I Tiamana, mā ngā kōti whānau me ngā tari tiaki rangatahi e wehe ana, e motuhake ana rānei ngā tamariki i ō rātou
whaea, i ō rātou pāpā rānei i runga i ngā pārongo teka; i ētahi wā ka mauheretia rātou mā te kaha.
Hei whakarato reo ki te hunga kua pāngia, i whakahaere te rōpū "AXION Resist" i tētahi wānanga pāpāho i te 3 o Mei i tēnei
tau, mō te kaupapa: "Ngā tamariki me te hononga hei whāinga".
Kei te mōhio koe, i Tiamana, ka tangohia ngā tamariki e 80,000 ki te 90,000 ia tau i ō rātou
mātua, ā, he maha ka kore e taea te whakahoki?
Kei te mōhio koe kua riro ngā tamariki manene hei whāinga rongonui mō ngā tari tiaki taiohi, ā, kei te herea ā
rātou mātua, kāore rātou i te mātau ki te reo me te mōhiotanga ki te ture, kia tū noa, kāore he āwhina?
Kei te mōhio koe kua whakawhanakea e te Pokapū ā-Motu Tiamana mō te Mātauranga Hauora (BZgA) ngā Paerewa mō te Mātauranga Tautuhi
Moenga mō ngā Tamariki i Uropi, i mahi tahi me te WHO? Ā, mā konei e whakareri ana rātou i a rātou,
kāore he whakamā, mō ngā whakaeke a ngā tāngata hēhē?
Kāore e taea te whakamahi noa i ngā kupu pērā i te oranga o ngā tamariki me ngā ariā tiaki i ēnei rā.
Heoi anō, e tono ana rātou ināianei i te nui ake i ngā wā katoa kia aro tātou ki te āhua e whakamahia ana rātou.
Mēnā ko ngā rūma torotoro tinana i ngā pokapū tiaki tamariki hei ārai i te tūkino, mēnā ko te mātauranga mō te kanorau ira tangata
i te wā o te tamarikitanga hei whakatairanga i te manawaroa, mēnā ko ngā whakaharatau hōia i ngā kura hei whakatairanga i te
wairua rangimārie, kua tino hiahiatia he mātauranga whakatūpato tūturu, ā, ka tīmata i tēnei rā me te wānanga AxionResist.
Ki te rā nei, ka whakarato noa ngā pāpāho matua i tētahi whakaaturanga māmā i ngā wā whakapāho, i
te mea kua moe kē ngā tāngata e ū ana ki te ture.
Engari ki konei, he mea nui kia tuwhera ō karu!
Ia tau ka whakanui mātou i te Rā ā-Ao mō ngā Tamariki i te rua o Hepetema, ā, e tino harikoa ana mātou katoa, ā,
ka whakaputa te tari i ngā whakataukī whakamīharo, ā, ka whakahoki tonu i ngā rerenga kōrero kotahi.
He tino rerekē te āhua o te ao tūturu i ngā mea e kī ana ā mātou kōti rangatira me ngā kōti o Europi.
Me waihanga e te kāwanatanga ngā ture e tautoko ana i te whanaketanga o ngā hononga whānau, ā, me whakarite
hoki i ngā tikanga e āhei ai te hunga ki te noho tahi.
Ko ngā mea e wheako nei tātou he tikanga e whakangaro ana, e whakangau ana i ngā hononga whānau.
He hapori e whakakore ana, e whawhai ana ki te aroha whaea, e kino haere ana, e whakaraerae ana, e whakamāharahara
ana, ā, koinei tonu te mea e kitea ana e mātou i Tiamana.
Ka puta anō, ka puta anō te kupu "ngā painga pai rawa atu mō te tamaiti" i konei.
Ka rongo ana mātou i tēnei rerenga kōrero, kāore e taea e mātou te kore whakamā, nā te mea, i te wā e kōrero
ana te tangata mō te "painga nui rawa atu mō te tamaiti," ko te hē tonu te puta i te mutunga.
Ko te whāinga kia whakaputa i te kino rawa atu ki te tamaiti.
He ngoikore ngā tamariki, ā, ka taea e rātou te manawanui i ngā taumahatanga nui.
Ko ēnei ngā kōrero āhua noa i kīia e Dr Andrea Christidis.
Nō reira, ko tēnei katoa e kīia ana he tiaki tamariki; kua kōrero kē au mō ngā Kāinga Tamariki SOS.
Kei te Ipurangi he pūrongo rangahau, ā, kua whakarato hoki e au he hono kei raro nei.
Kua whakamāhāngia ā-tinana ngā tamariki e 160, kua whakawhēkaua, ā, kua hapū hoki ētahi i ngā Kāinga
Tamariki SOS, ā, i reira ka mahia ngā whakakore hapūtanga.
Ā, kei te tono tonu ngā Kāinga Tamariki SOS i ngā koha, ā, e tino pāngia ana taku mate, me kī atu au.
Me wehe tātou i te whakapono tonu kei te hiahia tonu te kāwanatanga i ngā mea pai mō tātou.
Kāore te kāwanatanga i te nuinga o te wā e tiaki ana i ā mātou painga, nā te mea, pēnei i tō mōhio, ko tāna e hiahia ana he mea
pai mā mātou anake, arā, ko ā mātou moni me ā mātou tamariki.
Ko tēnei take tūturu nō te tau 2018 e pā ana ki ngā tau maha o te tūkino ā-tinana i tētahi papa puni, i roto i tētahi whare pakaru
me tētahi karavāni. I kawea ngā tamariki e te Tari Manaaki Rangatahi ki tētahi matua whāngai, ā, i tūkino
ā-tinana ia i a rātou i reira, ā, ko te Tari Manaaki Rangatahi tonu te kaiwhakarato mīti hou.
He mea pōrangi tērā.
I tīmata te komiti uiuitanga pāremata i āna mahi i te marama o Poutū-te-rangi, ā, e tino hiahia ana ahau ki te kite he aha te
putanga, nā te mea ka whakaatu tēnei i te haepapa o ngā tari tiaki rangatahi, o ngā kaiwhakawā, o ngā
kaiwhakawā o te kōti whānau me ngā ratonga ā-pāpori.
I roto i te ture whānau, kāore he tono kia wehe atu ngā kaimahi o te Tari Manaaki Rangatahi, me ngā kaiwhakahaere ture rānei.
Nō reira, e ai ki te kī, ka mahi tika tonu rātou, kāore rātou e taea te pa.
Kāore ngā tahaetanga tamariki e whakarato tiaki tamariki, he iti noa iho ngā take tino ohorere.
Kua whakahuatia kē ngā rangahau a Dr Helmut Kentler, i mahi ai ia mō te neke atu i te 30 tau ki ngā tari tiaki
rangatahi puta noa i Tiamana, hei whakanoho i ngā tamariki ki ngā tāngata hara pēidophaili.
I mua, he kaimahi rātou i ngā tari tiaki rangatahi, engari ināianei he kaiwhakahaere rātou, ā,
kei te mahi tonu rātou i ngā tari tiaki rangatahi.
Ā, kei te huna tonu ngā ingoa i puta i ngā rangahau a Kentler, ā, i tino whakahēa e ngā kairangahau.
Ko te tikanga, ka whakaaetia ngā tāngata ki te mahi i tēnei me te whakaaetanga a tō tātou
kāwanatanga; ki te kore, ka whakapuaki ēnei ingoa.
E ngā wāhine, e ngā tāne, mō ngā tekau tau maha, kua whakangungua e tēnei wairua kino ngā whare karakia maha, ā, kua
puta atu ki ngā whare wānanga, ki ngā whare akoranga, ā, kei te mōhio anake a te Atua ki ērā atu wāhi.
Ā, ko te hunga katoa kei konei i tēnei rā, e tāruarua ana i taua kōrero kotahi, he mea hanga katoa i te papanga kotahi.
Kāore au i miharo.
Kei te miharo ahau kua whakamārama mārika a Te Whare Wānanga o Bielefeld i te āhua o te
take, arā, he hara katoa tēnei, kāore he mea kē.
Ā, i mahia tērā i roto i ngā pūrongo tohunga e rua.
He whatunga pēdehēkōro e toro ana ki ngā whare rangahau pūtaiao.
Ehara tēnei i a Berlin anake, kia mōhio koe, ehara tēnei i a Berlin anake.
Ā, ko ēnei hoki ngā rōpū, otirā ko te Rōpū Kākāriki, i tono kia whakakorehia te hara o te hononga ā-tinana ki ngā tamariki.
Kei te patu tātou i ā tātou tamariki ināianei ki ngā moemoeā, ngā hē ā-tinana me te hē o te mahi rongoā.
Ko tā mātou ināianei he Reanga Āpāra, ā, neke atu i te 70 ōrau o rātou e pōuri ana ā rātou hinengaro nā te
wā o te huaketo korona i tika kia manawanui ai mātou.
ā, nā ngā whakataunga a ā tātou kai-tōrangapū kia mau ngā kanohi-miro e ngā tamariki mō waru haora ia rā,
kia herea ngā tamariki ki ngā here-ā-rohe, kia herea hoki ki te ako ā-ipurangi me te wehe-ā-pāpori.
Ehara tēnei i te tohu o te aro o te kāwanatanga ki te oranga o ngā tamariki.
He whakahaeretanga tēnei i te oranga o te tamaiti.
Nā reira, ka kitea e tātou he iti noa iho kua toe o te huarahi ture taiao taketake, i whakanoho ai i ngā mātua hei
kawenga matua mō te tiaki me te whakaako i ngā tamariki.
Ka uru nui te kāwanatanga aroturuki ki tēnei hononga.
Te mutunga o Corona.
I konei kua kitea e mātou te toro atu rawa atu a te kāwanatanga kaitiaki ki roto i te ao ture o ngā tamariki me ngā mātua.
Me mārama tātou ki ngā mea kua tupu i konei.
I ngā tau e whā kua pahure, kua whakatapua te kino me te mate ki runga i te tēpu tapu o te mea e kīia nei ko te hauora.
i runga i te tēpu tapu o tētahi hapori tino hihiri hē, i whai i tētahi whakairo tino
pōrangi o te ū ki te kāwanatanga me te hauora.
Kua whakaitia e ngā mana ture matua me ngā mana pāremata ngā mana o ngā mātua.
Kāore he mea e toe ana o te ture ā-taiao.
Ko te tikanga ka taea e te kāwanatanga te whakahoki anō i tōna uru kore here ki te tamaiti i ngā wā katoa, ā,
mā ngā whiu e whakatinanahia ai tēnei uru ki ngā mātua.
Engari, kua tū ake kē te matua me ngā whānau.
I noho rātou i mua noa atu i te kāwanatanga.
Nō reira, kāore he mana nui ake ā te kāwanatanga ki ngā tamariki i ā rātou ake mātua.
Nā reira, me herea te tautoko a te kāwanatanga mō ngā tamariki ki ngā ohorere anake me te
waihanga i tētahi taiao e pai ana mō ngā tamariki.
He tino mārama, he tino māmā hoki te mōhio kei reira he hononga taketake, he hononga ora hira i waenga i te tamaiti me te whaea,
ā, kāore he tangata e tika ana kia whakararuraru i taua hononga.
He mea whakamīharo ngā mātua whāngai ina kāore ngā mātua e ora ana, ina rānei he tūraru tūturu mō ngā tamariki.
Kei te hiahia ahau ki te whakakaha anō i tēnei, nā te mea kei reira hoki ētahi mātua tiaki tino whakamīharo.
Engari kāore e taea e ngā mātua tiaki te hanga hononga ki tētahi tamaiti.
Ka taea e koe te whai hononga pai.
Engari he rerekētanga tērā.
Ka whakamārama ahau ināianei:
Mai i te marama tuawhā o te hapūtanga, ka whakawhitia ngā pūtau i waenga i te whaea me te pēpi – arā, ka whiwhi te pēpi i ngā pūtau
a te whaea mā te papatipu me te aho whaea ki tōna ake tinana, ā, ka whiwhi hoki te whaea i ngā pūtau a te pēpi ki tōna tinana,
ā, ka noho tonu ēnei pūtau mō te nuinga o te wā mō ake tonu atu.
Ka kīia tēnei ko te microchimerism, ā, ka tūturu tēnei.
I mua tata i te whānau mai, ka piki nui te kaha o ngā kaiwhiwhi oxytocin – kāore he take kia maumahara koe ki
tēnei – ā, ka tino whakapakari i te hononga whaea–tamaiti.
Ko te hononga whaea-tamaiti te mea tata rawa kua puta i te whanaketanga, ā, ka kitea
tae noa ki te taumata o ngā ngārara whenua.
Kāore au e whakakore, āe, kāore rawa au e whakakore, kei reira ngā whāngai e angitu ana.
Kāore au e whakakore i te āheinga kei reira ētahi tokorua o te ira kotahi e angitu ana i ētahi take takitahi.
Engari, he tino kore e whakaaetia kia whakanuia tēnei āhuatanga hē hei paerewa, ā, i runga ake i ngā mea katoa, kia tukuna te
katoa o te marae pūtaiao koiora, ki reira nei au i whakapau ai i taku oranga mō ngā tekau tau, ki te
para, ā, koinei tonu te mahi e mahia ana i konei.
Ko te tauira tino whakamīharo o ngā tikanga e whakawhēkau ana i tēnei hononga, ko te tango i ngā tamariki i ō rātou
kāinga, i te taiao rānei e noho ana rātou i ngā wā katoa.
Ahakoa ēnei aratohu ture mārama, kei reira tonu ētahi take, tērā pea ia rā, ka mea ai, e whakawērea ana te
tiaki a ngā tari oranga rangatahi me ngā kōti whānau.
E amuamu ana te iwi e mea ana i ngā wā maha ka tangohia ngā tamariki i ō rātou whānau i te
tere rawa, ahakoa kāore he mōrearea ohorere.
He mea noa ka puta he wheako whakamāharahara ki ngā tamariki kua pāngia, ā, ka whakaiti i tō rātou
whakawhirinaki ki te Tari Tiaki Rangatahi me te pūnaha tautoko.
Kua whakaaturia kua mōhio ngā tari tiaki rangatahi ki ā rātou mahi; e hiahia ana ahau ki te kī atu ki a koe.
Ka tangohia e rātou tētahi tamaiti i tōna whānau, ka mōhio rātou ka tino raruraru taua tamaiti.
Heoi, i tētahi wā, i whakawhiwhia te Tari Manaaki Rangatahi ki tētahi tūnga mana nui rawa, ā, nā reira i
whakahohe ai te pūnaha katoa, ā, i kawe tahi ai i ngā mea katoa.
Engari, kia mau tonu tēnei mana ki ngā tari tiaki rangatahi, ka huna rātou i ngā mea
katoa, ā, ka herea hoki ngā kaiwhakawā kia mahi.
Mēnā ka mahi rātou ki te whawhai ki te Tari Hapori Rangatahi, kāore rawa e taea e
rātou te pupuri i tēnei i runga i te mātāpono.
Nō reira, ko te raru matua ko te whakapono ki a ia anō me ngā painga ōhanga o te hunga e whai painga ana.
Kei roto i tēnei ngā kai-tōrangapū; ka taea e au te kī atu ki a koe, nā te mea ka noho ngā kai-tōrangapū i te komiti tiaki oranga
rangatahi, ā, ka whai kōrero rātou i reira; ngā mana whakahaere, arā, ngā tari tiaki oranga
rangatahi; ā, i runga rawa atu, ko ngā kaiwhakahaere whare.
Ā, e whakapono ana rātou ka tino tutuki te tiaki tamariki i waho atu i te whānau ira.
Ā, ka tangohia ngā tamariki hei ārai, ahakoa kāore he taunakitanga tūturu, ka whakaaro ahau he hara tērā.
E ai ki tā tātou i rongo ai i tēnei rā, kāore ngā whakahaere i te Kōti Whānau e tuwhera ana ki te marea.
Nā reira, ka taea e ngā rōpū e whai wāhi ana te whakapono ki ngā mea katoa e hiahia ana rātou.
Kāore e puta mai.
Ā, ko wai i waenga i a rātou e hiahia ana ki te whakaae kua hē rātou mō te wā roa?
Aroha mai, kei te whakarewahia he pūnaha teka.
Ahakoa he kawenga ā ngā kōti whānau ki te rapu i te pono i raro i te Wāhanga 138 o te Waehere Tukanga Ture ā-Iwi o
Tiamana (ZPO), kāore e arotakihia ngā kerēme kōrero pono hē.
Me whakaaro noa atu ki tērā.
I roto i ngā kōti whānau, kāore i te nuinga o te wā he taunakitanga a ngā kaiwhakaatu.
Ko te tikanga, kāore hoki e karangahia ngā kaiwhiwhi kōrero kia tae mai ki ngā kōti whānau Tiamana.
Nō reira, mēnā ka mea koe, "Engari ka taea e ia te whakapūmau kāore au i mahi i tērā," kāore ia e karangahia.
Ko ngā tamariki tō tātou anamata.
Ko ngā tamariki he tangata e puta mai ana i te hononga piri tata i waenga i te tāne me
te wahine, ā, ko te tāne me te wahine anake.
Ko ngā tamariki anake kei te pokapū wairua o ngā tūmanako ā-Atua, mai i te tīmatanga o te hanganga.
Ka whawhai ahau mō te oranga o ā tātou tamariki aroha, nā te mea e aroha ana ahau ki ngā tamariki katoa.
He tangata nohinohi whakamīharo rātou, i hangaia i te āhua o te Atua.
Aroha ana ahau ki ō rātou kanohi kanapa, ā, e whakapono ana ahau me whai whaea me pāpā e
wātea ana ngā tamariki kia tino angitu ai rātou.
He aha tā tātou e taea ana mō tēnei?
He aha tā tātou e taea ana mō te anamata?
Nō te mea, i te mutunga o te rā, kāore tātou e pakeke nei e tino aro ana.
E mamae ana ngā tamariki ia rā.
Kei te whakangaromia ngā tamariki ia rā.
He aha tā tātou e mahi ai?
Kei hea ā mātou whai wāhitanga?
Nō te mea, hei tauira, i te 9 o Pipiri ka tū ngā pōtitanga o Europi.
He aha tā tātou e mahi nei i konei?
Ko tērā taku pātai, nā te mea e mamae ana.
mō mātou hei pakeke, mō ngā mātua, ā, hei whakamutunga, mō ngā tamariki hoki.
Ka tīmata mātou ki te hanga kiriata tuhipoka ataata me ngā tāngata kua pāngia i tēnei marama, mai i Pipiri 2024, ā, ka
whakaputa mātou i ngā tuhinga kia taea ai e mātou te whakaatu i ngā taunakitanga, kia kore ai
mātou e whakakahorehia hei kaitautoko ariā whakawhē.
He tino whakamīharo te mātakitaki i te āhua o te whakahaere a ngā kōti, ā, ka mārama he mataku rātou, pēnei i te mataku a te
rewera ki te wai tapu, kia tuhia ēnei mahi koretake, hē hoki.
Me whakapuaki ngā ingoa o ngā kaihē.
Kua riro i a mātou i mua.
Me whakapuaki ngā ingoa o ngā mātanga.
Me whakapuaki ngā ingoa o ngā kaiwhakawā.
Āe, me whakaako tātou, āe rānei, ā me hanga hononga tātou katoa.
Koinei te kaupapa matua.
Kāore rawa e taea e tātou kia nui rawa ngā rangatira puta noa i ngā wāhi katoa; engari me mahi ngātahi te katoa, ā,
kaua e whakaaro te katoa, "He tino pai ake ahau i ētahi atu."
He raru nui tērā.
Kua roa kua mōhio ngā hunga whai moni nui ki tēnei, ā, kei te mahi tonu rātou i tērā.
Engari, e hiahia tonu ana ngā rōpū iti me ērā atu kia rangatira rātou i tētahi huarahi.
He rite ki ngā rōpū tōrangapū.
E hiahia ana te katoa kia whai i tōna ake mahi, ahakoa kāore rātou i te tino pai ki taua mahi.
I hiahia noa ahau ki te whakahua poto.
He mea tika kia whakakotahitia anō.
Me whakahou i ngā hunga kua pāngia e tēnei kaupapa here.
Me whiua ngā kaihē.
Me aukati ngā nui rawa o nāianei mā te mātauranga whānui, otirā ki te iwi whānui kāore rawa e mōhio ana ki te āhuatanga.
Me whai tākuta, kaimahi kura, kaiwhakahaere, kaiwhakawā, kaiwhakapae hara me ngā pirihimana; me waihanga
hoki i ngā whakahaere motuhake hei arotake i ngā whakaaro e tohaina ana e ngā kai-tōrangapū.
Me whakahē tātou i tēnei; kaua tātou e whakaae kia hikoi ā tātou tamariki i roto i te ahi mō ēnei atua.