Milaza amin'ny boky fianarana any an-tsekoly fa voalohany no nandresena ny tazomoka kely, ary avy eo ireo aretina
iray taorian'ny iray, noho ny vaksiny azo antoka sy mahomby.
Fa marina tokoa ve izany?
Ity fanontaniana ity dia dinihin'ny mpampianatra eny amin'ny oniversite Dr Gerd Reuther,
radiôlôjista ary mpahay tantara ara-pitsaboana.
Efa ela no nahafantarana an'i Dr Reuther noho ny fanakianany ny fitsaboana tantanin'ny indostrian'ny fanafody, izay nasehony ihany
koa tao amin'ny bokiny be mpividy tao amin'ny Spiegel mitondra ny lohateny hoe "Der betrogene Patient" (Ny Marary Voafitaka).
Ao amin'ny lahateny nataony, i Dr Gerd Reuter dia mampiasa ny ohatra momba ny fanaovana vaksiny amin'ny tazomoka kely sy ny
loharanom-baovao ara-tantara momba ny fitsaboana mba hanehoana ny vokany nateraky ny fanaovana vaksiny tsy
maintsy atao amin'ny tazomoka kely teo amin'ny mponina.
Araka an'i Dr. Reuther, ny tazomoka kely dia aretina tsy mampidi-doza, saingy ny fanaovana vaksiny hiarovana
amin'ny tazomoka kely dia nitarika fahafatesana an'arivony maro.
Niara-tonga tamin'ny fanaovana vaksiny, raha azo lazaina, ny fahafatesan'ny tazomoka kely.
Araka an'i Dr Reuther, azo ampitahaina amin'ny heloka iray tokana manohitra ny fahasalamana ny
tantaran'ny fanaovana vaksiny nandritra ny 300 taona.
Henoy amin'ny tenanao izay lazain'i Dr. Reuter momba ny vaksiny, ary indrindra momba ny vaksinin'ny tazomoka kely.
Natolotra ny lahateny ho ampahany tamin'ny simpoziona MWGFD momba ny lohahevitra hoe "Fankatoavana vaksiny,
soso-kevitra fanaovana vaksiny, fanaovana vaksiny tsy maintsy atao – ampy ve ny angon-drakitra?"
Dr Ronald Weikl: Mankafiza, azafady. Miaraha amiko izao amin'ny fampisehoana izay azo antoka fa tena mampiala voly,
atolotry ny mpiara-miasa hajaina amintsika, Dr Gerd Reuther, mitondra ny lohateny hoe 'Vaksiny – tantara fahombiazana ve?'
Dr Gerd Reuther: Eny, ry René malala, misaotra betsaka, ry vahiny malala.
Ny vaksiny Covid-19, izay tsy vaksiny, dia tsy ny heloka bevava ara-pahasalamana voalohany teo amin'ny fitsaboana.
Raha ny marina, heloka bevava lehibe ara-pahasalamana ny tantaran'ny fanaovana vaksiny nandritra ny
300 taona, saingy noho ny fetran'ny fotoana dia iray monja amin'ireo vaksiny no ho resahiko.
Na izany aza, tantaran'ny fanaovam-baksiny nandritra ny 200 taona izany, satria natokana ho an'ny fanaovam-baksinin'ny
tazomoka kely irery ihany ny 200 taona voalohany.
Ary ity fandaharan'asa fanaovana vaksiny amin'ny tazomoka ity dia natao tamin'ny fomba mitovy tanteraka
amin'ny fandaharan'asa momba ny Covid-19 ankehitriny.
Mikasika ny fanerena, ny sazy, ary ny vola be izany, amin'ny tranga sasany aza mihoatra noho ny ankehitriny.
Ary momba ny fanaovana zavatra tsy nisy porofo izany.
Ary efa nafenina ny fahasimbana.
Mety hisy ny hilaza hoe, azo ampitahaina tokoa ve ny tazomoka sy ny Covid?
Ny Covid, gripa fotsiny izy io.
Saingy tena aretina mampivarahontsana tokoa ny tazomoka kely.
Nentiniko ho anao ity sary iray ity, izay ho hitanao imbetsaka.
Mahavariana fa mahita hatrany ireo sary mitovy momba ny tazomoka kely ao amin'ny aterineto sy ao anaty boky ianao.
Tamin'ny vanim-potoanan'ny fakàna sary sy ny sarimihetsika, tsy dia nisy marary tazomoka be
loatra ka tsy nahafahana nampiditra vaovao foana.
Saingy efa tamin'ny taonjato faha-19, nisy mpanao sariitatra sahy naneho fa ny tazomoka kely dia tsy tena aretina
mahatsiravina tokoa ary tsy voatery ho ratsy kokoa noho ny Covid.
Ny tena izy dia tena ratsy jerena fotsiny izy ireo.
Koa dia nanao izay sitrapony izy teto, ho toy ny tetika fampiroboroboana ara-barotra, raha azo lazaina, ho
an'ireo dokotera mitaingina omby sy soavaly kely eto, ary ho toy ny famporisihana, raha azo lazaina, ho
Mitondra nymph iray voarakotra amin'ny kôlôma kely ny fanaovana vaksiny, natao hampitahotra ny olona.
Ary azonao jerena izay ataon'ny ankizy eo amin'ny ilany havanana.
Mandositra ny ankizy.
Fa ilainao ity toe-javatra mampatahotra ity, toy ny ilainao ankehitriny ireo faty izay ho
miparitaka eny amin'ny zoro-dalana rehetra noho ny Covid.
Koa nasehon'izy ireo ity nymfa feno tasy eto ity.
Ary ny tahotra dia efa hatrany no ampahany fototra amin'ny raharaham-barotra.
Saingy tsy ara-drariny ihany koa izany ho an'ny tazomoka.
Nahoana? Fantatra fa efa nisy ny aretina kisoa nandritra ny farafahakeliny arivo taona, ary
angamba efa nandritra ny an'arivony taona maro.
Nisy ihany koa tany Andrefana, saingy toy ny aretina tsy mampidi-doza amin'ny fahazazana izay tsy noresahina akory.
Ary eto aho dia nitondra antontan'isa sasany avy any Angletera.
Ary araka ny hitanao, manomboka eo amin'ny 1630 eo ho eo izany.
Ity no tranga voalohany voarakitra an-tsoratra momba olon-dehibe iray izay mety ho voan'ny tazomoka kely.
Mandrapahatongan'izany, tsy misy afa-tsy fahalianana mampisalasala momba ny hoe mety ho voan'ny tazomoka kely ny olon-dehibe.
Tsy nanomboka afa-tsy tamin'ny tapany faharoa tamin'ny taonjato faha-17 izany.
Ary ambonin'izany rehetra izany, nitranga tamin'ny taonjato faha-18 ny loza vokatry ny
kôlera, tamin'ny fotoana efa nisy vaksiny.
Satria talohan'izany, raha mijery indray ianao, latsaky ny zato ny isan'ny maty tamin'ny kôlora tany Londres isan-taona.
Marobe no niaina tamin'ny fepetra ara-tsosialy tena ratsy.
Ary tsy tamin'ny taonjato faha-18 vao nisy an'hetsiny maro ny tranga nahafatesana vokatry ny tazomoka kely.
Ary andao isika hieritreritra fotsiny momba ny Covid.
Tsy nisy olona maty tamin'ny taona 2020, fa taorian'ny nanombohan'ny fanaovam-baksiny ihany.
Ary eto angamba no misy famantarana voalohany.
Mety misy ifandraisany amin'ny fivoarana ara-tsosialy hafa ve izany?
Eny, tsy lasa loza ho an'i Eoropa ny kôlera raha tsy tamin'ny nanjakan'ny Fanoherana ny
Refôrmatsiona taorian'ny Ady telo-polo taona.
Mbola milaza ny boky maro, ary averina soratana am-pahavitrihana, fa ny fanaovana vaksiny amin'ny fampiasana fivontosana avy
amin'ny marary kôkôra dia fomba fitsaboana nentim-paharazana.
Efa nanao izany ny Sinoa, ny Indiana ary ny Afrikana, ka izany no mahatonga ny fanaovana
vaksiny ho zavatra voajanahary indrindra eto an-tany.
Raha mijery ny zava-misy ianao, dia tsy marina mihitsy izany.
Tsy misy antontan-taratasy talohan'ny taona 1700 izay mampiseho fa nisy olona nanapaka pus tao anaty hoditry ny olona hafa.
Ny fanaovana vaksiny no voarakitra voalohany tamin'ny manodidina ny taona 1700
nataon'ireo mpaminany roa Grika tao Constantinople.
Fotoana fohy taorian'izay, nipoitra tany koa ny valan'aretina tazomoka.
Ary tamin'ny taona 1713 no nivoahan'ny tatitra voalohany nataon'ny dokotera grika momba ny fanaovana vaksiny toy izany.
Fa tsy fomban-pitsaboana nentim-paharazana.
Ary angano tranainy momba ny tantaran'ny kôkôra ihany koa ny filazana fa ity vehivavy ity, Lady Wortley
Montagu, no tena nampiditra ny vaksiny mahasoa amin'ny kôkôra.
Nahita izany tany Constantinople izy ary avy eo niasa ho mpisolovava ny fanaovana vaksiny tany
Eoropa Andrefana nanomboka tamin'ny taona 1721.
Ary tena miely indrindra eo amin'ny kilasy ambony izany.
Saingy na tamin'izany aza, nisy olona salama maty vokatry ireo fanaovana vaksiny ireo.
Ary indrindra fa eo amin'ireo faribolana sosialy sangany.
Na dia eo aza ireo mpanohana ny fanaovana vaksiny, dia ekena fa farafahakeliny 2% ny taha-pahafatesana.
Tsy misy mahalala hoe tena avo toy ny ahoana izy.
Fa azonao esorina tokoa i Ramatoa Wortley Montagu ao amin'ilay tantara, satria tsy tena nisy anjara asany izy.
Folo taona taorian'ny nanombohany nanao fanentanana momba ny fanaovam-baksiny, tsy mihoatra
ny 1.000 ny olona voa-baksiny tany Angletera.
Zava-dehibe kokoa anefa i Abbe Conti iray, izay tena vitsy no fantatrao momba azy ao amin'ny tantara.
Jesuita iray izay nanohana mafy ireo fanaovam-vaksiny ireo.
Ary ny antony nahazoan'ny fanaovana vaksiny hery dia satria nisy vola be tafiditra.
Indro ohatra iray.
Nantsoina ny dokotera Anglisy iray ho any amin'ny Tsaravavy Rosiana Catherine Lehibe mba hanome vaksiny ho azy sy ny zanany.
Ary ho an'ity asa ity, izay naharitra, andao lazaina hoe dimy minitra, dia nahazo fandoavam-bola £10,000 izy. Amin'ny
vola ankehitriny, manodidina ny iray tapitrisa euro izany.
Pension mandritra ny androm-piainana £500 isan-taona ary ny anaram-boninahitra barona.
Izy sy ny taranany dia nahazo fiainana milamina mandrakizay.
Vitsy kokoa noho ny mahazatra ny Porsche voatsindrona vaksiny ao amin'ny garazy ankehitriny.
Tamin'ny taona 1721, ireo fanaovam-baksiny miafina tamin'ny alalan'ny
Nirotsaka tao anaty dobo.
Araka ny filazana, nampidirina tany Etazonia tamin'ny alalan'ny sambo ny tranga tazomoka kely.
Ary avy eo dia nanizingizina ny pretra iray sy ny dokotera iray fa tena ilaina ny miaro ny
mponina amin'ny alalan'ny fanaovana vaksiny.
Ary ity fanombanana nataon'izy ireo tamin'izany fotoana izany dia heverina ho antontan'isa ara-pitsaboana voalohany ihany koa.
Ny tahan'ny fahafatesana tamin'ny kôlera kely dia nihena avy amin'ny 15% ho 2,5%. Fahombiazana.
Na izany aza, tsy eritreretin'ny olona fa tsy fikarohana ara-dalàna nataon'i Mr
Cotton Mather, Puritana feno fanatisma, ity.
Tsy azo ampitahaina mihitsy ireo vondrona. Tsy nisy fitsinjarana kisendrasendra.
Ireo izay efa nahazo vaksiny sy ireo izay tsy nahazo vaksiny dia mazava fa vondrona tena samy hafa.
Ary voafetra ihany koa ny fahombiazana satria voatery nifindrà-pialofana tao an-tranony nandritra ny 14 andro i Mr
Cotton Mather nandritra ity fampielezan-kevitra fanaovana vaksiny ity, satria natahotra ny
vadiny fa raha tsy izany dia ho voady faty izy.
Koa tsy maintsy nisy tranga ara-pahasalamana goavana sy fahafatesana.
Nanao fitsarana momba ny mpamosavy tany koa Andriamatoa Cotton Mather, raha ny marina.
Eny. Ary tsy tsara koa ny toe-draharaha tany Eoropa raha ny fahombiazana no jerena.
Raha mijery eto ianao, ireto ny antontan'isa avy any Kôpenhaga mampiseho ny tahan'ny
fahafatesana isan-taona vokatry ny tazomoka kely.
Ary eto no aseho ny toerana nanokafana sy nanakatonana indray ny hopitaly fanaovana vaksiny.
Tsy misy hita amin'ireo tarehimarika izay mampiseho fa nisy fiovana.
Izay àry ny fahombiazana.
Ary raha tsy nandray anjara tany Kôpenhaga sy tany amin'ny toerana hafa ianao, dia mety tsy nitranga tany Boston koa izany.
Ary izay tsy voalaza amin'ny boky maro momba ny tantaran'ny fitsaboana koa dia ny hoe tamin'ny taona 1729, valo taona
taorian'ny nanentanan'i Lady Wadley Montagu ny hevitra manontolo, dia efa nandrara ny fanaovana vaksiny ny Parlemanta Britanika.
Ary tsy nisy natao indray raha tsy taorian'ny taona 1743.
Ary ny mpitsabo manokan'i Maria Theresa tany Vienne dia nanao fanambarana hendry tamin'izany fotoana izany fa matetika ny
aristôkraty sy ny olona manankarena no maty amin'ny kôkôra.
Miaina tsy misy fitsaboana ny kolonia tsy voatsabo.
Mampiseho ihany koa izany fa tsy tena aretina mafy ny tazomoka kely.
Tamin'ny endrika fanaovana ity fanaovam-baksiny ity ihany no lasa aretina goavana ny tazomoka kely.
Ary izany dia nisy fiantraikany tamin'ny tantara.
Tsy ny tazomoka kely, fa ny vaccinia.
Eto aho dia hampiseho anao fahafatesana roa misongadina.
Eo ankavia, Louis XV; eo ankavanana, ny Wittelsbach Bavarian farany.
Tapaka ny taranany noho ny fahafatesany voalaza fa vokatry ny areti-kisoa, Maximilian III Joseph.
Voalaza fa samy maty tamin'ny aretin'ny vaventy izy roa, ny iray teo amin'ny faha-64
taonany, ary ny iray teo amin'ny faha-50 taonany.
Ary ny nampiray azy roa dia samy mpitondra tena tiana.
Niroborobo ny olona teo ambany fitondran'izy ireo.
Fantatsika tsara fa tsy mety ho voan'ny tazomoka kely i Louis XV tamin'ny faha-64 taonany, satria efa voa izany
izy fony mbola zaza ary ny tazomoka kely dia manome hery fiarovana mandritra ny androm-piainana.
Nijery ny tenany i Louis XV tamin'ny faha-64 taonany ary niteny hoe: "Raha tsy fantatro fa efa voan'ny kôkôro aho
tamin'ny fahazazako, dia hilaza aho fa voan'ny kôkôro aho."
Tsy tafavoaka velona izy. Angamba fanaovana vaksiny amin'ny tazomoka kely izany.
Voampanga i Max III Joseph fa nandidy ny vahoakany mba hanaovana vaksiny, nefa izy manokana tsy nanaiky mihitsy.
Mety hisalasala ny olona fa azo atao ny maty amin'ny kôlôra amin'ny faha-50 taonany raha salama tanteraka.
Ary misy maro hafa koa.
Mpanjaka roa avy amin'ny fianakavian'i Habsburg tany Vienne koa no maty tamin'ny areti-kisoa.
Ary misy zavatra vitsivitsy tokony hahatonga antsika hisaintsaina.
Ireo andriana maty dia olona nanana fiainana tena ambony kalitao.
Saingy ny tazomoka kely dia tena aretin'ny mahantra sy ny mponina anaty fahantrana.
Ahoana no ahafahana manao izany?
Ary aretina tamin'ny fahazazana foana izany.
Nahoana no mety ho voan'ny tazomoka ny olona efa antitra na dia salama tanteraka aza izy ireo?
Saika tsy nisy dokotera hafa nahita ny aretin'ny kisoa tamin'ny olon-dehibe tamin'izany fotoana izany.
Ary ny tena zava-dehibe kokoa, fantatry ny rehetra fa tena mora mifindra ny tazomoka kely.
Fa tany amin'ireo toerana nahafatesan'ny mpitondra sy ny andriana hafa, dia tsy nisy
intsony ny marary sy ny maty noho ny areti-kisoa.
Tsy nifindra izy ireo ary mazava ho azy fa tsy nampifindra olona hafa.
Fa misy zavatra iray hafa iombonan'izy ireo.
Ny mpanjaka rehetra dia nihevitra ny Fiangonana ho fahavalony.
Te-hanaisotra ny fiangonana amin'ny sata tsy mandoa hetra izy ireo.
Izay tsy nitranga taorian'ny nahafatesany.
Ary manana vavolombelona iray hafa momba ireo zava-nitranga ireo aho.
Ity dia mpitandrina iray, Abraham A. Santa Clara, izay niaina tamin'izany fotoana izany.
Ny tena anarany dia Johann Ulrich Megerle.
Ary na tamin'izany aza, hoy izy fa ny tombontsoan'ny tompon'ny Medi Corum dia ny zo hamono olona tsy misy sazy.
Ka tsy i James Bond no olona voalohany teo amin'ny tantaran'ny olombelona nahazo fahazoan-dàlana hamono olona; raha ny marina,
araka ny filazan'i Atoa Megerle, dia tamin'ny taonjato faha-13 no nampidirina voalohany ity fomba fanao
ity tamin'ny nananganana ny sehatry ny fitsaboana.
Ho an'ireo izay mino fa tafahoatra daholo izany, satria tsy mety ho ratsy toy izany ny fanaovana vaksiny, dia
nitondra teny nalaina avy amin'ny bokin'i Hervé Bovin momba ny tantaran'ny fanaovana vaksiny aho.
Izy dia profesora emeritus ao Leuven.
Ary izy dia mpanohana fatratra ny fanaovana vaksiny.
Mifandray ihany koa amin'ny Ivontoerana Pasteur.
Ary manoratra ao amin'ny bokiny tamin'ny 2011 izy fa tena mampidi-doza ny fanaovana vaksiny, araka ny fampiharana
azy tany Eoropa teo anelanelan'ny taona 1721 sy ny fampidirana ny fomba Sutton, izay hodinihintsika vetivety.
Tsy isalasalana fa efa tamin'ny fetra izay azo zaka izany.
Koa izy koa dia milaza amin'ny fomba an-kolaka nefa mazava tsara fa mety ho fitaovam-pamonoana olona ireo fanaovana vaksiny ireo.
Ary tsy ho nilaina akory izany rehetra izany raha nihaino ity lehilahy ity ny olona.
Daniel Sutton, tsy dokotera akademika fa mpandidy mahay. Avy amin'ny fianakavian'ny mpandidy izy.
Nanao fanaovana vaksiny izy nanomboka tamin'ny taona 1750, saingy nampiasa teknika vaovao.
Ary, ankoatra izany, nahazo vola be izy tamin'izany.
Ny vaksiny iray dia mitentina £10 ho an'ny olom-pirenena tsotra ary £25 ho an'ny mpanankarena.
Nanao manodidina ny 500 ka hatramin'ny 1000 isan'andro izy.
Tamin'izany fotoana izany, trano misaraka iray dia mitentina £500. Midika izany fa nahazo trano misaraka
maromaro izy tao anatin'ny iray andro tamin'izany fomba izany.
Na izany aza, nahazo fanajana izy satria nilaza tamin'ny faran'ny ainy hoe: "Tsy nisy marary na iray aza very tamiko."
Voalohany, nitsahatra izy tsy haka fepetra poizina fanampiny. Matetika adino izany ao amin'ny tantaran'ny
fanaovana vaksiny, tahaka ny fampiasana adjuvanta ao anatin'ny vaksiny izay matetika tsy resahina.
Satria tamin'izany fotoana izany, rehefa nahazo vaksiny ianao, dia nomen'ny fitsaboana ofisialy
adalas, antimôni, merkiora ary poizina hafa matsiro koa.
Tsy nanao ireo rehetra ireo izy.
Vao avy nanome azy ny vaksiny izy ary tsy niteny afa-tsy hoe mila rivotra madio.
Saingy nisy zavatra iray nataony nihoatra ny zava-drehetra. Ary raha nihaino an'i Atoa Sutton ny olona, dia tsy ho
nitranga ihany koa ny loza tamin'ny fanaovam-baksinin'ny Covid.
Nanao fanandramana tsotra izy.
Indray mandeha izy dia nanapaka fotsiny ny pus tamin'ny hoditra nefa tsy nisy ra nivoaka.
Indray mandeha izy nanapaka ny hoditra, nampiditra ity pus ity tao anatin'ny tavy ambanin'ny hoditra, ary avy eo nampiditra
ilay pus tao anatin'ny hozatra mba hahitana izay hitranga.
Ary hitany fa ny zava-nitranga kendrena dia ny fivontosana vokatry ny fanaovana vaksiny eo amin'ny hoditra,
izany hoe endrika tsy mampidi-doza amin'ny tazomoka kely izay miseho aorian'ny fampidirana ny tsimokaretina.
Tsy nitranga izany afa-tsy rehefa nampidiriny ny tsimokaretina tamin'ny hoditra, fa tsy
tamin'ny tavy ambanin'ny hoditra na tamin'ny hozatra.
Nahoana?
Tena mazava tokoa izany.
Satria miasa ao anatin'ny hoditra ny rafitra fiarovan'ny vatantsika.
Ratsy tanteraka izay rehetra ataontsika lalindalina kokoa.
Ary indrisy, tsy nahatsapa izany ny fitsaboana hatramin'ny andron'i Atoa Sutton, nandritra ny 250 taona.
Indrisy, tsy navoaka ny asany "The Inoculator" raha tsy tamin'ny 1796, tamin'izay efa
vonona hanomboka ny fanaovam-baksinin'i Jenner.
Fa ny nampianarin'i Sutton antsika dia hoe ny rafitra fiarovantsika, raha tianao hampianarina amin'ny
fomba sasany amin'ny alalan'ny vaksiny, dia miasa fotsiny amin'ny alalan'ny hoditra sy ny lamba mando.
Ity dia mekanisma fivoarana. Na izany aza, tsy mitranga izany raha misy zavatra tsindromina lalindalina kokoa ao anatin'ny tavy.
Ny hoditra, ny orona, ny tenda, ny havokavoka ary ny lalan-pandevonan-kanina ihany no afaka misy
fiantraikany amin'ny fahatsiarovan'ny rafitra fiarovana.
Ny zavatra hafa rehetra dia fanimbana ara-batana mety hiteraka ratra.
Izany no ho firoboroboan'i Sutton.
Saingy tonga i Atoa Jenner.
Ary Andriamatoa Jenner dia nihevitra, tsy izy no voalohany fa niaraka tamin'ireo dokotera hafa talohany, fa ny
aretina vaventy tsy mampidi-doza, izay nahatonga ireo mpiandry omby tsy nanana holatra vaventy,
saingy mbola mitazona hoditra fotsy tsara tarehy, dia mety ho solony tsara ho an'ny
niank'olombelona rehefa ampiasaina amin'ny fanaovam-baksiny.
Saingy ny tena nahatonga ireo mpanangona ronono ho salama sy hanana hoditra tsara tarehy dia ny fisotroany
ronono vaovao tsy pasteurizina avy amin'ny omby. Tsy nisy ifandraisany tamin'ny aretin'omby izany.
Nahoana? Satria tena tsy fahita firy izy ireo.
Tsy nanome porofo mihitsy i Jenner momba ny fahombiazan'ny vaksiny nataony, ary nanao fanandramana tsy ara-pitondrantena izy.
Ohatra, nampanaoviny vaksiny ny zanaky ny mpikarakara zaridainany tamin'ity vaksiny aretin'omby ity, ary nampidiriny
tamin'ny aretina kely ilay zaza mba hahitana raha hisy vokany.
Ary tsy nisalasala izy nanome vaksiny ny zanany lahy koa. Tsy dia mahita momba izany matetika ianao koa.
Niharan'ny fahasembanana ara-tsaina ny zanany lahy taorian'ity vaksiny ity ary maty teo amin'ny faha-21 taonany.
Ity i Jenner, ilay maherifo amin'ny fanaovam-vaksiny.
Ary taona vitsivitsy lasa izay, nodinihina ihany koa ireo fantsona taloha nalefan'i Atoa Jenner tamin'izany fotoana izany.
Tsy nisy mihitsy ny aretina kisoa tao anatiny.
Nisy pesta soavaly tao anatiny, na angamba zavatra maina fotsiny, zavatra nalefa manerana izao tontolo
izao, zavatra izay azo antoka fa tsy nisy ilana azy.
Ary ireo antontan'isa vitsy misy any Angletera taorian'ny fampidirana nataon'i Jenner dia mampiseho eto amin'ny ilany havia
fa ireo no isan'ny maty tamin'ny aretina kôkôro tany Angletera.
Efa nanana fanaovana vaksiny tsy maintsy atao izahay nanomboka tamin'ny taona 1853.
14.000, 20.000, ary avy eo valan'aretina nahafatesana 44.000 olona tamin'ny tazomoka kely.
Tsikelikely no nahatsapan'ny olona fa ny vaksiny no tena nitarika fahafatesana tamin'ny tazomoka kely.
Ary avy eo nisy tanàna iray izay nanao ny fanandramana, raha azo lazaina. Azonao jerena eto izany. Io no tanànan'i Leicester.
Hiverina indray aho.
Ny tanànan'i Leicester, izay nanambara tamin'ny alalan'ny filankevitry ny tanàna fa tsy hampiharina intsony ao anatin'ny
sisintanin'ny tanàna ny fanaovana vaksiny tsy maintsy atao.
Tsy ampiharina intsony ny fanaovana vaksiny tsy maintsy atao.
Ary ny tanànan'i Leicester tamin'izany no nanana ny isan'ny tranga kôlera kely indrindra sy ny isan'ny maty tamin'ny
kôlera kely indrindra raha oharina amin'ireo tanàna hafa izay nampiharina ny fanaovana vaksiny tsy maintsy atao.
Hita ihany koa izany tamin'ny fitohizan'ny zava-nitranga tany amin'ny faramparan'ny
taonjato faha-19 sy ny fiandohan'ny taonjato faha-20.
Eto ianao dia afaka mahita ny isan'ny tranga fahafatesana vokatry ny tazomoka kely sy ny
fahafatesana vokatry ny vaksiny tazomoka kely.
Ny tsipika miolikolika dia mampiseho ireo sanda mitovy haavo.
Midika izany fa na dia ireo mpanohana mafy ny fanaovana vaksiny aza dia tsy afaka milaza
fa mampihena ny tahan'ny fahafatesana izany.
Saingy tsy ny fahafatesana ihany no nisy; nisy ihany koa ny fahasembanana mafy.
Niseho ny meningita taorian'ny fanovana ny vaksiny amin'ny aretin'ny kisoa kely.
Ary tamin'ny taona 1924, mpandinika aretina iray tany Prague no nahita voalohany ny
fifandraisana mazava nandritra ny fizahana faty.
Azonao jerena hoe hafiriana no ilaina. Ka 125 taona. 25 taona taorian'ny fampidirana ny vaksiny.
Voalohany indrindra, hita fa miteraka meningita ilay zavatra manontolo.
Na dia, mazava ho azy, efa nitranga teo aloha aza izany.
Ary naharitra fiainan'olombelona iray hafa, dia taranaka iray, 30 taona, vao nekena tany Karlsruhe
tamin'ny 1953 ny fahasimbana vokatry ny vaksiny.
Hatramin'izay, tsy nisy tatitra ofisialy momba ny fahasimbana vokatry ny vaksiny, na dia efa
250 taona aza no nanaovana fanaovana vaksiny.
Ary tao amin'ny Repoblika Federaly Alemaina, na dia tsy nisy aza ny tranga tazomoka kely, dia nisy tranga 7 voamarina tamin'ny
tazomoka kely teo anelanelan'ny taona 1949 sy 1979, maty 360 vokatry ny vaksiny neken'ny RKI sy ny Ivotoerana Paul Ehrlich,
ary farafahakeliny tranga 984 nahazo fahasimbana maharitra.
Ary izany no antony nanambarana fa efa voafafa tanteraka ny kôlora tamin'ny taona 1979, satria tamin'izany ihany no azo
nanesorana tsikelikely ny fanaovana vaksiny amin'ny kôlora.
Raha tsy izany, dia tsy maintsy nitohy ny fanaovana vaksiny hiarovana amin'ny tazomoka kely.
Fa tsy azo atao izany.
Ary tiako ny hamarana amin'ny teny nalaina avy amin'ny dokotera amerikanina iray, mpanohana ny fanaovana
vaksiny izay tale ara-pitsaboana momba ny fitsaboana fisorohana tao amin'ny Tafika Amerikana.
Tamin'ny taona 1940, taorian'ny efa ho 250 taona nanaovana ny vaksiny, dia nilaza izy fa mbola teo amin'ny dingana
fanandramana ny resaka fanaovam-vaksiny manontolo, na ny fanaovana fanoherana mavitrika na ny fanoherana tsy mavitrika.
Ary efa hitantsika indray izao fa dingana fanandramana tanteraka ity rehetra ity.
Ary raha izany no zava-misy aorian'ity fe-potoana ity, dia tsy maintsy manontany hoe
nahoana no mbola olana ny fanaovana vaksiny.