Vitabu vya shule vinatuambia jinsi ndui ilivyoshindwa kwa mara ya kwanza, ikafuatiwa na ugonjwa mmoja baada ya
mwingine, shukrani kwa chanjo salama na zenye ufanisi.
Lakini je, hii ni kweli kweli?
Swali hili linachunguzwa na mhadhiri wa chuo kikuu Dkt. Gerd Reuther, radiyolojisti na mwanahistoria wa tiba.
Daktari Reuther amekuwa akijulikana kwa muda mrefu kwa ukosoaji wake wa tiba inayotawaliwa na kampuni za dawa, ambayo pia
aliielezea katika kitabu chake kilichouzwa sana katika jarida la Spiegel, "Der betrogene Patient" (Mgonjwa Aliyedanganywa).
Katika mhadhara wake, Dk. Gerd Reuter anatumia mfano wa chanjo ya ndui na vyanzo vya historia ya matibabu kuonyesha madhara
ambayo chanjo ya lazima ya ndui ilikuwa nayo kwa idadi ya watu.
Kulingana na Dk Reuther, pepo ndogo ilikuwa ugonjwa usio na madhara, lakini chanjo
dhidi ya pepo ndogo ilisababisha vifo elfu kumi.
Pamoja na chanjo, kwa kusema, kulikuja kifo cha surua.
Kulingana na Dkt. Reuther, historia ya miaka 300 ya chanjo inaweza kufananishwa na uhalifu mmoja dhidi ya afya.
Sikiliza mwenyewe kile Dk. Reuter anachosema kuhusu chanjo, na hasa chanjo ya ndui.
Mhadhara ulitolewa kama sehemu ya kongamano la MWGFD kuhusu mada "Idhini ya chanjo, mapendekezo
ya chanjo, chanjo ya lazima – je, data inatosha?"
Dkt. Ronald Weikl: Tafadhali furahia. Ungana nami sasa kwa uwasilishaji ambao bila shaka utakuwa wa kuburudisha
sana kutoka kwa mwenzetu mpendwa Dkt. Gerd Reuther, wenye kichwa cha "Kuchanjwa – hadithi ya mafanikio?"
Dkt. Gerd Reuther: Ndiyo, mpendwa René, asante sana, wageni wapendwa.
Chanjo za Covid-19, ambazo hazikuwa chanjo, hazikuwa uhalifu wa kwanza wa kiafya katika tiba.
Kwa kweli, historia ya miaka 300 ya chanjo ni uhalifu mkubwa wa afya, lakini kutokana na
ukosefu wa muda, nitazungumzia chanjo moja tu.
Hata hivyo, hiyo ni historia ya miaka 200 ya chanjo, kwani miaka 200 ya kwanza ilitengwa kabisa kwa chanjo ya ndui.
Na mpango huu wa chanjo ya ndui ulifanywa kwa njia ileile kabisa kama mpango wa sasa wa Covid-19.
Ilikuwa kuhusu kulazimishwa, kuhusu adhabu, kuhusu kiasi kikubwa cha pesa, katika baadhi
ya matukio hata pesa nyingi zaidi kuliko leo.
Na ilikuwa kuhusu kufanya kitu ambacho hakikuwa na ushahidi.
Na uharibifu umefunikwa.
Wengine wanaweza kusema, je, surua na Covid zinaweza kulinganishwa kweli?
Kovid, ilikuwa ni mafua tu.
Lakini ndui ilikuwa ugonjwa wa kutisha kweli.
Nimeleta picha hii moja kwako, ambayo utaiona tena na tena.
Kwa kushangaza, daima unaona picha zile zile za ndui mtandaoni na katika vitabu.
Hakukuwa na wagonjwa wengi sana wa ndui katika enzi ya upigaji picha na filamu, hivyo
haikuwezekana kuendelea kuwaleta wagonjwa wapya.
Lakini mapema kama karne ya 19, mchoraji katuni alithubutu kuonyesha kwamba ndui kwa kweli haikuwa ugonjwa mbaya
kiasi hicho na si lazima kuwa mbaya zaidi kuliko Covid.
Ni kwamba tu wanaonekana vibaya sana.
Kwa hivyo alichukua uhuru hapa, kama mbinu ya masoko, tuseme, kwa wataalamu wa afya wanaosafiri kwa
ng'ombe na punda hapa, na kama motisha, tuseme, kwa
Chanjo zinabeba nymph iliyofunikwa na matumba, ili kuwatisha watu.
Na unaweza kuona watoto wanafanya nini upande wa kulia.
Watoto wanakimbia.
Lakini unahitaji hali hii ya hofu, kama vile sasa unavyohitaji maiti ambazo zingekuwa
zimetandaza kwenye kila kona ya mtaa kutokana na Covid.
Kwa hivyo walionyesha hapa kijana mrembo mwenye madoa ya chunusi.
Na hofu daima imekuwa sehemu kuu ya biashara.
Lakini hilo pia halikuwa halali kwa surua.
Kwa nini? Nduo imejulikana kuwepo kwa angalau miaka elfu moja, labda kwa maelfu mengi ya miaka.
Pia zilikuwa zipo Magharibi, lakini kama ugonjwa wa utotoni usio na madhara ambao haukujadiliwa hata.
Na hapa nimeleta takwimu kutoka Uingereza.
Na kama unavyoona, inaanza karibu saa 16:30.
Hii ni kesi ya kwanza iliyorekodiwa ya mtu mzima ambaye huenda alikuwa na pepo ndogo.
Hadi wakati huo, kulikuwa na udadisi tu unaotiliwa shaka kwamba mtu mzima angekuwa ameambukizwa ndui.
Hiyo ilianza tu katika nusu ya pili ya karne ya kumi na saba.
Na zaidi ya yote, janga la ndui lilipofanyika katika karne ya 18, wakati chanjo zilikuwa tayari zipo.
Kwa sababu kabla ya hapo, ukitazama tena, kulikuwa na vifo chini ya mia moja kutokana na pepo ndogo London kila mwaka.
Wengi wameishi katika hali duni sana za kijamii.
Na haikuwa hadi karne ya kumi na nane ndipo kulikuwa na mamia ya maelfu ya vifo vya ndui.
Na tuwaze tu kuhusu Covid.
Watu hawakufa mwaka wa 2020, bali baada tu chanjo zilipoanza.
Na hapa, labda, ni dalili ya kwanza.
Je, hii inaweza kuwa na uhusiano na maendeleo mengine ya kijamii?
Ndiyo, ndui ilikuwa janga kwa Ulaya tu wakati Mageuzi ya Kupinga ilipoanza kushika nguvu baada ya Vita vya Miaka Thelathini.
Vitabu vingi bado vinadai, na hili linaandikwa tena na tena kwa bidii, kwamba chanjo kwa kutumia uvimbe wa
maji kutoka kwa wagonjwa wa matumbwitumbwi ni desturi ya jadi ya tiba ya kienyeji.
Wachina, Wahindi na Waafrika tayari wamefanya hivi, ndiyo maana chanjo ni jambo la asili kabisa duniani.
Ukiona ukweli, hilo si kweli kabisa.
Hakuna nyaraka zozote kabla ya mwaka 1700 zinazoonyesha kwamba mtu yeyote aliwahi kukata pus kwenye ngozi ya mtu mwingine.
Uchanjaji ulirekodiwa kwa mara ya kwanza karibu mwaka 1700 na waganga wawili wa Kigiriki wa utabiri huko Constantinople.
Muda mfupi baadaye, milipuko ya surua pia ilitokea huko.
Na mwaka 1713 ulishuhudia ripoti ya kwanza ya daktari Mgiriki kuhusu chanjo kama hizo.
Lakini si utamaduni wa dawa za jadi za zamani.
Na pia ni hadithi ya kizamani kuhusu historia ya surua kusema kwamba mwanamke huyu hapa, Lady Wortley Montagu,
ndiye aliyekuwa mleta mkuu wa chanjo yenye manufaa ya surua.
Aliiona hii Konstantinopoli na kisha akatumika kama mtetezi wa chanjo Ulaya Magharibi kuanzia mwaka 1721.
Na inasambaa zaidi miongoni mwa tabaka la juu.
Lakini hata wakati huo, watu wenye afya waliaga dunia kutokana na chanjo hizi.
Na hasa katika duru kuu za kijamii.
Hata miongoni mwa watetezi wa chanjo, kiwango cha vifo cha angalau asilimia 2 kinatambuliwa.
Hakuna anayejua ilikuwa juu kiasi gani kweli.
Lakini kwa kweli unaweza kumwondoa Bi Wortley Montagu kutoka kwenye hadithi, hakucheza jukumu lolote.
Miaka kumi baada ya kuanza kushawishi chanjo, watu wasiozidi 1,000 walikuwa wamechanjwa nchini Uingereza.
Muhimu zaidi alikuwa Abbe Conti fulani, ambaye unajifunza kidogo sana kuhusu yeye katika historia.
Mjesuiti aliyesihi sana chanjo hizi.
Na sababu ya kwanini chanjo zilipata kasi licha ya hayo ilikuwa ni kwa sababu kulikuwa na pesa nyingi zilizohusika.
Hapa kuna mfano.
Daktari Mwingereza aliitwa kwa Tsarina wa Urusi, Catherine Mkubwa, ili kumpa chanjo yeye na watoto wake.
Na kwa shughuli hii, ambayo ilichukua, tuseme, dakika tano, alipokea malipo ya pauni 10,000. Kwa
thamani ya sarafu ya leo, ni takriban euro milioni moja.
Pensheni ya maisha ya pauni 500 kwa mwaka na cheo cha baroni.
Yeye na wazao wake walikuwa na ustawi wa maisha yote.
Kuna Porsche chache za chanjo katika gereji leo ikilinganishwa.
Mnamo 1721, chanjo hizi zisizojulikana sana za utoaji wa mbofu ya ndui kupitia
Alirushwa kwenye bwawa.
Inadaiwa kuwa kesi za pepopunda zililetwa Marekani kwa njia ya meli.
Na kisha kasisi na daktari walisisitiza kwamba ilikuwa muhimu kuwalinda watu kwa chanjo.
Na tathmini hii, waliyoifanya wakati huo, pia inachukuliwa kuwa takwimu za kwanza za matibabu.
Kiwango cha vifo cha surua kingepunguzwa kutoka 15% hadi 2.5%. Mafanikio.
Hata hivyo, watu hawazingatii kwamba hii haikuwa utafiti sahihi uliofanywa na Bwana
Cotton Mather, Mpuritani mwenye msimamo mkali.
Makundi hayakuwa yanalingana kabisa. Hakukuwa na mgawanyo wa nasibu.
Wale waliochanjwa na wale ambao hawakuwa wamechanjwa walikuwa waziwazi makundi tofauti sana.
Na mafanikio pia yalikuwa na mipaka kwa sababu Bwana Cotton Mather alilazimika kujificha ndani ya nyumba yake kwa
siku 14 wakati wa kampeni hii ya chanjo, kwani mke wake alikuwa na hofu kwamba vinginevyo angeuawa kiholela.
Kwa hivyo lazima kulikuwa na matukio makubwa ya kiafya na vifo.
Bwana Cotton Mather pia alifanya mashtaka ya uchawi huko, kwa njia.
Ndiyo. Na mambo hayakuwa mazuri pia Ulaya kwa upande wa mafanikio.
Ukichunguza hapa, hizi ni takwimu kutoka Copenhagen zinazoonyesha kiwango cha vifo vya ndui kwa mwaka.
Na hapa imeonyeshwa mahali ambapo hospitali ya chanjo ilifunguliwa na kufungwa tena.
Huwezi kuona chochote katika takwimu kinachoashiria kwamba chochote kimebadilika.
Hivyo basi kuhusu mafanikio.
Na kama haukuingia Copenhagen na kwingineko, huenda pia haikutokea Boston.
Na kile ambacho pia hakitajwi katika vitabu vingi vya historia ya tiba ni kwamba mwaka 1729, miaka minane baada ya Lady
Wadley Montagu kuendeleza jambo hilo lote, Bunge la Uingereza tayari lilikuwa limepigiza marufuku chanjo.
Na haikufanywa tena hadi baada ya mwaka 1743.
Na daktari binafsi wa Maria Theresa huko Vienna alitoa kauli yenye busara sana wakati huo kwamba watu wa
tabaka la juu na matajiri kwa kawaida hufa kwa surua ndogo.
Koloni isiyotibiwa inaishi bila matibabu.
Hii pia inaonyesha kwamba ndui haikuwa ugonjwa mbaya sana.
Ni kwa njia ya chanjo hii tu ndipo matumbwitumbwi yalibadilika kuwa ugonjwa hatari.
Na hilo limeathiri historia.
Sio surua ndogo, bali ni vaccinia.
Hapa nitakuonyesha vifo viwili maarufu.
Kushoto, Louis XV; kulia, Wittelsbach wa mwisho wa Bavaria.
Ukoo wake ulikatizwa na kifo chake kinachodaiwa kuwa cha surua, Maximilian III Joseph.
Wote wawili wanasemekana kufa kwa surua, mmoja akiwa na umri wa miaka 64, na mwingine akiwa na miaka 50.
Na walichokuwa nacho wote wawili kwa pamoja ni kwamba walikuwa watawala waliopendwa sana.
Watu walistawi chini ya utawala wao.
Tunajua kwa hakika kwamba Louis XV hangeweza kuambukizwa ndui akiwa na umri wa miaka 64, kwa sababu alikuwa tayari
ameipata akiwa mtoto na ndui hutoa kinga ya maisha yote.
Louis XV alijitazama akiwa na umri wa miaka 64 na akasema, kama singejua kwamba nilikuwa na
matiti nilipokuwa mtoto, ningesema kwamba nina matiti.
Hakuweza kuishi. Lazima ilikuwa chanjo ya ndui.
Max III Joseph anadaiwa kuwa aliwaamuru watu wake wapate chanjo, lakini yeye mwenyewe alikataa kila mara.
Mtu anaweza kushuku kwamba inawezekana kufa kwa surua akiwa na umri wa miaka hamsini akiwa na afya kamili.
Na kuna wengine wengi.
Mfalme wawili wa Habsburg walioko Vienna pia walikufa kwa surua.
Na kuna mambo machache yanayopaswa kutufanya tufikirie.
Watu wa hadhi waliotangulia walikuwa watu waliofurahia kiwango cha juu sana cha maisha.
Lakini ndui kwa kweli ilikuwa ugonjwa wa mitaa ya mabanda, wa maskini.
Hiyo inawezaje kuwa?
Na daima ilikuwa ugonjwa wa utotoni.
Kwa nini watu wazee wanaweza kuambukizwa ndui wakiwa na afya kamili?
Karibu hakuna daktari mwingine aliyewahi kuona pepopunda kwa watu wazima wakati huo.
Na muhimu zaidi, kila mtu anajua kwamba pepo ndogo ni ya kuambukiza sana.
Lakini mahali ambapo watawala na mabwana wengine walikuwa wamekufa, hakukuwa na visa vingine
vya ugonjwa wala vifo vingine kutokana na ndui.
Hazikuwa za kuambukiza na wazi hazikuambukiza watu wengine.
Lakini kuna jambo lingine wanalo kwa pamoja.
Watawala wote walikuwa na Kanisa kama adui yao.
Walitaka kuondoa Kanisa kutoka kwa hadhi yake ya kutozwa kodi.
Ambayo haikutokea baada ya kifo chake.
Na nina shahidi mwingine wa matukio haya.
Huyu ni mtawa, Abraham A. Santa Clara, aliyeishi wakati huo.
Jina lake halisi lilikuwa Johann Ulrich Megerle.
Na hata wakati huo, alisema kwamba haki maalum ya mabwana wa Medi Corum ilikuwa haki ya kuua bila adhabu.
Kwa hivyo James Bond hakuwa mtu wa kwanza katika historia ya binadamu kupewa leseni ya kuua; kwa kweli, kama Bwana
Megerle anavyosema, desturi hii ilianzishwa katika karne ya 13 pamoja na kuanzishwa kwa taaluma ya tiba.
Kwa wale wanaoamini kuwa haya yote yamezidishwa, kwa sababu chanjo haiwezi kuwa mbaya kiasi hicho, nimeleta nukuu
kutoka kwenye kitabu cha Hervé Bovin kuhusu historia ya chanjo.
Yeye ni profesa mstaafu huko Leuven.
Na yeye ni mtetezi mkali wa chanjo.
Pia inahusishwa na Taasisi ya Pasteur.
Na anaandika katika kitabu chake cha mwaka 2011 kwamba chanjo, kama ilivyotumika Ulaya kati ya mwaka 1721 na utangulizi wa mbinu
ya Sutton, tutakayojadili hivi karibuni, ilikuwa hatari sana.
Hakika ilikuwa kwenye ukingo wa kile kilichoweza kuvumiliwa.
Kwa hivyo, pia anasema kwa njia isiyo ya moja kwa moja wazi kabisa kwamba chanjo hizi pia zilikuwa silaha hatari ya mauaji.
Na hakuna chochote kati ya haya kingehitajika kama watu wangesikiliza bwana huyu.
Daniel Sutton, si daktari wa taaluma, bali daktari bingwa wa upasuaji. Alitoka katika familia ya madaktari bingwa wa upasuaji.
Alifanya chanjo kuanzia mwaka 1750, lakini akitumia mbinu mpya.
Na, kwa bahati, alipata pesa nyingi sana katika mchakato huo.
Uchanjaji gharama yake ilikuwa pauni 10 kwa raia wa kawaida na pauni 25 kwa matajiri.
Alifanya takriban 500 hadi 1000 kwa siku.
Wakati huo, nyumba ya kujitegemea iligharimu pauni 500. Hiyo inamaanisha alipata nyumba
kadhaa za kujitegemea kwa siku kwa njia hiyo.
Hata hivyo, amepata heshima kwa sababu alisema mwishoni mwa maisha yake, "Sijapoteza mgonjwa hata mmoja."
Kwanza, aliepuka kuchukua hatua nyingine zenye sumu. Hii mara nyingi husahaulika katika historia ya chanjo,
kama vile viambatanishi katika chanjo vinavyopuuzwa.
Kwa sababu wakati huo, ulipopata chanjo, tiba rasmi pia ilikupa adalas, antimoni, zebaki na vitu vingine vya sumu vitamu.
Hakufanya chochote kati ya hayo.
Alimpatia chanjo tu na hakusema chochote kingine isipokuwa hewa safi.
Lakini alifanya jambo moja lililozidi yote. Na kama watu wangesikiliza Bwana Sutton,
janga la chanjo ya Covid nalo halingetokea.
Alifanya jaribio la msingi.
Mara moja alikata tu pus ndani ya ngozi bila kumwaga damu.
Mara moja alikata ngozi, akachoma pus hii katika tishu za mafuta chini ya ngozi, kisha akachoma
pus hiyo kwenye misuli ili kuona kitakachotokea.
Na aligundua kwamba tukio lengwa lilikuwa vipele vya chanjo kwenye ngozi, yaani aina isiyo na
madhara ya surua ndogo inayotokea baada ya chanjo.
Hii ilitokea tu alipopandikiza chanjo kwenye ngozi, si kwenye tishu za mafuta chini ya ngozi wala kwenye misuli.
Kwa nini?
Kwa kweli ni wazi kabisa.
Kwa sababu mfumo wetu wa kinga hufanya kazi ndani ya ngozi.
Kila kitu tunachokizika zaidi ni janga.
Na kwa bahati mbaya, tiba imeshindwa kutambua hili tangu enzi za Bwana Sutton, kwa miaka 250.
Kwa bahati mbaya, kazi yake "The Inoculator" haikuchapishwa hadi mwaka 1796, wakati chanjo ya
Jenner ilikuwa tayari katika hatua za mwanzo.
Lakini kile Sutton alichotufundisha ni kwamba mfumo wetu wa kinga, ikiwa unataka kuufundisha kitu kwa
chanjo, hufanya kazi tu kupitia ngozi na utando wa unyevu.
Hii ni mfumo wa mageuzi. Hata hivyo, hii haitokei wakati kitu kinapopigwa sindano ndani zaidi ya tishu.
Ni ngozi, pua, koo, mapafu na mfumo wa mmeng'enyo wa chakula pekee vinavyoweza kuathiri kumbukumbu ya mfumo wa kinga.
Chochote kingine ni madhara ya mwili yenye uwezekano wa kujeruhi.
Hilo lingekuwa mafanikio makubwa ya Sutton.
Lakini Bwana Jenner alifika.
Na Bwana Jenner alikuwa na maoni, si kama wa kwanza, bali pamoja na madaktari wengine kabla yake, kwamba ndui ya
ng'ombe isiyo na madhara, ambayo ilisababisha watoa maziwa kutokuwa na makovu yoyote ya ndui,
lakini zimehifadhi ngozi nyeupe nzuri, zinaweza kutumika kama mbadala mzuri wa utu wa ndui ya binadamu wakati wa chanjo.
Lakini wahudumu wa maziwa kwa kweli walibaki wenye afya na walikuwa na ngozi nzuri kwa sababu walikunywa
maziwa safi ya ng'ombe yasiyopasteurishwa. Haikuwa na uhusiano wowote na ugonjwa wa mbwa wa ng'ombe.
Kwa nini? Kwa sababu zilikuwa nadra sana.
Jenner mwenyewe hakuwahi kutoa ushahidi wa ufanisi wa chanjo yake, na alifanya majaribio yasiyo ya kimaadili.
Kwa mfano, alimpatia mwana wa mkulima wake chanjo hii ya matumbwitumbwi ya ng'ombe na kumweka mtoto huyo
katika mazingira ya ndui ili kuona kama chochote kingetokea.
Na hakusita kumpa mwanawe chanjo pia. Hilo pia halisomwi mara nyingi.
Mwanawe alipata ulemavu wa akili baada ya chanjo hii na alifariki akiwa na umri wa miaka 21.
Huyu ni Jenner, shujaa wa chanjo.
Na miaka michache iliyopita, mirija ya zamani ambayo Bwana Jenner alituma wakati huo pia ilichunguzwa.
Hakukuwa na pepo ya ng'ombe kabisa.
Kulikuwa na pepo ya farasi humo, au labda kitu kilichokauka tu, kitu kilichotumwa kote
duniani, kitu ambacho hakikuwa na manufaa kabisa.
Na takwimu chache zilizopo, nchini Uingereza baada ya utangulizi wa Jenner, zinaonyesha hapa
upande wa kushoto vifo vya surua nchini Uingereza.
Tulikuwa tayari na chanjo ya lazima tangu mwaka 1853.
14,000, 20,000 na kisha janga la vifo 44,000 vya ndui.
Watu hatimaye waligundua kwamba chanjo hiyo kwa kweli ilisababisha kifo kutokana na ndui.
Na kisha kulikuwa na jiji lililofanya jaribio hilo, kwa kusema hivyo. Unaweza kuliona hapa. Hilo ni jiji la Leicester.
Ninarudi tena.
Jiji la Leicester, ambalo kupitia baraza la jiji limesema tu kwamba chanjo ya lazima
haitatekelezwa tena ndani ya mipaka ya jiji.
Uchanjaji wa lazima haufanyiwi tena.
Na mji wa Leicester wakati huo ulikuwa na idadi ndogo zaidi ya visa vya surua na vifo vya surua ikilinganishwa na
miji mingine ambapo chanjo ya lazima ilikuwa imetolewa.
Hii pia ilionekana wazi katika maendeleo yaliyofuata mwishoni mwa karne ya 19 na mwanzoni mwa karne ya 20.
Hapa unaweza kuona idadi ya vifo vya ndui na vifo vilivyosababishwa na chanjo ya ndui.
Miviringo kimsingi inaonyesha thamani zenye urefu sawa.
Hii ina maana kwamba hata watetezi wakali wa chanjo hawawezi kudai kwamba inapunguza vifo.
Lakini haikuwa vifo tu; kulikuwa pia na ulemavu mkubwa.
Meningiti imetokea pamoja na mabadiliko katika chanjo ya ndui.
Na mwaka 1924, mtaalamu wa patholojia huko Prague alithibitisha uhusiano wazi kwa mara ya kwanza wakati wa uchunguzi wa maiti.
Unaweza kuona inachukua muda gani. Hivyo miaka 125. Miaka 25 baada ya kuanzishwa kwa chanjo.
Kwa mara ya kwanza, ilibainika kwamba yote hayo yalisababisha meningiti.
Ingawa, bila shaka, hili limetokea hapo awali.
Na ilichukua maisha mengine ya binadamu, yaani kizazi kimoja, miaka 30, ili madhara ya
chanjo yatambuliwe huko Karlsruhe mwaka 1953.
Hadi wakati huo, hakukuwa na ripoti rasmi za madhara ya chanjo, ingawa chanjo zilikuwa zikifanywa kwa miaka 250.
Na katika Jamhuri ya Shirikisho la Ujerumani, ingawa hakukuwa na kesi zaidi za surua, kulikuwa na kesi saba zilizothibitishwa za
surua kati ya 1949 na 1979, vifo 360 vinavyohusiana na chanjo vilivyotambuliwa na RKI na Taasisi ya
Paul Ehrlich, na angalau kesi 984 za madhara ya kudumu.
Na ndiyo maana surua ilitangazwa kuwa imetokomezwa mwaka 1979, kwa sababu ni wakati huo tu
chanjo ya surua ingeweza kuondolewa hatua kwa hatua.
Vinginevyo, chanjo ya ndui ingelazimika kuendelea.
Lakini hilo halikuwezekana.
Na ningependa kumalizia kwa nukuu kutoka kwa daktari Mmarekani, mtetezi wa chanjo ambaye alikuwa
mkurugenzi wa matibabu ya kinga katika Jeshi la Marekani.
Mnamo mwaka 1940, baada ya karibu miaka 250 ya historia ya chanjo, alisema kwamba swali lote la kinga, iwe ya moja kwa
moja au ya pasivi, bado lilikuwa katika hatua ya majaribio.
Na sasa tumeona tena jinsi hatua nzima hii ilivyo ya majaribio.
Na ikiwa hali ndiyo hiyo baada ya kipindi hiki cha muda, basi mtu anaweza tu kuuliza kwa nini chanjo bado ni suala.