Мектеп окуу китептери бизге коопсуз жана натыйжалуу эмдөөлөрдүн аркасында алгач сур жарасы жеңилип, андан
соң бир оорудан кийин экинчиси жеңилгенин айтып берет.
Бирок бул чын эле туурабы?
Бул суроону университеттин окутуучусу, радиолог жана медициналык тарыхчы доктор Герд Рейтер карайт.
Доктор Рёутер фармацевтикалык компаниялар үстөмдүк кылган медицинаны сынга алганы менен көптөн бери белгилүү,
бул тууралуу ал «Der betrogene Patient» («Алданган бейтап») аттуу Шпигельдин бестселлеринде да билдирген.
Өзүнүн лекциясында доктор Герд Рейтер чечеберге каршы милдеттүү эмдөөнүн калкка тийгизген кесепеттерин көрсөтүү үчүн чечеберге
каршы эмдөө мисалын жана медициналык тарых булактарын колдонот.
Доктор Рейфердин айтымында, чечевица зыянсыз оору болчу, бирок чечевицага каршы эмдөө он миңдеген адамдын өлүмүнө алып келди.
Вакцинация менен, айткандай, чечектен өлүм келди.
Доктор Рейфердин айтымында, 300 жылдык вакцинация тарыхын саламаттыкка каршы бир гана
кылмыш менен барабар деп эсептөөгө болот.
Вакцинациялар, өзгөчө чечегиге каршы вакцинация тууралуу доктор Рёйтердин эмне дейт экенин өзүңүз угуп көрүңүз.
Лекция MWGFD симпозиумунун «Вакцинаны бекитүү, эмдөө боюнча сунуштар, милдеттүү эмдөө – маалыматтар
жетиштүүбү?» деген темасынын алкагында өткөрүлдү.
Доктор Роналд Вайкл: Ләззат алыңыздар. Азыр биздин урматтуу кесиптешибиз доктор Герд Рёутердин «Вакцинациялар – ийгилик
баяныбы?» аттуу өтө кызыктуу презентациясына кошулуңуздар.
Доктор Герд Рейтер: Ооба, кымбаттуу Рене, чоң рахмат, кымбаттуу коноктор.
Ковид-19 вакциналары, вакциналар болбосо да, медицинадагы биринчи саламаттык сактоо кылмышы болгон эмес.
Чындыгында, вакцинациянын 300 жылдык тарыхы бир чоң саламаттык сактоо кылмышы, бирок убакыттын тартыштыгынан
улам мен бир гана вакцинация жөнүндө гана сөз кылам.
Бирок бул эмдөөнүн 200 жылдык тарыхы, анткени алгачкы 200 жыл толугу менен чечекке каршы эмдөөгө арналган.
Ал эми бул чечекке каршы эмдөө программасы азыркы Ковид-19 программасы сыяктуу эле так ошол эле ыкма менен жүргүзүлгөн.
Бул мажбурлоо, жазалоо жана чоң суммадагы акча жөнүндө болчу, кээ бир учурларда азыркыдан да көп акча.
Ал далил жок нерсени жасоо жөнүндө болчу.
Жана зыян жабыркатылды.
Кээ бирөөлөр: «Чочко оорусу менен Ковидди чындап салыштырса болобу?» деши мүмкүн.
Ковид жөн гана грипп эле.
Бирок чечевица чындап эле коркунучтуу оору болчу.
Мен сага бул бир сүрөттү өзүм менен алып келдим, аны сен кайра-кайра көрөсүң.
Кызыгы, интернетте да, китептерде да ар дайым бирдей чечек сүрөттөрүн көрөсүң.
Фото жана кино өнөрү өнүккөн доордо чечереге чалдыккан бейтаптар анча көп болгон эмес, ошондуктан
жаңыларын үзгүлтүксүз алып келүү мүмкүн болчу эмес.
Бирок 19-кылымда эле бир карикатурист чечек чындап эле ушунчалык коркунучтуу оору эмес экенин жана сөзсүз түрдө
Ковиден да жаман эмес экенин көрсөтүүгө батырчылык кылган.
Жөн гана алар жаман көрүнөт.
Ошентип, ал бул жерде, айткандай, маркетингдик трюк катары эркиндикке жол берди, бул жерде өгүз жана эшек минип
жүргөн медициналык адистер үчүн, жана, айткандай, стимул катары
Вакцинация: адамдарды коркутуу үчүн чечеректин кичинекей безетки менен капталган нимфасын кошо алып жүрүү.
Жана оң жакта балдардын эмне кылып жатканын көрө аласыз.
Балдар качышат.
Бирок силерге ушул коркутуу сценарийи керек, мисалы, Ковид менен ар бир көчө бурчунда жатып калган сөөктөрдөй.
Ошентип, алар бул жерде бетинде безетки издери бар нимфаны көрсөтүштү.
Жана коркуу ар дайым бизнестин борбордук бөлүгү болуп келген.
Бирок бул чечек оорусунун учурунда да негиздүү болгон эмес.
Эмне үчүн? Чечевица кеминде миң жылдан бери бар экени белгилүү, балким миңдеген жылдар бою бар болуп келген.
Батышта да кездешкен, бирок зыянсыз балалык оору катары эсептелип, анын тууралуу сөз да болгон эмес.
Ал эми бул жерде мен Англиядан айрым статистиканы алып келдим.
Жана көрүп тургандай, ал болжол менен 16:30да башталат.
Бул чоңдордо, балким, чечёнка оорусуна чалдыккан биринчи документтелген учур.
Ошого чейин чоңдордун сур жуткандыгы тууралуу болгону шектүү кызыкчылыктар гана бар.
Бул болгону XVII кылымдын экинчи жарымында гана башталган.
Жана баарынан мурда, 18-кылымда, эмдөөлөр буга чейин эле бар болгондо, чечек кырсыгы болгон.
Андан мурун, эгер кайра карасаң, Лондондо жыл сайын чечегиден жүздөн аз адам каза болчу.
Көптөр өтө начар социалдык шарттарда жашашкан.
Ал эми 18-кылымга чейин чечебердин жүздөгөн миңдеген өлүмгө алып келген учурлары болгон эмес.
Жана жөн гана Ковид жөнүндө ойлонуп көрөлү.
2020-жылы адамдар өлгөн жок, бирок бул эмдөөлөр башталгандан кийин гана.
Ал эми бул жерде, балким, биринчи белги бар.
Бул башка социалдык өнүгүүлөргө кандайдыр бир тиешеси барбы?
Ооба, чечевица Европада гана катастрофага айланган, ал да Он үч жылдык согуштан кийин Контрреформация күчөп кеткенде гана болгон.
Көптөгөн китептерде азыркыга чейин, жана бул кайра-кайра так көчүрүлүп жазылып келет, чечек оорусуна чалдыккан бейтаптардын
гнойу менен эмдөө эски элдик медициналык салт экени айтылат.
Кытайлыктар, индиялыктар жана африкалыктар муну буга чейин эле жасап бүтүрүштү, ошондуктан эмдөө дүйнөдө эң табигый нерсе.
Эгер фактыларга карасаң, бул таптакыр туура эмес.
1700-жылга чейин эч бир документте кимдир бирөө башка адамга гной кесип салганы тууралуу эч кандай маалымат жок.
Вакцинациялар биринчи жолу 1700-жылдары Константинополдо эки грек фалангери тарабынан документтештирилген.
Бир аздан кийин ал жакта да чечерек эпидемиялары чыкты.
Ал эми 1713-жылы мындай эмдөөлөр боюнча грек дарыгеринин алгачкы отчету катталган.
Бирок бул эски элдик медициналык салт эмес.
Ал эми бул аял, леди Вортли Монтагю, пайдалуу чечекке каршы вакцинацияны киргизген улуу адам болгон
деген да чечек тарыхындагы эски аялдардын жомогу гана.
Ал бул нерсени Константинополдо көрдү жана 1721-жылдан тартып Батыш Европада эмдөө лоббисти болуп иштей баштады.
Ал негизинен жогорку катмар арасында кеңири тараган.
Бирок ошол кезде да бул эмдөөлөрдүн натыйжасында ден-соолугу чың адамдар каза болушкан.
Жана айрыкча алдыңкы коомдук чөйрөлөрдө.
Вакцинацияны жактагандар арасында да өлүм деңгээли кеминде 2% экени моюнга алынат.
Чындап канчалык бийик болгонун эч ким билбейт.
Бирок чындап эле Вортли-Монтагю айымды окуядан алып салсаңыз болот, ал чындап эле эч кандай роль ойногон эмес.
Вакцинацияны жактоо үчүн лоббилөөгө киришкенине он жыл өткөндөн кийин Англияда 1000дөн ашык адам гана эмделген.
Андан да маанилүүсү — белгилүү бир Аббе Конти болчу, анын тууралуу тарыхта өтө аз гана маалымат сакталып калган.
Бул эмдөөлөрдү катуу жактаган йезуит.
Вакцинациялардын демилгеси күчөп кеткенинин себеби – ага көп акча аралашканы эле.
Мына мисал.
Бир англиялык дарыгер Орусиянын императрицасы Екатерина IIге жана анын балдарына эмдөө жүргүзүү үчүн чакырылган.
Ал эми бул иш-аракет үчүн, айталы, беш мүнөткө созулган, ага 10 000 фунт стерлинг төлөнгөн. Бүгүнкү
күндүн баасы боюнча бул болжол менен бир миллион евро.
Жыл сайын 500 фунт стерлинг өлчөмүндөгү өмүр бою пенсия жана барон наамы.
Ал жана анын урпактары өмүр бою камсыз болушту.
Бүгүнкү күндө гараждарда салыштырмалуу аз гана вакцинацияланган «Порше» унаалары бар.
1721-жылы бул белгисиз чечек илгисинин илмектери аркылуу
Көлчүккө чапчып түштү.
Айтылып жаткандай, АКШга кеме аркылуу чечерегинин учурлары киргизилген.
Андан кийин дин кызматкери менен дарыгер калкты эмдөө аркылуу коргоо абдан маанилүү экенин баса белгилешти.
Ал эми ошол учурда жүргүзүлгөн бул баалоо биринчи медициналык статистика катары да эсептелет.
Чечевица оорусунан каза болгондордун көрсөткүчү 15%дан 2,5%га чейин төмөндөтүлмөк. Ийгилик.
Бирок адамдар эске албай калышат: бул фанатикалык пуритан Коттон Мазер тарабынан жүргүзүлгөн туура иликтөө эмес эле.
Топтор такыр салыштырылбайт. Рандомизацияланган бөлүштүрүү жүргүзүлгөн жок.
Вакцина алгандар менен албагандар ачык эле абдан ар башкача топтор эле.
Жана ийгилик да чектелүү болгон, анткени мырза Коттон Мазер бул эмдөө өнөктүгү учурунда 14 күн бою өз
үйүндө жашынышы керек болгон, анын аялы болбосо аны линч кылып коюшу мүмкүн деп корккон.
Ошондуктан олуттуу саламаттык көйгөйлөр жана өлүмдөр болушу керек эле.
Айтор, мырза Коттон Мазер ал жакта да жын-шайтан сотторун өткөргөн.
Ооба. Жана Европада да ийгилик жагынан абал жакшы болгон жок.
Эгер бул жерге көз чаптырсаңыз, бул Копенгагендеги жылдык чечеги өлүмүнүн көрсөткүчтөрүн көрсөткөн статистика.
Бул жерде эмдөө ооруканасы кайсы жерде ачылып, кайра жабылганы белгиленген.
Сандарда эч нерсе өзгөргөнүн көрсөтө турган эч нерсе жок.
Ийгиликке ушунча болду.
Эгерде сен Копенгагенде жана башка жерлерде кирбеген болсоң, анда ал, балким, Бостондо да болгон жок.
Медицина тарыхы боюнча көптөгөн китептерде дагы бир нерсе айтылбайт: 1729-жылы, леди Уодли Монтагю бул идеяны
илгерилеткенине сегиз жыл өткөндөн кийин, Британия парламенти эмдөөлөрдү буга чейин эле тыюу салган.
Жана алар 1743-жылга чейин кайрадан аткарылган эмес.
Венде Мария Терезанын жеке дарыгери ошол учурда абдан акылдуу билдирүү жасап: «Аристократтар менен
бай адамдар адатта чечёк оорусунан өлүшөт», — деген.
Дарыланбаган колония дарыланбай эле тирүү калат.
Бул ошондой эле чечереш чындап эле олуттуу оору болбогонун көрсөтөт.
Чечевица оорусу олуттуу илдетке айланганы ушул вакцинация түрүндө гана болду.
Жана бул тарыхка таасир этти.
Чочко оорусу эмес, вакциния.
Бул жерде мен сизге эки көрүнүктүү өлүмдү көрсөтөм.
Сол жакта — Людовик XV; оң жакта — Бавариянын акыркы Виттельсбах.
Анын урпагы, болжолдонгон чечеберден каза болгон Максимилиан III Йозеф менен үзүлдү.
Экиси тең сур биттен каза болгон деп айтылат, бири 64 жашында, экинчиси 50 жашында.
Жана экөөнүн тең орток жактары – алар абдан сүйүлгөн башкаруучулар болгон.
Алардын башкаруусунда эл гүлдөп-өсүп, жыргалчылыкка жетишти.
Биз так билебиз, Луи XV 64 жашында чечёк жуктуруп алган эмес, анткени ал аны бала кезинде
эле өткөрүп, чечёк өмүр бою иммунитет берет.
Луи XV 64 жашында өзүн карап чыгып: «Эгер бала кезимде сургун оорусуна чалдыкканымды
билбесем, анда менде сургун бар деп айтмакмын», — деди.
Ал тирүү калган жок. Бул, балким, чечекке каршы эмдөө болгон.
Макс III Жозеф өз элине эмдөө жасатууну буйруганы үчүн айыпталат, бирок өзү дайыма эмдөө жасатуудан баш тарткан.
50 жашта, толук саламаттыкта болуп туруп, чечектен өлүү мүмкүн экенине күмөн санаса болот.
Жана башка да көптөгөндөр бар.
Венадагы эки Габсбург императоры да чечётка оорусунан каза болушкан.
Жана ойлонууга түрткү бере турган бир нече нерсе бар.
Өлгөн аристократтар өтө жогорку турмуш деңгээлине ээ болгон адамдар эле.
Бирок чечевица чындыгында эле кедейлердин, трущобаларда жашагандардын оорусу болчу.
Бул кантип болушу мүмкүн?
Ал дайыма бала кезиндеги оору эле.
Эмне үчүн улгайган адамдар, эгерде алар толук саламаттыкта болсо да, сургун оорусуна чалдыгышы мүмкүн?
Ошол учурда дээрлик эч бир башка дарыгер чоңдордо сур жараны көргөн эмес.
Жана да маанилүүсү, баары билет, чечевица өтө жугуштуу оору.
Бирок башкаруучулар менен башка манаптар каза болгон жерде кичи чечегинен дагы бир да оорулуу
катталган жок жана дагы бир да адам каза болгон жок.
Алар жугуштуу эмес эле жана, албетте, башка адамдарды жуктурган эмес.
Бирок аларда дагы бир окшоштук бар.
Бардык башкаруучулар чиркөөнү душман катары көрүшкөн.
Алар чиркөөнүн салыктан бошотулган статусун алып салууну каалашкан.
Ал каза болгондон кийин болгон жок.
Жана бул окуяларга дагы бир күбөм бар.
Бул ошол кезде жашаган монах Авраам А. Санта-Клара.
Анын чыныгы аты Иоханн Ульрих Мегерле болгон.
Ал кезде деле ал Меди Корум лорддорунун артыкчылыгы — жазага тартылбай өлтүрүү укугу экенин айткан.
Ошентип, Жеймс Бонд адамзат тарыхында өлтүрүү уруксатын алган алгачкы адам болгон эмес; чындыгында, мырза Мегерле айткандай, бул
ыкма 13-кылымда медицина кесибинин түзүлүшү менен киргизилген.
Бул баары ашыкча деп эсептегендерге, анткени эмдөө анчалык жаман боло албайт деп ойлогондорго, мен эмдөөнүн
тарыхы боюнча Эрве Бовиндин китебинен бир цитата алып келдим.
Ал Лёвенедеги эмеритус профессор.
Ал эмдөөнүн жигердүү жактоочусу.
Ошондой эле Пастер институтуна байланыштуу.
Ал 2011-жылдагы китебинде Европанын 1721-жылдан Саттондун ыкмасы киргизилгенге чейин
колдонулган вакцинация абдан кооптуу болгонун жазган.
Бул шексиз түрдө чыдап турууга мүмкүн болгон чектин чегинде эле.
Ошентип, ал ошондой эле кыйыр түрдө, бирок абдан так айтып жатат, бул эмдөөлөр да өлтүрүү куралы болуп калышы мүмкүн эле.
Эгер адамдар бул мырзанын айткандарына кулак салса, булардын баары зарыл болбойт эле.
Даниэл Саттон академиялык дарыгер эмес, бирок мыкты хирург. Ал хирургдардын үй-бүлөсүндө төрөлгөн.
Ал 1750-жылдан тартып эмдөөлөрдү жасап баштаган, бирок жаңы ыкма колдонуп.
Жана, айтор, бул процессте көп акча тапты.
Вакцинация жөнөкөй жарандар үчүн 10 фунт, байлар үчүн 25 фунт турду.
Ал күнүнө болжол менен 500дөн 1000ге чейин жасаган.
Ошол кезде өзүнчө турак үйдүн баасы 500 фунт болчу. Бул анын бир күндө бир нече өзүнчө турак үйдү ушинтип тапканын билдирет.
Ошентсе да, ал өмүрүнүн аягында «Мен бир да бейтапты жоготкон эмесмин» деп айткандыктан урматка ээ болду.
Биринчиден, ал мындан ары уулуу чараларды колдонуудан баш тартты. Бул эмдөө тарыхында көп учурда унутулуп калат, ошондой
эле вакциналардагы адъюванттар да көп учурда четке какылат.
Анткени ошол кезде эм алганда расмий медицина сага адалис, мышьяк, ртут жана башка даамдуу уулуу заттарды да берчү.
Ал мунун эч бирин жасаган жок.
Ал ага жөн гана эмдөө жасап, таза абадан башка эч нерсе айткан жок.
Бирок ал баарынан мурда бир гана нерсени жасады. Эгер адамдар мырза Саттондун айткандарына кулак
салса, Covidга каршы эмдөө апааты да болбойт эле.
Ал жөнөкөй эксперимент жүргүздү.
Ал бир жолу териге гнойду кан агызбай эле кесип салган.
Ал бир жолу терини кесип, бул гнойду теринин астындагы май тканына сайды, андан кийин эмне
болорун көрүү үчүн гнойду булчуңдарга сайды.
Ал максаттуу окуя теридеги вакцинациялык пустулалар экенин аныктады, башкача айтканда, бул
инokulяциядан кийин пайда болгон коркунучсуз түрдөгү чечеги.
Бул болгону териге эмдөө жасаганда гана болуп, теринин астындагы май тканына же булчуңдарга жасаганда болгон эмес.
Эмне үчүн?
Чындыгында эле бул абдан ачык.
Анткени биздин иммундук система теринин ичинде иштейт.
Биз тереңирээк койгон нерсенин баары апаат.
Тилекке каршы, медицина мырза Саттондун доорунан бери 250 жыл бою муну түшүнө алган жок.
Тилекке каршы, анын «Инокулятор» эмгеги 1796-жылга чейин жарыяланган эмес, ал кезде Женнердин
вакцинациясы буга чейин эле башталууга даяр болуп калган эле.
Бирок Саттон бизге үйрөткөндөй, эгер иммундук системаны вакцинациялар аркылуу кандайдыр бир жол менен окуткуңуз
келсе, ал тери жана шырыштык мембраналар аркылуу гана иштейт.
Бул эволюциялык механизм. Бирок ткандарга тереңирээк сайуу учурунда бул болбойт.
Тері, мурду, тамагы, өпкө жана ашказан-ичеги тракты гана иммундук системанын эс тутумуна таасир эте алат.
Калгандарынын баары жаракат алуу коркунучу бар денеге зыян келтирүү болуп саналат.
Бул Саттондун чоң ийгилиги болмок.
Бирок мырза Женнер келди.
Ал эми мырза Дженнер, алгачкы эмес, бирок ага чейинки башка дарыгерлер менен бирге, сүт салуучу кыздарда сур чыкпай
калышына алып келген зыянсыз уй чечеги бар деп эсептеген.
Бирок алар кооз ак терисин сактап калышкан жана вакцинация учурунда адам чечегинин гнойунун жакшы ордун баса алат.
Бирок сүт сатуучулар чындыгында гана жаңы, пастеризацияланбаган уйдун сүтүн ичкендиктен гана саламат болуп, сулуу териге ээ
болушкан. Бул уйдун чечеги менен эч кандай байланышы болгон эмес.
Эмне үчүн? Анткени алар өтө сейрек кездешчү.
Женнер өзү эмдөөнүн натыйжалуулугуна эч кандай далил келтирген эмес жана адеп-ахлакка жат эксперименттерди жүргүзгөн.
Мисалы, ал бакчачысынын уулун бул уй чечегинин вакцинасы менен эмдеп, баланы чечекке дуушар кылган, эмне болорун көрүү үчүн.
Ал уулун да эмдөөгө эки ойлонгон жок. Аны да адатта окубайсың.
Бул эмдөөдөн кийин анын уулу психикалык жактан мүмкүнчүлүгү чектелген болуп калды жана 21 жашында каза болду.
Бул Женнер, вакцинациянын каарманы.
Бир нече жыл мурун мырза Дженнер ошол учурда жөнөткөн эски түтүктөр да текшерилген.
Анда сиыр чечеги таптакыр болгон эмес.
Ал жерде ат чечеги бар эле, же балким жөн эле кургап калган бир нерсе, дүйнөнүн бардык бурчуна
жөнөтүлгөн, албетте эч кандай пайдасы жок нерсе.
Жана Женнердин киргизилишинен кийин Англияда бар болгон бир нече статистика сол жактагы тарапта
көрсөтүлгөн: бул Англиядагы чечегиден каза болгондор.
Бизде 1853-жылдан бери милдеттүү эмдөө жүргүзүлүп келген.
14 000, 20 000, андан кийин 44 000 адамдын өлүмүнө алып келген чечэн эпидемиясы.
Адамдар акырындап эмдөө чындап эле чечектен өлүмгө алып келгенин түшүнө башташты.
Андан кийин, айта кетсек, экспериментти жүргүзгөн бир шаар болгон. Муну бул жерден көрө аласыз. Бул — Лестер шаары.
Мен кайрадан бара жатам.
Лестер шаары шаардык кеңеш аркылуу шаар чегинде милдеттүү вакцинация эми күчүнө кирбестигин билдирди.
Макымдоочу вакцинация эми күчүндө эмес.
Ошондо Лестер шаарында милдеттүү эмдөө киргизилген башка шаарларга салыштырмалуу чечекке чалдыгуу учурларынын жана
чечектин натыйжасында каза болгондордун эң аз саны катталган.
Бул 19-кылымдын аягында жана 20-кылымдын башындагы окуялардын кийинки жүрүшүндө да айкын көрүнгөн.
Бул жерде сиз чечеги оорусунан каза болгондордун жана чечегиге каршы вакцинациядан улам каза болгондордун санын көрө аласыз.
Ийри сызыктар негизинен бирдей бийиктиктеги маанилерди көрсөтөт.
Бул эмдөөнү колдогон эң жигердүү жактоочулар да анын өлүмдүүлүктү азайтат деп айта алышпайт дегенди билдирет.
Бирок бул өлүмдөр гана эмес; ошондой эле оор майыптыктар да болгон.
Малая чечевицага каршы эмдөөгө өзгөртүүлөр киргизилгенде менингит катталды.
Ал эми 1924-жылы Прагадагы патологоанатом ачылыш учурунда биринчи жолу так байланышты аныктаган.
Сиз анын канчага созуларын көрө аласыз. Демек, 125 жыл. Вакцинация киргизилгенден 25 жыл өткөндөн кийин.
Биринчи жолу бул нерсенин баары менингитти пайда кылары аныкталды.
Албетте, бул мурда да болуп келген.
Жана 1953-жылы Карлсруэде вакцинанын зыяны таанылышы үчүн дагы бир адам өмүрү, тактап айтканда бир муун, 30 жыл талап кылынды.
Ошого чейин, 250 жыл бою эмдөөлөр жүргүзүлгөнүнө карабастан, вакцинанын зыяны тууралуу расмий билдирүүлөр болгон эмес.
Германия Федеративдик Республикасында, оорунун жаңы учурлары катталбаса да, 1949–1979-жылдары 7 тастыкталган чечек оорусунун
учуру, RKI жана Пол Эрлих институту тааныган 360 вакцина байланыштуу өлүм жана
кеминде 984 туруктуу зыян учурлары катталган.
Ошондуктан 1979-жылы сур бит оорусу жок кылынган деп жарыяланды, анткени ошондо гана сур бит оорусуна
каршы эмдөөнү этап-этабы менен токтотууга мүмкүн болду.
Андай болбосо, чечегиге каршы эмдөө улантылышы керек болмок.
Бирок бул мүмкүн болгон жок.
Жана мен жыйынтыктоо үчүн АКШ армиясынын алдын алуу медицинасынын медициналык директору болуп иштеген, эмдөөнү
жактаган америкалык дарыгердин цитатасын келтиргим келет.
1940-жылы, вакцинациянын дээрлик 250 жылдык тарыхынан кийин, ал активдүү да, пассивдүү да иммундоштуруу
маселесинин баары дагы эле эксперименталдык этапта экенин айтты.
Жана эми биз дагы бир жолу бул бүтүндөй нерсенин канчалык эксперименталдык этапта экенин көрдүк.
Эгер ушул убакыт өткөндөн кийин да абал ушундай болсо, анда эмдөөлөр эмнеге дагы
деле маселе болуп жатканын гана сураса болот.