Xususan koronavirus pandemiyasidan beri insoniyat siyosatchilar va ommaviy axborot vositalari tomonidan bir dahshatdan
keyingisiga quvilib, doimiy taranglik holatida ushlab turilmoqda.
Hozirda bu, masalan, Rossiya bilan tobora keskinlashib borayotgan mojaro va aholini keng qamrovli urushga siyosiy hamda ommaviy
axborot vositalari orqali tayyorlash orqali amalga oshirilmoqda.
Shu bilan birga, moliyaviy tizimda aql bovar qilmaydigan inqirozlar va rivojlanishlar sodir bo'lmoqda, ammo ommaviy
axborot vositalari ularni doimiy ravishda e'tiborsiz qoldiradi.
Ular moliyaviy va iqtisodiy ekspert Ernst Volfning aytishicha, shunchalik ulkanki, ular
bizning eng vahshiy tasavvurimizdan ham oshib ketadi.
Global moliyaviy elita rahbarligida deyarli barcha mamlakatlar yangi pul shaklini – raqamli markaziy bank
valyutasini, qisqartma CBDCni joriy etish ustida ishlamoqda.
Bu yangi pul hozirgi pulimizdan tubdan farq qiladi, chunki u tijorat banki tomonidan chiqarilmaydi va boshqarilmaydi,
balki bevosita tegishli markaziy bank tomonidan boshqariladi.
Shaxsning barcha to'lov tranzaksiyalarini tahlil qilish orqali moliyaviy soha har bir burilishda
nazorat qilinishi mumkin bo'lgan shaffof fuqaro yaratadi.
CBDClar ham dasturlashtirilishi mumkinligi sababli, ular istalgancha odamlarni nazorat qilish imkonini beradi.
Bu maqsadda, masalan, ularga amal qilish muddati belgilanishi yoki ma'lum bir maqsad uchun chiqarilishi mumkin.
Ba'zi xulq-atvorlarni majburlash maqsadida buni Xitoydagiga o'xshash ijtimoiy kredit tizimiga ham bog'lash mumkin.
Xulosa qilib aytganda, CBDCni joriy etish degani barcha aktivlarimiz qudratlilarning masofadan boshqariladigan
o'yinchog'iga aylanadi va moliyaviy erkinligimiz tugaydi.
Agar Yevropa Markaziy Bankining rejasi amalga oshsa, bu rivojlanish 2025 yil 1 noyabrda
raqamli yevro joriy etilishi bilan boshlanadi.
Shu sababli Ernst Wolff Ukrainadagi urush va siyosiy hamda ommaviy axborot vositalaridagi urushni qo'zg'ashni,
boshqa narsalar qatori, katta chalg'ituvchi taktika deb ataydi.
Bu global strateglarga bu hal qiluvchi harakatni bezovta qilinmay va sezilmay tayyorlashga hamda uni
sezilarli qarshiliksiz amalga oshirishga imkon beradi.
Aholi nima bo'lganini anglaganiga qadar juda kech bo'ladi.
"Mat," deyish mumkin.
Quyidagi podkastda Ernst Wolff bilan intervyudan parchalarni tinglang, unda u CBDC xavflarini ajoyib
tarzda umumlashtiradi va sahna ortidagi marionetka ustalarini shafqatsiz ravishda fosh etadi.
Raqamli markaziy bank valyutasining oxirgi maqsadi shundaki, hammamizda faqat bitta
hisob bo'lsin, ya'ni markaziy bankdagi hisob.
Bularning barchasi bizga soddalashtirish, barcha moliyaviy jarayonlarni tezlashtirish usuli sifatida taqdim etilmoqda,
lekin albatta uning ortida mutlaqo boshqa narsa turibdi.
Yangi pul-kredit tizimi tarixda mavjud bo'lgan birinchi ikki pog'onali pul-kredit tizimi bo'ladi.
Shunday qilib, shunday deyiladigan ulgurji CBDC bo'ladi.
Ushbu ulgurji CBDC markaziy bank va yirik moliyaviy institutlar, ya'ni xedj-fondlar, sug'urta kompaniyalari,
pensiya fondlari va hokazo o'rtasida savdo qilinadi.
Keyin chakana savdo uchun CBDC bo'ladi.
Retail – bu chakana savdo uchun inglizcha so'zdir.
Ushbu CBDC oddiy fuqarolar va kichik korxonalar uchun tatbiq etiladi.
Shunday qilib, bu pul tarixidagi birinchi ikki pog'onali tizimdir.
Bundan tashqari, bu pul dasturlanadigan bo'ladi, ya'ni uni amal qilish muddatiga bog'lash mumkin bo'ladi.
Bu shuni anglatadiki, bu pul ma'lum bir vaqt o'tgach o'z qiymatini yo'qotishi mumkin.
Shunday qilib, biz Xitoyda lotereyalar borligini ko'rdik.
CBDC bilan ushbu hamyonni qabul qilgan odamlarning mobil telefonlariga muddati olti kun bo'lgan bir necha yuan kiritildi.
Olti kundan so'ng bu pul yo'qoldi, shuning uchun uni olti kun ichida sarflash kerak edi.
Biroq, pul boshqa shartlarga ham bo'ysunishi mumkin:
Masalan, u ma'lum bir maqsad uchun sarflanishi mumkin.
Bu shuni anglatadiki, siz pulning bir qismini ovqatga, boshqa qismini ijara haqiga va qolganini, masalan,
ko'ngilochar tadbirlarga sarflashingiz mumkin bo'ladi.
Biroq, pulni mahalliy darajada ham sarflash mumkin.
Bu shuni anglatadiki, mening foydam uchun u faqat yashash joyining ma'lum radiusida
sarflanishi mumkinligi belgilab qo'yilishi mumkin.
Va bu har joyda rejalashtirilayotgan 15 daqiqalik shaharlar bilan bog'liq holda juda qiziqarli.
Shunday bo'lishi mumkin-ki, 15 daqiqalik shahar chegaralari ichida biz aslida pulimizni faqat shu shaharda sarflashimiz mumkin.
Bu, shuningdek, Xitoy modeliga asoslangan ijtimoiy kredit tizimi bilan ham bog'liq bo'lishi mumkin.
Bu shuni anglatadiki, masalan, agar biz ijara haqini o'z vaqtida to'lamagan bo'lsak, svetofor qizil bo'lganida yo'lni kesib o'tgan
bo'lsak yoki siyosiy jihatdan ma'qullanmaydigan izohlar qilgan bo'lsak, bizga salbiy ballar berilishi mumkin.
Bunday hollarda bizga salbiy ballar qo'yilishi mumkin.
Va bu shunchalik borib yetadiki, bir kuni biz ortiqcha haydab yuborganimizni, juda ko'p uchib yuborganimizni, karbon izimiz
haddan tashqari kattalashib ketganini va shuning uchun ma'lum bir muddat haydash yoki sayohat
qilishga ruxsat berilmasligini bilib qolishimiz mumkin.
Bu barcha cheklovlar, albatta, bizga markaziy hokimiyat, ya'ni markaziy bank tomonidan joriy etilishi mumkin!
Endi, ko'pchilik odamlar shunday deydi: Ha, markaziy bank – bu xolis muassasa bo'lib, u aslida faqat moliyaviy
tizimning munosib darajada ishlashini ta'minlash uchun mavjud.
Afsuski, bu fikr ham mutlaqo noto'g'ri.
Avvalo, eng yirik markaziy bank – AQSh Federal Rezerv tizimi – qat'iyan xususiy qo'llardadir.
Bu 12 ta yirik bank, ya'ni 12 ta Federal Rezerv mintaqaviy banklarining egalariga tegishli.
Demak, bu davlat muassasasi emas, hech qachon bo'lmagan va hozirda kamroq yoki ko'proq davlatga aloqador.
Federal Rezerv raisi prezident tomonidan tayinlanadi, lekin faqat ushbu banklar tomonidan 12 ta nomzod ko'rsatilgach.
Amalda, bu banklar davlatni deyarli bo'ysundirgan.
Va yana bir narsa bor, bilishingiz kerak:
Dunyoning asosiy markaziy banklari – Yevropa Markaziy Banki (ECB), Federal Rezerv, Angliya Banki, Kanada Banki va boshqalar –
global moliyaviy inqirozdan beri bosh maslahatchiga ega, va bu bosh maslahatchi hech kim emas, balki hozirgacha mavjud
bo'lgan eng yirik moliyaviy kompaniya, ya'ni BlackRockdir.
Va BlackRock, BlackRock qudrati ikki narsaga asoslangan.
Avvalo, ular dunyodagi deyarli barcha yirik korporatsiyalarning asosiy aksiyadorlari hisoblanadi.
Ammo juda muhim jihati shundaki, BlackRock moliya sohasida Aladdin deb nomlangan sun'iy intellektga ega.
1988 yilda BlackRock asoschisi Larri Fink nafaqat kompaniyasini tashkil etdi, balki turli moliyaviy ma'lumotlarni 40 yildan ortiq
vaqt davomida saqlab kelayotgan va turli simulyatsiya modellarini ishga tushirish uchun foydalanayotgan ushbu
kompyuterlashtirilgan moliyaviy ma'lumotlarni tahlil qilish tizimini ham ishga tushirdi.
Butun dunyo bo'ylab barcha yirik korporatsiyalar hozirda ushbu tizimga ulangan.
Shunday qilib, milliard funt sterlinglik biznesga ega bo'lgan har kim endi bu moliyaviy
ma'lumotlarni tahlil qilish tizimisiz qila olmaydi.
Va albatta, barcha markaziy banklar ham shunday – markaziy banklar hech narsa emas, ular faqat hukumat idoralari, hukumat
idoralari esa sekin, sust, odatda texnologiyalarga yetarlicha moslashmagan va hozir ularning barchasi Aladdinga bog'liq.
Bu shuni anglatadiki, pardalar ortidagi yagona haqiqiy diktator endi BlackRock, chunki u dunyoning istalgan bozorini
xohlagan yo'nalishda siljitishi mumkin, va, albatta, markaziy banklar shunchaki unga ergashishga majbur.
Shuning uchun hammasi shunday – bu yangi pul nafaqat markaziy banklarning qo'lida bo'ladi, balki bu yangi pul bizni barchamizni
xususiy, ya'ni moliyaviy tashkilot – BlackRock nazoratiga oladi.
… Jahon Iqtisodiy Forumi CBDClarga nisbatan roli juda qiziqarli.
2018-yil Rojdestvo bayramida biz global fond bozorlarida eng katta pasayishni boshdan kechirdik, va buning sababi Federal Zaxira
tizimi oldin foiz stavkalarini asta-sekin oshirib kelgani edi.
Shunday qilib, 2018-yil oxirida eski moliyaviy tizim, eski pul-kredit tizimi o'z nihoyasiga yetayotgani va
uzoq muddatda uni saqlab qolib bo'lmasligi aniq bo'ldi.
Qiziqarli jihati shundaki, 2019 yil yanvarida Jahon iqtisodiy forumi Davosda yig'ildi va raqamli markaziy bank
valyutalarini rivojlantirish konsortsiumini ishga tushirdi.
Ushbu konsorsiumda barcha yirik markaziy banklar, shuningdek, yirik blokcheyn kompaniyalari, yirik kredit karta
muassasalari va, albatta, Jahon Iqtisodiy Forumi ham vakillik qiladi, u ham nufuzli o'rin egallaydi.
Ta'kidlash joizki, Jahon Iqtisodiy Forumi bu kun tartibini boshlashda bevosita ishtirok etgan.
Va, albatta, Jahon Iqtisodiy Forumi 2019 yilda boshqa ishlarni ham amalga oshirdi:
U BlackRock boshlig'i Larri Finkni o'z direktorlar kengashiga tayinladi, u yerda hozirda Xalqaro Valyuta Jamg'armasi boshlig'i,
Yevropa Markaziy Banki boshlig'i va dunyoning korporativ elitasining barcha yirik vakillari bilan birga o'tiradi.
Keyin, 2020 yilda, Jahon Iqtisodiy Forumi ham Bill va Melinda Gates jamg'armasi hamda Johns Hopkins
universiteti bilan birgalikda 201-tadbirni o'tkazdi, unda pandemiya oldindan mashq qilingan edi.
Va men ishonamanki, bularning barchasini boshdan kechirishimiz tasodif emas.
Menimcha, bularning barchasi oxir-oqibat bizga bu yangi pulni olishimizga olib keladi, chunki pandemiya sharoitida bizga
QR kodlar majburan yuklandi va biz barchamiz oxir-oqibat biometrik aniqlanadigan bo'lamiz degan g'oyaga odatlanib qoldik.
Biometrik tan olish ham yangi pul bilan bog'liq hodisadir.
Biz hammamizda yangi pul bo'lganda, hammamiz faqat mobil telefonimizdagi bitta hamyonni ishlatadigan bo'lsak, unda bizni
aniqlash mumkin bo'lishi kerak. Bunday bo'lishi mumkin emaski, bizdan biri o'z mobil telefonini beshta boshqa kishiga
topshirib qo'yishi yoki agar biz barcha moliyaviy oqimlardan uzilsak, masalan, boshqa mobil telefonlarga o'tib ketishimiz.
Shuning uchun biometrik identifikatsiya juda muhimdir, va Klaus Schwab o'zining Jahon Iqtisodiy Forumi
bilan bu sohada tabiiy ravishda yetakchilik qiladi.
... "Va biz Xitoyning Jahon Iqtisodiy Forumi­da, shuningdek, bu yangi valyutani joriy etishda ham
juda muhim rol o'ynashini unutmasligimiz kerak."
Hozirda transmilliy loyihalar amalga oshirilmoqda va Xitoyning, masalan, Gonkong bilan birga, shuningdek
Birlashgan Arab Amirliklari va Saudiya Arabistoni bilan ham ularda ishtirok etayotgani juda qiziq.
Demak, Xitoy bu butun kun tartibida G'arb bilan bir xil ohangni chalmoqda.
Bu chegara-oraliq va tizimlararo dastur, bizni barchamizni haqiqatan ham qorong'u kelajakka olib boradigan loyiha, chunki bu
yangi valyuta joriy etilgach, u haqiqatan ham ish boshlagach, bizning demokratik huquqlarimiz juda
xavf ostida qoladi va erkinligimiz deyarli tugaydi.
Ammo yaxshi xabar ham bor.
Va bu yangi pul allaqachon sinab ko'rilgan.
O'sha paytda Bahamalarda dastlabki urinish amalga oshirildi.
Sand dollar juda salbiy natijalar bilan joriy etildi – u yerda ko'pchilik tomonidan qabul qilinmadi.
Keyin ular davom etdilar – keyin uni Karib dengizi orollarida joriy etdilar.
Bu urinishlar ham kam yoki ko'p darajada ahamiyatsiz edi.
Keyin ular Yamaykaga bordilar va JAM-DEXni taqdim etdilar.
Bu ham inqilobga olib kelmadi.
Keyin elita ehtimol o'yladi: endi buni yanada qat'iyroq ilgari surishimiz va sanoatlashgan mamlakatlarda ham asta-sekin
joriy etishga tayyorlanishimiz kerak, va ular Afrika qit'asidagi eng yirik sanoatlashgan mamlakat – Nigeriyani tanladilar.
Nigeriyada 2021 yil oktyabr oyida juda qat'iy chora-tadbirlar bilan birga eNaira joriy etildi.
Bankomatlardan naqd pul olish keskin cheklangan, ba'zi banknotalar muomaladan olib chiqilgan, banknotalar kamyoblashgan
va banklardan naqd pul olish ancha qimmatga tushgan – ya'ni ularga yuqori komissiyalar to'lanishi kerak
bo'lgan – va biroz vaqt o'tgach, barcha davlat to'lovlari faqat yangi valyutada amalga oshirilgan.
Ammo hozirgacha fuqarolarning 15 foizdan ortig'ini mobil telefonlariga hamyon o'rnatishga erishib bo'lmadi.
Shunday qilib, hozirgacha Nigeriyaliklarning 85 foizi bu yangi valyutani rad etdi, bu, albatta, katta muvaffaqiyatsizlik bo'lib,
shuni ko'rsatadiki, bu pulni odamlarga shunchaki majburan joriy qilib bo'lmaydi, balki uni ularga qat'iy talab bilan
majburan kiritish, odamlarni juda qiyin vaziyatga solish kerak.
Menga hozir sodir bo'layotgan hamma narsa – ya'ni iqlim o'zgarishiga bog'lanayotgan voqealar, urushlarga bog'lanayotgan
voqealar, barcha bu qo'rquv va vahima tarqatish – faqat odamlarni shunchalik itoatkor qilishga xizmat qiladi-ki,
ular oxir-oqibat bu pulni qabul qilishga rozi bo'ladilar.
Va menda bu yangi pulni qanday qilib biz barchamizga foyda sifatida taqdim etish mumkinligi haqidagi g'oya bor.
Menimcha, hozirda sun'iy intellektning tez rivojlanishi tufayli katta ishsizlik to'lqini bilan yuzma-yuz turibmiz, ya'ni kelgusi
oylar ichida ko'plab ish o'rinlari yo'qoladi, bu ishsizlik ehtimol ishlatiladi va 2025 yil noyabr oyiga kelib bu ishsizlik
raqamli markaziy bank pullar ko'rinishidagi universal asosiy daromadni joriy etish uchun ishlatilishi juda ravshan bo'ladi.
Shunda raqamli markaziy bank puliga ijobiy imidj berish haqiqatan ham mumkin bo'lardi.
Masalan, Germaniyada 4 yoki 5 million ishsiz odam bo'lsa, hozir odamlarga bu yangi pul
bilan yordam berilmoqda, deb ayta olamizmi?
Va men ishonamanki, bu odamlar bu somonga yopishadi va pul dastlab ijobiy nuqtai nazardan qaraladi.
Bu pul qanday kiritilishiga oid mening taxminim.
Ernst Wolff tomonidan keltirilgan, unda CBDC joriy etilishi umuman muvaffaqiyatli bo'lmagan misollar nihoyatda ruhlantiruvchi.
Ular odamlarning bu yangi valyutaga instinktiv ravishda ishonmasliklarini va uni rad etishlarini ko'rsatadi.
Biroq, bu bizni xavfsizlikning soxta tuyg'usiga berilib qolishimizga yo'l qo'ymasligi kerak.
Ernst Volfga ko'ra, CBDCni joriy etish ortida butun raqamli moliyaviy kompleks turibdi, jumladan qudratli aktivlarni
boshqaruvchi BlackRock va Vanguard, Jahon Iqtisodiy Forumi (WEF) hamda dunyo markaziy banklari, ular esa global
moliyaviy elitaning cho'zilgan qo'lidan boshqa narsa emas.
Bu yangi raqamli valyuta, dunyoning har bir fuqarosining biometrik va raqamli ro'yxatdan o'tkazilishi
bilan birgalikda, ularning rejalashtirilgan global diktaturasini o'rnatish uchun ajralmasdir.
Faqat har bir insonni uzluksiz kuzatuv va nazorat qilish orqali bu dunyo ustunligi o'rnatilishi mumkin.
Shunday qilib, ular uchun hammasi yoki hech narsa – xuddi bizdagidek.
Shuning uchun endi har bir kishi qat'iy qarshilik ko'rsatishi kerak, chunki bu raqamli pul biz
qadrlaydigan hamma narsani yo'q qilib tashlashi mumkin.
Xulosa qilib aytganda, tadbirkor va qimmatbaho metallar bo'yicha mutaxassis Dominik Kettner
bilan birga Ernst Wolffning murojaatini tinglang.
"Raqamli yevro – hammamiz ustida osilib turgan Damokl qilichi.
Bu taraqqiyot vositasi ko'rinishidagi qurol, lekin uning evaziga to'laydigan narximiz – erkinligimiz!
Har bir sarflagan tiyinimiz, har bir orzimiz ularning o'yinchoqiga aylanadi.
Ular hayotimizni nazorat qiladi, qarorlarimizni boshqaradi, biz ilgari kim bo'lganimizni unutgunimizcha!
Sizning pulingiz, sizning jamg'armalaringiz – ularning qo'lida!
Sizning qarorlaringiz, sizning istaklaringiz – ma'nosiz!
Hayotingiz, kelajagingiz sahnaning ortida iplarni tortadiganlar nazoratida!
Bu sen xohlagan narsa, bolalaring uchun ortda qoldirmoqchi bo'lgan narsangmi?
– Hali kech emas.
Bizda hali ham tanlov bor, o'z taqdirimizni hali ham belgilashimiz mumkin, lekin vaqt tugab bormoqda.
Ular dunyongizni bosib olarkan, tomosha qilib turasizmi, yoki turib kurashib, erkinlik uchun kurashasizmi?
Faqat sizda tarix yo'nalishini o'zgartirish qudrati bor!
Ularni hozir o'zingiz uchun, barchamiz uchun, kelajak avlodlar uchun ishlating.
Shaxslarning qudrati cheklangan bo'lib ko'rinishi mumkin, lekin birgalikda biz tog'larni siljitib, o'zgarishlar keltira olamiz.
Yo'l ko'rsatilsin, orzularingni o'g'irlatib qo'yma!
Imkoniyatni qo'lga kiriting va kelajagingizni o'z g'oyalaringizga muvofiq shakllantiring.
Bu oson bo'lmaydi va jasorat talab etiladi, lekin ozodlikdan ulug'roq yaxshilik yo'q!
Ammo ozodlik uchun qanday kurasha olamiz?
Nihoyat, bu haqda bir nechta fikrlar:
- Naqd pul erkinlikni bosib chiqaradi, chunki naqdsiz to'lovning har qanday turidan farqli o'laroq, undan
foydalanish to'liq anonim bo'lib, nazorat qilib bo'lmaydi va osonlikcha tartibga solinmaydi.
Shuning uchun imkon qadar naqd puldan foydalaning va raqamli to'lovlardan qoching.
- CBDCni muvaffaqiyatli joriy etish faqat har bir fuqaro raqamli va biometrik tarzda
ro'yxatdan o'tkazilganda amalga oshirilishi mumkin.
Shuning uchun nafaqat CBDCga, balki raqamli ID va biometrik yozuvlarni joriy etishga qarshi ham choralar ko'rish muhimdir.
- Sahna ortida iplarni tortayotganlarning yovuz rejolari faqat yashirin bo'lib qolgan taqdirda amalga oshadi.
Shuning uchun ma'rifat bugungi kunga buyruqdir.
Shunday ekan, iltimos, ushbu dasturni tarqating va odamlarni CBDKlarning xavflari haqida xabardor qiling.
- Bir dona choyka oson sinadi, lekin butun bog'lamni sindira olmaysan!
Shuning uchun tarmoq aloqalarini o'rnatish hozirgi davrda eng muhim strategiya hisoblanadi.
Shuning uchun yolg'iz kurashmang, balki fikrdo'stlar bilan bog'lanib, tarmoqlar yarating.
Siz ham haqiqat va adolatni sevuvchi barcha odamlar bilan birga qurayotgan global Kla.TV tarmog'iga qo'shilishingiz mumkin.
Birgalikda tog'larni siljitishimiz mumkin!