Հին ժամանակներում Յուստիցիան արդարության աստվածուհին էր, և մինչ օրս էլ նա մնում է իրավական համակարգի խորհրդանիշը։
Նրա երեք խորհրդանիշները՝ աչքակապը, ձախ ձեռքում գտնվող կշեռքը և աջ ձեռքում գտնվող դատավորի
սուրը, արտացոլում են մեր իրավական սկզբունքները։
Հետևաբար, արդարությունը պետք է կիրառվի առանց անձի նկատառման, մանրակրկիտ քննարկելու դրական և
բացասական կողմերը, և ապա կիրականացվի անհրաժեշտ խստությամբ։
Դա, առնվազն, տեսությունն է։
Վերջին ամիսներին կայացված որոշ դատավճիռներ դիտելով՝ ոչ տեղեկացված դիտորդը կարող է ստանալ տպավորություն, որ Արդարության տիկնոջ
կապույտ ծածկոցը որոշ դեպքերում սահել է, կշեռքի նժարները ծանրորեն թեքվել են մեկ կողմ, իսկ սուրը որոշ դեպքերում չափազանց
մեծ է դառնում, իսկ մյուսներում վերածվում է գրպանի դանակի։
Սա կարող է լինել պատճառներից մեկը, թե ինչու բնակչության լայն զանգվածները կորցրել են
վստահությունը քաղաքականության և օրինականության նկատմամբ։
Սա ընդհանուր մեղադրանք չէ բոլոր դատավորների նկատմամբ, հատկապես որ քրեական իրավունքի «in dubio pro reo» (երբ կասկած կա՝ օգտին որոշում
կայացնել մեղադրյալի) սկզբունքը նույնպես վերաբերում է նրանց։
Այնուամենայնիվ, հետևյալ օրինակները հարցեր են հարուցում և ստիպում են մտածել։
1. Դրեսդենի շրջանային դատարանի երկու դատավճիռներ
Դոկտոր Բիանկա Վիցշելը, Մորիցբուրգից բժիշկ, կալանքի տակ էր 2023 թվականի փետրվարից։
Դատավարությունը, որը նախատեսված էր տևել 40 օր, տեղի ունեցավ Դրեսդենի շրջանային դատարանում՝ ահաբեկչական գործերի
համար նախատեսված բարձր անվտանգության բաժնում, որտեղ մեղադրյալին բերեցին ձեռնաշղթաներով և ոտնաշղթաներով։
Ով էլ կասկածի, որ այս անվտանգության միջոցառումների հետևում կանգնած է կին պայթուցիչը, սխալվում է։
2024 թվականի հունիսի 17-ին դոկտոր Վիցշելը դատապարտվեց երկու տարվա և ութ ամսվա ազատազրկման՝ 1003 վկայական տրամադրելու համար, որոնք
մարդկանց ազատում էին դիմակ կրելու պարտավորությունից կորոնավիրուսի դեմ միջոցառումների ընթացքում,
ինչպես նաև զենքի մասին օրենքի խախտումների համար։
Բացի այդ, նրա նկատմամբ կիրառվեց երեք տարվա մասնագիտական արգելք, իսկ վկայագրերից ստացված 47 000 եվրոյի եկամուտը բռնագանձվեց։
Այսքան աղմուկ միայնակ պահման և բարձր անվտանգության միջոցառումների շուրջ՝ բժշկի վկայականի պատճառով՞ Նույնիսկ զենքի խախտումը, որը
որոշ հիմնական լրատվամիջոցներում չափազանցված ներկայացվեց՝ պարզապես շոկային ատրճանակի փորձարկման նշանների
բացակայություն էր, Դոկտոր Վիցշելի դեպքում անհավանական է թվում։
Որպես որսորդուհի և սպորտային կրակորդուհի, նա օրինականորեն անգամ թույլատրվում է ունենալ հրազեն և փամփուշտներ։
Նույն կերպ՝ բժշկական վկայականի ծախսերը ներառյալ մոտ €45 արժեքը սովորական է, քանի որ գները երբեմն կարող են զգալիորեն տարբերվել։
Դոկտոր Վիցշելի դատապարտումը առավել կասկածելի է դառնում այն հանգամանքով, որ ողջ դատավարության ընթացքում հանրային դատախազության
գրասենյակը և դատավորը չեն կարողացել գտնել որևէ տուժող կողմ։
Բացի այդ, դասակարգումից հանված RKI-ի պրոտոկոլները հստակ ցույց են տալիս, որ դիմակները ոչ մի օգուտ
չեն ունեցել, այլ վնաս են հասցրել դրանք կրողներին։
Այլ կերպ ասած՝ հենց այն, ինչը դոկտոր Վիցշելը վկայում էր իր հիվանդներին և ինչի իրավունք ուներ բժշկական
վարքականոնի համաձայն, և ինչը որոշ դեպքերում պարտավոր էր անել։
Գերմանիայում պրակտիկայով զբաղվող բժիշկների մասնագիտական վարքագծի կանոնագիրք §2
Ընդհանուր բժշկական մասնագիտական պարտականություններ (1)
Բժիշկները իրենց մասնագիտությունն իրականացնում են ըստ իրենց խղճի, բժշկական էթիկայի կանոնների և մարդասիրության սկզբունքների։
Նրանք կարող են չճանաչել որևէ սկզբունք կամ չպահպանել որևէ կանոնակարգ կամ ցուցում, որոնք անհամատեղելի են
իրենց պարտականությունների հետ կամ որոնց համար նրանք չեն կարող պատասխանատվության ենթարկվել։
(2) Բժիշկները պետք է խղճով իրականացնեն իրենց մասնագիտական գործունեությունը և
արդարացնեն իրենց նկատմամբ ցուցաբերված վստահությունը։
Այդպիսով նրանք պետք է իրենց բժշկական գործողությունները հիմնեն իրենց հիվանդների բարեկեցության վրա։
Մասնավորապես, նրանք չպետք է երրորդ կողմերի շահերը դնեն հիվանդների բարեկեցությունից վեր։
Շատերը ինքն իրենց հարցնում են՝ արդյոք այս դատավճիռը չափազանց խիստ պատիժ է, թե օրինակ՝ այն բժիշկների դեմ, որոնք հետևել են իրենց
խղճին և չեն ենթարկվել կառավարության քաղաքականությանը կորոնավիրուսի միջոցառումների ընթացքում, կամ արդյոք
դոկտոր Վիցշելը պարզապես բախվել է հատկապես խիստ դատավորի։
Գոնե վերջինը կարելի է բացառել, քանի որ նախագահող դատավոր Յյուրգեն Շյուրինգը նույնպես կարող է բավականին այլ լինել։
Նա փաստաբանին երեք անգամ իր նախկին աշխատակցուհուն բռնաբարելու համար դատապարտեց երկու տարվա պայմանական ազատազրկման։
Արդյո՞ք նա, ով շատ մարդկանց օգնել է, ավելի վտանգավոր է, քան բռնաբարողը։
2. Ե՞րբ են տարիքն ու հիվանդությունը պաշտպանում քրեական հետապնդումից?
2024 թվականի հունիսին ավարտվեցին երկու դատավարություններ, որոնցից յուրաքանչյուրում մեղադրանք էր առաջադրվել տարեց անձի։
Մեկը վերաբերում էր կոչված Cum-Ex սկանդալին, որի ընթացքում 2006–2011 թվականներին բաժնետերերին տասնյակ
միլիարդավոր դրամներով վերադարձվել են հարկեր, որոնք նրանք սկզբնական շրջանում անգամ չէին վճարել։
Ներկա գերմանական կանցլեր Օլաֆ Շոլցը նույնպես ներքաշված է այս սկանդալում և արդեն ստիպված է եղել վկայություն տալ
քննիչ հանձնաժողովի առջև, սակայն ոչինչ չի կարողացել հիշել։
Cum-Ex խարդախության գործերի գլխավոր քննիչը, ավագ հանրային դատախազ Աննե Բրոռհիլկերը, 2024 թվականի ապրիլին հրաժարական է
ներկայացրել, քանի որ առաջընթացը շատ դանդաղ էր և բարձր պաշտոնյաների կողմից լայնածավալ դիմադրություն կար։
Այս դատավարությունը, որը անցյալ տարվա սեպտեմբերից միայն ընթանում է, հետևաբար շատ կարևոր էր, քանի
որ այն նախատեսված էր լուսաբանելու Cum-Ex գործը։
Քրիստիան Օլեարիուսը, նախկինում մասնավոր բանկի ղեկավար և կանցլեր Շոլցի վստահելի անձը, մեղադրվել է առանձնապես
ծանր հարկերից խուսափելու մեջ՝ 280 միլիոն եվրոյի չափով։
Սակայն շատերի զարմանքին հակառակ՝ քրեական վարույթը դադարեցվել է 82-ամյա մեղադրյալի
«թույլ առողջության»՝ բարձր արյան ճնշման պատճառով։
95-ամյա Ուրսուլա Հավերբեկի դատավարությունը, որին ուղեկցում էր բժիշկը և որը դատարանի
դահլիճ մտավ անվասայլակով, բավականին տարբեր էր։
Նրան ստիպված եղավ գրեթե ինը տարի սպասել այս բողոքի լսմանը՝ այն դատավարության համար, որը տեղի էր ունեցել 2015 թվականի նոյեմբերին։
Նրան մեղադրում են իր հայտարարության համար, որ Օսվենցիմը ոչ թե ոչնչացման ճամբար էր, այլ աշխատանքային ճամբար։
Դրա համար Համբուրգի շրջանային դատարանը նրան այժմ դատապարտել է ատելության հրահրման համար
ընդհանուր առմամբ մեկ տարի և չորս ամիս ազատազրկման։
Նախորդ դատապարտումը նման հայտարարության համար հաշվի է առնվել։
Ուրսուլա Հավերբեկը Հոլոքոստի ժխտման համար մի քանի անգամ դատվել է և արդեն Բիելեֆելդի բանտում
այս հանցանքի համար երկու ու կես տարի է անցկացրել։
Դիտակետները տարբերվում են այն հարցում, թե արդյոք օրենքները պետք է միշտ կիրառվեն և հարկադրվեն ամբողջ օրինական ուժով,
թե որոշ դեպքերում, օրինակ՝ տարեցների և հիվանդների նկատմամբ, պետք է ցուցաբերվի որոշակի մեղմություն։
Այնուամենայնիվ, շատերը անհասկանալի են համարում, որ մի կողմից մի քանի քրեական վարույթներ, որոնք ավարտվում են դատապարտմամբ,
ընթանում են հիվանդ, 95-ամյա կնոջ կողմից արված անօրինական հայտարարության պատճառով, իսկ մյուս կողմից
միլիարդավոր ֆունտների խարդախության քննությունը դադարեցվում է բարձր արյան ճնշման պատճառով։
Բայց գուցե եղել են այլ ազդեցություններ, որոնք հանրությանը հայտնի չէին և որոնք հանգեցրել են այս ամենին?
3. Բռնություն կամ կարծիք՝ ո՞րն է ավելի վատ։
Համբուրգի քաղաքային պուրակում խմբային բռնաբարության մասին հաղորդագրությունները 2020
թվականի սեպտեմբերին առաջացրին բուռն արձագանք։
Մեկ ու կես տարի անց Համբուրգի շրջանային դատարանի վճիռը առաջացրեց ողջ երկրում զայրույթ։
15-ամյա աղջկա նկատմամբ սեռական ոտնձգության և բազմակի բռնաբարության համար, որը կատարել են 16-ից 20 տարեկան
ինը անձ, դատավորը միայն մեկ անձի նկատմամբ նշանակեց ազատազրկման դատավճիռ, իսկ մյուս ութին՝ պայմանական դատավճիռներ։
Դատավճռի մեղմությունը առավել զարմանալի է, հաշվի առնելով, որ հանցագործները անգամ չեն
արտահայտել զղջում իրենց գործողությունների համար։
Երբ 20-ամյա կինը լսեց Համբուրգի քաղաքային պուրակում խմբային բռնաբարության մասին, նա այնքան զայրացած էր, որ
WhatsApp հաղորդագրություններում մեկ բռնարարին անվանեց «անարգելի բռնաբարող խոզ» և «զզվելի տարօրինակ»։
Դրա համար նա այժմ կանգնած էր Համբուրգի շրջանային դատարանի առջև և դատապարտվեց
երիտասարդական կալանավայրում անցկացնելու մեկ շաբաթավերջ։
20-ամյա կինը, այդպիսով, զրկվելու է իր ազատությունից՝ բռնաբարողին վիրավորելու համար ավելի
երկար ժամանակով, քան աղջկա ինը բռնաբարողներից ութը։
Ի՞նչ տեսակի դատապարտման չափանիշ է, երբ դատարանը անչափահաս աղջկա բազմակի բռնաբարությունը՝ դրա հետևանքով առաջացած
ողջ կյանքի հոգեբանական հետևանքներով, համարում է պակաս ծանր, քան բռնաբարողի «բամբասանքը» միայն բառերով?
Սովորաբար հանրային դատախազության գրասենյակը զրպարտության դեպքերը քննում է միայն հանրային շահի առկայության դեպքում։
Սա անհավանական է, քանի որ դրանք ուղիղ WhatsApp հաղորդագրություններ էին։
Քանի որ հանրային դատախազությունը դեռևս քննության է առնում 20-ամյայի գործի հետ միասին ևս 140 այլ գործ, առաջ է գալիս
հարց՝ ինչ շահ է պետությունը հետապնդում նման դատավճիռներից։
Թե՞ հանրային դատախազության գրասենյակը ավելի լավ բան չունի՞ անելու։
Ուր գնում է իրավաբանությունը
Սրանք ընդամենը երեք համեմատություններ են։
Շատ այլ դեպքերում, հատկապես կորոնավիրուսի միջոցառումների հետ կապված, որոշ ընթացակարգեր և դատավճիռներ նույնպես անհասկանալի են։
Սա երբեմն հանգեցնում է կառավարության ազդեցության կասկածների։
Այսպիսի վախերը ավելի են սրվում ընտանեկան դատարանի դատավոր Քրիստիան Դետմարի նման դեպքերի պատճառով։
2021 թվականի ապրիլի 8-ին Վայմարի շրջանային դատարանում նա չեղյալ հայտարարեց քաղաքի երկու դպրոցներում դիմակ
կրելու պարտավորությունը՝ դիմակների հետ կապված երեխաների բարեկեցությանը սպառնացող ռիսկի պատճառով։
Սա հանգեցրեց նրա սեփական տարածքներում խուզարկության, որի ընթացքում խուզարկվեցին նրա գրասենյակը, անձնական
տունը և ավտոմեքենան, իսկ նրա բջջային հեռախոսը առգրավվեց քաղաքականապես ոչ ցանկալի վճռի պատճառով։
Որքան ազատ են դատավորները իրենց վճիռներում, եթե ստիպված են վախենալ տան խուզարկումից և կասեցումից?
Պետք է որ ինչ-որ մեկը նախաձեռնել լիներ միջոցառումներ դատավոր Դետմարի դեմ։
Վերջիվերջո, Գերմանիայում հանրային դատախազները պարտավոր են հետևել ցուցումներին, և հենց դրա համար, ըստ Եվրոպական
արդարադատության դատարանի վճռի, նրանք իրավունք չունեն թողարկել եվրոպական ձերբակալման հրամաններ։
Կորոնավիրուսի շուրջ թեժ լրատվական մթնոլորտի պայմաններում որոշ մարդիկ, հնարավոր է, դեռևս համակրում են դատավոր Դետմարի
նկատմամբ իրականացված ներխուժմանը. սկանդալը ակնհայտ է եղել այն պահից, երբ RKI-ի արձանագրությունները թույլատրվեցին հրապարակման։
Սրանք ցույց են տալիս, որ կորոնավիրուսի միջոցառումների համար պատասխանատու քաղաքական գործիչները գիտակցել են, որ
դիմակները ոչ պաշտպանում են, ոչ էլ օգուտ են բերում, այլ կրողներին ենթարկում են առողջական ռիսկերի։
Այսպիսով, ճիշտն ինչ որոշեց դատավոր Դետմարը։
Այս դատավորների կասկածելի վարքագծի համար կան բազմաթիվ հոգեբանական բացատրություններ, սակայն
մենք չենք ցանկանում զբաղվել ենթադրություններով։
Հատկապես որովհետև սա ոչ ավելի չի օգնում նրանց, ովքեր չափազանց խիստ են դատապարտվել, քան օգնում է նրանց, ովքեր
նույնպես են այսպես կոչված քաղաքական վարձկանների՝ սև վերնաշապիկներով հագնված մարդկանց զոհերը։
Հարգելի դիտողներ, դատավճիռները հրապարակվում են ժողովրդի անունից։
Այնուհետև մարդկանց նույնպես պետք է տեղեկացնել, թե ինչ է կատարվում նրանց անունից։
Ուստի խնդրում ենք այս հաղորդագրությունը փոխանցել ձեր ընկերներին և ծանոթներին և տարածել այն ձեր սոցիալական ցանցերում։
Հղումը ցուցադրված է ստորև։
Բացի այդ, անհրաժեշտ է, որ նման ընթացակարգերը անցկացվեն հրապարակայնորեն։
Եթե հնարավոր է, խնդրում եմ մասնակցեք նման դատական նիստերին։ Շատ շնորհակալություն։