansa, demək olar ki, Boston-da da baş verməyib.
Və tibb tarixi haqqında bir çox kitabda qeyd olunmayan başqa bir məqam da odur ki, 1729-cu ildə, Leydi Vedly Montagu
bu işi təşviq etdikdən səkkiz il sonra, Britaniya Parlamenti artıq inokulyasiyaları qadağan etmişdi.
Və onlar yenidən 1743-cü ilə qədər icra edilmədi.
Vyanada Maria Terezanın şəxsi həkimi o vaxt çox ağıllı bir açıqlama vermişdi: aristokratlar və
varlı insanlar adətən çiçək xəstəliyindən ölürlər.
Müalicə olunmamış koloniya müalicə olmadan yaşayır.
Bu da göstərir ki, çiçək əslində ciddi xəstəlik deyildi.
Yalnız bu peyvəndləşdirmə forması sayəsində çiçək ciddi xəstəliyə çevrildi.
Və bu tarixə təsir edib.
Çiçək deyil, vaksiniyadır.
Burada sizə iki görkəmli ölümü göstərəcəyəm.
Solda XV Lüdvik; sağda Bavariyanın sonuncu Vitelsbah.
Onun nəsli, iddia edilən çiçək xəstəliyindən ölümü ilə kəsildi – Maksimilian III Yosef.
Hər ikisinin çiçək xəstəliyindən öldüyü deyilir, biri 64 yaşında, digəri isə 50 yaşında.
Və hər ikisinin ortaq cəhəti ondan ibarət idi ki, onlar çox sevilən hökmdarlar idilər.
İnsanlar onların hökmranlığı altında firavan yaşadı.
Biz əminik ki, XV Lüdovik 64 yaşında çiçək xəstəliyinə tutulmuş ola bilməzdi, çünki uşaqlıqda artıq bu
xəstəlikdən keçmişdi və çiçək ömürlük immunitet yaradır.
Louis XV 64 yaşında özünə baxdı və dedi: "Əgər uşaqlıqda çiçək xəstəliyi keçirdiyimi
bilməsəydim, deyərdim ki, çiçək xəstəliyi keçirmişəm."
O sağ qalmadı. Yəqin ki, çiçək əleyhinə peyvənd idi.
Max III Yosef ittiham olunur ki, o, öz xalqının peyvənd olunmasını əmr edib, amma özü həmişə bundan imtina edib.
50 yaşında mükəmməl sağlamlıqda çiçək xəstəliyindən ölməyin mümkün olduğuna şübhə etmək olar.
Və başqa bir çoxu da var.
Vyananın iki Habsburq imperatoru da çiçək xəstəliyindən vəfat etdilər.
Və bizi düşünməyə vadar edəcək bir neçə məqam var.
Ölən zadəganlar çox yüksək həyat səviyyəsinə malik idilər.
Amma çiçək əslində kasıb məhəllələrin, kasıbların xəstəliyi idi.
Bu necə ola bilər?
Və bu həmişə uşaqlıq xəstəliyi idi.
Niyə sağlamlıqları mükəmməl olan qoca insanlar çiçək xəstəliyinə yoluxa bilərlər?
O vaxt demək olar ki, heç bir digər həkim yetkinlərdə çiçək xəstəliyini görməmişdi.
Və daha da vacib olan odur ki, hər kəs bilir ki, çiçək xəstəliyi son dərəcə yoluxucudur.
Amma hökmdarlar və digər zadəganlar öldükdən sonra çiçək xəstəliyinin daha çox halı və daha çox ölümü baş vermədi.
Onlar yoluxucu deyildilər və açıq-aydın başqalarına yoluxmamışdılar.
Amma onların ortaq olduğu başqa bir şey də var.
Bütün hökmdarlar Kilsəni öz düşməni sayırdılar.
Onlar kilsəni vergi güzəştindən məhrum etmək istəyirdilər.
Bu onun ölümündən sonra baş vermədi.
Və bu hadisələrə dair başqa bir şahidim var.
Bu, o dövrdə yaşamış rahib Abraham A. Santa Claradır.
Onun əsl adı Johann Ulrich Megerle idi.
Və hətta o vaxt da o demişdi ki, Medi Corum cənablarının imtiyazı cəzasız öldürmək hüququ idi.
Beləliklə, Ceyms Bond insan tarixində öldürmək lisenziyası verilən ilk şəxs deyildi; əslində, cənab
Megerle-nin dediyi kimi, bu təcrübə tibbi peşənin yaranması ilə birlikdə 13-cü əsrdə tətbiq olunmuşdu.
Bütün bunların şişirdildiyinə inananlar, çünki peyvənd elə də pis ola bilməz, deyə düşünənlər üçün mən Hervé
Bovinin peyvənd tarixi haqqında kitabından bir sitat gətirmişəm.
O, Luvendə emiritus professorudur.
Və o, peyvəndlənmənin qızğın tərəfdarıdır.
Həmçinin Pasteur İnstitutu ilə əlaqədardır.
Və o, 2011-ci il tarixli kitabında yazır ki, 1721-ci ildən başlayaraq Suttonun metodunun tətbiqinə qədər
Avropada tətbiq olunan inokulyasiya çox təhlükəli idi.
Bu şübhəsiz dözülə biləcək həddin sonunda idi.
Beləliklə, o, həmçinin dolayı yolla kifayət qədər aydın şəkildə bildirir ki, bu peyvəndlər potensial qətl silahı da ola bilərdi.
Və əgər insanlar bu cənabın sözünə qulaq assaydılar, bunların heç biri zəruri olmazdı.
Daniel Sutton akademik həkim deyildi, lakin bacarıqlı cərrah idi. O, cərrahlar ailəsindən gəlirdi.
O, 1750-ci ildən etibarən peyvəndləmə aparırdı, lakin yeni bir üsuldan istifadə edirdi.
Və üstəlik, bu prosesdə çoxlu pul qazandı.
Vaksinanın qiyməti adi vətəndaşlar üçün 10 funt sterlinq, varlı insanlar üçün isə 25 funt sterlinq idi.
O, gündə təxminən 500-dən 1000-ə qədər edirdi.
O vaxtlar müstəqil ev 500 funt sterlinqə başa gəlirdi. Bu o deməkdir ki, o, bu yolla
bir gündə bir neçə müstəqil ev qazanırdı.
Buna baxmayaraq, o, həyatının sonunda "Mən tək bir xəstəni belə itirməmişəm" dediyi üçün hörmət qazanıb.
Birincisi, o, əlavə zəhərli tədbirlər görməkdən çəkindi. Vaksin tarixində bu tez-tez unudulur, elə
vaksinlərdəki adjuvantlar da çox vaxt üstündən keçilir.
Çünki o vaxtlar peyvənd olunanda rəsmi tibb sənə adala, antimoni, cıva və digər dadlı zəhərli maddələr də verirdi.
O, bunların heç birini etmədi.
O, ona sadəcə peyvənd vurdu və təmiz hava istisna olmaqla başqa heç nə demədi.
Amma o hər şeydən əvvəl bir iş gördü. Və əgər insanlar cənab Sutton-a qulaq
assaydılar, Covid peyvənd fəlakəti də baş verməzdi.
O, sadə bir təcrübə apardı.
Bir dəfə o, sadəcə irini dərinin altına kəsmişdi, qan çıxarmadan.
Bir dəfə o dərini kəsib, bu irini dərialtı piy toxumasına vurdu, sonra isə nə olacağını görmək üçün irini əzələlərə vurdu.
Və o kəşf etdi ki, hədəf hadisə dəridə peyvənd püstülləridir, yəni bu inokulyasiyadan sonra
yaranan kiçik çiçək xəstəliyinin zərərsiz formasıdır.
Bu yalnız dərini aşıladıqda baş verdi,皮altı piy toxuması və ya əzələlərdə deyil.
Niyə?
Əslində bu kifayət qədər aydındır.
Çünki immun sistemimiz dərialtı şəkildə işləyir.
Daha dərinə qoyduğumuz hər şey fəlakətdir.
Təəssüf ki, tibb cənab Suttonun dövründən bəri 250 ildir ki, bunu dərk edə bilməyib.
Təəssüf ki, onun "İnokulyator" əsəri yalnız 1796-cı ildə nəşr olundu, o vaxt Jennerin peyvəndi artıq start mövqeyində idi.
Amma Sutton bizə öyrətdi ki, əgər peyvəndlərlə ona nəsə öyrətmək istəyirsinizsə, immunitet sistemimiz
yalnız dəri və selikli qişalar vasitəsilə işləyir.
Bu bir təkamül mexanizmidir. Lakin nəsə toxuma daha dərin yerə vurulduqda bu baş vermir.
Yalnız dəri, burun, boğaz, ağciyərlər və həzm sistemi immun sisteminin yaddaşına təsir göstərə bilər.
Başqa hər şey xəsarətlə nəticələnə bilən bədənə zərərdir.
Bu, Suttonun böyük uğuru olardı.
Amma cənab Jenner gəldi.
Cənab Jenner də, ilk deyil, ondan əvvəlki digər həkimlərlə birlikdə, südçü qadınlarda çiçək çapıqlarının
olmamasına səbəb olmuş zərərsiz inəkçiçəyi xəstəliyinin
amma gözəl ağ dərilərini qoruyub saxlayıblar, vaksinasiya üçün istifadə edildikdə insan
çiçək irinəsinin yaxşı əvəzedicisi ola bilərlər.
Amma südçülər əslində yalnız təzə, pasterizə olunmamış inək südü içdikləri üçün sağlam qalır və gözəl dəriyə sahib
olurdular. Bunun inəkçiçəyi ilə heç bir əlaqəsi yox idi.
Niyə? Çünki onlar son dərəcə nadir idilər.
Jenner özü heç vaxt peyvəndinin effektivliyinə dair sübut təqdim etməyib və əxlaqa zidd təcrübələr aparıb.
Məsələn, o, bağbanının oğlunu bu inəkçiçəyi peyvəzi ilə peyvəndləmiş və uşağı çiçək
xəstəliyinə məruz qoymuşdu ki, görsün nə olacaq.
Və o, oğlunu peyvənd etdirməkdən də çəkinmədi. Adətən bunun haqqında da oxumur.
Oğluna bu peyvənddən sonra zehni əlillik yaranıb və o, 21 yaşında vəfat edib.
Bu Jenner, peyvənd qəhrəmanıdır.
Bir neçə il əvvəl cənab Jennerin o vaxt göndərdiyi köhnə borular da araşdırılmışdı.
Orada heç bir inək çiçəyi yox idi.
Orada at çiçəyinin virusu vardı, ya da bəlkə sadəcə quru bir şey, dünyanın hər yerinə
göndərilmiş, şübhəsiz ki, heç bir fayda verməyəcək bir şey.
Və Jennerin tətbiqindən sonra İngiltərədə mövcud olan bir neçə statistika sizə burada sol tərəfdə göstərir ki,
bunlar İngiltərədə çiçək xəstəliyindən ölüm halları idi.
Bizdə artıq 1853-cü ildən bəri məcburi peyvəndləmə tətbiq olunurdu.
14 000, 20 000 və sonra 44 000 çiçək ölümünə səbəb olan bir epidemiya.
İnsanlar tədricən başa düşdülər ki, əslində peyvənd çiçək xəstəliyindən ölümə səbəb olur.
Və sonra, deyəsən, bu təcrübəni aparan bir şəhər var idi. Onu burada görə bilərsiniz. Bu, Lester şəhəridir.
Mən yenə geri qayıdıram.
Leicester şəhəri şəhər şurası vasitəsilə sadəcə olaraq bildirib ki, məcburi peyvəndləmə artıq
şəhər sərhədləri daxilində tətbiq edilməyəcək.
Artıq məcburi peyvənd tətbiq edilmir.
Və Leicester şəhəri məcburi peyvəndləmə tətbiq olunan digər şəhərlərlə müqayisədə çiçək xəstəlikləri
hallarının və çiçəkdən ölüm hallarının ən az olduğu şəhər idi.
Bu, həmçinin 19-cu əsrin sonu və 20-ci əsrin əvvəllərindəki hadisələrin gedişində də aydın idi.
Burada siz çiçək xəstəliyindən ölüm hallarının sayını və çiçək əleyhinə peyvənd nəticəsində
baş verən ölüm hallarının sayını görə bilərsiniz.
Əyrilər əslində eyni hündürlüyə malik dəyərləri göstərir.
Bu o deməkdir ki, peyvəndlənmənin ən qızğın tərəfdarları belə onun ölüm hallarını azaltdığını iddia edə bilməzlər.
Amma təkcə ölümlər yox idi; həm də ağır əlilliklər var idi.
Çiçək əleyhinə peyvəndin modifikasiyaları zamanı meninqit baş verib.
1924-cü ildə Praqada bir patoloq otopsiya zamanı ilk dəfə aydın əlaqəni müəyyən etdi.
Görə bilərsiniz ki, bu nə qədər vaxt aparır. Beləliklə, 125 il. Peyvəndləmə tətbiq olunduqdan 25 il sonra.
İlk dəfə müəyyən edildi ki, bütün bunlar meninqitə səbəb olur.
Əlbəttə ki, bu əvvəllər də baş verib.
Və 1953-cü ildə Karlsruhedə peyvənd zədəsinin tanınması üçün başqa bir insan ömrü, yəni bir nəsil, yəni 30 il lazım gəldi.
O vaxta qədər, peyvəndlər 250 ildir aparılmasına baxmayaraq, rəsmi peyvənd zədələnməsi hesabatı olmayıb.
Almaniya Federativ Respublikasında isə çiçək xəstəliyinin daha yeni halları qeydə alınmasa da, 1949–1979-cu illər arasında çiçək
xəstəliyinin 7 təsdiqlənmiş halı, RKI və Paul Ehrlich İnstitutu tərəfindən tanınan 360 peyvəndlə əlaqəli
ölüm və ən azı 984 daimi zədələnmə halı qeydə alınıb.
Və buna görə də çiçək xəstəliyi 1979-cu ildə tamamilə aradan qaldırılmış hesab edilməli idi, çünki yalnız o zaman
çiçək əleyhinə peyvənd mərhələli şəkildə ləğv oluna bilərdi.
Əks halda, çiçək əleyhinə peyvəndləmə davam etməli olardı.
Amma bu mümkün deyildi.
Və mən Amerikan həkimindən, peyvənd tərəfdarı və ABŞ Ordusunun profilaktik tibb üzrə tibbi direktoru
olmuş bir şəxsin sitatı ilə yekunlaşdırmaq istərdim.
1940-cı ildə, peyvəndləmə tarixinin təxminən 250 ili keçdikdən sonra, o dedi ki, həm aktiv, həm də passiv
immunizasiya məsələsi hələ də eksperimental mərhələdə idi.
Və biz indi bir daha gördük ki, bütün bunlar nə qədər eksperimental mərhələdədir.
Və əgər bu müddətdən sonra belədirsə, onda insan yalnız niyə peyvəndlərin hələ də problem olduğunu soruşa bilər.