Байыркы заманда Жустиция адилеттик кудайчасы болгон, жана бүгүнкү күндө да ал укук системасынын символу бойдон калууда.
Анын үч атрибуту – көз байлоочу лента, сол колундагы тараза жана оң колундагы сот кылычы
– биздин укуктук принциптерибизди чагылдырат.
Ошого ылайык, адилеттик адамга карабастан, ар тараптуу жакшы-жаман жактарын кылдат карап чыгып, андан
соң зарыл катаалдык менен жүзөгө ашырылышы керек.
Бул, жок дегенде, теория.
Акыркы айларда чыгарылган айрым сот өкүмдөрүн карасак, маалыматы жок байкоочу адилеттүүлүктүн перисинин көз байлоосу кээ бир
учурларда жылып кеткендей, тараза бир жакка оодарылып, кылычы кээ бир учурларда өтө чоң болуп, кээ
бирлеринде чөнтөк бычагына айланып бараткандай таасир алмак.
Бул калктын ири бөлүктөрү саясатка жана мыйзам үстөмдүгүнө болгон ишенимин ушунчалык
жоготуп алышынын себептеринин бири болушу мүмкүн.
Бул бардык судьяларга карата жалпы айыптоо эмес, анткени кылмыш укугунун in dubio pro reo – шек жаралган учурда айыпталуучунун
пайдасына чечим кабыл алуу – принциби аларга да тиешелүү.
Бирок төмөнкү мисалдар суроолорду жаратып, ойлонууга түрткү берет.
1. Дрезден аймактык сотунун эки өкүмү
Доктор Бианка Витшель, Морицбург шаарынан келген дарыгер, 2023-жылдын февраль айынан бери камакта болгон.
40 күн бою созулары пландаштырылган соттук териштирүү Дрезден аймактык сотундагы терроризм иштерине арналган
жогорку коопсуздук корпусунда өттү, анда айыпталуучу колуна кишен салып, бутуна темир кишен салып киргизилди.
Бул коопсуздук чараларынын артында аял бомбёр турганын шектенгендер ката кетиришет.
2024-жылдын 17-июнунда доктор Витшельге коронавирус чаралары учурунда адамдарды беткап тагуу милдетинен бошотуучу
1003 күбөлүк бергендиги жана Куралдар жөнүндө мыйзамды бузгандыгы үчүн эки жыл сегиз айга абакка кесилген.
Мындан тышкары, үч жылга кесиптик тыюу салынды жана сертификаттардан түшкөн 47 000 евро кирешеси конфискацияланды.
Дарыгердин күбөлүгү үчүн жалгыз кармоо жана жогорку коопсуздук боюнча ушунча ызы-чуу болуп жатабы? Кээ бир негизги маалымат
каражаттарында ашыкча чоңойтулуп көрсөтүлгөн курал эрежесин бузуу – стангыч тапанчадагы бир сыноо белгисинин
жоктугу – дарыгер Витшелдин ишинде абдан эле ишеничсиз көрүнөт:
Аңчы жана спорттук мергенчи катары ага курал-жаракты жана ок-дарыны мыйзамдуу түрдө ээлөөгө да уруксат берилген!
Ошондой эле, медициналык күбөлүккө кеткен чыгымдарды кошкондо болжолдуу 45 евро чыгым адаттан тыш
эмес, анткени баалар кээде бир топ айырмаланышы мүмкүн.
Доктор Витцельдин айыптоосун дагы да шектүү кылган нерсе – соттук териштирүү учурунда мамлекеттик
айыптоочулар менен судья бир да жабырлануучуну таба алышкан жок.
Мындан тышкары, жарыяланган RKI протоколдору беткаптардын эч кандай пайдасы болбогонун, тескерисинче,
аларды тагынгандарга зыянын тийгизгенин так көрсөтөт.
Башкача айтканда, так дал доктор Витшель бейтаптарына тастыктаган жана медициналык жүрүм-турум кодекси боюнча ага уруксат
берилген – айрым учурларда болсо милдеттүү болгон – нерсе.
Германияда иштеген дарыгерлер үчүн кесиптик жүрүм-турум кодекси §2
Жалпы медициналык кесиптик милдеттер (1)
Дарыгерлер кесибин ар-ожданга, медициналык этиканын принциптерине жана адамгерчиликке ылайык аткарышат.
Алар милдеттерине дал келбеген же алар үчүн жоопкерчиликке тартылбай турган эч кандай принциптерди тааный
алышпайт же эрежелерди жана көрсөтмөлөрдү аткара алышпайт.
(2) Дарыгерлер кесиптик милдеттерин адилеттүүлүк менен аткарып, кесиптик ишмердүүлүгү учурунда
аларга артка салынган ишенимди актап жашашы керек.
Муну жасоодо алар медициналык аракеттерин бейтаптарынын жыргалчылыгына негиздеши керек.
Айрыкча, алар үчүнчү жактардын кызыкчылыктарын бейтаптардын жыргалчылыгынан жогору коюшпошу керек.
Көптөгөн адамдар мындай өкүм ашыкча жазабы же coronavirus чаралары учурунда өздөрүнүн аң-сезимине баш ийип, өкмөттүн
саясатына баш ийбеген дарыгерлерге каршы мисалбы же доктор Витшелге жөн гана өтө
катуу судья туш болду беле деп ойлонуп жатышат.
Эң болбосо акыркысын четке кагууга болот, анткени төрагалык кылган судья Юрген Шеуринг да таптакыр башкача болушу мүмкүн.
Ал адвокатты мурдагы кызматкерин үч жолу зордуктаганы үчүн эки жылдык сыноо мөөнөтүнө кесүүдө!
Көп адамдарга жардам берген адам зордуктоочудан алда канча коркунучтуубу?
2. Качан курак жана оору кылмыш жоопкерчилигине тартуудан коргойт?
2024-жылдын июнунда эки соттук териштирүү аяктап, ар бир иште кары адам айыпталган.
Бирөөсү «Cum-Ex» деп аталган скандалга байланыштуу болчу, анда 2006–2011-жылдары акция ээлери ондогон миллиарддаган
салыкты, алгач төлөбөгөнүнө карабай, кайтарып алышкан.
Учурдагы Германия канцлери Олаф Шольц да бул скандалга аралашып, иликтөө комитетинин алдында көрсөтмө
берүүгө аргасыз болду – бирок эч нерсени эстей алган жок.
Cum-Ex алдамчылык иштери боюнча башкы тергөөчү, жогорку даражалуу мамлекеттик прокурор Анне Брорихлкер 2024-жылдын апрелинде
кызматтан кетти, анткени иликтөөнүн жүрүшү өтө жай болуп, жогорку даражалуу саясатчылардын катуу каршылыгына туш болду.
Бул соттук териштирүү, өткөн жылдын сентябрынан бери гана жүрүп жаткандыктан, Cum-Ex ишине
жарык түшүрүү максатында өтө маанилүү болгон.
Кристиан Олеarius, мурдагы жеке банктын башчысы жана канцлер Шольцтун ишенимдүү адамы, 280 миллион евро
өлчөмүндөгү өзгөчө оор салыктан качуу боюнча айыпталды.
Бирок көптөрдү таң калтыргандай, кылмыш иши эми 82 жаштагы айыпталуучунун «ден соолугу начар» экени —
тактап айтканда, жогорку кан басымы — себебинен токтотулду.
Дарыгер коштоп, арбада сот залына келген 95 жаштагы Урсула Хавебекке карата өткөн соттук териштирүү таптакыр башкача болду.
Ал 2015-жылдын ноябрь айында өткөн соттук териштирүү боюнча бул апелляциялык угууга дээрлик тогуз жыл күтүүгө туура келди.
Ал Аушвиц жок кылуу лагери эмес, эмгек лагери болгон деген билдирүүсү үчүн айыпталууда.
Мунун үчүн Гамбург аймактык соту аны жек көрүүнү козуткандыгы үчүн жалпысынан бир жыл төрт айга абакка кесүүгө өкүм чыгарды.
Мурунку окшош билдирүү үчүн айыптоо эске алынган.
Урсула Хавебек Холокостту четке кагуу боюнча бир нече жолу соттолуп, бул кылмыш үчүн
Билефельддеги абактан эки жарым жыл өттү.
Пикирлер мыйзамдар ар дайым толук күчү менен аткарылып, колдонулушу керекпи же кары-картаңдар менен ооруп
жаткан адамдар сыяктуу айрым учурларда бир аз жеңилдик көрсөтүлүшү керекпи деген маселеде айырмаланат.
Бирок көптөгөн адамдар бир жагынан ооруп жаткан 95 жаштагы аялдын мыйзамсыз билдирүүсүнө байланыштуу бир нече соттук териштирүүлөр
айыптоолор менен аяктап жатканына таң калышат, ал эми экинчи жагынан миллиарддаган фунт стерлингге
байланыштуу алдамчылык боюнча иликтөө жогорку кан басымынан улам токтотулуп жатканына түшүнбөй жатышат.
Бирок балким, жалпыга белгисиз башка таасирлер да муну жаратууга түрткү бергендир?
3. Зомбулукпу же пикирби – кайсысы жаманыраак?
Гамбург шаардык паркында топтук зордуктоо тууралуу кабарлар 2020-жылдын сентябрь айында нааразычылыкты жаратты.
Бир жарым жылдан кийин Гамбург аймактык сотунун өкүмү өлкө боюнча нааразычылыкты жаратты.
16дан 20га чейинки курактагы тогуз адам 15 жаштагы кызга карата сексуалдык зомбулук жана бир нече жолу зордуктоо жасаганы
үчүн, судья алардын ичинен болгону бирөөгө гана камак жазасын, калган сегизөөгө болсо шарттуу жазаларды чыгарды.
Жазанын жеңилдиги, кылмышкерлер өз аракеттерине өкүнүч билдирген да эмес экени эске алынса, андан да таң калыштуу.
20 жаштагы аял Гамбург шаарынын паркындагы топтук зордуктоо тууралуу укканда, ал ушунчалык ачууланып, WhatsApp
билдирүүлөрүндө зордуктоочулардын бирин «намыссыз зордуктоочу чочко» жана «жыныштуу жийиркеничтүү жаратылыш» деп атады.
Ошондуктан ал азыр Гамбург аймактык сотунун алдында туруп, дем алыш күндөрүн жаштар камагында өткөрүүгө кесилген.
Ошентип, 20 жаштагы кыз зордуктоочуну кызды зордуктаган тогуз адамдын сегесинен да узак
убакытка жамандаганы үчүн өз эркинен ажыратылат.
Сот кыз баланы бир нече жолу зордоону, ага өмүр бою созулган психологиялык кесепеттерин эске албай, зордогон адамдын
аброюн жөн гана сөздөр менен тебелөөнү андан да жеңил кылмыш катары бааласа, бул кандай өкүм чыгаруу стандарты?
Адатта, мамлекеттик айыптоочулук органы каралоо боюнча кылмыштарды коомдук кызыкчылык болгондо гана иликтейт.
Бул мүмкүн эмес, анткени бул түздөн-түз WhatsApp билдирүүлөрү эле.
Жалпы коомдук прокурордун башкармалыгы 20 жаштагыга байланыштуу иштен тышкары дагы 140 башка иштерди иликтеп
жаткандыктан, мамлекеттин мындай өкүмдөргө кандай кызыкчылыгы бар деген суроо жаралат.
Же мамлекеттик прокурордун башкармалыгында башка эч нерсе кыла турган иш жокпу?
Юриспруденцияга карай кайда барасың?
Бул болгону үч салыштыруу гана.
Көптөгөн башка учурларда, өзгөчө коронавирус боюнча чараларга байланыштуу, айрым
процедуралар жана соттун чечимдери да түшүнүксүз.
Бул кээде өкмөттүн таасири бар деген шектерге алып келет.
Мындай коркуулар үй-бүлөлүк соттун судьясы Кристиан Деттмар сыяктуу иштер менен дагы күчөйт.
2021-жылдын 8-апрелинде ал Ваймар шаарындагы эки мектепте маска тагуу талабын Виймар шаардык магистрат
сотунда балдардын жыргалчылыгына маскалар менен байланышкан тобокелдиктерден улам жокко чыгарды.
Бул анын кеңсесине, жеке үйүнө жана унаасына рейд жүргүзүлүшүнө алып келди, анда анын офиси, жеке үйү жана унаасы
тинтүүгө алынып, саясий жактан каалабаган көз карашы үчүн анын мобилдик телефону конфискацияланды.
Эгерде судьялар үй тинтүүсүнөн жана кызматтан четтетилиштен коркушса, алар өздөрүнүн өкүмдөрүндө канчалык эркин болушат?
Бирөө Деттмар судьяга каршы чараларды баштап койгон окшойт.
Айтор, Германиядагы мамлекеттик прокурорлор көрсөтмөлөргө баш ийишет – ошондуктан Европа Биримдигинин Сотьялык сотунун чечимине
ылайык, алар Европа кармоо ордерлерин чыгарууга укугу жок.
Коронавируска байланыштуу кызуу медиа чөйрөсүн эске алганда, айрымдар дагы деле судья Деттмардын үстүнөн жүргүзүлгөн
рейдге боору оорушу мүмкүн – бул скандал RKI протоколдору жарыялоого уруксат алынгандан бери эле ачык көрүнүп турат.
Бул далилдер коронавирус боюнча чараларды көрүүгө жооптуу саясатчылар беткаптар эч коргобой турганын жана
пайдасы жоктугун, тескерисинче, аларды кийгендерди саламаттыкка коркунучка дуушар кыларын билишкенин көрсөтөт.
Ошентип, судья Деттмар так эмне чечти.
Бул судьялардын шектүү жүрүм-турумун түшүндүргөн көптөгөн психологиялык себептер бар,
бирок биз божомолдорго барууну каалабайбыз.
Айрыкча, бул өтө катуу соттолгондорго жардам бербейт, ошондой эле кара мантия кийген бул болжолдуу саясий
буйрук аткаруучулардын курмандыктарына да жардам бербейт.
Урматтуу көрүүчүлөр, өкүмдөр элдин атынан жарыяланат.
Андан кийин элге да алардын атынан эмне болуп жатканы тууралуу кабар берилсин.
Ошондуктан, бул билдирүүнү досторуңузга жана тааныштарыңызга жөнөтүп, социалдык тармактарыңызда бөлүшүңүз.
Төмөндө шилтеме көрсөтүлгөн.
Мындан тышкары, мындай иш-чаралар коомчулукка ачык өтүүсү өтө маанилүү.
Эгер мүмкүн болсо, мындай соттук угууларга катышыңыз. Чоң рахмат!