1
00:00:00,000 --> 00:00:00,546


2
00:00:00,546 --> 00:00:08,390
Puong ea ka ea Kla.TV ka la 11 Mots'eanong 24, ke ile ka hlahisa
pelaelo ea ka ka lekhetlo la pele hore pula e ncha ea lerōle la

3
00:00:08,390 --> 00:00:14,335
Sahara e kanna ea amana haholo le tšebeliso ea
libetsa tsa boemo ba leholimo tse nang le laesense

4
00:00:14,335 --> 00:00:17,880
e telele ho feta lehlabathe la Sahara ka bo lona.

5
00:00:17,880 --> 00:00:25,003
Kajeno, ke le nehelana ka tlaleho ea pele ea tlhahlobo e bontšang
hore ka sefefo se seng le se seng sa lerōle sa

6
00:00:25,003 --> 00:00:32,400
Sahara, bonyane likaroloana tsa 26, tseo tse ling tsa
tsona li leng chefo e matla, lia rea holim'a rona.

7
00:00:32,400 --> 00:00:40,505
Empa eseng feela holim'a lihlooho tsa rona, empa hape le holim'a
temo-lemong ea rona kaofela, holim'a matša a rona, linōka,

8
00:00:40,505 --> 00:00:49,160
lirapa, masimo a joang, holim'a liphoofolo tsohle tsa
rona, mehlape ea likokoanyana moeeng, fatše le ka tlas'a fatše.

9
00:00:49,160 --> 00:00:51,328
Empa pele ho tsohle:

10
00:00:51,328 --> 00:00:58,926
Pele, ke kopa ho le hopotsa hape ka patent ea US 9924640.

11
00:00:58,926 --> 00:01:03,968
Mme ena ke e nngwe feela ya dipatente tse ngata tse tshwanang:

12
00:01:03,968 --> 00:01:12,376
E hlalosa kamoo lifofane tsa Boeing li fetoloang ho jara
meroalo ea li-nanoparticle tse kang lehlabathe tse boima ba

13
00:01:12,376 --> 00:01:17,393
lithane tse 25, ho ea bophahamong ba limithara tse 18,000.

14
00:01:17,393 --> 00:01:24,726
Lebaka: ho laola le ho fetola boemo
ba rona ba lehodimo le tlelaemete.

15
00:01:24,726 --> 00:01:32,491
Jwale nka rata ho le hopotsa hape ka mafura a NATO "JP 8", ao
NATO ya Masonic e qetileng nako e telele e a rekisa ho

16
00:01:32,491 --> 00:01:40,853
hoo e ka bang 90% ya difofane tsa sechaba, ke hore,
hoo e ka bang boema-fofane bohle ba dikgolo lefatsheng.

17
00:01:40,853 --> 00:01:48,200
Se tshosang ke diphetho tsa tlhahlobo tsa metswako e boletsweng:

18
00:01:48,200 --> 00:01:56,879
Maemo a phahameng a aluminium, barium, beryllium, loto, cadmium,
chromium, cobalt, tšepe, koporo, molybdenum,

19
00:01:56,879 --> 00:02:05,408
sodium, nickel, strontium, titanium, vanadium, zinc
le tin a fumanoe mefuteng ena ea mafura a sesole.

20
00:02:05,408 --> 00:02:12,319
Hape le li-oxide tse ngata tsa
litšepe tsena le lintho tse ling tse chefo.

21
00:02:12,319 --> 00:02:17,952
Liphetho tsena tsa litekanyo ke tsona tse ileng tsa re etella
pele ho lumela hore lintho tse tšoanang li

22
00:02:17,952 --> 00:02:22,973
ka fumaneha hape likaroloaneng tse nyenyane
haholo tsa lerōle le tšoanang le lehlabathe.

23
00:02:22,973 --> 00:02:29,700
Lihlekehleke tsa lithane tsa tsena li se li
fafalitsoe holim'a lihlooho tsa rona bohle.

24
00:02:29,700 --> 00:02:40,326
Le hore seo ho thoeng ke pula ea lerōle la Sahara
e ka ba pula e nang le lintho tsena hantle-ntle.

25
00:02:40,326 --> 00:02:47,568
Hobane lipatente tsa ho fetola boemo ba leholimo tse senotsoeng,
ke hore, lipatente tsa libetsa tsa boemo ba leholimo, li hlalosa

26
00:02:47,568 --> 00:02:53,800
ka ho hlaka kamoo likaroloana tsena tsa lehlabathe le lenyenyane
haholo li bilikang sepakapakeng se kaholimo ka

27
00:02:53,800 --> 00:02:59,726
lilemo tse ka bang peli ka mor'a hore li ntšoe
– empa ebe butle-butle li rehela holim'a rona.

28
00:02:59,726 --> 00:03:07,129
Mme ke re: ebang ke ka kgutso, kapa ke patilwe ke
pula e phatsimang e wang dihloohong tsa rona, empa

29
00:03:07,129 --> 00:03:11,206
hape le dihloohong tsa baratuwa ba rona, bana ba rona.

30
00:03:11,206 --> 00:03:16,301
Mme hape ba thiba diphanele tsa rona tsa letsatsi, ba
silafatsa mefuta yohle ya dipalangwang tsa rona, ba

31
00:03:16,301 --> 00:03:20,693
chefetsa masimo a rona kaofela, jwalo-jwalo le jwalo-jwalo.

32
00:03:20,693 --> 00:03:29,436
Pele ke fihla diphethong tsa tlhahlobo tse boletsweng ka hodimo
tsa seo ho thoeng ke pula ya lerole la Sahara, ke tlameha

33
00:03:29,436 --> 00:03:37,626
hape ho supa diteko tse kgolo tsa batho tse entsweng ka
1994 naheng ya USA, mohlala, tse seng di senotswe kgale.

34
00:03:37,626 --> 00:03:46,046
Ke tlameha ho etsa sena e le hore le utloisise ka
botlalo hore liteko tse sehlōhō tse kang tsena ho batho li

35
00:03:46,046 --> 00:03:51,813
hlile li etsoa ke mebuso ebe li patwa ke tsamaiso ea toka.

36
00:03:51,813 --> 00:04:01,536
Mme mona re sebetsana feela le karolo e ka hodimo ya
taba eo bafuputsi ba ikemetseng ba seng ba e senotse:

37
00:04:01,536 --> 00:04:10,053
Batho ba ileng ba etsetsoa liteko ka likhoka ka
1994 e ne e le baahi ba US – litoropo kaofela.

38
00:04:10,053 --> 00:04:18,374
Ho etsahetseng? Difofane tsa sesole di ile tsa ba fafatsa ka
chefo ka boomo ka nako e telele hobane ho thwe sesole se ne se

39
00:04:18,374 --> 00:04:24,049
batla ho bona hore na ho tla etsahalang –
kaha dibetsa tsa khemikhale di tlameha ho lekoa

40
00:04:24,049 --> 00:04:29,613
pele di ka sebediswa kgahlanong le "morao".

41
00:04:29,613 --> 00:04:34,259
Le sekolo sa mathomo se nang le bana se ile
sa fafatsoa ka boomo ka zinc cadmium sulphide

42
00:04:34,259 --> 00:04:36,980
letsatsi le letsatsi ka likhoeli tse tharo.

43
00:04:36,980 --> 00:04:43,740
Hopola lintho tsena tse peli, hobane o tla
utloa ho eketsehileng ka tsona haufinyane.

44
00:04:43,740 --> 00:04:51,566
Litlamorao tsa moholi ona oa zinc
cadmium sulphide feela li ne li tšabeha.

45
00:04:51,566 --> 00:04:58,363
Ka lebaka la seo, halofo ea sehlopha kaofela sa sekolo
e ile ea hlokahala kannete, ha halofo e 'ngoe e ile ea

46
00:04:58,363 --> 00:05:02,380
tšoaroa ke mafu a tebileng, ho tima le bokooa bo bong.

47
00:05:02,380 --> 00:05:07,699
Bakeng sa bahlaseluoa bana ba se nang tšireletso, bana
bana ba banyenyane, hamorao, ha ba se ba holile, le

48
00:05:07,699 --> 00:05:11,813
bona ba ile ba beleha bana ba nang le bokooa bo matla, jj.

49
00:05:11,813 --> 00:05:18,264
Mme ka kopo utlwisisa hore motsotsong ona ha re bue ka mehopolo
feela ya merero ya sephiri, empa re bua ka ditlolo tsa molao tse

50
00:05:18,264 --> 00:05:23,959
entsweng ke mebuso kaofela le ditsamaiso tsa yona tsa
boahlodi, tseo ho seng kgale di ile tsa dumellwa empa ha di

51
00:05:23,959 --> 00:05:28,140
eso ka tsa otlwa ka tsela e loketseng le ho phatlalatswa.

52
00:05:28,140 --> 00:05:34,633
Ha ba ne ba botswa, pele ba ne ba boletse hore
sefofane se tla fafatsa feela dikhemikhale tse sa kotsi.

53
00:05:34,633 --> 00:05:41,044
Ka tsela, mebuso ya rona e re fa dikarabo tse tshwanang ha re
ba botsa ka se ka hare ho dimilione tsa ditone tsa dintho tse

54
00:05:41,044 --> 00:05:45,580
nang le dikarolwana tse nyenyane haholo tse ntseng di fafatswa.

55
00:05:45,580 --> 00:05:51,320
Mme ruri ha ho na moferefere o potileng seo ho
thoeng ke pula ea lerōle la Sahara – haholo-holo

56
00:05:51,320 --> 00:05:55,166
ho tsoa mecheng ea rona e meholo ea phatlalatso.

57
00:05:55,166 --> 00:06:00,470
Empa jwale, ha re tlohe ho diphetho tse
tshosang tsa tlhahlobo tseo re di hlahiseditsweng

58
00:06:00,470 --> 00:06:03,306
ke bafuputsi ba ikemetseng ba tswang Bosnia.

59
00:06:03,306 --> 00:06:06,900
Litokomane tsa mantlha li bontšoa ka morao.

60
00:06:06,900 --> 00:06:15,213
Ba ile ba laela tlhahlobo e bapisang ea lehlabathe la
'nete la Sahara le lehlabathe leo ho thoeng ke la

61
00:06:15,213 --> 00:06:20,226
Sahara le tsoang liphethong tsa pula Bosnia-Herzegovina.

62
00:06:20,226 --> 00:06:28,576
Thahasello ea bona e ne e le feela hore na pula ena e bitsoang
"pula ea lerōle la Sahara" e ka 'na ea ba le lintho tse chefo.

63
00:06:28,576 --> 00:06:33,886
Ntho e re kotsetsang kapa tikoloho ea rona.

64
00:06:33,886 --> 00:06:38,440
Mme ha e le hantle, oo e ka be e bile mosebetsi wa mebuso.

65
00:06:38,440 --> 00:06:47,080
Leha ho le jwalo, kaha ha ho le ya mong wa bona ya nkileng kgato,
tlhahlobo e latelang e ile ya etswa ka mokgwa wa lekunutu.

66
00:06:47,080 --> 00:06:53,723
Kahoo, ntle le lehlabathe la pele la Sahara, o
boetse o rometse sampole ea lehlabathe e tsoang

67
00:06:53,723 --> 00:06:58,626
Lukavac ho Institute of Chemical Engineering e Tuzla.

68
00:07:00,280 --> 00:07:07,788
Ka la 6 Motsheanong 2022, re isitse disampole tse
pedi ho Setsi sa Boenjiniere ba Khemikhale se Tuzla:

69
00:07:07,788 --> 00:07:15,406
Mohlala oa lehlabathe o tsoang lebopong la lets'e ka boroa ho
Tunisia le mohlala oa lehlabathe o tsoang

70
00:07:15,406 --> 00:07:23,932
Dobošnica Donja haufi le Lukavac, o nkiloeng ka la
7 Mmesa 2022 kamora pula e khubelu ea "madi".

71
00:07:23,932 --> 00:07:31,886
... e nketsoeng ka la 7 Mmesa 2022
kamora seo ho thoeng ke pula ea Sahara.

72
00:07:31,886 --> 00:07:38,668
Mohlala ona o bohlokoa haholo hobane hangata moea o ka
bophirimela o foka Bosnia, se bolelang hore pula e neng e na

73
00:07:38,668 --> 00:07:44,212
Lukavac e ne e ke ke ea be e susumelitsoe ke mesi
e tsoang liindastering kapa liteisheneng tsa

74
00:07:44,212 --> 00:07:48,426
motlakase tsa mouoane le tse ling tse tšoanang le tsona.

75
00:07:48,426 --> 00:07:55,946
Mme jwale, mona ke tsona: Ha ho ka tlase ho
dielemente tse latelang tse 26 tse kotsi haholo tse

76
00:07:55,946 --> 00:08:00,966
fumanweng pula ya lerōle ya Sahara e neng e hlahlojwa:

77
00:08:00,966 --> 00:08:10,013
Aluminiamo, arsenike, borone, bariamo, beriliamo, bismuthe,
kobalte, kromiume, koporo, tšepe, litiamo,

78
00:08:10,013 --> 00:08:20,573
manganeze, molibdenamo, nikele, loto, antimonio, selenio,
tine, strontiamo, talliamo, vanadio, zinki, kadmiamo.

79
00:08:20,573 --> 00:08:24,620
Ke itse, hopola dintlha tse pedi tsa ho qetela.

80
00:08:24,620 --> 00:08:34,231
Bongata ba aluminium puleng ea lerōle la Sahara e
bitsoang e tsoang Bosnia feela bo ne bo phahame ka

81
00:08:34,231 --> 00:08:40,500
makhetlo a 728 ho feta ba lehlabathe la pele la Sahara.

82
00:08:40,500 --> 00:08:49,079
Lerole le honyenyane la aluminium le ka baka lefu la Alzheimer,
la senya liphio, sebete le masapo, le tse ling tse ngata.

83
00:08:49,079 --> 00:08:59,850
Bongata ba arsenic bo ne bo phahame ka makhetlo a 44,
ba barium ka makhetlo a 660, mme ba nickel ka makhetlo a

84
00:08:59,850 --> 00:09:06,846
fihlang ho 2,500 ho feta lehlabathe la pele la Sahara.

85
00:09:06,846 --> 00:09:19,906
Ho fumanehile hore zinki e phahame ka makgetlo a 64 pula
eo ho thoeng ke ya Sahara, tshepe ka makgetlo a 23, jj.

86
00:09:19,906 --> 00:09:27,840
Kamora phatlalatso ena, batho ba
amehileng ba kgathetse feela ka ntho e le nngwe:

87
00:09:27,840 --> 00:09:35,666
Ke mang hle ea lumellang metsoako ena e mecha e
kotsi haholo hore e tšeloe holim'a lihlooho tsa rona?

88
00:09:35,666 --> 00:09:38,812
Ke mang hantle ea etsang seo, le hore na hobaneng?

89
00:09:38,812 --> 00:09:42,020
Mabitso a batlōli bana ba molao ke afe? Ke
sona seo re batlang ho se tseba hona joale.

90
00:09:42,020 --> 00:09:47,440
Ba sebeletsa mang, hape sepheo sa bona sa ho qetela ke sefe?

91
00:09:47,440 --> 00:09:56,697
Hobane ditlhahlobo tsena di fana ka bopaki bo fetang pelaelo ya
pele feela ya hore Yuropa kaofela e fetohile sepheo sa mefuta e

92
00:09:56,697 --> 00:10:04,715
mpe ka ho fetisisa ya ditšhaba-le-morafe tse kopantseng mekgwa e
fapaneng, ka hona ke kopa bashebelli bohle ba

93
00:10:04,715 --> 00:10:12,000
rona hore ba nke karolo ka mafolofolo
mosebetsing o tswelang pele wa dipatlisiso tabeng ena.

94
00:10:12,000 --> 00:10:18,364
Joalo ka tloaelo, mecha ea phatlalatso e qobelloang
ho lefella ha e tlalehe ka sena, esita le ho pata

95
00:10:18,364 --> 00:10:22,000
lintho tse mpe haholo ho feta, leha e tseba hantle.

96
00:10:22,000 --> 00:10:26,493
Re ntse re tlaleha ka sena letsatsi le letsatsi ho tloha ka 2012.

97
00:10:26,493 --> 00:10:33,130
Ka kopo, u se lebale hore ka leru le leng le le leng le
eketsehileng leo ho thoeng ke lerōle la Sahara, u

98
00:10:33,130 --> 00:10:37,320
ntse u hema thepa ena kaofela ha feela e ntse e le moeeng.

99
00:10:37,320 --> 00:10:44,819
Ebe o monya dikarolwana tsena tse nyenyane haholo ho tswa
lethathamong la dielemente ka masoba ohle a letlalo la hao, o di

100
00:10:44,819 --> 00:10:52,813
ja le meroho ya hao ya tlhaho, o di metsa le metsi a hao a ho
nwa, mme le ha o ya ho sesa, dintho tseo di kena ka hare ho wena.

101
00:10:52,813 --> 00:10:55,513
Ho tsoa mahlakoreng 'ohle, eseng feela ka molomo.

102
00:10:55,513 --> 00:11:04,040
Hopola hore boholo ba ho feletseng ba tshenyo le
ditlamorao tsa nako e telele ha di eso tsejwe.

103
00:11:04,040 --> 00:11:13,993
Empa ho senyeha ho ntseng ho eketseha ha lifate tsa
rona feela ho re fa ponelopele ea se sebe ka ho fetisisa.

104
00:11:13,993 --> 00:11:20,114
Ka hona, tlhahisoleseding efe kapa efe e
amehang e ka sireletsa le ho pholosa bophelo ba

105
00:11:20,114 --> 00:11:24,540
tlhaho ea rona le bophelo bo botle ba batho kaofela!

106
00:11:24,540 --> 00:11:31,625
Bakeng sa ho fumana setifikeiti se tiileng mabapi le tšimoloho,
sesosa le morero oa motsoako ona oa lerōle la lik'hemik'hale, ho

107
00:11:31,625 --> 00:11:35,832
hlokahala tlhahlobo tse eketsehileng tse
ngata kamoo ho ka khonehang ho tsoa

108
00:11:35,832 --> 00:11:40,853
lisampoleng tse nketsoeng libakeng tse fapaneng.

109
00:11:40,853 --> 00:11:47,909
Hape ha ho e-s'o hlake hore na likarolo tse
fumanoeng li monngoa joang, ho isa bohōleng bo bokae,

110
00:11:47,909 --> 00:11:52,240
le ka litlamorao life ke lihloloa tse fapaneng.

111
00:11:52,240 --> 00:12:01,667
Empa ke re: Kgothaletsang di-MP tsa kgaolo ya lona ya
dikgetho hore di se ke tsa thibela feela ho fafatswa ha mafura a

112
00:12:01,667 --> 00:12:06,766
NATO ka difofane tsa rona kaha ho bolaya tlelaemete le batho!

113
00:12:06,766 --> 00:12:11,180
Hape, ka kopo hlalosetsa mang kapa mang ea
sa tsebeng hore na boholo ba lintlha tse

114
00:12:11,180 --> 00:12:13,986
boletsoeng ka holimo li kotsi hakae ho rona.

115
00:12:13,986 --> 00:12:21,431
Kopa Mopalamente ba lona ho tsebisa sechaba ka ho
fafatswa ha selemo le selemo ha ditone tse mashome a dimilione

116
00:12:21,431 --> 00:12:25,560
tsa di-nanoparticle tsa aluminium le lerole la mashala.

117
00:12:25,560 --> 00:12:32,614
Kopo ea phehisano e bulehileng mabapi le litokelo tsohle tsa
molao tsa ho fetola boemo ba leholimo le tšebeliso

118
00:12:32,614 --> 00:12:39,296
ea libetsa tsa leholimo tse boletsoeng mona,
hammoho le polao ea morabe e tšonyang e amanang le tsona.

119
00:12:39,296 --> 00:12:42,061
Ha ho na tsela e 'ngoe ea ho e hlalosa.

120
00:12:42,061 --> 00:12:49,205
Kopa boradipolotiki le di-MP tsa lona ho fana ka tlaleho
phatlalatsa mabapi le tlhahlobo ya lerole la Sahara e boletsweng

121
00:12:49,205 --> 00:12:52,886
ka hodimo. Bontshang dipampiri tsa ntlha, metswalle e ratehang.

122
00:12:52,886 --> 00:13:01,399
Mme qetellong, rona re le setjhaba re tlameha ho batla tokelo ya
rona ya matla a ho etsa qeto ya ho qetela ho fihlela e tiisitswe

123
00:13:01,399 --> 00:13:07,272
ka tieo molaotheong o mong le o mong, mme
boradipolotiki ba kgethilweng ba se ke ba hlola

124
00:13:07,272 --> 00:13:11,146
ba kgona ho hanyetsa dihanano tsa rona feela.

125
00:13:11,146 --> 00:13:22,953
Ka kopo, arolelana mananeo a tjena le batho ba bangata
kamoo o ka khonang, haholoholo ba e-s'o tsebe se etsahalang.

126
00:13:22,953 --> 00:13:26,546
Ke nna Ivo Sasek, ya emeng ka pela
Modimo selemong sa hae sa bo 48.

