1
00:00:00,000 --> 00:00:00,546


2
00:00:00,546 --> 00:00:08,301
Intetho yam ye-Kla.TV ngomhla we-11 kuMeyi 24, ndaveza
amathandabuzo am okokuqala ukuba le nto intsha yokuwa kothuli

3
00:00:08,301 --> 00:00:14,184
lweSahara isenokunxulumana ngakumbi
nokusetyenziswa kwezixhobo zemozulu ezinepatent ende

4
00:00:14,184 --> 00:00:17,880
kunokuba kunxulumane nesanti yeSahara ngokwayo.

5
00:00:17,880 --> 00:00:24,513
Namhlanje, ndinikezela kuni ngengxelo yokuqala yohlalutyo ethi,
kwisiphango ngasinye sohlabathi esibizwa ngokuba

6
00:00:24,513 --> 00:00:32,400
sisiphango somhlaba waseSahara, ubuncinane izinto ezingama-26,
ezinye zazo ziyingozi kakhulu, zisihlambela phezu kwethu.

7
00:00:32,400 --> 00:00:40,300
Kodwa hayi ezintloko zethu kuphela, kodwa nakwizolimo zethu
zonke, kumachibi ethu, imilambo, iigadi,

8
00:00:40,300 --> 00:00:49,160
amadlelo, kuzo zonke izilwanyana zethu,
kubemi-zinambuzane emoyeni, emhlabeni nangaphantsi komhlaba.

9
00:00:49,160 --> 00:00:51,328
Kodwa ke, oku kuza kuqala:

10
00:00:51,328 --> 00:00:58,926
Okokuqala, ndingathanda ukukukhumbuza
kwakhona ngepatent yase-US engu-9924640.

11
00:00:58,926 --> 00:01:03,968
Kwaye le yenye kuphela yeepatent ezininzi ezifanayo:

12
00:01:03,968 --> 00:01:12,377
Ichaza indlela iinqwelomoya zeBoeing eziguqulwayo ngayo
ukuze zithwale imithwalo yeetoni ezingama-25 zeenano-particles

13
00:01:12,377 --> 00:01:17,393
ezifana nesanti, ukuya kubude obungangeemitha ezili-18,000.

14
00:01:17,393 --> 00:01:24,726
Isizathu: ukulawula nokulawula
ngokukhethekileyo imozulu nemeko yezulu yethu.

15
00:01:24,726 --> 00:01:31,323
Ngoko ke ndingathanda ukunikhumbuza kwakhona ngesibaso se-NATO
esithi "JP 8", esithengiswe ixesha elide yi-NATO yeMasonik

16
00:01:31,323 --> 00:01:36,558
kwiinkampani zeenqwelo-moya zoluntu ngomlinganiselo
ongange-90%, oko kukuthi, phantse kuzo zonke

17
00:01:36,558 --> 00:01:40,853
iikomkhulu zeenqwelo-moya ezinkulu kwihlabathi jikelele.

18
00:01:40,853 --> 00:01:48,200
Okothusayo ziziphumo zohlalutyo lwezongezelelo ezikhankanyiweyo:

19
00:01:48,200 --> 00:01:56,040
Kufunyaniswe amanqanaba aphezulu e-aluminiyam, ibariyam,
ibheriliyam, ilethi, ikhadmiyam, ikhromiyam, ikhobhayi,

20
00:01:56,040 --> 00:02:05,408
intsimbi, ikhaba, imolibdeniyam, isodiyam, inikeli, isitroniyam,
ititaniyam, ivanadiyam, izinki netini kwezi zibaso zezomkhosi.

21
00:02:05,408 --> 00:02:12,319
Kananjalo ii-oksayidi ezininzi zezi
zinyithi kunye nezinye izinto eziyityhefu.

22
00:02:12,319 --> 00:02:19,267
Ezi ziphumo zokulinganisa zezona zinto zasiqalise
ukusenza sikholelwe ukuba izinto ezifanayo zinokufumaneka

23
00:02:19,267 --> 00:02:22,973
nakwii-nanoparticles zothuli oluluki olufana nesanti.

24
00:02:22,973 --> 00:02:29,700
Amakhulu ezigidi zeetoni zezi sele
zifafazwe phezu kweentloko zethu sonke.

25
00:02:29,700 --> 00:02:40,326
Kwaye ukuba leyo kuthiwa yimvula yothuli
lweSahara isenokuba yimvula enezinto kanye ezi.

26
00:02:40,326 --> 00:02:47,739
Ngenxa yepatent zokulawula imozulu ezityhilweyo, oko kukuthi
iipatent zezixhobo zemozulu, zichaza ngokucacileyo ukuba ezi

27
00:02:47,739 --> 00:02:55,457
zithungu zentlabathi ye-nano zihamba zibhabha njani kumphakamo
ophezulu womoya kangangeminyaka emibini emva kokuba ziphumeziwe

28
00:02:55,457 --> 00:02:59,726
– kodwa ke zithi ngokuthe ngcembe zihla zize phezu kwethu.

29
00:02:59,726 --> 00:03:07,243
Kwaye ndithi: nokuba kucwaka, okanye kuhamba neentshaba
zomvula ezithiwa zithi phephephe zithiwa zithiwa ezintloko

30
00:03:07,243 --> 00:03:11,206
zethu, kodwa nezentloko zabathandwa bethu, abantwana bethu.

31
00:03:11,206 --> 00:03:16,203
Kwaye ke baphinde bavale iiphaneli zethu
zelanga, bathambisa zonke izithuthi zethu,

32
00:03:16,203 --> 00:03:20,693
batyhefe zonke iintsimi zethu, njalo njalo njalo.

33
00:03:20,693 --> 00:03:28,461
Phambi kokuba ndifikelele kwiziphumo zohlalutyo ezikhankanywe
ngasentla malunga neento ezibizwa ngokuba yimvula yothuli

34
00:03:28,461 --> 00:03:34,206
lweSahara, kufuneka kwakhona ndibhekisele
kwakhona kuvavanyo olukhulu lwabantu olwenziwa

35
00:03:34,206 --> 00:03:37,626
ngo-1994 e-USA, umzekelo, oluye lwatyhilwa kudala.

36
00:03:37,626 --> 00:03:45,872
Kufuneka ndikwenze oku ukuze uqonde ngokupheleleyo ukuba
iimvavanyo ezinoburhalarhume ezinje ngabantu zinyakaliswa

37
00:03:45,872 --> 00:03:51,813
ngokwenene ngoorhulumente, zize zityhilwe luhlelo lwezobulungisa.

38
00:03:51,813 --> 00:04:01,536
Kwaye apha sisajongene nje nencam yale
nto sele ityhilwe ngabaphandi abazimeleyo:

39
00:04:01,536 --> 00:04:10,053
Abantu abavavanywayo ngenkani ngo-1994
yayingabemi base-US – izixeko ezipheleleyo.

40
00:04:10,053 --> 00:04:18,758
Kwenzeke ntoni? Iinqwelomoya zomkhosi ngabom zizitshiza ngetyhefu
ixesha elide kuba kuthiwa umkhosi wawufuna ukubona ukuba

41
00:04:18,758 --> 00:04:29,613
kuza kwenzeka ntoni – kuba izixhobo zekhemikhali kufuneka
zivavanywe phambi kokuba zisetyenziswe ngokuchasene 'nesitha'.

42
00:04:29,613 --> 00:04:36,980
Kwanesikolo samabanga aphantsi esinabantwana sasifafazwa ngabom
nge-zinc cadmium sulphide yonke imihla kangangeenyanga ezintathu.

43
00:04:36,980 --> 00:04:43,740
Khumbula ezi zinto zimbini, kuba
uza kuva ngakumbi ngazo kungekudala.

44
00:04:43,740 --> 00:04:51,566
Iziphumo zale nkungu ye-zinc cadmium sulphide yodwa zazoyikeka.

45
00:04:51,566 --> 00:04:56,830
Isiqingatha seklasi yesikolo iphela sashona ngokwenene ngenxa
yoko, ngelixa esinye isiqingatha sahlupheka

46
00:04:56,830 --> 00:05:02,380
ukugula kakhulu, ukungabi nabantwana
ngokungeyomfuneko kunye nezinye ukuhlupheka ngokwasemzimbeni.

47
00:05:02,380 --> 00:05:11,813
Kula maxhoba angenakhuselo, la mantwana, kamva, xa
bekhule, bazala abantwana abakhubazeke kakhulu, njalo njalo.

48
00:05:11,813 --> 00:05:19,172
Kwaye nceda uqonde ngeli xesha ukuba asithethi nje ngeethiyori
zeyelenqe apha, kodwa sithetha ngezelweni ezenziwe ngoorhulumente

49
00:05:19,172 --> 00:05:23,943
abapheleleyo kunye neenkqubo zabo
zezomthetho, eziye zavunywa kudala kodwa azizange

50
00:05:23,943 --> 00:05:28,140
zohlwaywe ngokufanelekileyo okanye zaziwe luluntu.

51
00:05:28,140 --> 00:05:34,633
Xa babuzwa, ngaphambili bathe inqwelomoya
izakutshiza kuphela iikhemikhali ezingenabungozi.

52
00:05:34,633 --> 00:05:40,679
Ngokwenene, oorhulumente bethu basinika iimpendulo
ezifanayo xa sibabuza malunga nomxholo wezigidi

53
00:05:40,679 --> 00:05:45,580
zeetoni zezinto eziyinxalenye encinci kakhulu ezifafazwayo.

54
00:05:45,580 --> 00:05:51,081
Kwaye ngokuqinisekileyo akukho sikhalo
malunga ne-so-called imvula yothuli lweSahara –

55
00:05:51,081 --> 00:05:55,166
ingakumbi kuye kweyamaphephandaba ethu aphambili.

56
00:05:55,166 --> 00:06:03,306
Kodwa ngoku, masijonge kwiziphumo ezothusayo zohlalutyo
esinikezelwe zona ngabaphandi abazimeleyo abavela eBosnia.

57
00:06:03,306 --> 00:06:06,900
Amaxwebhu oqobo aboniswa ngasemva.

58
00:06:06,900 --> 00:06:14,912
Bathumele uhlalutyo lothelekiso lwesanti
yaseSahara yokwenyani kunye nesanti ekuthiwa

59
00:06:14,912 --> 00:06:20,226
yeyaseSahara evela emvuleni yaseBosnia-Herzegovina.

60
00:06:20,226 --> 00:06:28,576
Into ababenomdla kuyo yayikukuba le 'mvula yothuli
lweSahara' kuthiwa ingaba inezinto ezinetyhefu na.

61
00:06:28,576 --> 00:06:33,886
Into esenzakalisa okanye eyenzakalisa indalo esingqongileyo.

62
00:06:33,886 --> 00:06:38,440
Kwaye ngokwenene ibiya kuba ngumsebenzi woorhulumente.

63
00:06:38,440 --> 00:06:47,080
Noko ke, njengokuba kungekho namnye kubo othathileyo
nyathelo, olu hlalutyo lulandelayo lwenziwe ngasese.

64
00:06:47,080 --> 00:06:53,514
Ngoko ke, ukongeza kwisanti yaseSahara yoqobo,
uphinde wathumela isampulu yesanti evela

65
00:06:53,514 --> 00:06:58,626
eLukavac kwi-Institute of Chemical Engineering eTuzla.

66
00:07:00,280 --> 00:07:07,788
Ngomhla we-6 kuMeyi 2022, sizise iisampulu
ezimbini kwi-Institute of Chemical Engineering eTuzla:

67
00:07:07,788 --> 00:07:15,368
Isampulu yomhlaba osuka kunxweme lwechibi kumzantsi weTunisia
kunye nesampulu yomhlaba esuka eDobošnica

68
00:07:15,368 --> 00:07:23,932
Donja kufuphi neLukavac, ethathwe ngomhla we-7
kuTshazimpuzi 2022 emva kwe "mvula yegazi" ebomvu.

69
00:07:23,932 --> 00:07:31,886
... ethathwe ngomhla we-7 kuTshazimpuzi
2022 emva kwento ekuthiwa yimvula yaseSahara.

70
00:07:31,886 --> 00:07:38,885
Esi sampuli sibaluleke ngokukodwa kuba umoya wasentshona uhlala
uvuthuza eBosnia, nto leyo ethetha ukuba imvula eLukavac

71
00:07:38,885 --> 00:07:44,309
ibingenakuba iphenjelelwe kukukhutshwa kwezinto
ezingcolisayo ezivela nakweyiphi na ishishini

72
00:07:44,309 --> 00:07:48,426
okanye izikhululo zombane ezitshisayo nezinto ezinjalo.

73
00:07:48,426 --> 00:07:55,415
Kwaye ngoku nantsi: Akukho ngaphantsi kwezi elementi
zilandelayo eziyi-26 ezinetyhefu kakhulu

74
00:07:55,415 --> 00:08:00,966
ezifunyenweyo kwimvula yothuli yaseSahara ekuthiwa iye yahlolwa:

75
00:08:00,966 --> 00:08:09,972
I-Aluminiyam, i-Arsenik, i-Boron, i-Barium, i-Berilyam, i-Bismut,
i-Kobalt, i-Kromiyam, i-Khopha, i-Intsimbi, i-Lithiyam,

76
00:08:09,972 --> 00:08:16,597
i-Manganiz, i-Molibdenam, i-Nikil, i-Lwabi,
i-Antimon, i-Seleniyam, i-Tini, i-Strontiyam,

77
00:08:16,597 --> 00:08:20,573
i-Taliyam, i-Vanadyam, i-Zinki, i-Kadmiyam.

78
00:08:20,573 --> 00:08:24,620
Ndathi, khumbula la mazibini amabini okugqibela.

79
00:08:24,620 --> 00:08:40,500
Umxube we-aluminiyam kwimvula ekuthiwa yithuli laseSahara evela
eBosnia yodwa, wawuphindwe ka-728 kunowesanti yaseSahara yoqobo.

80
00:08:40,500 --> 00:08:49,079
Uthuli oluncinci lwe-aluminiyam lunokubangela isifo se-Alzheimer,
lonakalise iintso, isibindi namathambo, kunye nokunye okuninzi.

81
00:08:49,079 --> 00:08:58,926
Umlinganiselo we-arsenic wawuphindwe ka-44,
owebarium wawuphindwe ka-660, kwaye owenickel

82
00:08:58,926 --> 00:09:06,846
wawuphindwe kangange-2,500 kunowesanti yaseSahara yoqobo.

83
00:09:06,846 --> 00:09:19,906
Kufunyaniswe ukuba iZinki iphezulu ngokuphindwe ka-64 kwimvula
ekuthiwa yeyaseSahara, intsimbi iphezulu ngokuphindwe ka-23, njl.

84
00:09:19,906 --> 00:09:27,840
Emva koku kubhengezwa, abantu
abachaphazelekayo banomdla kwinto enye kuphela:

85
00:09:27,840 --> 00:09:35,666
Ngubani na kanye kanye ovumela la mxube mtsha,
unetyhefu kakhulu, ukuba galelwe phezu kwethu?

86
00:09:35,666 --> 00:09:38,812
Ngubani kanye kanye owenza loo nto kwaye kutheni?

87
00:09:38,812 --> 00:09:42,020
Zeziphi iigama zabaqhankqalazi? Yiloo nto esifuna ukuyazi ngoku.

88
00:09:42,020 --> 00:09:47,440
Basebenzela boobani kwaye ziphi iinjongo zabo zokugqibela?

89
00:09:47,440 --> 00:09:57,952
Ngenxa yokuba olu hlalutyo lubonelela ngaphezu kokukrokrela
kokuqala nje ukuba iYurophu iphela iye yaba lixhoba lolo hlobo

90
00:09:57,952 --> 00:10:06,224
lwabanqolobi abayimixube olubi kakhulu, ngoko ke
ndibongoza bonke ababukeli bethu ukuba bathathe

91
00:10:06,224 --> 00:10:12,000
inxaxheba ngenkuthalo kuphando olongezelelweyo ngalo mcimbi.

92
00:10:12,000 --> 00:10:22,000
Njengesiqhelo, amajelo eendaba alawulwayo akawunazisi ngale
nto kwaye afihla nezinto ezimbi kakhulu, nangona esazi ngcono.

93
00:10:22,000 --> 00:10:26,493
Besisoloko sinika iingxelo ngale
nto yonke imihla ukusukela ngo-2012.

94
00:10:26,493 --> 00:10:33,254
Nceda ungakhohlwa ukuba ngalo lonke ilifu
elongezelelweyo elithiwa luthuli lweSahara, uyaphunga zonke ezi

95
00:10:33,254 --> 00:10:37,320
zinto ixesha elide njengoko zihlala zixhonyiwe emoyeni.

96
00:10:37,320 --> 00:10:45,133
Emva koko ke uzifunxa ezi nanoparticles ezisuka kwitheyibhile
ye-periodic nge-pore nganye yesikhumba sakho, uzitya kunye

97
00:10:45,133 --> 00:10:52,813
nemifuno yakho ye-organic, uzigqobhoze kunye namanzi akho
okusela, kwaye kwanakuba uya kuqubha, le nto ingena kuwe.

98
00:10:52,813 --> 00:10:55,513
Kuzo zonke iicala, hayi ngomlomo kuphela.

99
00:10:55,513 --> 00:11:04,040
Khumbula ukuba ubungakanani bokugqibela bomonakalo
kunye neziphumo zexesha elide zisasele ukucaciswa.

100
00:11:04,040 --> 00:11:13,993
Kodwa ukonakaliswa okwandayo kwemithi yethu
kuphela kusinika umbono wento embi kakhulu.

101
00:11:13,993 --> 00:11:20,292
Ngaloo ndlela, nayiphi na inkcazelo
efanelekileyo inokukhusela nokusindisa ubomi belizwe

102
00:11:20,292 --> 00:11:24,540
lethu lendalo kunye nokubakho kweentlanga zonke!

103
00:11:24,540 --> 00:11:31,629
Ukuze kufunyanwe ubungqina obucacileyo ngemvelaphi, unobangela
nenjongo yale ngxubevange yothuli lweekhemikhali, kufuneka

104
00:11:31,629 --> 00:11:40,853
uhlalutyo oluninzi olongezelelweyo kangangoko kunokwenzeka,
kusetyenziswa iisampulu ezithathwe kwiindawo ezahlukeneyo.

105
00:11:40,853 --> 00:11:47,327
Kwaye akukacaci nokuba la maqela afunyenweyo
afunxwa njani, kangakanani na, kwaye zithini

106
00:11:47,327 --> 00:11:52,240
iziphumo zoko, ziintlobo ngeentlobo zezinto eziphilayo.

107
00:11:52,240 --> 00:12:01,600
Kodwa mna ndithi: Khuthazani amalungu ePalamente
kwizithili zenu ukuba angavumeli kuphela ukutshizwa kwezibaso

108
00:12:01,600 --> 00:12:06,766
zeNATO ngeenqwelomoya zethu kuba kubulala imozulu nabantu!

109
00:12:06,766 --> 00:12:13,986
Kwakhona, nceda ucacisele nabani na ongaziyo ukuba ubulalani
na kakhulu ezininzi zezi zinto zikhankanywe ngasentla kuthi.

110
00:12:13,986 --> 00:12:21,009
Bongozeni aMalungu ePalamente enu ukuba azise uluntu
malunga nokutshizwa kwonyaka kwezigidi ezininzi

111
00:12:21,009 --> 00:12:25,560
zeetoni zeenano-particles ze-aluminium nothuli lwekhowuli.

112
00:12:25,560 --> 00:12:32,023
Kubizwe impikiswano evulelekileyo ngazo zonke iipatenti
zokulawula imozulu kunye nokusetyenziswa

113
00:12:32,023 --> 00:12:39,296
kwezixhobo zemozulu ezikhankanywe apha, kunye
nokutshabalaliswa kohlanga okunyonyobayo okunxulumene nazo.

114
00:12:39,296 --> 00:12:42,061
Akukho ndlela yimbi yokuyichaza.

115
00:12:42,061 --> 00:12:47,862
Bongozeni oosopolitiki benu namaLungu ePalamente ukuba banike
ingxelo esidlangalaleni ngokuhlalutywa

116
00:12:47,862 --> 00:12:52,886
kothuli lweSahara okukhankanywe ngasentla.
Bonisani oowona maxwebhu, zihlobo ezithandekayo.

117
00:12:52,886 --> 00:13:01,347
Okokugqibela, thina njengabantu kufuneka siqhubeke sifuna
ilungelo lethu lokuba negunya lokugqibela lokwenza izigqibo de

118
00:13:01,347 --> 00:13:07,059
lomiselwe ngokuqinileyo kulo lonke
umgaqo-siseko, kwaye oosopolitiki abanyuliweyo

119
00:13:07,059 --> 00:13:11,146
bangabi sakwazi ukutyhoboza iziphikiso zethu.

120
00:13:11,146 --> 00:13:22,953
Nceda wabelane ngeenkqubo ezinje nabantu abaninzi kangangoko
unakho, ingakumbi abo bangekayazi ukuba kwenzeka ntoni.

121
00:13:22,953 --> 00:13:26,546
Ndinguye u-Ivo Sasek, ndimi phambi koThixo kunyaka wam wama-48.

