WEBVTT

00:00.546 --> 00:09.186
Nan diskou mwen sou Kla.TV nan dat 11 me 24, mwen te eksprime pou
premye fwa sispèk mwen ke nouvo presipitasyon pousyè

00:09.186 --> 00:17.880
Sahara a ta ka gen plis pou wè ak itilizasyon zam meteyo
ki gen patant depi lontan pase ak sab Sahara a li menm.

00:17.880 --> 00:26.631
Jodi a, mwen prezante nou yon rapò analiz inisyal ki
deklare ke ak chak sa yo rele tanpèt pousyè Sahara,

00:26.631 --> 00:32.400
omwen 26 eleman, kèk ladan yo ki trè toksik, tonbe sou nou.

00:32.400 --> 00:43.043
Men se pa sèlman sou tèt nou, men tou sou tout agrikilti nou,
sou lak nou yo, rivyè nou yo, jaden nou yo, pré nou yo, sou tout

00:43.043 --> 00:49.160
bèt nou yo, popilasyon ensèk nan lè a, sou tè a ak anba tè a.

00:49.160 --> 00:51.328
Men, anvan tout bagay:

00:51.328 --> 00:58.926
Premyeman, mwen ta renmen raple w
ankò sou patant ameriken 9924640.

00:58.926 --> 01:03.968
E sa a se jis youn nan plizyè douzèn patant ki sanble:

01:03.968 --> 01:17.393
Li dekri kijan yo ap konvèti avyon Boeing pou pote chaj 25
tòn nanopatik ki sanble ak sab jiska yon altitid 18,000 mèt.

01:17.393 --> 01:24.726
Rezon an: pou kontwole ak manipile tan nou ak klima nou.

01:24.726 --> 01:34.989
Apre sa, mwen ta renmen raple w ankò sou gaz NATO a, "JP 8", ke
NATO masonik la depi lontan ap vann bay anviwon 90% nan avyasyon

01:34.989 --> 01:40.853
sivil la, sa vle di prèske tout gwo ayewopò atravè lemond.

01:40.853 --> 01:48.200
Sa ki alarman se rezilta analiz pou aditif yo mansyone:

01:48.200 --> 01:59.495
Yo detekte gwo nivo aliminyòm, bariòm, berilyòm, plon,
kadmi, krom, kobalt, fè, kwiv, molibden, sodyòm, nikèl, stronts,

01:59.495 --> 02:05.408
titan, vanadyòm, zenk ak esta nan konbistib militè sa yo.

02:05.408 --> 02:12.319
Epitou anpil oksid metal sa yo ak lòt sibstans toksik.

02:12.319 --> 02:22.973
Rezilta mezi sa yo te fè nou kwè okòmansman ke sibstans ki sanble
yo ta ka jwenn tou nan nanopatikil pousyè fen ki sanble ak sab.

02:22.973 --> 02:29.700
Plizyè santèn milyon tòn sa yo deja gaye sou tèt nou tout.

02:29.700 --> 02:40.326
E ke sa yo rele lapli pousyè Sahara a ta ka tou yon
presipitasyon ki genyen egzakteman sibstans sa yo.

02:40.326 --> 02:49.730
Paske patant manipilasyon tan ki revele yo, sètadi patant zam
tan, dekri klèman kijan patikil sab nano sa yo

02:49.730 --> 02:59.726
flote nan atmosfè siperyè a pou jiska de ane apre yo fin
jete yo – men apre sa yo piti piti desann sou nou.

02:59.726 --> 03:07.201
Epi mwen di: swa an silans, oswa akonpaye pa
ti gout lapli k ap tonbe sou tèt nou, men

03:07.201 --> 03:11.206
tou sou tèt moun nou renmen yo, pitit nou yo.

03:11.206 --> 03:20.693
Epi tou yo bouche panno solè nou yo, sal tout mwayen
transpò nou yo, anpwazonnen tout jaden nou yo, e konsa e konsa.

03:20.693 --> 03:29.472
Anvan mwen rive nan rezilta analiz ki mansyone pi wo a sou sa yo
rele lapli pousyè Sahara a, mwen dwe tou fè

03:29.472 --> 03:37.626
referans ankò ak gwo eprèv imen ki te fèt an 1994
Ozetazini, pa egzanp, ki te dekouvri depi lontan.

03:37.626 --> 03:51.813
Mwen dwe fè sa pou ou konprann nèt ke gouvènman yo ap fè
eksperyans mechan konsa sou moun, epi sistèm jistis la kache sa.

03:51.813 --> 04:01.536
Epi isit la nou ap jere sèlman pwent glas la
ke envestigatè endepandan yo deja dekouvri:

04:01.536 --> 04:10.053
Sijè tès envolontè yo an 1994 te sitwayen ameriken – tout vil yo.

04:10.053 --> 04:18.647
Kisa k te pase? Avyon militè yo te espre yo ak pwazon
entansyonèlman pandan yon bon bout tan paske militè

04:18.647 --> 04:29.613
yo swadizan te vle wè kisa k t ap rive – depi zam
chimik yo dwe teste anvan yo ka itilize kont "lènmi" an.

04:29.613 --> 04:36.980
Menm yon lekòl primè ki te gen timoun yo te
espreje chak jou ak sulfat kadmi ak zenk pandan twa mwa.

04:36.980 --> 04:43.740
Sonje de sibstans sa yo, paske w ap
tande plis sou yo nan yon ti moman.

04:43.740 --> 04:51.566
Konsekans bwouya sa a ki fèt ak
zenk, kadmi ak souf poukont li te terib.

04:51.566 --> 04:57.929
Mwatye nan yon klas lekòl antye mouri
literalman kòm rezilta, pandan lòt mwatye a te

04:57.929 --> 05:02.380
soufri maladi grav, esterilizasyon ak lòt andikap.

05:02.380 --> 05:07.900
Pou viktim sa yo ki pa t gen defans, timoun
piti sa yo, pita, lè yo te vin granmoun, yo menm

05:07.900 --> 05:11.813
tou te fè pitit ki gen gwo andikap, elatriye.

05:11.813 --> 05:19.932
Epi tanpri konprann kounye a ke nou pa ap pale de senp teyori
konplo, men de krim ki komèt pa gouvènman antye

05:19.932 --> 05:28.140
ak sistèm jidisyè yo, ki depi lontan admèt men
ki pa janm sibi pinisyon apwopriye ni pibliye.

05:28.140 --> 05:34.633
Lè yo te mande, yo te deklare anvan ke avyon an
t ap sèlman gaye pwodui chimik ki pa danjere.

05:34.633 --> 05:45.580
Apropo, gouvènman nou yo ban nou menm repons lè nou mande yo
sou sa ki nan dè milyon tòn matyè an nano-patikil y ap gaye.

05:45.580 --> 05:55.166
Epi sètènman pa gen okenn gwo bri ki fèt sou sa yo rele
lapli pousyè Sahara a – sitou pa nan medya prensipal nou yo.

05:55.166 --> 06:03.306
Men kounye a, pou nou gade rezilta analiz ki bay kè sote
yo, ke envestigatè endepandan ki soti Bosnia prezante nou.

06:03.306 --> 06:06.900
Dokiman orijinal yo parèt nan fon an.

06:06.900 --> 06:15.509
Yo te komisyone yon analiz konparatif sou sab
Sahara orijinal la ak sa yo pretann ki se sab Sahara

06:15.509 --> 06:20.226
ki soti nan lapli ki tonbe nan Bosnia-Erzegovin.

06:20.226 --> 06:28.576
Sèl enterè yo te konnen si sa yo rele "lannuit
pousyè Sahara" a te ka genyen eleman toksik.

06:28.576 --> 06:33.886
Yon bagay ki fè nou oswa ekosistèm nou an mal.

06:33.886 --> 06:38.440
E se sa ki t ap vrèman travay gouvènman yo.

06:38.440 --> 06:47.080
Sepandan, kòm pèsonn pa t pran okenn aksyon,
analiz ki vin apre a te fèt sou yon baz prive.

06:47.080 --> 06:58.626
Kidonk, anplis sab Sahara orijinal la, ou te voye tou yon
echantiyon sab ki soti Lukavac bay Enstiti Jeni Chimik nan Tuzla.

07:00.280 --> 07:07.788
Nan dat 6 me 2022, nou te livre de
echantiyon nan Enstiti Jeni Chimik nan Tuzla:

07:07.788 --> 07:17.162
Yon echantiyon sab ki soti sou bò yon lak nan sid Tinizi
ak yon echantiyon sab ki soti Dobošnica Donja toupre

07:17.162 --> 07:23.932
Lukavac, yo te pran 7 Avril 2022 apre lapli wouj "sanglan" an.

07:23.932 --> 07:31.886
... ki te pran 7 Avril 2022 apre sa yo rele lapli Sahara a.

07:31.886 --> 07:40.259
Echantiyon sa a patikilyèman enpòtan paske van lwès la souvan
soufle nan Bosnia, sa vle di lapli ki tonbe nan

07:40.259 --> 07:48.426
Lukavac pa t ka enfliyanse pa emisyon endistri
oswa plant elektrisite tèmik ak lòt bagay konsa.

07:48.426 --> 07:56.130
Epi kounye a men li vini: Pa mwens pase 26
eleman ki trè toksik sa yo te jwenn nan sa

07:56.130 --> 08:00.966
yo rele lapli pousyè Sahara a ki te egzamine:

08:00.966 --> 08:13.054
Aliminyòm, arsenik, bò, baryòm, berilyòm, bizmut, kobalt,
krom, kwiv, fè, lityòm, manganèz, molibdèn, nikèl, plon,

08:13.054 --> 08:20.573
antimon, selenyòm, esta, strontyòm, tali, vanadyòm, zenk, kadmi.

08:20.573 --> 08:24.620
Mwen te di, sonje de dènye eleman yo.

08:24.620 --> 08:34.234
Kontni aliminyòm nan sèlman nan sa yo rele
lapli pousyè Sahara ki soti nan Bosnia te

08:34.234 --> 08:40.500
728 fwa pi wo pase nan sab Sahara orijinal la.

08:40.500 --> 08:49.079
Pousyè fen aliminyòm ka lakòz maladi Alzheimer,
domaje ren yo, fwa a ak zo yo, ak anpil lòt bagay ankò.

08:49.079 --> 08:59.519
Kontni arsenik la te 44 fwa pi wo, kontni baryòm
nan te 660 fwa pi wo, epi kontni nikèl la te menm

08:59.519 --> 09:06.846
rive 2,500 fwa pi wo pase nan sab Sahara orijinal la.

09:06.846 --> 09:19.906
Yo te jwenn zenk 64 fwa pi wo nan sa yo rele
lapli Sahara a, fè 23 fwa pi wo, elatriye.

09:19.906 --> 09:27.840
Apre divilgasyon sa a, pèp yo ki afekte
yo enterese sèlman nan yon sèl bagay:

09:27.840 --> 09:35.666
Ki moun sou latè k ap pèmèt yo vide nouvo
koktèl sa yo ki trè toksik sou tèt nou?

09:35.666 --> 09:38.812
Kiyès egzakteman ki fè sa e poukisa?

09:38.812 --> 09:42.020
Ki non kriminèl sa yo? Se sa nou vle konnen kounye a.

09:42.020 --> 09:47.440
Nan non kiyès e ak ki objektif final y ap aji?

09:47.440 --> 09:59.503
Paske analiz sa yo montre plis pase yon sispèk inisyal ke tout
Ewòp vin tounen yon sib pou pi move kalite teworis

09:59.503 --> 10:12.000
ibrid, mwen fè apèl bay tout telespektatè nou yo pou yo
patisipe aktivman nan plis travay ankèt sou kesyon sa a.

10:12.000 --> 10:22.000
Kòm dabitid, medya ki oblije peye taks yo pa rapòte sou sa
e menm ap kache bagay ki pi mal, malgre yo konnen pi byen.

10:22.000 --> 10:26.493
Nou ap rapòte sou sa chak jou depi 2012.

10:26.493 --> 10:33.404
Tanpri pa bliye ke ak chak nouvo sa yo rele
nyaj pousyè Sahara, w ap respire tout bagay sa

10:33.404 --> 10:37.320
yo pandan tout tan yo rete sispann nan lè a.

10:37.320 --> 10:47.484
Epi ou absòbe nanopatik sa yo ki soti nan tablo peryodik la atravè
chak pò po ou, ou manje yo ak legim òganik ou yo, ou vale yo

10:47.484 --> 10:52.813
ak dlo ou bwè, e menm lè w ap naje, bagay sa yo antre nan kò ou.

10:52.813 --> 10:55.513
Soti nan tout bò, pa sèlman pa bouch la.

10:55.513 --> 11:04.040
Sonje byen ke limit final domaj la ak
konsekans alontèm yo poko detèmine.

11:04.040 --> 11:13.993
Men, dekonfigirasyon k ap ogmante sou pye bwa nou
yo sèlman ban nou yon ti apèsi sou sa k pi mal la.

11:13.993 --> 11:24.540
Nenpòt enfòmasyon ki enpòtan ka konsa pwoteje epi sove
lavi mond natirèl nou an ak egzistans tout popilasyon yo!

11:24.540 --> 11:33.784
Pou jwenn prèv definitif sou orijin, kòz ak objektif konpozisyon
pousyè chimik sa a, yo bezwen fè otan analiz adisyonèl

11:33.784 --> 11:40.853
ke posib, lè l sèvi avèk echantiyon ki soti nan diferan kote.

11:40.853 --> 11:52.240
Li toujou pa klè kijan, nan ki mezi ak ki
konsekans eleman yo jwenn yo absòbe pa divès òganis yo.

11:52.240 --> 12:01.463
Men mwen di: Kontinye ankouraje depite yo nan
konstituans ou pa sèlman entèdi flit gaz NATO a

12:01.463 --> 12:06.766
soti nan avyon nou yo kòm yon asasen klima ak moun!

12:06.766 --> 12:13.986
Epitou, tanpri eksplike nenpòt moun ki pa konnen ki jan
anpil nan eleman mansyone pi wo a yo danjere pou nou.

12:13.986 --> 12:25.560
Mande depite w yo pou yo enfòme piblik la sou espre anyèl
plizyè dizèn milyon tòn nanopati aliminyòm ak pousyè chabon.

12:25.560 --> 12:34.168
Mande yon deba ouvè sou tout patant manipilasyon tan
an ak deplwaman zam meteyo yo mansyone isit la,

12:34.168 --> 12:39.296
ansanm ak jenosid k ap fèt tou dousman ki asosye avèk yo.

12:39.296 --> 12:42.061
Pa gen okenn lòt fason pou dekri sa.

12:42.061 --> 12:49.189
Mande politisyen ou yo ak depite ou yo pou yo
rapòte piblikman sou analiz pousyè Sahara a ki

12:49.189 --> 12:52.886
mansyone pi wo a. Montre orijinal yo, chè zanmi.

12:52.886 --> 13:02.076
Epi finalman, nou menm kòm pèp dwe kontinye mande dwa pou pran
desizyon final yo jiskaske dwa sa a byen

13:02.076 --> 13:11.146
ankre nan chak konstitisyon, epi politisyen eli
yo pa ka jis pase sou objeksyon nou yo ankò.

13:11.146 --> 13:22.953
Tanpri pataje pwogram konsa ak otan moun ke ou kapab,
espesyalman moun ki poko okouran de sa k ap pase a.

13:22.953 --> 13:26.546
Mwen se Ivo Sasek, kanpe devan Bondye nan 48yèm ane mwen.