Buku ya kelasi elobelaka biso ndenge balongaki maladi ya mbwa mpo na mbala ya liboso, mpe na nsima maladi mosusu moko moko,
mpo na mangwele ya libateli oyo ezali ya malamu mpe ya solo.
Kasi ezali solo mpenza?
Motuna oyo ezali kotalelama na molakisi ya universite Dr Gerd Reuther, monganga ya radioloji mpe moto ya istware ya monganga.
Dr Reuther ayebani banda kala mpo na botɛmɔli na ye ya monganga oyo ekambami na bakompanyi ya nkisi, mpe
amonisaki yango na buku na ye oyo etekamaki mingi na Spiegel, "Der betrogene Patient" (Mobɛli oyo bakosi).
Na lisolo na ye, Monganga Gerd Reuter asaleli ndakisa ya mangwele ya mbwa mpe mikanda ya istware ya monganga mpo na
kolakisa makama oyo mangwele ya mbwa ya makasi ememaki na bato.
Kolanda Dr. Reuther, maladi ya mbwa ya mai ezalaki bokono ya likama te, kasi mangwele ya
mbwa ya mai ememaki liwa ya bato nkoto na nkoto.
Na boyei ya mangwele, maladi ya mbwa ya mai ekufaki, ndenge balobaka.
Kolanda Dr Reuther, lisolo ya mibu 300 ya mangwele ekoki kokokanisama na mbeba moko mpamba mpo na kobebisa bokolongono.
Yoka yo moko makambo oyo Monganga Reuter alobi na ntina ya mangwele, mpe mingi mpenza likambo etali lingwele ya mbwa-mpota.
Lisolo yango epesamaki lokola eteni ya symposium ya MWGFD na motó ya likambo: "Bondimi ya mangwele, toli ya kotuba
mangwele, kotuba mangwele na makasi – boye ba données ekoki?"
Dr Ronald Weikl: Bósepela, nabondeli bino. Bólanda sikoyo lisolo moko ya kosepelisa mingi mpenza, oyo ekozala na
moninga na biso ya mosala oyo tolingaka mingi, Dr Gerd Reuther, na motó ya likambo 'Bavaksinɛ – elonga?'.
Dr Gerd Reuther: Iyo, René ya bolingo, matondi mingi, bapaya ya bolingo.
Bavaksinɛ ya Covid-19, oyo ezalaki bavaksinɛ te, ezalaki mbeba ya yambo te na makambo ya bokolongono.
Ya solo, lisolo ya mibu 300 ya mangwele ezali mbeba moko monene na makambo ya bokolongono, kasi lokola
ntango ezali mokuse, nakolobela kaka lingwele moko.
Kasi, wana ezali mibu 200 ya lisapo ya mangwele, mpamba te mibu 200 ya liboso esalelamaki kaka mpo na mangwele ya mbwa-mbwa.
Mpe programme oyo ya mangwele ya maladi ya mbwa-mbwa esalemaki na lolenge moko mpenza lokola programme ya Covid-19 ya sikoyo.
Ezalaki likambo ya kotinda na makasi, ya bitumbu, ya mbongo ebele, mpe na bantango mosusu ata mbongo koleka ya lelo.
Mpe ezalaki likambo ya kosala eloko oyo ezalaki na bilembetele te.
Mpe babombi mbeba.
Bamosusu bakoki koloba, bopemvu na Covid bakoki mpenza kokokanisama?
Covid, ezalaki kaka grippe.
Kasi maladi ya mbwa ezalaki maladi moko ya nsomo mpenza.
Namemi elilingi oyo moko mpo na yo, oyo okomona mbala na mbala.
Likambo ya kokamwa, omonaka kaka bilili wana moko ya maladi ya mbwa na internet mpe na babuku.
Na tango ya bafɔtɔ mpe bafilime, bato ya maladi ya mbanga bazalaki ebele te, yango wana
ezalaki mpasi te mpo na kokoba komema bato ya sika.
Kasi banda na ekeke ya 19, moyemi moko ya masɛki amekaki komonisa ete maladi ya mbwa ezalaki mpenza te maladi ya
nsomo boye mpe ezalaki na ntina te koleka Covid na mabe.
Ezali kaka ete bazali komonana mabe.
Bongo azwaki bonsomi awa, lokola mayele ya koteka, ndenge balobaka, mpo na minganga oyo batambolaka na bangɔmbɛ mpe na
bampunda awa, mpe lokola elendiseli, ndenge balobaka, mpo na
Bokɔngɔli: komema nymph oyo ezipami na maladi ya mbwa mpo na kobangisa bato.
Mpe okoki komona nini bana bazali kosala na ngambo ya loboko ya mobali.
Bana bakimi.
Kasi esengeli bózala na likanisi oyo ya kobanga, lokola bibembe oyo ezalaki kotelema na
nsɔngɛ ya balabala nyonso na ntango ya Covid.
Bongo balakisaki awa elenge mwasi oyo azalaki na mabulu na elongi.
Mpe bobangi ezalaka ntango nyonso na motema ya mosala.
Kasi yango mpe ezalaki na ntina te mpo na bokono ya mbanga.
Mpo na nini? Mposo ya ngombe eyebani ete ezalaki banda ata mibu nkoto moko, mpe mbala mosusu ata mibu nkoto na nkoto.
ezalaki mpe na Mpoto, kasi lokola bokono ya bomwana oyo ezalaka na likama te mpe oyo bazalaki kutu kolobela te.
Mpe awa namemi ba statistiques mosusu uta na Angleterre.
Mpe lokola bozali komona, ebandi pene na ngonga ya 16h30.
Oyo ezali likambo ya liboso oyo ekomami ya moto mokolo oyo emonani ete azalaki na maladi ya mbwa.
Kino na ntango wana, ezalaki kaka na makambo ya kokamwa oyo ezalaki kotika ntembe
soki moto mokolo akokaki kozwa maladi ya mbwa.
Yango ebandaki kaka na eteni ya mibale ya ekeke ya 17.
Mpe likolo ya nyonso, likama ya maladi ya mbanga-mbanga esalemaki na ekeke ya 18, na tango oyo mangwele ezalaki déjà.
Mpo liboso na yango, soki otali lisusu, liwa ya maladi ya mbwa na Londres ezalaki na nse ya nkama moko mbula na mbula.
Bato ebele bafandaki na bomoi ya bobola mingi.
Mpe ezalaki kaka na ekeke ya 18 ete bamiliye ya bato bakufaki na maladi ya mbwa-mbwa.
Mpe tókanisa kaka mpo na Covid.
Bato bakufaki te na 2020, kasi kaka sima ya kobanda ya mangwele.
Mpe awa, mbala mosusu, ezali elembo ya liboso.
Boye likambo oyo ekoki kozala na boyokani na makambo mosusu ya bomoi ya bato?
Iyo, maladi ya mbanga ekomaki likama monene mpo na Eropa kaka ntango Réforme ya kotɛmɛla ebandaki
koyela makasi nsima ya Etumba ya Mbula Tuku Misato.
Buku ebele balobaka naino, mpe likambo yango bakomaka yango mbala na mbala na bososoli nyonso, ete kotuba na pus ya bato
ya maladi ya mbanga ezali lolenge ya kala ya nkisi ya bato.
Ba Chinois, ba Indiens na ba Africains basala yango kala, yango wana kokanga mangwele
ezali likambo ya bomoto koleka na mokili mobimba.
Soki otali makambo ya solo, yango ezali solo ata moke te.
Ezali na mikanda te ya liboso ya mobu 1700 oyo emonisaka ete moto moko akataki pus na loposo ya moto mosusu.
Batyaki ya mangwele ekomamaki mpo na mbala ya liboso pene na mobu 1700 na bato mibale ya Grèce
oyo bazalaki kosakola makambo na Constantinople.
Mwa moke na sima, bamaladi ya mbuta ebimaki mpe kuna.
Mpe na mobu 1713, monganga moko ya Greke abimisaki lapolo ya liboso na ntina na lolenge wana ya kotia bokono.
Kasi ezali te bonkɔ́kɔ ya nkisi ya kala.
Mpe ezali lisusu lisapo ya kala ya bopusi ya koloba ete mwasi oyo, Lady Wortley Montagu, azalaki
moto monene oyo amemaki mangwele ya malamu ya masɔnɔ.
Amonaki likambo oyo na Constantinople mpe na sima akomaki mobundi mpo na mangwele na Eropa ya Wɛsti kobanda na mobu 1721.
Mpe emonanaka mingi mingi na bato ya lokumu.
Kasi ata na ntango wana, bato ya kolongono bazalaki kokufa mpo na mangwele wana.
Mpe mingi mpenza na kati ya bato ya lokumu.
Ata na kati ya bato oyo balendisaka mangwele, bandimaka ete motango ya liwa ezalaka ata 2%.
Moto moko te ayebi bosanda na yango ya solo.
Kasi okoki mpenza kolongola Madame Wortley Montagu na lisolo, azalaki mpenza na esika monene te.
Mbula zomi sima ya kobanda kosenga ete bato bámɛla mangwele, bato koleka nkóto moko te nde bamɛlaki yango na Angleterre.
Oyo alekaki na ntina azalaki Abbe Conti moko, oyo oyekolaka makambo mingi te na istware.
Mojésuite oyo asimbaki makasi mangwele oyo.
Mpe ntina oyo ba vaccinations ezwaki makasi ezalaki kaka mpo na mbongo ebele oyo ezalaki na kati.
Talá ndakisa.
Monganga moko ya Angleterre abengamaki epai ya Tsarina ya Russie Catherine Monene mpo na kotia ye na bana na ye mangenge.
Mpe mpo na mosala oyo, oyo eumelaki, tóloba, miniti mitano, azwaki lifuti ya £10,000. Na motuya ya
lelo, yango ezali pene na milio moko ya ba euros.
Pension ya bomoi mobimba ya £500 na mbula mpe titre ya baron.
Ye ná bakitani na ye bazalaki na bomoi ya malamu mpo na libela.
Lelo oyo, ba Porsche ya vaccination ezali moke na ba garages.
Na mobu 1721, ba lolenge oyo ya kobomba nkisi ya mbuta na nzela ya
Abwakani na kati ya etima.
Balobi ete, bokono ya mbanga ekɔtaki na Etats-Unis na nzela ya masuwa.
Mpe na nsima, sango moko mpe monganga moko balobaki na makasi ete ezalaki na ntina mingi kobatela bato na nzela ya mangwele.
Mpe botatoli oyo, oyo basalaki na tango wana, emonanaka mpe lokola statistiki ya yambo ya makambo ya monganga.
Motango ya liwa ya maladi ya mbwa-mbwa elingaki kokita uta na 15% kino na 2,5%. Elonga.
Kasi, likambo oyo bato bakanisaka te ezali ete oyo ezalaki te bolukiluki ya solosolo oyo esalemaki na
Mongombo Cotton Mather, Puritan moko ya fanatike.
Bituluku yango ezalaki kokokana ata moke te. Bokaboli ya mpambampamba esalemaki te.
Bato oyo bazwaki mangwele mpe baoyo bazwaki yango te bazalaki polele bituluku mibale bikeseni mingi.
Mpe elonga na yango esengelaki mpe kozala na ndelo mpo ete Mongombo Cotton Mather asengelaki komibomba na ndako na ye moko
na boumeli ya mikolo 14 na eleko wana ya kampanye ya mangwele, lokola mwasi na ye azalaki
kobanga ete soki te, balingaki koboma ye na maboko.
Na yango, esengeli kozala ete ezalaki na makama ya makasi ya kolongono mpe liwa.
Mr Cotton Mather mpe asalaki masambiselo ya banganga-nkisi kuna, na likambo mosusu.
Iyo. Mpe na Eropa mpe, na oyo etali bolongi, makambo ezalaki te kotambola malamu.
Soki otali awa, oyo ezali ba statistiques ya Copenhague oyo ezali komonisa motango ya liwa ya maladi ya mbwa-mbwa na mbula.
Mpe awa nde elakisami esika lopitalo ya mangwele efungwamaki mpe bakangaki yango lisusu.
Na ba chiffres, okoki komona eloko moko te oyo ekoki kolakisa ete eloko moko ebongwani.
Elonga esili wana.
Mpe soki okotaki te na Copenhague mpe na bisika mosusu, mbala mosusu esalemaki mpe te na Boston.
Mpe likambo mosusu oyo balobelaka mingi te na babuku ya istware ya monganga ezali ete na mobu 1729, mbula mwambe
sima Lady Wadley Montagu asalisaki likanisi wana, Parlement ya Grande-Bretagne epekisaki déjà bopimisi.
Mpe ezalaki kaka sima ya 1743 nde basalaki yango lisusu.
Mpe monganga personnel ya Maria Theresa na Vienne alobaki na mayele mingi na tango wana ete mingi mingi ba
aristocrates mpe bato ya bozwi bakufaka na maladi ya mbwa-mbwa.
Koloni oyo ezwi nkisi te eikobika kozanga nkisi.
Yango emonisi mpe ete maladi ya mbanga ezalaki mpenza maladi ya makasi te.
Ezalaki kaka na lolenge ya bokɔnɔ ya mbanga ya kotuba oyo ekomaki bokɔnɔ ya makasi.
Mpe yango ebongolaki lisapo.
Sikoyo te, kasi vaccinia.
Awa nakolakisa bino liwa mibale ya monene.
Na loboko ya mwasi, Louis XV; na loboko ya mobali, wa suka ya libota ya Wittelsbach ya Bavière.
Lignɛ na ye ekufaki na liwa oyo bakanisaka ete ezalaki ya maladi ya mbwa-mpɔngɔ, Maximilian III Joseph.
Balobi bango mibale bakufaki na maladi ya mbanga, moko na mibu 64, mosusu na mibu 50.
Mpe likambo oyo bango mibale bazalaki na yango na bomoko ezalaki ete bazalaki bakonzi oyo balingamaki mingi.
Bato bakolaki na bomengo na boyangeli na bango.
Toyebi na bosolo nyonso ete Louis XV akokaki te kozwa maladi ya mbanga na mibu 64, mpo azalaki na yango kala
ntango azalaki mwana mpe maladi ya mbanga epesaka nzoto libateli mpo na bomoi mobimba.
Louis XV amimonaki na mibu 64 mpe alobaki ete, soki nayebaki te ete nazalaki na maladi ya mbwa na
bomwana, nalingaki koloba ete nazali na yango sikoyo.
Abiki te. Esengeli ezalaki mangwele ya mbwa mai.
Bafundi Max III Joseph ete atindaki bato na ye bámɛya mangwɛlɛ, kasi ye moko azalaki ntango nyonso koboya kosala yango.
Moto akoki kokanisa ete ekoki te kokufa na maladi ya mbwa na mibu 50 soki azali na nzoto kolongono malamu.
Mpe ezali na ebele mosusu.
Ba empereur mibale ya Habsburg na Vienne bakufaki mpe na maladi ya mbanga.
Mpe ezali na mwa makambo oyo esengeli etinda biso tókanisa malamumalamu.
Bakonzi oyo bakufaki bazalaki bato oyo bazalaki na bomoi ya lokumu mpe ya bozwi mingi.
Kasi na bosolo, maladi ya mbanga ezalaki mpenza maladi ya ba quartiers ya babola.
Ndenge nini yango ekoki kozala?
Mpe ezalaki ntango nyonso bokono ya bomwana.
Mpo na nini bato ya mikolo bakoki kozwa maladi ya mbwa ntango bazali na nzoto kolongono malamu?
Mbala mosusu, monganga mosusu ata moko te amonaki maladi ya mbwa na bato bakolo na tango wana.
Mpe likambo ya ntina koleka, moto nyonso ayebi ete maladi ya mbwa-mbwa epalanganaka makasi mpenza.
Kasi esika bakonzi mpe bato mosusu ya lokumu bakufaki, bokono ya mbanga-mbanga esilaki mpe moto moko te akufaki lisusu na yango.
Ezalaki ya kopalanganaka te mpe emonanaki polele ete ezalaki te kokangisa bato mosusu.
Kasi ezali na eloko mosusu oyo bazali na yango bango nyonso.
Bakambi nyonso bazalaki kotalela Eklezia lokola monguna na bango.
Balingaki kolongola Eklezia na ndingisa ya kozanga kofuta mpako.
Oyo esalemaki te sima ya liwa na ye.
Mpe nazali na témoin mosusu mpo na makambo oyo.
Oyo ezali moine, Abraham A. Santa Clara, oyo azalaki na bomoi na tango wana.
Nkombo na ye ya solo ezalaki Johann Ulrich Megerle.
Mpe ata na ntango wana, alobaki ete lotomo monene ya bakonzi ya Medi Corum ezalaki ya koboma bato kozanga ete báfundisama.
Na yango, James Bond azalaki moto ya liboso te na lisapo ya bato oyo azwaki ndingisa ya koboma; kasi, lokola
Mongombo Megerle alobi, momeseno oyo ebandaki mpenza na ekeke ya 13 na ntango mosala ya bonganga etongamaki.
Mpo na baye bakanisi ete makambo oyo ezali kobakisama, mpo ete mangwele ekoki kozala mabe boye te, namemi maloba moko oyo
euti na buku ya Hervé Bovin oyo elobeli lisapo ya mangwele.
Azali profesere emeritus na Leuven.
Mpe azali mosungi ya makasi ya mangwele.
Lisusu na boyokani na Institut Pasteur.
Mpe akomi na buku na ye ya 2011 ete inoculation, ndenge bazalaki kosala yango na Eropa kati na 1721 mpe kino nzela ya Sutton
eyaki, oyo tokosolola na yango mosika te, ezalaki likama mingi.
Na ntembe te, ezalaki na ndelo ya oyo ekokaki kondimama.
Na yango, azali mpe koloba na ndenge ya kobombana kasi polele mpenza ete mangwele wana ezalaki mpe ebɛngɛlɛ ya koboma.
Mpe makambo oyo nyonso elingaki kozala na ntina te soki bato bayokaki nkolo oyo.
Daniel Sutton, azalaki te monganga ya kelasi, kasi monganga ya lipaso ya mayele. Auta na libota ya bamama ya lipaso.
Abimisaki mangwele kobanda na mobu 1750, kasi na lolenge ya sika.
Mpe, na likambo yango, azwaki mbongo ebele.
Kotiya mangwele ezalaki £10 mpo na bato nyonso mpe £25 mpo na bato ya bozwi.
Azalaki kosala pene na nkama mitano kino nkama milayi na mokolo.
Na ntango wana, ndako ya kotɛlɛma yango moko ezalaki kotɛka na £500. Yango elingi koloba ete na lolenge wana, azalaki
kozwa bandako ebele ya kotɛlɛma yango moko na mokolo moko.
Ata bongo, azwi limemya mpo ete na suka ya bomoi na ye, alobaki ete, "Nabungisi ata moto moko te."
Ya liboso, atikaki kosala makambo mosusu ya likama. Mbala mingi, likambo oyo ebosanamaka na lisolo ya
mangwele, kaka ndenge basalelaka ba adjuvants na kati ya mangwele kozanga kolobela yango polele.
Mpo na ntango wana, soki bazwaki mangwele, monganga ya leta azalaki mpe kopesa bango adalas,
antimony, mercure mpe biloko mosusu ya pwazɔ ya pwazɔ.
Asalaki ata moko te na yango.
Atiaki ye kaka mangwele mpe alobaki eloko mosusu te longola kaka kozwa mopepe ya pɛto.
Kasi asalaki likambo moko oyo eleki nyonso. Mpe soki bato bayokelaki Mongombo Sutton, likama
ya mangwele ya Covid mpe elingaki kosalema te.
Asalaki bomeki ya moboko.
Mbala moko, akataki pus na loposo mpamba, makila ebimaki te.
Mbala moko, akataki loposo, atubaki pus yango na nse ya loposo na kati ya mafuta, mpe na sima
atubaki yango na misuni mpo na komona nini ekokomela.
Mpe amonaki ete likambo oyo ezalaki kotalelama ezalaki maputa ya mangwele na loposo, elingi koloba lolenge
moko ya bokono ya mbwa ya pɛtɛɛ oyo ezalaka na likama te mpe ebimaka sima ya kotuba mangwele.
Yango esalemaki kaka ntango atubaki yango na loposo, kasi na mafuta ya nse ya loposo to na misuni te.
Mpo na nini?
Ezali mpenza polele.
Mpo système immunitaire na biso esalaka na kati ya loposo.
Nyonso oyo totie na mozindo ezali likama.
Mpe na mawa, monganga ekokaki te komona likambo oyo banda na ntango ya Mongombo Sutton, na boumeli ya mibu 250.
Likambo ya mawa, mosala na ye "The Inoculator" ebimaki kaka na 1796, na tango oyo
vaccination ya Jenner ezalaki déjà pene ya kobanda.
Kasi, likambo Sutton ateyaki biso ezali ete système immunitaire na biso, soki olingi kotéya yango eloko na nzela ya
mangwele, esalaka kaka na nzela ya loposo mpe ba muqueuses.
Oyo ezali lolenge ya mosala ya evolisyo. Kasi, yango esalemaka te soki bakotisi eloko na mozindo na kati ya misuni.
Kaka loposo, zolo, mongongo, mapulúmú mpe nzela ya bilei nde ekoki kozala na bopusi likolo ya mémoire ya système immunitaire.
Eloko nyonso mosusu ezali likama ya kozokisa nzoto.
Yango elingaki kozala eleko ya monene ya Sutton.
Kasi Mongombo Jenner akomaki.
Mpe Monganga Jenner akanisaki, te lokola moto ya liboso, kasi elongo na minganga mosusu liboso na ye, ete maladi ya
ngombe oyo ezalaka likama te, oyo esalaki ete bapɛpɛli ya mabɛ́lɛ bazalaka na mabaku ya maladi ya mposo te,
kasi etikali na loposo ya mpembe ya kitoko, ekoki kosalela lokola esika ya malamu ya pɔtɔpɔtɔ ya bato ya
maladi ya mbwa soki basaleli yango mpo na mangwele.
Kasi na bosolo, ba-mama ya koteka miliki bazalaki na nzoto kolongono mpe na loposo kitoko kaka mpo bazalaki
komela miliki ya ngombe ya sika oyo epasteurisé te. Yango ezalaki na boyokani te na maladi ya mbwa ya ngombe.
Mpo na nini? Mpo ete bazalaki mpasi mpenza mpo na komona.
Jenner ye moko apesaki ata elembeteli moko te ya litomba ya mangwele na ye, mpe asalaki bomeki oyo ebongi te.
Na ndakisa, atielaki mwana ya mobɔkɔli na ye ya bilanga mangwele oyo ya maladi ya ngɔmbɛ mpe atie mwana yango na esika ya
kozwa maladi ya mbwa mpo na komona soki likambo moko ekosalema.
Mpe azalaki na ntembe te mpo na kotiya mwana na ye ya mobali mangwele. Mbala mingi mpe, oyokaka makambo ya boye te.
Mwana na ye ya mobali akomaki na bokono ya makanisi nsima ya mangwele oyo mpe akufaki na mibu 21.
Oyo azali Jenner, elombe ya mangwele.
Mpe mwa bambula eleki, batalaki mpe batiyo ya kala oyo Mongombo Jenner atindaki na tango wana.
Ezalaki na ngulu ata moke te.
Ezalaki kuna maladi ya mpunda, to mbala mosusu kaka eloko moko ekaukaki, eloko oyo etindamaki na
mokili mobimba, eloko oyo ya solo ezalaki na ntina te.
Mpe mwa mituya oyo ezali, na Angleterre sima ya bokotisi ya Jenner, emonisi bino awa na ngambo ya
mwasi, oyo ezalaki liwa ya maladi ya mbwa na Angleterre.
Bakonzi ya Leta babimisaki mobeko ya mangwele ya kotosa banda mobu 1853.
14.000, 20.000 mpe na sima épidémie moko na bakufi 44.000 ya maladi ya mbanga.
Bato bayebaki malembe malembe ete mpenza, mangwele ezalaki nde koboma bato na bokono ya mbanga.
Mpe na nsima, engumba moko esalaki komeka yango, soki tokoki koloba bongo. Okoki komona
yango awa. Yango nde engumba ya Leicester.
Nazongi lisusu.
Engumba ya Leicester, oyo elobaki na nzela ya conseil ya engumba ete kotiya mangwele na makasi
ekozala lisusu na nguvu te na kati ya engumba.
Kotya mangwele na makasi esuká.
Mpe na ntango wana, engumba ya Leicester ezalaki na motango moke koleka ya bato ya maladi ya mbwa mpe motango moke
koleka ya bakufi na yango, soki tokokanisi na bingumba mosusu esika mangomba ya kotiya mangwele ezalaki makasi.
Yango emonanaki lisusu polele na ndenge makambo elandaki na suka ya ekeke ya 19 mpe na ebandeli ya ekeke ya 20.
Awa okoki komona motango ya bakufi ya maladi ya mbwa mpe bakufi oyo euti na mangwele ya mbwa.
Ba courbes emonisaka mpenza ba valeurs ya bolai moko.
Yango elingi koloba ete ata bato oyo basungaka mangwele makasi bakoki te koloba ete ekitisaka liwa.
Kasi ezalaki kaka liwa te; ezalaki mpe na bokono ya makasi.
Meningite emonani na mbongwana na vaccination ya maladi ya mbwa-mbwa.
Mpe na mobu 1924, monganga moko ya pathologie na Prague amonisaki boyokani ya polele
mpo na mbala ya liboso na ntango ya autopsie.
Okoki komona ntango boni ezwaka. Bongo mibu 125. Mibu 25 sima ya kobanda ya vaccination.
Mpo na mbala ya liboso, emonanaki ete likambo yango mobimba epesaka meningite.
Ata solo, likambo oyo esalemi kala.
Mpe esengelaki bomoi mosusu ya moto, elingi koloba libota moko, mibu 30, mpo ete bamonaka mabe ya mangwele na Karlsruhe na 1953.
Kino na ntango wana, rapport officiel moko te ezalaki ya mabe oyo mangwele ememaka, atako mangwele esalemaki banda mibu 250.
Mpe na Republiki Federale ya Allemagne, atako cas ya maladi ya mbanga ezalaki lisusu te, cas nsambo (7) ya mbanga oyo endimami
ezalaki kati na 1949 na 1979, bakufi 360 oyo bazwaki mangwele mpe endimami na RKI mpe Institut
Paul Ehrlich, mpe ata cas 984 ya kozoka ya libela.
Mpe yango wana esengelaki ete báloba ete maladi ya mbanga esilá na 1979, mpo kaka na ntango wana nde
bakokaki kotika mokemoke kopesa mangwele ya mbanga.
Soki te, esengelaki ete mangenge ya mboka ekoba.
Kasi yango ekokaki te.
Mpe nalingi kosukisa na maloba ya monganga moko ya Amerike, oyo alobelaka malamu matomba ya mangwele mpe
azalaki mokambi ya monganga mpo na misala ya kobatela bokono na mampinga ya Etats-Unis.
Na mobu 1940, nsima ya pene na mibu 250 ya lisapo ya mangwele, alobaki ete likambo mobimba ya immunisation, ezala
active to passive, ezalaki naino kaka na etape ya komeka.
Mpe sikoyo tomoni lisusu ndenge nini likambo oyo mobimba ezali kaka na eteni ya komeka.
Mpe soki ezali bongo sima ya ntango oyo, bongo moto akoki mpenza komituna kaka mpo na
nini likambo ya mangwele ezali naino mokakatano.