Qadim zamonlarda Justitia adolat xudosi bo'lgan va hatto bugungi kunda ham u huquqiy tizim ramzi bo'lib qolmoqda.
Uning uchta atributi – ko'zband, chap qo'lidagi tarozilar va o'ng qo'lidagi sudya qilichi –
bizning huquqiy tamoyillarimizni aks ettiradi.
Shunga ko'ra, adolat shaxsga qaramasdan, foyda va zararni diqqat bilan o'lchab, keyin
zarur qattiqlik bilan tatbiq etilishi kerak.
Bu, hech bo'lmaganda, nazariya.
So'nggi bir necha oyda e'lon qilingan ba'zi hukmlarga nazar tashlasangiz, bexabar kuzatuvchi Adolat xonimning ko'zbandi ba'zi
hollarda sirg'ab tushgandek, tarozining pallaslari bir tomonga og'ir egilgandek, qilichi esa ba'zi hollarda
haddan tashqari kattalashib, boshqalarida cho'ntak pichoqiga aylanayotgandek taassurot olishi mumkin.
Bu aholining katta qismining siyosat va qonun ustuvorligiga bo'lgan ishonchini
yo'qotishining sabablaridan biri bo'lishi mumkin.
Bu barcha sudyalarni umumiy ayblash emas, ayniqsa in dubio pro reo – shubha paydo bo'lganda ayblanuvchi foydasiga qaror qilish
– jinoyat huquqi tamoyili ularga ham tegishli bo'lishi kerak.
Biroq, quyidagi misollar savollar tug'diradi va o'ylashga undaydi.
1. Dresden mintaqaviy sudi tomonidan chiqarilgan ikki hukm
Dr Bianca Witzschel, Moritzburgdan bo'lgan shifokor, 2023 yil fevral oyidan beri hibsda edi.
40 kun davom etishi rejalashtirilgan sud jarayoni Dresden mintaqaviy sudining terrorizm bo'yicha ishlar uchun
ajratilgan yuqori xavfsizlik bo'limida bo'lib o'tdi, u yerda ayblanuvchi qo'l va oyoq kishanlari bilan keltirildi.
Bu xavfsizlik choralari ortida ayol portlovchi borligiga shubha qilgan har kim xato qilmoqda.
2024-yil 17-iyun kuni doktor Vitshel koronavirus choralari davrida odamlarni niqob taqish majburiyatidan ozod qiluvchi 1
003 ta guvohnoma bergani hamda Qurol to'g'risidagi qonunni buzgani uchun ikki yil sakkiz oyga qamoq jazosiga hukm qilindi.
Bundan tashqari, uch yillik professional taqiq qo'llanildi va sertifikatlardan olingan 47 000 yevro daromad musodara qilindi.
Shu qadar shov-shuv – yakka izolyatsiya va yuqori xavfsizlik choralariga – shunchaki shifokor guvohnomasi tufayli? Hatto ba'zi
ommaviy axborot vositalarida haddan tashqari oshirib yuborilgan qurol qoidabuzarligi – stun-gunning sinov belgisi
yo'qolgani – ham Dr Vitshel ishida mutlaqo g'alati ko'rinadi:
Ovchi va sport otuvchisi sifatida u hatto qonunan qurol va o'q-dorilarga egalik qilishga ruxsat etilgan!
Xuddi shunday, tibbiy guvohnoma xarajatlari bilan birga taxminan 45 yevro bo'lishi kam
uchramaydi, chunki ba'zan juda turlicha narxlar aytiladi.
Dr Witzschelning hukmi yanada shubhali bo'lib qolishining sababi shundaki, jamoat prokuraturasi va sudya butun
sud jarayoni davomida hech bir jabrlanuvchini topa olmadi.
Bundan tashqari, e'lon qilingan RKI protokollari aniq ko'rsatadiki, niqoblar foydasiz
bo'lib, ularni taqqanlarga zarar yetkazgan.
Boshqacha qilib aytganda, Dr. Witzschel bemorlariga aynan nima guvohlik bergani va tibbiy xulq-atvor kodeksiga ko'ra qilishga
haqli bo'lgani – ba'zi hollarda esa bunga majbur bo'lgani!
Germaniyada amaliyot yurituvchi shifokorlar uchun professional xulq-atvor kodeksi §2
Umumiy tibbiyot mutaxassisi vazifalari (1)
Shifokorlar kasblarini vijdonlari, tibbiyot axloqi tamoyillari va insonparvarlik asosida bajaradilar.
Ular o'z vazifalariga zid bo'lgan yoki ular uchun javobgar bo'la olmaydigan har qanday tamoyillarni tan olmasliklari yoki har
qanday qoidalar hamda ko'rsatmalarga rioya qilmasliklari mumkin.
(2) Shifokorlar kasblarini vijdonan bajarishlari va kasbiy faoliyatlari davomida ularga bo'lgan ishonchni oqlashlari kerak.
Shunday qilganda, ular tibbiy chora-tadbirlarini bemorlarining farovonligiga asoslashlari kerak.
Xususan, ular uchinchi shaxslarning manfaatlarini bemorlarning farovonligidan ustun qo'ymasliklari kerak.
Ko'pchilik o'z-o'zidan so'rayapti: bunday hukm shafqatsiz jazodanmi yoki koronavirus choralari davomida vijdoniga amal
qilgan va hukumat siyosatiga bo'ysunmagan shifokorlarga qarshi misolmi – yoki Dr Vitschelga
shunchaki ayniqsa qattiqqo'l sudya to'g'ri keldimi.
Kamida ikkinchisini istisno qilish mumkin, chunki raislik qiluvchi sudya Yürgen Shuring ham butunlay boshqacha bo'lishi mumkin.
U advokatni sobiq xodimini uch marta zo'rlagani uchun ikki yillik shartli jazo bilan hukm qildi!
Ko'plab odamlarga yordam bergan kishi zo'rlovchidan ancha xavfliroqmi?
2. Qachon yosh va kasallik jinoiy javobgarlikdan himoya qiladi?
2024 yil iyun oyida ikkita sud jarayoni yakunlandi, har bir ishda qariya ayblangan edi.
Ulardan biri shunday deyiladigan Cum-Ex mojarosi bo'lib, unda 2006 yildan 2011 yilgacha aksiyadorlar aslida to'lamagan
soliqlarni ham ikki xonali milliard miqdorida qaytarib olishgan.
Joriy Germaniya kansleri Olaf Sholz ham ushbu mojaro bilan bog'liq bo'lib, allaqachon tergov qo'mitasi oldida guvohlik
berishga majbur bo'ldi – lekin hech narsani eslay olmadi.
Cum-Ex firibgarlik ishlarining bosh tergovchisi, katta davlat prokurori Anne Brorhilker, tergov juda sekin kechayotgani
va yuqori lavozimli siyosatchilarning kuchli qarshiligiga duch kelgani sababli 2024 yil aprelida iste'fo berdi.
Bu sud jarayoni, o'tgan yil sentyabr oyidan beri olib borilayotgan bo'lsa-da, cum-ex ishini
yoritishga qaratilgani uchun juda muhim edi.
Christian Olearius, sobiq xususiy bank rahbari va kansler Sholzning ishonchli shaxsi, 280 million yevro
miqdoridagi ayniqsa og'ir soliqdan qochishda ayblanmoqda.
Biroq, ko'pchilikni hayratga soladigan holda, jinoyat ishi endi 82 yoshli ayblanuvchining "yomon
sog'ligi" – yuqori qon bosimi tufayli to'xtatildi.
Shifokor hamrohligida aravachada sud zaliga kirgan 95 yoshli Ursula Haverbeckning sud jarayoni esa butunlay boshqacha bo'ldi.
U 2015 yil noyabr oyida bo'lib o'tgan sud jarayoni bo'yicha apellyatsiya eshituvi uchun
deyarli to'qqiz yil kutishga majbur bo'ldi.
Uga Auschwitz yo'q qilish lageri emas, balki mehnat lageri ekanligini aytganlikda ayblov qo'yilgan.
Shuning uchun unga Gamburg mintaqaviy sudi nafratni qo'zg'ashda aybdor deb topib, jami bir yil to'rt oyga qamoq jazosi tayinladi.
O'xshash bayonot uchun avvalgi hukm hisobga olindi.
Ursula Haverbeck Holokostni inkor etganlikda bir necha bor sudga tortilgan va bu jinoyat uchun
Bielefeld qamoqxonasida allaqachon ikki yarim yil o'tirgan.
Qonunlar har doim to'liq kuch bilan ijro etilishi kerakmi yoki keksa va kasal odamlar kabi ayrim hollarda biroz
yumshoqlik ko'rsatish lozimmi, degan masalada fikrlar turlicha.
Biroq, ko'pchilik odamlar bir tomondan kasal, 95 yoshli ayolning noqonuniy bayonoti tufayli aybdor deb topilgan bir nechta sud
ishlarini olib borishni, boshqa tomondan esa milliardlab funt sterling miqdoridagi firibgarlik bo'yicha tergovni yuqori
qon bosimi sababli to'xtatishni tushunarsiz deb bilishadi.
Ammo ehtimol, omma uchun noma'lum bo'lgan boshqa omillar ham bunga olib kelgandir?
3. Zo'ravonlik yoki fikr – qaysi biri yomoni?
Gamburg shahar bog'ida guruh bo'lib zo'rlash haqidagi xabarlar 2020 yil sentyabr oyida jamoatchilikni g'azablantirdi.
Bir yarim yil o'tgach, Gamburg mintaqaviy sudi qarori butun mamlakat bo'ylab norozilik uyg'otdi.
15 yoshli qizga 16 dan 20 yoshgacha bo'lgan to'qqiz nafar shaxs tomonidan jinsiy tajovuz va bir necha marta zo'rlash
sodir etilgani uchun sudya faqat bitta qamoq jazosi tayinladi, qolgan sakkiz nafar shaxsga esa shartli jazo tayinlandi.
Jazoning yumshoqligi ayniqsa hayratlanarli, chunki jinoyatchilar o'z harakatlari uchun hatto afsus ham bildirmagan.
20 yoshli ayol Gamburg shahar bog'ida guruh bo'lib zo'rlash haqida eshitganda shunchalik g'azablangan ediki, u
WhatsApp xabarlarida zo'rlovchilardan biriga "nomaqbul zo'rlovchi cho'chqa" va "jirkanch g'alati mavjudot" deb yozgan.
Shu sababli u hozir Gamburg mintaqaviy sudi oldida turib, dam olish kunlarini yoshlar hibsxonasida o'tkazishga hukm qilindi.
Shunday qilib, 20 yoshli qiz qizni zo'rlagan to'qqiz nafar shaxsning sakkiz nafari qadar ko'proq muddat
zo'rlovchini haqorat qilgani uchun ozodligidan mahrum etiladi.
Sud voyaga yetmagan qizga nisbatan bir necha marta zo'rlashni va uning natijasida umrbo'yi davom etadigan psixologik oqibatlarni
oddiy so'zlar bilan zo'rlovchini "obro'sizlantirish"dan kam jiddiy deb hisoblasa, bu qanday hukm berish mezonidir?
Odatda jamoat prokuraturasi haqorat bilan bog'liq huquqbuzarliklarni faqat jamoat
manfaatlari mavjud bo'lsa tergov qiladi.
Bu ehtimoldan yiroq, chunki bu bevosita WhatsApp xabarlari edi.
Jamoat prokuraturasi 20 yoshli shaxsga oid ishdan tashqari yana 140 ta boshqa ishni ham tergov qilayotgani bois, davlatning
bunday hukmlarga qanday manfaatdorligi borligi savol tug'diradi.
Yoki jamoat prokuraturasi boshqa hech nima qiladigan ishi yo'qmi?
Huquqshunoslikka qarab qayerga?
Bu faqat uchta taqqoslash.
Ko'plab boshqa hollarda, xususan koronavirus choralari bilan bog'liq holda, ba'zi ishlar va hukmlar tushunarsiz bo'ladi.
Bu ba'zan hukumat ta'siri haqidagi gumonlarga olib keladi.
Bunday qo'rquvlar oilaviy sud hakimi Kristian Dettmar kabi holatlar bilan yanada kuchaytiriladi.
2021-yil 8-aprelda u Vaymar magistrati sudida shahardagi ikki maktabdagi niqob taqish majburiyatini bekor
qildi, chunki niqoblar bolalarning farovonligiga xavf soladi.
Natijada uning ofisiga, shaxsiy uyiga va avtomobiliga tintuv o'tkazildi hamda siyosiy jihatdan ma'qul
bo'lmagan hukm tufayli uning mobil telefoni musodara qilindi.
Agar sudyalar uy tintuvidan va lavozimdan chetlatilishdan qo'rqishga majbur bo'lsa, ular o'z
hukmlarida qanchalik erkin bo'lishlari mumkin?
Kimdir Hakim Dettmar qarshi choralarni boshlagan bo'lishi kerak.
Axir, Germaniyada jamoat prokurorlari ko'rsatmalarga bo'ysunadi – shuning uchun Yevropa Adliya Sudi qaroriga ko'ra, ular
Yevropa hibsga olish buyrug'ini chiqarishga vakolatli emas.
Koronavirus pandemiyasi atrofidagi qizg'in ommaviy axborot vositalari yoritilishini hisobga olsak, ba'zi odamlar hanuzgacha
sudya Dettmar uyushtirgan reydni hamdardlik bilan qabul qilishlari mumkin – bu mojaro RKI bayonnomalari e'lon
qilinishiga ruxsat berilganidan beri aniq ko'rinib turibdi.
Bu dalillar koronavirus choralari uchun mas'ul siyosatchilar niqoblar hech kimni himoya qilmasligini va foyda
keltirmasligini, balki ularni kiyganlarni sog'liq uchun xavf ostiga qo'yishini bilishganini ko'rsatadi.
Demak, sudya Dettmar aynan nima qaror qildi.
Ushbu hakamlarning shubhali xatti-harakatlarini psixologik jihatdan ko'plab izohlar bilan tushuntirish
mumkin, lekin biz taxminlarga berilishni istamaymiz.
Xususan, bu nafaqat juda qattiq hukm qilinganlarga, balki qora libosli, da'vo qilinayotgan siyosiy
fitnachilarning ham qurbonlari bo'lganlarga ham yordam bermaydi.
Aziz tomoshabinlar, hukmlar xalq nomidan e'lon qilinadi.
Keyin odamlar ham o'z nomlaridan nimalar sodir bo'layotgani haqida xabardor qilinishi kerak.
Shuning uchun, iltimos, ushbu xabarni do'stlaringiz va tanishlaringizga yuboring va ijtimoiy tarmoqlaringizda ulashing.
Havo quyida ko'rsatilgan.
Bundan tashqari, bunday jarayonlarning ommaviy tarzda o'tkazilishi zarurdir.
Agar imkon bo'lsa, iltimos, bunday sud eshituvlariga qatnashing. Juda katta rahmat!