Ishoning yoki yo'q, biz yakuniy bosqichga kiryapmiz.
Bunday kun juda tez o'tadi.
Biz yakuniy bosqichga kirmoqdamiz, endi IT sanoatining ikki haqiqiy yulduzi bilan.
Millionlab odamlar asosiy ma'ruzachi oylar davomida mutlaqo aybsiz qamalib yotgan paytda uning uchun xavotirlandilar.
U ko'chaga qaytishi bilanoq yana haqiqiy rangini ko'rsatadi va so'nmas axloqiy jasorat namoyish etadi.
U bizning to'rtinchi o'g'limiz Elias tomonidan intervyu qilinadi.
Elias IT bo'yicha mutaxassis – u Kla.TV va AZKda yuzlab texniklar, jumladan barcha IT mutaxassislarimizga rahbarlik qiladi.
Elias shuningdek butun texnik infratuzilmamiz uchun ham mas'ul va u o'zi hozirda o'z jamoasi bilan ustida
ishlayotgan yangi IT-yaratma bilan asosiy nutqni yakunlaydi.
Ammo avvalo shu odamning hayot yo'lini ko'zdan kechirmaylik – men aytardim – u haqiqatan ham
bizning davr qahramoni sifatida e'tirof etilishi kerak.
Men aytaman: "20-AZKga xush kelibsiz – Maykl Ballveyg!"
• Maykl Ballveg Stuttgartdan bo'lgan nemis tadbirkor va dasturiy ta'minot ishlab chiquvchisi.
• 1974 yilda Germaniyaning Wertheim am Main shahrida tug'ilgan.
• 1996: Stuttgart Hamkorlik Ta'limi Universitetida ikki yo'nalishli bakalavriat dasturini boshladi va 1998
yilda biznes boshqaruvi bo'yicha diplom bilan bitirdi.
• 1998 yilda u xalqaro xodimlarga ega IT kompaniyasi media access GmbH ni asos solgan.
Uning asosiy mijozlari qatoriga Bosch, ZF, thyssenkrupp, Mercedes Benz va yana ko'plab boshqalar kirardi.
U Robert Bosch GmbH uchun 120 dan ortiq loyihalarni yakunlagan.
• 2020 yilda u o'zgarish istagi va bir yillik dunyo bo'ylab sayohat ta'siri ostida
Boschga IT mahsulotini yarim million yevroga sotdi.
Ammo keyin koronavirus, karantinlar, malakali ekspertlarning internetdagi ovozlarini senzura qilish, namoyishlarga
taqiq va yana boshqa ko'plab narsalar paydo bo'ldi.
Ushbu voqealardan larzaga kelgan u demokratiya, konstitutsiya va ochiq munozaralarni saqlab qolish
uchun o'z hisobidan kampaniya olib borishni boshladi.
• Maykl Ballveg "Querdenken" harakatini asos solgan va rejalashtirilgan pandemiya davrida, ehtimol,
Federal Respublikadagi eng yirik parlamentdan tashqari muxolifatni ko'chalarga olib chiqqan.
• 2022 yildan beri u raqamli makonda erkinlikni ilgari surish uchun chuqur IT bilimlaridan foydalanmoqda.
• 2022 yil iyun oyida Stuttgart jamoat prokuraturasi Ballvegni Querdenken-711 bilan bog'liq
firibgarlik va pul yuvish ayblovlari bo'yicha hibsga oldi.
• Qamoqda to'qqiz oy o'tirgach, Maykl Ballvegga qo'yilgan ayblovlar "firibgarlikga
urinish"ga kamaytirilgach, u ozod qilindi.
• U qamoqdan soliq deklaratsiyasini o'z vaqtida topshirmagani uchun, unga soliqdan bo'yin tovlashga urinish aybi ham qo'yilgan.
• Uning moliyaviy aktivlari bugungi kungacha muzlatib qo'yilgan.
• Michael Ballwegni harakat qila olmas darajada qoldirishga qaratilgan barcha urinishlar hozirgacha muvaffaqiyatsiz
tugadi va uning e'tiqodlari olovini o'chirishga qodir bo'lmadi.
Michael Ballweg 20-chi AZKda mehmon bo'lib, IT mutaxassisi va AZK asoschisi Ivo Sasekning o'g'li Elias Sasek
bilan "Har joyda sun'iy intellekt kuzatuvi davrida raqamli erkinlik" mavzusida suhbatlashmoqda.
Ha, Maykl, biz bilan birga bo'lish siz uchun katta sharaf.
FOCUS Online va asosiy ommaviy axborot vositalari sizni "yon fikrlash harakatining eng xavfli
yetakchisi" deb atashgan. Menimcha, bu o'rinli edi.
Biz xavfli ishlarni qilganmiz: meditatsiya qilganmiz va tinchlik hamda erkinlik uchun turganmiz, namoyishlarda ko'p raqs
tushganmiz, shunchaki bunga qo'shilmasligimizni ko'rsatganmiz. Va shuning uchun, ma'naviy nuqtai nazardan,
biz albatta mavjud tizim uchun juda xavfli bo'lamiz.
Albatta, ayniqsa bu klipni tomosha qilgach, hammamizni qiziqtirayotgan savol: qamoqqa olingandan keyin nima bo'ldi?
Bu ayblov bilan hozir nima bo'ldi? Hammasi hal bo'ldimi, yoki hanuz muzokaralar va sud majlislarining
sanalari kutilyaptimi? Siz bu borada qanday fikrdasiz?
Ha, men aslida 2020-yilda qilmoqchi bo'lgan ishimni qilayapman.
Men dunyo bo'ylab sayohatga chiqaman, lekin biroz boshqacha usulda.
Men bugun siz bilan bu yerda bo'lib turibman va bu yerda bo'lishimdan juda xursandman. Bu joyni
juda go'zal deb topaman. Taklif uchun katta rahmat.
Sud jarayonidagi keyingi qadamlar qanday? Avvalo, Stuttgart mintaqaviy sudi ayblovlarning davom
ettirilishiga ruxsat bermaslik to'g'risida qaror qabul qildi.
Keyin Oliy sud ishni endi ko'rib chiqishi kerakligi to'g'risida qaror qabul qildi. 1
oktyabrdan boshlab oltmish kunlik eshituvlar belgilandi.
Boshqa sud ishlariga nazar solib, jiddiyroq jinoyatlar uchun qancha kun ajratilganini ko'rishingiz mumkin: ancha, ancha kam.
Boshqacha qilib aytganda, ular shunchaki meni va mening advokatim Ralf Ludvigni band qilib qo'yishni va keyin
moliyaviy jihatdan vayron qilishni xohlashadi, chunki bunday sud jarayoni albatta ko'p pul talab qiladi.
Mening barcha moliyaviy manbalarim muzlatib qo'yildi, lekin men shu yil Berlin shahrida
katta namoyish uyushtirishni davom ettirmoqdaman.
Shu tariqa men shunchaki biz ruhiy tushkunlikka tushmasligimizni, balki tinch yo'limizda, o'zimiz tanlagan
yo'lda qat'iyat bilan davom etishimizni ko'rsatmoqdaman.
Ha, siz endi bunga ishora qildingiz. 2020 yildan 2022 yilgacha siz sahnaga va odamlarga ajoyib namoyishlar olib keldingiz.
Biz hammamiz albatta 2020-yil 1-avgustni eslaymiz.
Politsiya sizga ishtirokchilar soni 800 000 dan ortiq ekanini aytdi. Siz buni "Richtigstellung!" (To'g'rilash!) nomli
kitobingizda yozdingiz. Keyin ommaviy axborot vositalari yangiliklarda: "20 000 kishi bo'lgan" deb xabar berdi.
Hozir nima kutishimiz mumkinligini ayting.
Ha, aniqrog'i, bu kelasi hafta 3-avgustga to'g'ri keladi.
Biz katta namoyish yurishini o'tkazamiz, u yana soat 12:00 da boshlanadi.
Menga juda muhimki, "lateral thinking" har doim markazlashmagan harakat bo'lib kelgan.
Va 1-avgust nihoyatda ajoyib bo'ldi, chunki asosiy sahnani egallashgan edi va ko'plab ishtirokchilar o'z
namoyish uskunalarini olib kelishgandi. Keyin namoyish haqiqatan ham Straße des 17. Juni ko'chasida boshlandi .
Va aynan shu narsaga hozir e'tibor qaratmoqdamiz. Harakat markazlashuvsiz bo'lib
qoldi. Endi esa uni yana birlashtirmoqdamiz.
Albatta, men ko'plab tashabbuslar o'z dasturlarini ishlab chiqishini umid qilaman, chunki to'rtta mavzu bor.
Ulardan biri "Korona bilan kelishish" mavzusi, ikkinchisi "erkinlik" mavzusi bo'lib, unga "raqamli erkinlik" mavzusi ham
kiradi, uchinchisi esa ayni paytda juda muhim bo'lgan "tinchlik" mavzusidir. Lekin
shuningdek, "o'zgarish imkoniyatlari" mavzusi ham bor.
Chunki ko'pchilik odamlar o'zgarishni xohlashadi, lekin imkoniyatlarni qaerdan topishni bilishmaydi.
Shu sababli har qanday tashabbus yuk mashinasi bilan, o'z yuk mashinasi bilan Berlin shahriga kelib, o'zining taklif
etilgan yechimini, o'zgarish dasturini taqdim etishi mumkin.
Ha, zo'r. Keyingi hafta uchun ham tayyormizmi?
Zo'r. Biz bunga intizorlik bilan kutmoqdamiz. Bu yana bir ajoyib tadbir bo'lishiga aminmiz.
Sizga eng yaxshisini tilaymiz va imkon qadar har joyda sizni qo'llab-quvvatlaymiz hamda yoningizga ham kelamiz. Ajoyib.
Rahmat.
Ha, keling, suhbatimizning asosiy mavzusiga o'tamiz.
Biz ilgari sizning ajoyib karyerangiz haqida eshitgan edik. Siz o'zingizni "raqamli faol" deb ham ataysiz.
Sizning digital-aktivist.de veb-saytingizda bosh tamoyil bor, uni men qisqacha baland ovoz bilan o'qib bermoqchiman.
U yerda yozasiz: "Lateral fikrlash shaxsiy mas'uliyat va o'z-o'zini belgilashni
anglatadi. Albatta, bu raqamli makonga ham tegishli."
AI , raqamli kuzatuv, ham ushbu 20-AZKda mavzu bo'lib turadi va biz hozir uni muhokama qilamiz.
Va men muhokamamiz uchun qisqacha ikkita iqtibosni asos sifatida olaman.
Masalan, Hindiston bosh vaziri Narendra Modi ma'lumotni yangi neft va yangi oltin deb atadi. Bu jasur
bayonot. Neft, oltin. U ma'lumotni yangi oltin deb aytadi.
Ikkinchi iqtibos Jahon Iqtisodiy Forumi (WEF) maslahatchisi Yuval Noah Harariyga tegishli , u shunday deydi: "Kim
ma'lumotlarni nazorat qilsa, nafaqat insoniyatning, balki hayotning o'zining kelajagini ham nazorat qiladi."
Bugun bu yerda texnik nuqtai nazardan ma'lumotlar bilan unchalik tanish bo'lmagan ko'p odamlar bor.
Ma'lumotlar bilan nima bo'ladi? U qanday ishlaydi? Va hokazo.
Ushbu ikki bayonotni qanday tushunish kerak? Bu amalda nimani anglatadi?
Bugungi kunda ommaviy shaxslar tomonidan bunday keskin bayonotlar qanday qilib berilmoqda?
Xususan, bu yerda hamma tomonidan yuqori baholangan Yuval Noah Harari. Bill Gates, Mark Zuckerberg
va hokazo. Buni bizga tushuntirib bera olasizmi?
Ha, sizga faqatgina ushbu kompaniyalarning fond birjasi narxlariga qarash kifoya.
Ular hozir dunyodagi eng yirik korporatsiyalar – va shuning uchun ham eng qudratli. Bu, albatta,
zararli bo'lgan hokimiyat konsentratsiyasiga olib keldi.
Biz hammamiz bu tizimlarga jalb qilindik, chunki ular juda foydalanuvchiga qulay yoki juda sodda edi. Bir paytlar mobil
telefonlar bepul berilardi. Bir yevroga ularni shartnomasiga qo'shib, ushbu raqamli ekotizimlarga kirish mumkin edi.
Siz tushunishingiz kerakki, bu dunyoda hech narsa bepul emas, hech bo'lmaganda mavjud iqtisodiy tuzilmalarni nazarga olsangiz.
Agar men pulim bilan to'lamasam, albatta ma'lumotlarim bilan to'layman.
Va nima uchun bu yirik korporatsiyalar bizning ma'lumotlarimizga shunchalik qiziqadi? Chunki ular buni
shaxsiyat profillarini yaratish uchun ishlatishlari mumkin.
Men aytardimki, eng yaxshi holatda ham ular buni reklama orqali manipulyatsiya uchun ishlatadilar. O'ylaymanki, ba'zi odamlar
buni allaqachon o'ylab ko'rishgan. Masalan, stol atrofida Ispaniyada dam olish haqida gaplashasiz. Ertasi
kuni Ispaniyaga sayohat takliflari reklamasini ko'rasiz.
Bu shuni anglatadiki, bu raqamli qurilmalar – Edward Snowden 2014 yilda allaqachon oshkor qilganidek – doimiy ravishda
yoqilgan va bizni uzluksiz kuzatib bormoqda. Va endi, albatta, sun'iy intellekt ishlarni yanada hiylakor qilmoqda.
Ba'zilaringiz buni allaqachon bilishingiz mumkin. Nevada cho'lida NSA tomonidan boshqariladigan ulkan ma'lumot markazlari
mavjud bo'lib, u yerda barcha bu ma'lumotlar to'planadi.
Va hozirgacha siz barcha bu ma'lumotlarni markazlashgan, xarajatli qayta ishlash uchun Nevadaga
yuborish bilan qiynalishingizga to'g'ri kelardi.
Va endi navbatdagi texnologiya kelmoqda. Bu shuni anglatadiki, sun'iy intellekt bevosita sizning mobil telefoningizga keladi,
doimiy ravishda tinglaydi, sizning shaxsiy profilingizni yaratadi va keyin faqat to'plangan
ma'lumotlar to'plamini yuborishi kifoya bo'ladi.
Va nima uchun maxfiylik shunchalik muhim? Men asosiy nuqtaga o'tmoqchiman, chunki ko'pchilik odamlar: "Ha,
yashiradigan hech narsam yo'q, menga farqi yo'q", deydi.
Xo'sh, birinchi navbatda, albatta, u keng ko'lamda manipulyatsiya uchun ishlatiladi. Ammo ikkinchi
muhim jihat ham bor: internet hech qachon unutmaydi.
Va masalan, agar men Kla.TVni tomosha qilgan bo'lsam – va men bunga xabardorman. Va bir payt kelib Kla.TV noqonuniy
bo'lib qolsa, hukumat "Bu dastur endi noqonuniy" desa, albatta, barcha foydalanuvchilarni aniqlash mumkin bo'lardi.
Va kim biladi, bugungi kunda qonunlar juda moslashuvchan... Keyin shunday ham deyishingiz mumkin: "Orqaga
nazar tashlasak, endi hamma bunga jarima to'laydi."
Shunday ekan, internet hech qachon unutmasligini chin dildan anglab qo'yishingiz kerak.
Shuning uchun men uchun maxfiylik ham raqamli o'zini himoya qilishdir.
Bizdan tortib olinayotgan asosiy huquqlarimizni faol himoya qilishimiz kerak. Va aynan shu
g'oya "raqamli faol" tushunchasining mohiyatidir.
Yon fikrlash har doim tinch harakatdir, va biz shunchaki ishtirok etishni to'xtatish orqali boshqa
tomondan energiyamizni tinchlik bilan tortib olamiz.
Biz koronavirus choralari yoki emlashlarda ishtirok etmaymiz. Va biz endi katta korporatsiyalarga o'z
ma'lumotlarimizni ular aytgan ishlarni amalga oshirishlari uchun ixtiyoriy ravishda bermaymiz.
Zo'r!
Men shuningdek Hararining ikkinchi iqtibosiga qisqacha to'xtalmoqchiman.
Demak, "1984" kitobini biladigan har kim, unda tarix doimiy ravishda qayta yoziladi, aynan shuni nazarda tutmoqda.
Chunki oxir-oqibat, ma'lumotlarni kim nazorat qilsa, yirik sun'iy intellektlarni kim boshqarsa... hozir biz qidiruv
tizimlaridan savollarimizga javob beradigan sun'iy intellektlarga o'tishni boshdan kechirmoqdamiz.
Hozircha bu sun'iy intellektlar nisbatan neytral tarzda ishlaydi, lekin ular, albatta,
tugmachani bosish bilan boshqa hikoyani aytishi mumkin.
Keyin tasavvur qiling: maktabda o'quvchilarga, bolalarga bu asboblardan qanday foydalanishni o'rgatishadi,
so'ngra ularga butunlay yangi hikoya aytib berishadi.
Kitoblar endi mavjud emas yoki shunchaki kitob o'qish moda emas.
Va ma'lumotlarga kirish huquqiga ega bo'lgan hamda ularni nazorat qiluvchi shaxs hikoyani ham
belgilaydi va aslida haqiqatni ham aniqlaydi.
Ha, juda yaxshi tushuntirildi, katta rahmat.
Ammo hozirgi jamiyatimizda agar sizda mobil telefon bo'lmasa, haqiqatan ham chetlanib qolasiz.
Xo'sh, bilishing kerakki, men smartfonimdan juda ongli va izchil foydalanaman, masalan, uni faqat internet
kabeli orqali va boshqa hech qanday yo'l bilan ishlatib bo'lmaydigan ilovalar bilan ishlataman.
Ammo agar siz bugun aloqadan butunlay uzilib qolishni istamasangiz – hattoki hozirgi kunda
soliq idorasidan ham – siz oddiygina chetlatilasiz.
Va bu yerda men siz ilgari surayotgan, men uchun juda hayajonli bo'lgan bir loyihani tilga olmoqchiman. Siz
uni "erkinlik mobil telefoni" deb ataysiz va uning uchun amaliy yechimlar ishlab chiqqansiz.
Men sening amaliy choralar ko'rishingni ajoyib deb o'ylayman. Sen "buni qilish kerak, buni qilish kerak" demaysan, balki o'tirib:
"Hali hech kim buni qilmagan, shuning uchun men qilaman", deysan.
Keling, buning uchun qarsak chalaylik!
Ha, aytingchi, bu "erkin mobil telefon" nima o'zi? Uni qanday o'ylab topdingiz? U qanday ishlaydi?
Avvalo, smartfon ishlatish yoki ishlatmaslik masalasida bir necha so'z aytmoqchiman.
Xo'sh, biz zamonaviy jamiyatmiz. Biz tosh davriga qaytishni istamaymiz.
Men IT tadbirkorman, shuning uchun bunga yaxshi tanishman. Menga zamonaviy vositalar kerak,
ular menga oson va samarali ishlashga imkon bersin.
Ammo men xohlamayman, qarama-qarshi tomon doimiy ravishda mening ma'lumotlarimni tortib olishini.
Keyin nima bo'ldi: 2021 yilda mening mobil telefonimda Querdenken namoyishlarining ko'plab
rasmlari va videolari qora rangga aylandi. Bu Apple edi.
Apple birdaniga "Biz sizni himoya qilamiz, shuning uchun qurilmangizni skanerlaymiz"
shiori ostida ma'lumotlarni o'chirib tashladi.
Va menga bu raqamli senzuraning qanchalik uzoqqa borgani oddiygina ravshan bo'ldi.
Keyin men shunchaki onlayn bo'ldim – ochiq manba dasturiy ta'minot mavjud, bu bepul dasturiy
ta'minot bo'lib, internetda erkin ravishda mavjud.
Ochiq manba shunchaki sizga manba kodini ham ko'rish imkonini beradi.
Bu katta korporatsiyalardan farqli o'laroq, takliflar berishdan oddiygina zavqlanadigan odamlar tomonidan ishlab chiqilgan.
Shunda men LineageOS bilan tanishdim. Bu mobil telefonlar uchun bepul operatsion tizim
bo'lib, taxminan 250 xil modelni qo'llab-quvvatlaydi.
Va keyin men dedim: "Men shunchaki sinab ko'raman."
Albatta, men ham Apple ekotizimidanman. Uni ortda qoldirish oson bo'lmadi. Shuning uchun men buni paralel ravishda qildim.
Shunday qilib, men eski iPhone'imni saqlab qo'ygan edim va yangi mobil telefonni ham yonma-yon o'rnatdim, shunda bir payt kelib
menga faqat yangi telefon kerak bo'ldi. Va menimcha, bunday o'zgarishlar qilganda eng muhimi shundaki,
to'liq uzilish qilmaslik va keyin azob chekib, "Endi men ishlay olmayman" demaslikdir.
Va ha, barcha qurilmalarim menga tortib olinganidan va men qamoqdan chiqqanimdan so'ng,
albatta yangi qurilmani ishlata boshladim.
Chunki men pionerman, bu raqamli aloqa bo'lsin yoki pul.
Menda endi bank hisobim yo'q. Bu shuni anglatadiki, men hozir u yerda ham yechim topish uchun
tinimsiz ishlayapman. Qanday qilib shunday yashaysiz?
Muhim jihati shundaki, barcha videolar "digital activist" veb-saytida bepul mavjud. Biz har
doim hamma narsani bepul berishga odatlanganmiz.
O'zlari mustaqil ravishda buni bajara olishga ishonchi komil bo'lmaganlar uchun ham seminarlar mavjud. Ammo
asl g'oya shundaki, mahalliy guruhlar o'zlari tashkil topib, o'z faoliyatlarini tashkil etsinlar.
Har doim texnikani biroz yaxshiroq tushunadigan odamlar bo'ladi. Boshqalarning esa turli qobiliyatlari bor. Va
bir-biringizga yordam berganingizda, bu juda tez ko'payadi.
Men "Querdenken" bilan qilganimdek qilaman. "Querdenken" bilan biz markazlashmagan guruhlar tuzdik.
Allaqachon Myunxenda raqamli faollar va Berlin shahrida raqamli faollar mavjud.
Bu yerda u ancha tez ko'payadi, men esa yiliga 20 nafar ishtirokchi bilan 20 ta trening kursi o'tkazishim mumkin.
Biz 400 kishiga yetdik. Va bu menga yetarli emas.
Demak, agar men to'g'ri tushungan bo'lsam, siz bu "erkin mobil telefon"ni o'rnatish uchun qilgan ishingiz – barcha ko'rsatmalar,
haftalar davom etgan mehnat – digital-aktivist.de saytida bepul o'rganilishi mumkin va uni amalga
oshirish uchun mahalliy guruhlar tuzish mumkinmi?
Ha, yaxshi, ochiq manba tamoyili shundaki, o'zingiz yordam bera olasiz.
Ochiq manba faqat kod yozish va ehtimol shu tarzda yordam berish bilan cheklanmaydi.
Ammo bu shuningdek, bu trening videolarini yaratish va odamlarga uning qanday ishlashini tushuntirish haqida ham.
Bu ham ochiq manbaning faol qismi hisoblanadi.
Va biz boshqalar tomonidan bajarilgan ajoyib bepul tayyor ishni topdik.
Va bu endi shunga bizning hissamiz, shunchaki yordam beramiz deb aytish orqali.
Va mahsulotni rivojlantirish ko'plab qismlardan iborat. Shunday qilib, odatda dasturiy ta'minot ishlab chiqish bilan
shug'ullanaman. Keyin men sifatni ta'minlash bilan ham shug'ullanaman. Ammo albatta, hujjatlar,
ko'rsatmalar va qo'llab-quvvatlash ham mavjud.
Dasturiy ta'minot ishlab chiquvchilari hujjat yozishni aslida yoqtirmaydilar. Shuning uchun biz aytdik: "Biz buni
o'z zimmasiga olamiz va odamlar uchun juda oson qilamiz."
Ajoyib ish, ajoyib ish.
Ha. Men bu yerda yana bir savol bermoqchiman, u bir necha hafta oldin Shveytsariyada
jonli bahs-munozaralarga sabab bo'lgan savol.
Ma'lum bo'lishicha, bir jurnalist AQShning bir nechta kompaniyalari bilan bog'lanib, 1,3 million shveysariyalik mobil
telefonlarning harakat ma'lumotlarini bir necha ming shveysariya frankiga sotib olishga muvaffaq bo'lgan.
Endi esa bu voqea aynan Shveysariyada sodir bo'ldi.
Jurnalist mobil telefonning qayerda va qachon bo'lganini aniq ko'rsatdi va dedi: Men bu ma'lumotlarni
qonuniy ravishda qo'lga kiritdim. Men bu ma'lumotlarni marketing maqsadlarida sotmoqdaman.
1,3 million, bu 8 millionning deyarli 20 foizini tashkil etadi.
Endi savol: Freedom Mobile telefoni – bu kompaniyalar Freedom Mobile telefoni bilan
mening ma'lumotlarimni hozir sotishga qo'ymaydimi?
Bu biz qanchalik yaqindan kuzatilayotganimizni ko'rsatadi. Va ular bu ma'lumotlar anonim ekanini aytishadi.
Ammo joylashuv ma'lumotlarini ko'ra olsangiz va joylashuv yarim tungacha soat 5 gacha bir xil nuqtada bo'lsa, u qayerda
yashashini bilasiz, deb menga ayta olmaysiz. Va buning ortida kim turganini ham ko'rishingiz
mumkin, shunchaki ularni moslashtirishingiz kerak.
Bu xavf "erkin mobil telefon" bilan bartaraf etiladimi?
Ha, albatta. Chunki masala shundaki... Masalan, ko'pchilik odamlar endi foydalanish shartlarini o'qimaydi.
Shunday qilib, men Google Maps yoki Google'dan navigatsiya uchun foydalanganda, mahsulot juda yaxshi ishlaydi, chunki ko'plab
odamlar doimiy ravishda unga o'z ma'lumotlarini yuborishadi.
Va Google, albatta, ularni baholaydi va ularni ajoyib mahsulotga aylantiradi, shunda men jonli ma'lumotlarni darhol ko'ra olaman.
Men boshqalarning joylashuvini ham ulashishim va hamma narsani kuzatishim mumkin.
Va avval aytganimdek, mahsulot bepul. Demak, biz mahsulotmiz.
Va shuning uchun bu korporatsiyalar keyin bu ma'lumotlarni sotishlari mumkin.
Facebook, deb o'ylaymanki, allaqachon shunday degandi: agar rasm yuklasangiz, uning mualliflik huquqi bizga
tegishli. Ko'pchilik buni bilmaydi. Endi bu ko'plab sun'iy intellektlarda ham sodir bo'lmoqda.
AQShda sun'iy intellekt yordamida sun'iy ravishda yaratilishga qarshi chiqqan bir aktrisa bo'lgan.
Va u foydalanish shartlariga rioya qilmaganligi uchun mag'lub bo'ldi.
Bu shuni anglatadiki, u endi, deyish mumkinki, virtual avatar sifatida yashaydi. Ushbu korporatsiyalarga
uni litsenziyasiz foydalanishga ruxsat berilgan.
Va aynan shuni biz oddiygina ushbu ochiq manba yechimini ishlatish orqali amalga oshiryapmiz, u ma'lumotlarni tejamkor ishlatadi
va yirik korporatsiyalarga hech qanday ma'lumot yubormaydi.
Va, albatta, men mobil telefonimdagi turli funksiyalarni, masalan joylashuv funksiyasini yoki albatta
Wi-Fi ni ham faol ravishda o'chirib qo'yishim mumkin.
Xo'sh, ko'pchilik odamlar ham buni bilishmaydi. Wi-Fi shuningdek joylashuvni kuzatish va xaritalash uchun ham ishlatiladi.
Va men o'sha yerda bularning barchasini o'chirib qo'yishim mumkin. Ammo albatta, buni ongli ravishda, qayta-qayta qilishim kerak.
Bugun tushlik paytida biz mening mobil telefonimga nazar tashladik. Tan olishim kerakki,
telefonimda joylashuvni kuzatish hali ham yoqilgan edi.
Siz har doim bunga odatlanishingiz va buni faol ravishda qilishni o'zingizga doim eslatib turishingiz kerak.
Juda yaxshi. Ha.
Keyingi barrellni ochishdan oldin, faqat ikki-uchta savol.
Hozirda kompyuterlar uchun, mobil telefonlar emas, qaysi operatsion tizimni tavsiya qilasiz?
Ha, men Linuxni tanlardim. Chunki u ham ochiq manba kodga ega.
Siz endi yirik korporatsiyalarga ishonolmaysiz. Aslida faqat ikkita tanlov bor: Apple va Microsoft.
Microsoft yaqinda "Recall" funksiyasi bilan ekranni suratga olishini e'lon qildi,
menimcha soatiga 60 marta yoki hattoki har daqiqada.
Albatta, bu faqat o'z xavfsizligimiz uchun. Shunda agar kompyuterda nima qilganimizni eslay olmasak,
ular buni bizga qayta ijro qilib ko'rsatishlari mumkin.
Albatta, ular buni sun'iy intellektlari uchun ishlatadilar.
Apple ilgari maxfiylikka juda katta e'tibor qaratadigan kompaniya edi. Ammo endi vaziyat o'zgardi, chunki Stiv
Jobs – xullas, hech bo'lmaganda "jismoniy olamni tark etdi" – va ko'p narsalar o'zgardi.
Qaysi brauzer?
Men shaxsan Brave brauzeridan foydalanaman.
Bu oddiy brauzer bo'lib, unda allaqachon ma'lumotlar iqtisodiyoti va ma'lumotlar xavfsizligi uchun ko'plab funksiyalar mavjud.
Shuningdek, u menga ko'plab reklamalarni bloklaydi. Bu menga energiyam va e'tiborimni ekranda
haqiqatan nima borligiga qaratishga imkon beradi.
Qaysi qidiruv tizimi?
Hozirda men ikkitasidan foydalanmoqdaman. Ulardan biri Brave, o'zining qidiruv tizimiga ega, ikkinchisi esa Quant.
Va, albatta, u yerda sozlashingiz mumkin bo'lgan butun bir qator muqobil qidiruv tizimlari mavjud.
Albatta, men endi Microsoftning Bing'idan yoki Google'dan foydalanmayman. Ularni ham bu yerda sozlash mumkin.
Ammo har kim buni o'zi hal qilishi mumkin.
Zo'r, lekin bizga biroz yo'l-yo'riq bering. Juda katta rahmat.
Keling, keyingi mavzuga o'tamiz. Issiq mavzu.
Ular bizning internetimizga nima qilishdi?
So'nggi bir necha kun ichida gaplashib keldik. Va sizda mendan ko'ra ko'proq tajriba bor. Siz
bu sohada ancha uzoq vaqtdan beri ishlayapsiz.
Va siz shunchaki aytdingiz – bu haqiqatan ham meni o'ylantirgan bayonot edi:
Siz aytasizki, o'tmishda internet haqiqatan ham markazlashmagan edi.
Demak, bu haqiqatan ham markazlashmagan edi. Bugun esa bizda nima bor?
Bizda YouTube, Facebook, TikTok bor. Google'ni ham qo'shishim mumkin, yana bir nechta
sanab o'tishim mumkin... lekin shu bilan hammasi.
Bizda katta ma'lumotli ahtapotlar bor, ular internetdagi ahtapotlarga o'xshab, sun'iy intellektlarni
o'qitish uchun zarur bo'lgan ma'lumotlarni to'playdi.
Ammo markazlashuv yo'qolib qoldi.
Agar men nafaqat shunga, balki koronavirus davriga ham nazar tashlasam, masalan, Ma'rifat davri faylasuflaridan
qaysi biri YouTube kanalini yo'qotmaganini so'rashga to'g'ri keladi. Bu sohalarda senzura keng tarqalgan.
Va siz bu yerda ham o'qituvchilarga chiqish yo'lini ko'rsatish maqsadida loyiha boshladingiz.
Men har doim siz markazlashmaslikka katta e'tibor berishingizni payqayman... bu markazlashmaslikni
ta'minlash va sizni senzura qiladigan katta ma'lumot gigantlariga hokimiyatni bermaslik uchun.
Kalit so'z PeerTube – Men bir necha yil oldin sizning bu sohada yutuqlarga erishayotganingizni ko'rdim.
Bizni ichkariga olib kiring. PeerTube nima? U qanday ishlaydi yoki internetda umumiy decentralizatsiya qanday ishlaydi?
Biz haqiqatan ham internetni dastlab mo'ljallanganidek holatga qanday qaytarishimiz mumkin?
Xo'p, agar bo'lmasa, biroz oldinroqqa qaytishni xohlayman. Chunki shunda men internet tarixiga kiraman.
Xo'sh, internet dastlab harbiy loyiha bo'lgan. G'oya shundan iborat ediki, agar yirik yadroviy urush boshlansa,
ba'zi qismlari ishdan chiqsa ham odamlar bir-birlari bilan muloqot qilishlari mumkin bo'lgan tizimni yaratamiz.
Yoki, bunga qaramay, harbiy tuzilmalar hanuzgacha bu haqda muloqot qilishlari mumkin.
Va keyin internet ishga tushirildi. Keyin elektron pochta paydo bo'ldi. Albatta, u boshidan beri markazlashmagan.
Markazlashmagan xizmatlardan foydalanganda biz to'g'ridan-to'g'ri muloqot qilamiz.
Bu sizda o'zingizning elektron pochta serveringiz borligini va menda o'zimning elektron pochta serverim borligini anglatadi.
Va keyin, albatta, tizim buni katta xavf ekanligini tanib, uning atrofida markazlashtirilgan tizimlar yaratdi.
Yaxshi ma'lumki, biz gapirayotgan bu yirik korporatsiyalar dastlabki bosqichlarida qisman CIA tomonidan moliyalashtirilgan.
Bu shuni anglatadiki, CIA dastlabki moliyalashtirishning juda erta bosqichida ishtirok etgan, chunki ular
tabiiy ravishda bu markazlashmagan tarmoqni yana markazlashgan holga keltirishga qiziqqan.
Va buni qanday qilasiz? Faqat Google, Facebook va WhatsApp kabi xizmatlarni taklif qilish orqali,
albatta, ular bepul va hamma ulardan foydalanadi.
Va oxir-oqibat, bugungi kunda odamlar mobil telefonlaridan qanday foydalanayotganini ko'rsam, telefonlarida
ko'plab ilovalar bo'lishi mumkin, lekin ular internetni bunday markazlashmagan shaklda ishlatmaydilar.
Markazlashmaganlik shuningdek har bir kishining o'z veb-sayti borligini anglatadi.
Avvallari hammaga endi reklama berib, saytini yuqori o'rinlarda ko'rsatish uchun pul to'lashni talab qiladigan Google AdWords
kabi ishlamaydigan qidiruv tizimlari bo'lardi... Buning o'rniga esa, bu saytlarni haqiqatan topish
mumkin bo'lgan haqiqiy qidiruv tizimlari mavjud edi.
Shuni ham aytish kerakki, agar hozir konstitutsiya va jamiyat holatiga nazar tashlasak, bu yirik
korporatsiyalar va markazlashgan monolitik tizimlar aslida konstitutsiyaviy huquqlarimizga zid.
Xo'sh, subsidiarlik tamoyili bu yerda qo'llanadi. Bu mahalliy hokimiyat o'zi uchun qaror qiladi.
Ammo biz ham o'zimizga biroz nazar solishimiz kerak. Biz hammamiz hamroh bo'ldik.
Bu shuni anglatadiki, bugungi kunda yashayotgan tizim bizning harakatlarimiz natijasidan boshqa narsa
emas, chunki biz boshida o'zimizni himoya qilmaganmiz.
2020-yilgacha men buning qanchalik keskin ekanini bilmas edim. Edward Snowden, ilgari
aytganimdek, buni allaqachon oshkor qilgan edi.
Albatta, WikiLeaks allaqachon ko'plab narsalarni oshkor qilgan. Demak, ma'lumot bor edi, lekin u odamlarga yetib
bormadi yoki biz o'zgarishga juda qulay bo'lib qolgan edik.
Shuning uchun men uchun juda muhimki, keladigan har bir impulsni – masalan, YouTube kanalim o'chirilishi kabi – qabul qilib, uni
o'zgarish yaratish va nima bo'lishini ko'rish uchun ishlatay.
Men YouTube'ga qaytishga ruxsat olish uchun kurashmayapman, chunki, rostini aytsam,
qarama-qarshi tomonning moliyaviy qudrati juda kuchli.
Ehtimol men sud ishida g'alaba qozonaman, keyin YouTube meni yana o'chirib tashlaydi, so'ngra bu menga yana bir sud ishi
xarajatini keltiradi, va 20, 30, 40 ming yevro hech narsa emas.
Va bu savol tug'iladi: menda mavjud bo'lgan resurslardan qanday qilib ma'noli foydalanishim mumkin?
Keyin men YouTube'ga qanday muqobil variantlar borligini ham ko'rib chiqdim.
Keyin men bu PeerTube serverini topdim. Men o'yladim: ajoyib. Endi biz hamma narsani PeerTube
serverimizga yuklay olamiz. U yerda biz senzuradan ozodmiz.
Demak, PeerTube — bu siz o'zingiz o'rnatadigan servermi?
Bu video portalni ishlatadigan maxsus server bo'lib, albatta Apolutdan yoki ilgari bir
xil taqdirga uchragan KenFMdan ilhomlangan.
Kayvan ham juda vizioner, chunki u sodir bo'layotgan narsalarni ko'radi.
Va biz ko'rdikki, yirik korporatsiyalar bizni yoqtirmaydi. Shuning uchun o'zimizning PeerTube serveriga ega bo'lish juda muhim.
Biz hozir o'tish davrida turibmiz. Bu esa faqat biz dam olish davrini boshdan kechirganimiz uchun hammasi tugadi degani emas.
Sizda ham o'zingizning PeerTube serveringiz bor. Va bu yerda, albatta, harakatga biroz tanqid bildirishim kerak.
Ba'zan tashrif buyuruvchilarimiz soni 50 000 yoki 60 000 ga yetardi. Endi esa hammasi yana
tinchgina bo'lgach, hamma narsa yana YouTube ga qaytmoqda.
Va hali ham ko'pchilik YouTube'da omadini sinab ko'rmoqda, "Oh, agar men hozir yana bir kanal ochsam, xohlagan
auditoriyaga erishaman", deyishadi. Ammo erisha olmaysan.
Chunki menimcha sizda 120 000 obuna bor, va sun'iy intellekt hamda algoritm shunchaki sizni pasaytiradi.
Bu menga shunchaki behuda sarflangan energiya degani.
Va shuning uchun bu PeerTube loyihasi men uchun juda muhim. Chunki adolatsizlik faqat qorong'ulikda sodir bo'lishi mumkin.
Va agar biz uni haqiqat bilan yoritib ko'rsak... bu davrni hujjatlashtirish juda muhim.
Agar bizda bunday PeerTube serveri bo'lmaganda, barcha namoyishlardan olingan hujjatlar aslida yo'qolgan bo'lardi.
Va shunda biz 1984-yilga qaytib qolardik. O'shanda tarixni kim yozardi, ommaviy axborot
vositalarimi? Chunki biz nima bo'lganini isbotlay olmas edik.
Xo'sh, qisqacha takrorlay. G'oya shundan iboratki, alohida ta'lim harakatlari, har bir o'qituvchi yoki har bir
ta'lim vositasi: "Men o'zimning markazlashmagan PeerTube serverimni o'rnatmoqchiman", desa.
Va biz bir-birimiz bilan tarmoqmiz. Va biz tarmoqlashib, qandaydir qilib ma'lumot akulasi YouTube'dan farqli o'laroq
markazlashmagan tarzda ishlaydigan yangi YouTube'ni yaratamiz.
Ammo bu sodir bo'lmadi. Siz "qulaylik" kalit so'zini tilga oldingiz. Men buni qisqacha izohlab bermoqchiman.
Men ham shunday ko'raman. Bu shunchaki zerikarli. YouTube, Telegram va boshqa barcha messenjerlar bilan hamma narsa bevosita
oldingizda. Siz ularni turli yo'nalishlarda aylantirib ko'rishingiz va veb-saytning
har bir bo'limiga bosib kirishingiz mumkin.
Bu biroz kuch talab qiladi. Markazlashmagan internet ko'proq talabchanmi?
Bu yanada mashaqqatli emas. Menimcha, odamlar bunga odatlanmagan.
Va barcha bu mexanizmlar mavjud. Organizmning qanday o'zaro bog'langanini ko'rsatadigan bu tasvirni ko'rish ajoyib edi.
Bu asosan haqiqiy Internet. Chunki u yerda men bitta sahifani olib tashlasam ham, qolganlari baribir o'sha yerda qoladi.
Va biz shunchaki yana o'zimizdan so'rashimiz kerak: Qanday yashashni xohlaymiz?
Va men jamoada oflayn mustaqil yashashni xohlayman, deb aytsam, unda onlaynda ham shuni xohlayman.
Va aslida, har bir mahalliy hokimiyat yoki jamoa o'zining markazlashmagan tizimlariga ega bo'lishi kerak.
Bu bundan ham ortda qolmaydi. Gap faqat PeerTube serveri haqida emas. Bu shuningdek
ma'lumotlarimni qaerga saqlayotganim haqida ham.
Ular Google, Microsoft va Apple'dagi bulutda saqlanadimi? Yoki ularni yana mahalliy ravishda saqlaymanmi?
Shunday qilib, ma'lumotlar suvereniteti masalasi juda muhimdir.
Va bu shunchaki unga odatlanish masalasi. Ikki kun oldin men sizga bizning tizimlarimizni, u yerda qanday
markazlashmagan tarzda ishlashimizni va tashabbuslarni qanday qo'llab-quvvatlashimizni ko'rsatdim.
Bu xuddi mashinani almashtirishga o'xshaydi. Ba'zi odamlar butun umr bir xil brend avtomobilni haydashadi, chunki ular
A brenddan B brendga o'tishni tasavvur ham qila olmaydilar yoki bunga o'zlarini duch keltirishni istashmaydi.
Chiroyli bir maqol bor: "Hayot hali bormagan joyingda sodir bo'ladi. Qolgan hammasi takror."
Shuning uchun har bir kishi takror-takror yashashni qancha vaqt davom ettirishni xohlayotganini yoki shunchaki nimadir yangi
narsani sinab ko'rishimiz kerakligini o'ylab ko'rishi kerak.
Va menimcha, tizimlarning ko'proq ko'rinadigan va foydalanuvchilarga qulay bo'lishini ta'minlash biz, ya'ni
ommaviy axborot vositalari yoki erkin matbuot zimmasidadir. Ammo albatta, bu faqat ular haqiqatan ham qo'llanilsagina mumkin.
Chunki, albatta, xizmat ko'rsatuvchi uchun "Men bu yerda ajoyib portal taklif qilayapman, lekin oxir-oqibat undan
foydalanilmayapti" deb aytishdan ko'ra ko'proq ranjituvchi hech narsa yo'q. Bu yana bir resurs muammosidir.
Va menimcha, haqiqatan ham dolzarb bo'lgan boshqa mavzu — haqiqat mavzusidir.
Bu narsalarni o'chirilmaydigan va senzuralanmaydigan qilib xavfsiz saqlashni anglatadi.
Chunki biz uni keskin inqiloblar davri deb atashimiz mumkin bo'lgan davrda yashayapmiz.
Agar biz, shunday deyish mumkin bo'lsa, haqiqatni saqlab qo'ymasak, uni qayta baholash bosqichida (bu
ham sodir bo'ladi) ishlatish uchun, menimcha, biz ishimizning muhim bosqichini unutib qo'ydik.
Juda yaxshi.
Menimcha, bu yerda juda muhim ba'zi nuqtalar ko'tarildi.
Menimcha, internet boshidagi holatga qaytishimiz kerak: o'shanda har kim o'z havolalar ro'yxatini tuzardi, kimni
qaerdan topishni bilardi va shu ro'yxatlarni ko'zdan kechirardi.
Va kim biladi, balki barchasidan keyin qidiruv tizimiga kiritishingiz mumkin bo'lgan narsa paydo bo'lib qolar.
Ammo biz, masalan, bunday tengdan-tengga misollar orqali qidiruv tizimini ham muhokama
qildik. U yerda yana ko'plab muammolar paydo bo'ladi.
Qidiruv tizimidan kim foydalanishi mumkin, kim esa yo'q? Agar kimdir haqiqatan noqonuniy pornografik
material yuklasa, nima qilish kerak? Savollar minglab.
Biz hali u yerga yetmadik. Ammo biz markazlashuvni kamaytirishni, havola ro'yxatlarini yaratishni, shu yo'nalishda harakat
qilishni, markazlashuvni yanada mustahkamlashni va aynan shu yo'ldan borishni ko'ryapmiz. Va bu o'zini oqlaydi.
Men yana bir mavzuni qisqacha ko'rib chiqmoqchiman: Telegram Messenger. Buning uchun ham yechimingiz bormi?
Odamlar ilgari aytishardi: "Telegram? Yo'q, u senzura qilmaydi." Bugun esa ular shunchalik bosim ostida qoldiki, App
Store versiyasi allaqachon senzuralangan. Yana aylanib o'tish yo'llarini topishingizga to'g'ri keladi.
Aloqada ham markazlashmaslik bormi, markazlashmaslikning keyingi qadamini qayerda ko'rasiz?
Ha, albatta.
Biz hozir YouTube'da yoki yirik korporatsiyalar bilan boshdan kechirganimiz endi
boshqa yirik korporatsiyalarga ham tarqalmoqda.
Telegram ham yirik korporatsiya bo'lib, hozirda, menimcha, 900 million foydalanuvchisi
bor va u kuchli o'sishni boshdan kechirmoqda.
Va, albatta, bu tizimlar hukumatlar va Yevropa Ittifoqi tomonidan faol ravishda hujum qilinmoqda.
Va men uchun yana shu muammo bor: men endi hech qanday markazlashgan tizimga
ishonmayman, chunki u hujumga uchrashi mumkin.
Men Telegramni ajoyib narsa deb o'ylayman. U bizga sovg'a sifatida berilgan.
Telegram bo'lmaganda butun koronavirus davri qanday bo'lgan bo'lardi, deb tasavvur qilib ko'raylik. Bizda juda kam
imkoniyat qolib, yordamsiz va qiynalib qolgan bo'lardik.
Ammo biz buni ham o'tkazish vositasi sifatida ko'rishimiz kerak. Va Matrix deb ataladigan ajoyib narsa bor.
Markazlashmaganmi?
Matritsa to'liq markazlashmagan, yana o'z serveriga ega.
Men xarajatlar haqida ham bir-ikki so'z aytmoqchiman. O'zingizning serveringizga ega bo'lish har doim
qimmatdek tuyuladi, lekin hozirgi kunda bu shunday emas. Uni oyiga atigi besh yevroga olishingiz mumkin.
Sizga ikkita server kerak: biri aloqani boshqaradi, ikkinchisi esa zaxira nusxalarini boshqaradi.
Va keyin markazlashmagan guruhlar yana birga yig'ila oladi – xavfsiz, yuqori darajadagi shifrlash bilan. Shuni ham aytish
kerakki, Telegram shifrlanmagan. Ko'pchilik buni bilmaydi.
Telegramda sodir bo'ladigan barcha narsalar, agar siz uning shifrlash funksiyasini
yoqmasangiz, dastlab shifrlanmagan bo'ladi.
Va shuning uchun men xizmatlar uchun ham bu juda qiziqarli ekaniga ishonaman.
Hali ham Signal va Threema alternativalar sifatida mavjud. Biroq, ularning ikkalasi ham markazlashgan tizim bo'lib, agar
yetarlicha dolzarb bo'lib qolsa, hokimiyat va hukumatlar bosimi ostida ma'lumotlarini oshkor qilishga majbur bo'ladi.
Yevropa Ittifoqida "chat nazorati" bo'yicha ovoz berish bo'lib o'tdi, ammo hozircha u ma'qullanmadi.
Ammo biz bilamizki, Jan-Klod Yunkerning aytganidek, biror narsani sinab ko'ramiz va qanday katta norozilik bo'lishini
kutamiz. Keyin esa yana urinib ko'ramiz va shunday davom etamiz.
Va shuning uchun "matritsa" mavzusi mavjud. Kompyuterda buning uchun "element" deb nomlangan dasturiy ta'minot ishlatiladi.
Bu biroz ... uni tushunishing kerak.
Demak, sizda Matrix deb nomlangan server bor va mobil telefoningizdagi dastur Element deb ataladi.
Masalan, bu juda muhim, chunki u haqiqatan ham shifrlanganligi sababli sizga maxfiyligingizni qaytarib beradi.
Ushbu qulay menejer yordamida ko'plab ishlarni bajarasiz.
Siz shuningdek telefon qo'ng'iroqlari qilishingiz mumkin. Videokonferensiyalar o'tkazishingiz mumkin,
lekin faqat ikki kishilik. Va men aslida barcha muloqotimni shu tarzda olib boraman.
Bu shuni anglatadiki, men qo'ng'iroq qilganimda, buni Matrix orqali, o'z serverim orqali amalga oshiraman, u
yerda aloqa shifrlangan. Boshqa foydalanuvchi ham o'z serverida shifrlangan ma'lumotlarga ega.
Va masalan, audio sifati mavjud tarmoqlar orqali muloqot qilishga nisbatan ancha, ancha yaxshi va ravshanroq.
Ha, ajoyib, ajoyib. Menimcha, bu yerda ham tayyorgarlikka sarmoya kiritish foydali
bo'lardi, to'g'rimi? Aslida bunga rioya qilaylikmi?
Taqdimotingizdan so'ng, men ham yangi mahsulotni taqdim etaman.
Ammo men bu yerda sarmoya kiritish foydali bo'ladi, deb hisoblayman, odamlarga ushbu markazlashmashtirish jarayonidagi
keyingi qadamni topish uchun zarur vositalarni berish maqsadida.
Siz buni juda yaxshi aytdingiz: Telegram Messenger o'zgarish bosqichi kabi edi. Keyin nima bo'lishini bilmaymiz.
Biz butun sun'iy intellekt to'lqini qanday rivojlanishini, oxiri qanday bo'lishini bilmaymiz. Hukumatlar qayerda chora ko'rishini,
nima taqiqlanishini, nima taqiqlanmasligini bilmaymiz.
Ammo bu yerda yangi deraza ochiladi, yangi eshik ochiladi.
Men aytardimki, boshqa iloji yo'q. Biz shu yo'ldan borishimiz kerak, lekin albatta g'alaba qozonishimiz shart.
Biz odamlarni o'qitishni davom ettirishimiz kerak. Shuningdek, aytaylik, texnologiyadan ham uzoqlashishimiz kerak.
Namoyishlar bilan ajoyib ish qildingiz. Siz odamlarni mintaqaviy darajada bog'ladingiz va mahalliy tashabbuslarni
ishga tushirdingiz. Bu kelajak uchun model emasmi?
Va yurakdan yurakka bo'lgan bog'lanishni senzura qilib bo'lmaydi. Bu mumkin emas.
Va men bu imkoniyatdan foydalanib, ozgina reklama qilmoqchiman. Biz bu mahalliy tarmoqlanishni
Kla.TV va AZK jamoalari sifatida ham amalga oshiramiz.
Mahalliy tarmoq aloqalari muhimdir. Tomoshabinlar, agar hududingizdagi mintaqaviy tarmoq a'zosi
bilan bog'lanmoqchi bo'lsangiz, www.kla.tv/Vernetzung manziliga bemalol murojaat qiling.
Bugungi AZK, albatta, ajoyib misol; mahalliy guruhlar butun mamlakat bo'ylab bu kunga bu yerga
yig'ilishdi. Keling, shuni yanada rivojlantiraylik.
Va sizga ishlaringiz, fidoyiligingiz va bag'ishlanishingiz uchun katta rahmat.
Bu ajoyib. Rahmat, Maykl.
Juda katta rahmat.
Yaxshi.
Namoyish yaqin orada bo'lib o'tadi. Og'ir yurak bilan sizni ketkazishimizga to'g'ri keladi.
Sizga eng yaxshisini tilaymiz. Bardoshli bo'ling va omad tilaymiz. Biz siz bilanmiz.
U yerda bo'la olmaydiganlar ruh bilan u yerda bo'ladilar.
Bu yerda biz ham ta'limiy harakatlar sifatida keyingi qadamni birgalikda topamiz.
Juda katta rahmat.
Tez orada ko'rishguncha.
Ha, ajoyib. Menimcha, Mayklning taqdimoti bizga mavzu bo'yicha juda yaxshi tushuncha berdi.
Jismoniy aloqa nihoyatda muhimdir. Men buni qisqacha yana bir bor ta'kidlamoqchiman.
Biz hammamiz endi Compact jurnaliga qo'yilgan taqiq orqali senzuraning qanday ishlashini boshdan
kechirdik. Maykl dedi: bu yana sodir bo'lyapti.
Hatto o'z serverlarimiz bo'lsa ham, nima bo'lishini, qanday huquqiy talablar qo'yilishini, provayderlar dasturni to'xtatishga
majbur bo'lsa, hatto o'z serverlarimizni ham o'chirib tashlashga to'g'ri keladimi, bilmaymiz. Har
qanday narsa qonun bo'lib qabul qilinishi mumkin.
Shuning uchun men shaxsiy tarmoq aloqalariga e'tibor qaratilganini juda yoqtirdim.
Ha, albatta, bu izohlar reklama deb tushunilmasligi kerak, masalan, mobil telefon sotib olish va hokazo.
Bugun, masalan, mobil telefon nurlanishi mavzusi bor – bu hali tegib ham o'tmagan ulkan mavzu.
Oramizda ko'plab radiatsiya qurbonlari bor, ular "Mobil telefonlardan voz kechish – bu yechim" deb aytganda haqli.
Men shunchaki ta'kidlashni istaymanki, biz mobil telefonlarni, ularning barcha nurlanish ta'siri va boshqa hamma
narsalarini hisobga olgan holda, qo'llab-quvvatlamaymiz.
Ammo biz har bir kishiga, o'zlarini topgan vaziyatda, berilgan vaqtdan eng yaxshi foydalanishimiz kerak.
Va bu yerda Maykl Freedom mobil telefoni bilan ajoyib ko'rsatmalar berdi.
E'lon qilinganidek, men endi davom ettirib, yangi xususiyatni ham taqdim etaman.
Biz oldinroq Mayklning "erkinlik mobil telefonini" qo'lga kiritish usullarini ishlab chiqqanini eshitdik.
Va biz kompyuterlar bilan ham shunga o'xshash yoki shu yo'nalishda biror narsa qilganmiz.
Qisqacha nima haqida ekanligini aytib beraman va so'nggi qismda meni hamroh bo'lasiz.
Ha, chunki bizda tarixiy kun bor, u bilan birga yubiley sovg'asi ham keladi. Va bu yubiley sovg'asi aslida "Har bir kishi hozir
nima qilishi mumkin?" degan savolga javob berishga mo'ljallangan.
Michael bilan men shu uzoq muddatli maqsadlar haqida gaplashayotgan edik, va bularning barchasi vaqt talab
etadi. Ammo har bir kishi hozir, bu konferentsiyani tark etgach, nima qilishi mumkin? Nima qilish mumkin?
Bu biz doim qaytib keladigan katta savol. Ko'p gaplashishimiz mumkin, lekin keyingi qadam qayerda, u qayerda zarur
va har bir kishi haqiqatan ham qayerda chora ko'rib, bu sun'iy intellekt ahtapotidan qochib ketishi mumkin?
Va men qisqacha yana bir bor ta'kidlamoqchiman: "AI ahtapot" har joyga cho'zilib, ma'lumotlarimizga kirishni
izlamoqda. Men bu jarayon qanchalik rivojlanganini ko'rsatadigan uchta faktni qisqacha tilga olaman.
Microsoft 2023 yil oxirida xizmat ko'rsatish shartnomasini qayta ko'rib chiqdi va endi sizning
ma'lumotlaringiz ustidan to'liq huquqlarni o'zida saqlab qoladi.
Bu yerda men juda batafsil tushuntira olmayman, lekin matnlarni o'rganib, ularning qayerda chegarasi
borligini va qayerda yo'qligini aniqlaydigan yuristlar ham bor.
Men hozir bunga to'xtalmayman... Ammo Microsoft Windows operatsion tizimiga ega bo'lgan har bir kishidan
sizning ma'lumotlaringizga bo'lgan huquqlarni tortib oldi.
Ogohlantiruvchi Edward Snowden Apple'ning so'nggi kuzatuv vositalari haqida yozadi: "Apple
hozirgina sizning shaxsiy hayotingizga urush e'lon qildi."
Maykl buni tushuntirdi. Mobil telefonlardagi rasmlar birdan qora rangga aylandi.
Meta, Facebook, WhatsApp barchasi ushbu ma'lumotlarni o'zlarining sun'iy intellektini o'qitish uchun
ishlatmoqchi, har joyda tendentsiyalar, sun'iy intellektni o'qitish, ma'lumotlarni yig'ish.
Endi savol shuki, har bir kishi hozirda kuzatuv xavfini qanday kamaytirishi mumkin?
Men o'zimga bu savolni beraman va shu xulosaga keldimki, bu hayotdagi tamoyilga o'xshaydi, biz uni
erta yoshdan, jumladan otamizdan ham o'rganamiz.
U har doim bizga shunday o'rgatgan: avval katta toshlarni olib tashlash kerak, deyish mumkin,
va keyin keyingi bosqichlar o'z-o'zidan keladi.
Va men o'zimdan so'radim: Biz hammamizga ta'sir qilayotgan eng katta to'siq nima? Bu butun aqlni mashq qilish
vahshiyligiga qarshi qanday qadam tashlashimiz mumkin?
Men aytardimki, bu katta tosh menga aniq ko'rinadi. Biz Microsoft, Apple va yirik o'yinchilar bulutlaridan uzoqlashishimiz
kerak; operatsion tizimlarimizni shu bulutdan uzib tashlashimiz lozim. Bu men aniq ko'rayotgan birinchi qadam.
Linuxga va boshqalarga o'tish – bu hammamiz intilayotgan narsa; bu biz davom ettirayotgan jarayon.
Ammo bu birinchi qadam. Va bu qadamni tashlash uchun, men aytardimki, bu undan ham ko'proq narsani anglatadi, lekin
hozirda bizning yubiley sovg'amiz aynan shu qadamdan iborat.
Men bugun kompyuteringizni bulutga ulashning oqibatlarini va bu allaqachon qaysi darajada sodir
bo'layotganini qisqacha yana bir bor ta'kidlayman.
Haqiqat shundaki, hamma narsani biluvchi sun'iy intellekt qaror qilishi mumkin – siz nafrat nutqi haqida hujjat
yozganingiz uchun endi kompyuteringizga kira olmaysiz.
Va bu kelajak ssenariysi emas; hozirda ham biz bu kompyuterga, bulutga ulanib turganimizda odamlar tizimga kira olmayapti.
Sizlar YouTube'dagi o'sha qayg'uli kichik yuzni yaxshi bilasizlar: "Endi mavjud emas!" Shunga o'xshash xabar
paydo bo'ladi, va siz kompyuteringiz oldida turib qolasiz, ma'lumotlaringiz yo'q, ulanishingiz uzilib qoladi.
Va endi biz sizga taqdim etmoqchi bo'lgan yangi AZK kampaniyasi aynan shu masalaga qaratilgan: biz asosiy to'siqlarni bartaraf
etish va sun'iy intellektga ulanishdagi katta qiyinchiliklarni qanday yengish bo'yicha yo'l-yo'riq ko'rsatishni xohlaymiz,
hatto qisqa muddatda yangi tizimlarga o'tish imkoni bo'lmasa ham.
Ushbu kampaniya "www.anti-control.info" deb ataladi va anti-censorship.info saytiga asoslangan.
Biz bu loyiha ustida vaqt ajratib, juda sodda, puxta asoslangan va oson tushuniladigan ko'rsatmalar ishlab chiqdik. Ular
hammangizga mavjud bo'lib, kompyuteringizni qanday sozlash bo'yicha yo'riqnomalarni o'z ichiga oladi,
shunda, aytganimdek, noqulay jihatlar yo'q qilinadi.
Keling, ushbu veb-saytga tezda nazar solamiz. Ushbu veb-saytga qanday kirish mumkin?
Bir tomondan, bu rasmiy veb-sayt orqali mumkin. Saytning yuqori qismida yangi tugma paydo bo'ldi. Endi u anti-control.info deb
yozilgan. Siz unga bosishingiz yoki, albatta, www.anti-control.info
to'g'ridan-to'g'ri havoladan foydalanishingiz mumkin.
Veb-sayt shunday tuzilgan-ki, unda turli mahsulotlar bo'yicha ko'rsatmalar mavjud. U juda ko'p narsani qamrab
oladi – masalan, Microsoft Office, Apple, Microsoft Windows va hokazolarni bosishingiz mumkin.
Va kompyuteringizda hozir darhol bajarishingiz mumkin bo'lgan juda oddiy ko'rsatmalar mavjud, masalan, bulutdan ulanishni uzish
yoki kamroq ma'lumot uzatilishini ta'minlash uchun sozlamalarni o'zgartirish. Shuningdek, uzatishlarni sekinlashtiradigan
dasturiy ta'minotni o'rnatish tavsiya etiladi va hokazo.
Bu yerda video havolasi berilgan, uni darhol tomosha qilmoqchi bo'lganlar uchun video formatida, shuningdek
barcha mahsulotlarni har qanday katta to'siqlardan tozalash uchun matn shaklida ham mavjud.
Har kim boshlashi mumkin. Bu anti-control.info maqsadidir.
Bu yerda biz kompyuter texnologiyalari, Windows, Apple, Linux va ushbu operatsion tizimlarga e'tibor qaratmoqdamiz.
Bunday ko'rsatmalarni mustaqil bajarish zerikarli va har kimga ham yoqavermaydi. Savollar hanuz paydo bo'ladi va hokazo.
Shu sababli biz Maykl Ballvegning "erkinlik mobil telefoni" va uning kampaniyalari bilan bir xil tushunchani qabul qilmoqdamiz.
Biz kompyuter xavfsizligi bo'yicha seminarlar o'tkazamiz. Eslatib qo'ying va keyingi sanani yozib qo'ying: bugundan
ikki hafta o'tgach, shanba, 10 avgust kuni biz bu mavzuni sizning mintaqangizda muhokama qilamiz.
Sizni taklif qilamiz. Kompyuterlaringiz va noutbuklaringizni olib kelishingiz mumkin; biz esa bu sozlamalarni birga ko'rib chiqish
va savollaringizga javob berish imkoniyatini taqdim etamiz. Men to'liq ishonamanki, biz amalga oshirgan bu buyuk
ishdan har biringizda o'zgartirishingiz mumkin bo'lgan jihatlar bor va biz bu masalani birgalikda hal eta olamiz.
AZK bo'yicha aloqador shaxs bilan albatta bog'laning va tadbir qayerda o'tkazilishini so'rang. Berlin hududida bu allaqachon
aniq. U 24-kunida bo'lib o'tadi, bu esa ikki hafta keyin. Biz buni sizga taqdim etmoqchimiz. Biz buni taklif qilmoqchimiz.
Va biz qiladigan barcha ishlarimiz kabi, bu kurs siz uchun mutlaqo bepul, hech qanday xarajat talab qilmaydi. Bu bizning mehr bilan
qilgan mehnatimiz, shuning uchun iltimos, undan foydalaning.
Ushbu seminar boshqa istalgan joyda bo'ladigan seminar kabi, u yerda tezda yuzlab yevro sarflashingiz mumkin. Ammo bu yerda,
muhabbat mehnati sifatida, biz sizni qo'lga olib, tarmoq o'rnatish ustida ishlashni davom
ettirmoqchimiz. Sizni ko'rishni intiqlik bilan kutamiz!
Rahmat!
Ha, men tugatgan bo'lardim, biz tugatgan bo'lardik.
Voy, bu juda hayajonli bo'ldi. Ha. Men aytmoqchimanki: biz bilan bo'lganing uchun rahmat, Maykl Ballveg.
Qo'shimcha izohlaring uchun rahmat, Eliyaz. Biz bilan bo'lishganlaring haqiqatan ham hayajonli.
Endi biz to'g'ridan-to'g'ri qo'nishga o'tamiz. Rut oxirgi qismini e'lon qiladi. Keyin men hammangizga xayrlashaman.
Ha, men mamnun bo'laman. Juda katta rahmat. Rahmat.
AZK hech qanday moliyaviy manfaatni ko'zlamaydi. Na tashabbuskorlar, na ma'ruzachilar, na Kla.TV bu yozuvlar uchun
hech qanday haq olmagan. Biz ushbu videoni o'zgarmas shaklda istalgancha ko'paytirish va
bepul tarqatish mumkinligini alohida ta'kidlaymiz.
Hisobotlar faqat qo'shimcha ma'lumot uchun bo'lib, AZKning fikrini aks ettirmaydi. AZK har jihatdan neytral axborot
markazidir. Har bir ma'ruzachi faqat o'z hisobotlari uchun javobgardir, boshqa hisobotlar yoki AZK uchun
emas, chunki ular o'rtasida o'zaro bog'liqlik yo'q.
Bu yerda taqdim etilgan ma'lumotlar bizning eng yaxshi bilim va e'tiqodimizga ko'ra tekshirilgan. Shunga qaramay, nutq
so'zlovchilar va ishlab chiqaruvchilar ushbu videoning mazmuni bilan bog'liq harakatlar yoki beparvolik oqibatida yuzaga
keladigan hech qanday mas'uliyatni o'z zimmasiga olmaydi. Har bir kishi eshitgan ma'lumot bilan qanday
munosabatda bo'lishi uchun faqat o'zi javobgardir.]