WEBVTT 00:00.000 --> 00:07.000 Pandemi vini lè yo nesesè. Pandemi pa rive si nou pa kwè nan yo. 00:07.000 --> 00:14.416 Sa a se te konklizyon Doktè Gerd Reuther te rive nan konferans li a jou ki te 13 Avril 2024 sou tèm 00:14.416 --> 00:18.760 "Pwopagann laterè ak kriz fabrike pou kontwole mond lan". 00:18.760 --> 00:27.760 Lektè inivèsitè Dr Gerd Reuther se yon espesyalis nan radyoloji, yon edikatè medikal ak yon istoryen medikal. 00:27.760 --> 00:35.039 Kla.TV ap difize konferans sa a ki gen anpil sans ak ki trè aktyèl nan okazyon sa a: 00:35.039 --> 00:40.679 Kèk jou de sa, OMS la ankò deklare yon ijans mondyal. 00:40.679 --> 00:45.799 Jounal Berliner Zeitung rapòte nan dat 14 Out 2024: 00:45.799 --> 00:54.671 OMS la wè yon risk pou maladi mpox ta ka gaye ankò sou plan entènasyonal apre 2022 epi 00:54.671 --> 00:59.750 vin tounen yon risk pou sante nan plizyè peyi. 00:59.750 --> 01:07.439 Deklarasyon ijans lan fèt pou avèti otorite yo atravè lemond pou yo ka prepare yo pou posib epidemi. 01:07.439 --> 01:17.966 Jis kèk mwa de sa, yo te adopte nouvo Règleman Entènasyonal sou Sante (IHR) yo nan yon operasyon kache ak kouto. 01:17.966 --> 01:27.485 Sa a bay OMS la, oswa Tedros pèsonèlman, menm plis pouvwa sou tout 194 peyi manm yo. 01:27.485 --> 01:35.640 Èske nouvo isterik sou Mpox la se yon lòt manèv pou mete mond lan anba yon "diktati OMS"? 01:35.640 --> 01:43.427 Youn bagay sèten: "Òganizasyon Mondyal Lasante (OMS) pral kowòdone mezi kont ki gen rapò ak tout peyi ki 01:43.427 --> 01:48.443 afekte yo nan jou ak mwa k ap vini yo," se sa Tedros te di. 01:48.443 --> 01:54.405 Poukisa y ap deklare yon ijans pandemi mondyal nan moman sa a rete pou wè. 01:54.405 --> 02:01.261 Li klè ke pwofi ki pa ogmante nan konpayi famasetik jeyan yo pral byento frape plafon an 02:01.261 --> 02:05.000 gras ak endistri vaksen mpox la k ap boujonnen. 02:05.000 --> 02:09.439 Ernst Wolff ekri nan dat 15 Out: 02:09.439 --> 02:15.919 OMS ak SPIEGEL resevwa milyon dola nan men Fondasyon Bill ak Melinda Gates, ki li 02:15.919 --> 02:20.347 menm envesti anpil nan endistri famasetik la. 02:20.347 --> 02:29.400 Pou evalye sitiyasyon aktyèl la, gade dèyè nan istwa pandemi yo ak Kla.TV jodi a. 02:29.400 --> 02:33.240 Doktè Gerd Reuther: Wi, mwen espesyalman kontan pou m retounen isit la nan Vyèn. 02:33.240 --> 02:36.560 Apre tout, mwen te pase 13 ane nan lavi mwen ap travay isit la. 02:36.560 --> 02:41.439 Se poutèt sa mwen rekonesan anvè Mesye Hauser paske li mennen m tounen Vyèn yon lòt fwa ankò. 02:41.439 --> 02:48.000 Paske apre sa k te pase isit la ak kowonaviris la, Viena pa t vrèman atiran ankò, fòk nou di sa. 02:48.000 --> 02:55.095 Epi mwen te prèske sèmante ke mwen pap janm travèse fwontyè Vyèn ankò. 02:57.639 --> 03:03.560 Men mwen fè l kanmenm paske mwen panse li vrèman, vrèman enpòtan. 03:03.560 --> 03:12.120 Paske pou totalitaris sa a ki gen pou etabli isit la, yo bezwen yon lòt pandemi. 03:12.120 --> 03:14.879 Epi pandemi sa a pa dwe kite rive. 03:14.879 --> 03:25.840 Epi li ka sèlman anpeche si nou gade nan glas dèyè a epi wè sa k te pase nan tan pase. 03:25.840 --> 03:30.520 Kijan epidemi yo te ye pandan 700 dènye ane yo. 03:30.520 --> 03:36.479 E se poutèt sa madanm mwen ak mwen te ekri ti liv sa a yon ane de sa. 03:36.479 --> 03:43.560 Epi ou ka aktyèlman rezime istwa epidemi an nan 150 paj, sa ki difisil pou kwè. 03:43.560 --> 03:49.240 Paske menm bagay la ap rive depi 700 ane. 03:49.240 --> 03:58.120 Se pa sou bakteri ak viris. Se sou panik, anyen lòt. 03:58.120 --> 04:10.319 Pandemi se sinonim ak pwopaje panik. Wi, e pou kreye panik, ou bezwen lanmò. 04:10.319 --> 04:15.960 Men, pa respè, yon moun ta natirèlman prefere pa montre kò moun ki mouri yo dirèkteman. 04:15.960 --> 04:21.399 Petèt tou paske yo pa egziste. Se poutèt sa yo itilize bwat kadav. 04:21.399 --> 04:26.519 E nou tout konnen kòfre mò Bergamo yo. Mwen pa bezwen di plis sou sa. 04:26.519 --> 04:32.839 Mwen kwè te gen sèlman 13 sèkèy yo te kondwi an won isit la pandan plizyè èdtan. 04:32.839 --> 04:39.040 Men yo te fè tout bagay la plizyè syèk pi bonè. 04:39.040 --> 04:45.519 Gade foto ki sou bò gòch la. Li fo menm jan ak sèkèy ki sou bò dwat la. 04:45.519 --> 04:53.360 Oswa èske ou kwè ke yon kòfre ki gen yon moun antye ka pote pa yon sèl moun? 04:53.360 --> 04:57.720 Se poutèt sa ou bezwen sèk, paske ou pa konnen sa k anndan. 04:57.720 --> 05:07.600 Epi, natirèlman, se poutèt sa sèk yo pa ka kòrèk. Pandan plizyè syèk, moun pa t antere nan sèk ditou paske sa te twò chè. 05:07.600 --> 05:14.160 E paske li t ap posib pou retade dekonpozisyon twò lontan nan espas limite simityè legliz yo. 05:14.160 --> 05:22.160 E se poutèt sa tablo sa a te kreye omwen 100 oswa 200 ane pita epi yo te bay li yon dat pi 05:22.160 --> 05:26.160 bonè pou montre sitiyasyon an nan lane 1347. 05:26.160 --> 05:32.079 Sa vle di ke tou de bagay nou wè isit la se fo nouvèl e anyen lòt. 05:32.079 --> 05:41.199 Paske tout bagay fini pa tonbe sou laperèz sa a. Men laperèz sa a gen de bò. 05:41.199 --> 05:46.759 Pou nou, pou pifò moun, se laperèz sa a sou bò gòch la. 05:46.759 --> 05:56.439 Kraite ki anpeche nou panse, ki fòse nou chèche pwoteksyon epi soumèt nou a òf èd. 05:56.439 --> 06:00.439 Epi genyen tou laperèz kòm yon opòtinite. 06:00.439 --> 06:05.480 Ou ka konnen mesye ki sou bò dwat la. Se Warren Buffett ki byen koni. 06:05.480 --> 06:14.519 Sa vle di ke pou minorite limanite a, panik epidemi sa a se yon rezon pou selebre. 06:14.519 --> 06:24.360 Paske li te di: Krent ki gaye toupatou se zanmi ou kòm yon envestisè. Paske konsa ou ka achte kontra bon mache. 06:24.360 --> 06:28.120 Epi yo te toujou fè acha sa yo a bon mache. 06:28.120 --> 06:34.959 Se pa sèlman kounye a pandan pandemi kowonaviris la, men tou anvan. Kidonk men li pou pandemi kowonaviris la: 06:34.959 --> 06:43.279 Fizisyen Kanadyen Denis Rancourt te konn peze povrete kont mò yo. 06:43.279 --> 06:54.120 Epi ou ka wè ke pi pòv popilasyon an, se pi souvan moun yo te mouri. Se pa t akòz yon viris, men akòz mezi yo te pran yo. 06:54.120 --> 07:04.519 Epi menm bagay la te rive anvan, an 1866 ak 1871 nan Amsterdam, isit anlè pou variòl. 07:04.519 --> 07:10.519 Sa se kantite lanmò pami moun pòv yo, e sa se kantite lanmò pami moun ki trè rich yo. 07:10.519 --> 07:18.079 Epi isit la, tout bagay se kolera, lanmò moun pòv yo, lanmò moun rich yo. 07:18.079 --> 07:27.639 Sa vle di ke li te toujou posib pou debarase yon seksyon nan popilasyon an ki pa t vle ankò, atravè yon epidemi. 07:27.639 --> 07:33.600 Epi pi wo pase tout bagay, se pa te fot yo. Epi yo pa vle yo blame yo. 07:33.600 --> 07:42.560 Kidonk ou pa nesesèman oblije fè lagè pou diminye popilasyon an. Yon lagrèl ap fè travay la tou. 07:42.560 --> 07:48.040 Epi, byensir, ou ka vire ekonomi an. N ap wè sa k ap pase kounye a ak kowonaviris la: 07:48.040 --> 07:51.439 Nouvo pwojè gwo echèl ki pa t ap posib anvan. 07:51.439 --> 07:56.926 Men yo te fè sa deja, pandan epidemi yo, jan m ap montre w nan yon ti moman. 07:56.926 --> 08:03.799 Bridsoukou, ekonomi an te vin aktif paske moun yo te mouri e pa t gen pèsonn ki te rete pou travay. 08:03.799 --> 08:11.212 Yo te lanse nouvo pwojè sou gwo echèl, epi yo te revoke kèk moun. 08:11.212 --> 08:21.017 Jodi a se teyoris konplo yo, men nan tan lontan se te ereje yo ak sòsyè yo, oswa menm jwif yo, ke yo te tou 08:21.017 --> 08:26.622 senpleman touye pou fè plas pou nouvo moun kontwole sosyete a. 08:26.622 --> 08:35.714 E lefèt ke gen yon bagay ki pa kòrèk nan istwa epidemi yo ka wè nan yon apèsi jeneral soti 1347 rive jodi 08:35.714 --> 08:40.320 a, ki montre ke te gen epidemi ki te pete plizyè fwa. 08:40.320 --> 08:45.734 Men genyen tou kèk poz ki dwòl nan istwa epidemi sa a. 08:45.734 --> 08:52.547 Sètadi, poukisa pa t gen epidemi pandan plizyè syèk jiska 1347? 08:52.547 --> 08:59.315 Ou dwe poze tèt ou kesyon sa a lè te gen yon epidemi chak uit a dis ane. 08:59.315 --> 09:05.781 Yo di te gen yon gwo epidemi, grip Panyòl ki te byen koni an, an 1918 nan fen Premye Gè 09:05.781 --> 09:10.126 Mondyal la, paske anpil moun te malad nan epòk sa a. 09:10.126 --> 09:12.966 Men nou te genyen tou yon Dezyèm Gè Mondyal. 09:12.966 --> 09:20.145 Poukisa pa t gen okenn epidemi nan fen Dezyèm Gè Mondyal la, lè moun yo pa t pi byen? 09:20.145 --> 09:27.587 Sèl repons posib la se: paske yo te evidamman pa t bezwen nan moman sa a. 09:27.587 --> 09:39.379 Epi men evènman lagrèl ki anrejistre soti 1347 rive 1750, epi ou ka wè ke apre premye gwo epidemi an 1347 te gen yon ogmantasyon, 09:39.379 --> 09:49.353 apre sa pandan Twantèn lane Lagè a te gen plis ak plis epidemi, epi apre sa toudenkou te gen anpil mwens epidemi. 09:49.353 --> 09:53.260 Ki sa egzakteman ki te sipoze rive sou plan medikal? 09:53.260 --> 09:58.072 Ou vin pi entèlijan lè ou gade kondisyon sosyal yo. 09:58.072 --> 10:05.076 Nan ane 1347, Legliz Katolik la te vrèman pran tout pouvwa li nan reklamasyon li pou domine mond 10:05.076 --> 10:08.880 lan epi li te di: Chak nanm dwe soumèt anba nou. 10:08.880 --> 10:14.846 E pou fè sa, yo te bezwen sèvi ak laperèz pou maladi. E natirèlman te gen rezistans. 10:14.846 --> 10:18.379 Sa a souvan rele Lagè Peyizan yo ki te devlope. 10:18.379 --> 10:23.140 Sepandan, se pa t sèlman kiltivatè yo ki te opoze eksplwatasyon ak opresyon yo. 10:23.140 --> 10:27.313 Se te sitwayen ki te viv nan eta sa yo. 10:27.313 --> 10:32.313 Epi ou wè, epidemi yo ogmante pou mete sa anba kontwòl. 10:32.313 --> 10:37.592 Jiskaske, finalman, gwo evènman tankou Lagè Trant Ane a te rive. 10:37.592 --> 10:42.861 Epi bagay yo vin relativman trankil ak Kontra-Refòmasyon an ak grandè peryòd Barok la. 10:42.861 --> 10:46.448 Se lè sa a yo te bati palè ak legliz barok yo. 10:46.448 --> 10:58.693 Yo te bezwen fòs travay la e yo te gen tèl kontwòl sou pèp la ke yo te di: Kounye a nou ka fè san epidemi tou. 10:58.693 --> 11:08.847 Epi yon lòt bagay ki montre tou ke epidemi sa yo pa yon fenomèn natirèl ki lojik, jan nou te wè sa ak Covid, sa vle di menm 11:08.847 --> 11:19.711 apre yon bon bout tan, nou te gen to ensidans ki te trè diferan nan konte endividyèl, eta federal oswa peyi Inyon Ewopeyèn yo. 11:19.711 --> 11:26.397 Kijan sa ka posib si yo di yon maladi gaye de moun an moun atravè lè a? 11:26.397 --> 11:37.872 Apre yon ti tan, apre kèk semèn oswa kèk mwa, dwe gen yon ekilib; sa vle di, frekans maladi a dwe apeprè menm toupatou. 11:37.872 --> 11:40.612 Men sa pa t konsa. 11:40.612 --> 11:48.961 E sèl fwa ki te gen yon mortalite sipèfl – fizisyen Kanadyen Denis Rancourt te simile sa epi 11:48.961 --> 11:54.246 kalkile sa tou – se te nan mwa Mas ak Avril 2020. 11:54.246 --> 11:56.696 E sa tou, li revele. 11:56.696 --> 12:06.532 An reyalite, yon maladi ki te enpòte soti Lachin ta dwe te parèt nan gwo pò ak ayewopò yo epi gaye depi la. 12:06.532 --> 12:08.132 Sepandan, sa pa t konsa. 12:08.132 --> 12:16.084 Sa te nò Itali, sa te Strasbourg, Alsace, sa te Pari, sa te zòn ki antoure Briksèl, yon ti 12:16.084 --> 12:20.316 kras Lond, epi sa te zòn Madrid ak Barcelona. 12:20.316 --> 12:26.899 Men pa okenn lòt kote, kote te gen tou ayewopò ak pò. E poukisa tout sa te rive? 12:26.899 --> 12:34.972 Paske sa k te pase la a pa t yon evènman enfektye, mòtalite sipèflò – se te yon lanmò medikal ki te rive. 12:34.972 --> 12:44.967 Sètadi, Òganizasyon Mondyal Lasante a te bay yon rekòmandasyon pou yo mete pasyan yo sispèk gen Covid-19 sou vantilatè pi 12:44.967 --> 12:55.245 vit posib, sa ki pratikman ekivalan ak yon asasina pou moun aje yo, paske yo pa janm ka retire yo sou vantilatè a ankò. 12:55.245 --> 13:02.286 Klorokin, yon medikaman pou malarya, te preskri nan sa ki te efektivman yon dòz letal. 13:02.286 --> 13:07.080 Sa yo te fè isit la se te yon asasinay. Tout moun ki te fè l dwe te konnen sa. 13:07.080 --> 13:14.967 Kòm ou ka wè, sa pa t fèt nan plizyè peyi, tankou Almay oswa Otrich; men nan peyi sa yo, yo te fè l. Yo te 13:14.967 --> 13:19.159 administre Remdesivir, ki te totalman initil e ki te danjere. 13:19.159 --> 13:28.399 Epi, pou fè bagay yo vin pi mal, pasyan yo ki te sou vantilatè san nesesite pa t resevwa antibyotik non plis. 13:28.399 --> 13:34.012 Malgre chak pasyan ki sou vantilatè devlope yon enfeksyon bakteri san antibyotik sa yo. 13:34.012 --> 13:42.124 Sa vle di ke, an prensip, yo te entansyonèlman pwovoke lanmò medikal nan kèk rejyon 13:42.124 --> 13:47.906 pandan plizyè semèn pou jenere panik ki nesesè a. 13:47.906 --> 13:54.430 E si nou gade byen lwen dèyè, nan ane 1347, nan premye gwo lagrèl la, gen kat tankou sa 13:54.430 --> 13:57.213 jodi a, epi ou ka wè tou sa ki pa ka kòrèk. 13:57.213 --> 14:08.080 Malgre distribisyon maladi a parèt byen inifòm, epidemi sa a te dire senk ane e tout rejyon – jan yo rekonèt ofisyèlman – tankou 14:08.080 --> 14:15.890 Polòy jodi a, Lès Almay, Tchèki, zòn alantou Milan ak isit la nan Pirene yo – te rete lib de 14:15.890 --> 14:20.912 maladi a pandan senk ane, san okenn limit jewografik. 14:20.912 --> 14:33.952 Sa ka sèlman paske moun yo la pa t patisipe, e se sa nou dwe fè! Si ase moun pa patisipe, pap gen okenn pandemi! 14:33.952 --> 14:43.245 Epi pandan tan sa a, etid yo te pwouve tou trè konklizifman ke epidemi sa a, kèlkeswa kote li te parèt – e li te parèt sèlman 14:43.245 --> 14:52.626 nan yon kantite vil relativman piti – 95.5 pousan nan evènman yo te fèt nan yon reyon dis kilomèt de kouran dlo navigab. 14:52.626 --> 14:58.373 Epi ou konnen konbyen pati nan peyi a ki pa gen chemen dlo navigab. 14:58.373 --> 15:05.091 Sa vle di ke nan anpil nan rejyon sa yo, kote yo te senpleman make zòn koulè pou montre kijan 15:05.091 --> 15:09.232 sitiyasyon an swadizan te grav, anyen pa t rive vre. 15:09.232 --> 15:12.265 Si se konsa, ou dwe fè pwen vil konsa. 15:12.265 --> 15:18.398 Epi rechèch nou an te revele ke anpil nan estatistik epidemi sa yo te fabrike. 15:18.398 --> 15:27.620 Plizyè vil gen menm rapò yo – se sèlman non vil la ki chanje – pou fè kwè ke te gen yon epidemi la. 15:27.620 --> 15:40.260 Men menm si yo pa fè sa epi yo jis konsidere lefèt ke pifò Ewòp te riral nan epòk sa a e moun te viv nan zòn riral olye de nan 15:40.260 --> 15:47.073 gwo vil yo, sèlman dis pousan nan popilasyon an ta te afekte. 15:47.073 --> 15:54.790 Kidonk pa t gen kesyon sou lanmò an mas ak maladi an mas an 1347 pandan premye lagrèl ki 15:54.790 --> 15:58.480 swadizan te gwo a. E poukisa yo te bezwen li? 15:58.480 --> 16:01.240 Nan epòk sa a, se te tou sou restriktirasyon. 16:01.240 --> 16:05.386 Si ou gade nan liv istwa jodi a, li di: 16:05.386 --> 16:13.569 Premye flaj la te make kòmansman Renesans lan. Menm jan kounye a nou ap fè eksperyans yon pwen vire nan istwa. 16:13.569 --> 16:19.235 Se sa yo te fè. Epi nan epòk sa a, mache finansye a te nan men Jwif yo. 16:19.235 --> 16:26.114 Apre yo te fin detwi mwatye nan kominote jwif yo, li pa t nan men jwif yo ankò, men nan 16:26.114 --> 16:29.820 men patricyen lokal yo ki te pran biznis la. 16:29.820 --> 16:39.689 Epi, pratikman, anpil moun, enkli lidè legliz yo, te lib de dèt yo paske yo te touye kreyansye yo. 16:39.689 --> 16:48.193 Retounen ekonomik la. Nan epòk sa a, pifò twal rafine te soti nan nò Itali, men apre 1352 sa pa t vrè ankò. 16:48.193 --> 16:53.888 Toudenkou, te gen yon endistri tekstil Alman nan manifakti yo. 16:53.888 --> 17:01.579 Epi nan epòk sa a, Legliz Katolik la toudenkou te gen anpil tè nan vil yo e li te kapab bati 17:01.579 --> 17:06.259 gwo katedral. Se pa ak pwòp lajan li, natirèlman. 17:06.259 --> 17:12.480 E nan kèk kote, kote sa te apwopriye, popilasyon an te senpleman vin yon ti kras mwens dans. 17:12.480 --> 17:19.826 Paske si te gen plis moun ki mouri nenpòt kote, se te sèlman nan kèk gwo vil. 17:19.826 --> 17:25.720 Epi te gen mwens moun dezagreyab. 17:25.720 --> 17:33.238 Ann gade yon lòt evènman, sa yo rele Maladi Swe Anglè 1529 la. Yon evènman ki vrèman etranj. 17:33.238 --> 17:41.478 Menm jan ak sa k te pase nan Wuhan, yo di yon bato ki t ap pote yon lagrèl mòtèl te rive nan pò Hamburg an 1529. 17:41.478 --> 17:46.163 Dapre sa nou ka rekonstrui, li te pwobableman yon grip ete. 17:46.163 --> 17:56.295 Etonan ase, sepandan, grip ete a te parèt sèlman nan kèk vil nan Almay ak Swis, e nan yon pi piti mezi 17:56.295 --> 18:01.879 nan Peyi Ba – men pa nan Lafrans, Polòy oswa Tchèki. 18:01.879 --> 18:08.145 Jodi a, istoryen medikal yo toujou ap chèche patojèn nan. Sepandan, yo pap jwenn li. 18:08.145 --> 18:12.650 Men ou ka jwenn li si ou gade kat Refòm nan. 18:12.650 --> 18:21.078 Nan lane 1517, yon sèten Martin Luther te refòme legliz la, epi Legliz Pwotestan an te fèt. 18:21.078 --> 18:28.958 Epi sa yo se zòn kote vil yo te konvèti nan lafwa Pwotestan. 18:28.958 --> 18:34.678 Yo koresponn prèske egzakteman ak vil kote Swe Anglè a te fèt. 18:34.678 --> 18:40.024 Epi li pa t rive kòm rezilta yon enfeksyon, men pito kòm rezilta tretman an. 18:40.024 --> 18:50.130 Nan vil sa yo, yo te di moun te oblije vlope tèt yo nan de duvet pandan 24 èdtan nan pik sezon lete a lè tanperati a te 35 degre. 18:50.130 --> 18:56.197 Epi yo mouri. Se te idwoksiklorokin yo te itilize nan epòk sa a. 18:56.197 --> 19:02.636 E malerezman, anpil moun te kite tèt yo pè nan epòk sa a epi yo te fè egzakteman sa. 19:02.636 --> 19:10.640 Epi papye a te pibliye, sa ki enteresan, paske nou nan Otrich kounye a, li te siyen pa de famasyen ki soti Linz. 19:10.640 --> 19:16.393 De famasyen ki soti Linz yo pa janm jwenn, paske yo pa t janm egziste depi nan kòmansman. 19:16.393 --> 19:25.070 Yo te fo famasyen, men sa te ase pou touye plizyè milye moun. 19:25.070 --> 19:34.144 E kisa ki te rive nan Lond an 1665? Te gen Gwo Pèsikilasyon an, ki, dapre sa yo rapòte, te pran lavi 68,000 moun. 19:34.144 --> 19:40.270 Petèt wi, petèt non, mwen pa vle jije. Men kisa k te pase yon ane apre? 19:40.270 --> 19:52.177 Gwo Dife a. Tout Lond te boule nèt – yon renovasyon tèmik ki te mache trè byen apre chòk lagrèl la. 19:52.177 --> 20:02.582 E kisa k te pase apre Lond te rebati nan stil barok la? Pa t janm gen yon lòt lagrèl. Ala yon konyensidans. 20:02.582 --> 20:10.662 Oswa ann gade ane 1830-31. Se pa t 1848 ankò, men bagay yo t ap bouyi. 20:10.662 --> 20:18.576 Apre Lagè Napoléon yo, jan nou konnen sa byen isit la nan Otrich, rejim Metternich la te etabli. 20:18.576 --> 20:23.923 Epi la ou te ka wè pou kisa mask yo bon vrèman. 20:23.923 --> 20:29.057 Sètadi, se pa pou pwoteje kont enfeksyon, men pou entèdi lapawòl. 20:29.057 --> 20:33.972 Se konsa yon desen anime te montre li nan epòk la. E se konsa li te ye nan lòt peyi yo tou. 20:33.972 --> 20:42.470 Te gen revolisyon nan Pari, Briksèl, Anvèp, Varsòvi. E sa te vin danjere. 20:42.470 --> 20:49.783 E kisa ki te rive apre sa? Lè sa a, kolera te rive. Li te sòti an premye nan Bengal. 20:49.783 --> 20:57.190 Pandan plizyè milye ane, li pa t jwenn yon bato, men toudenkou li rive. Epi moun yo mouri. 20:57.190 --> 21:05.890 Epi, natirèlman, sèlman nan gwo vil yo, paske revolisyon yo nan epòk sa a te toujou ap fèt nan gwo vil yo. 21:05.890 --> 21:11.407 Epi finalman, grip panyòl la, ke anpil moun ki gen dout sou kowonaviris la toujou 21:11.407 --> 21:15.148 konsidere kòm yon vrè enfeksyon, pa reyèl nonplis. 21:15.148 --> 21:22.297 Isit la ou ka wè estatistik sou ensidans grip nan lame Alman an nan lane 1918. 21:22.297 --> 21:27.943 Te gen yon epidemi grip pandan sezon ete a, kote 6.5 pousan nan sòlda yo te tonbe malad. 21:27.943 --> 21:31.505 E pou grip otòn nan, li pa t menm rive 2 pousan. 21:31.505 --> 21:40.076 Epi nonm ki te responsab pou defèt lame Alman an, Erich Ludendorff, te ka di: Nou te pèdi sèlman akoz grip espanyòl la. 21:40.076 --> 21:47.846 Non, li te di: Moun yo te gen yon ti grip, men pi plis toujou yo pa t gen pòmdetè e yo te pote move lespri 21:47.846 --> 21:51.706 avèk yo depi lakay yo. Se poutèt sa lame Alman an te pèdi. 21:51.706 --> 21:58.510 E nan mwa novanm 1918, grip la te fini. Pa t gen anyen ki te rete. 21:58.510 --> 22:03.440 Jodi a, sepandan, ou ka li nan liv yo ke li te dire jiska 1923. 22:03.440 --> 22:12.857 Men pran ansyen liv, se pa sa yo di. Nan lane 1919, moun te gen grip nòmal sa a, ki te jis yon ti kras pi grav paske moun t 22:12.857 --> 22:17.680 ap soufri nan fen lagè a e yo pa t gen anyen pou chofe kay yo. 22:17.680 --> 22:20.833 Yo te deja bliye yo. 22:20.833 --> 22:27.560 Kidonk menm nan epòk sa a, pa t gen okenn nouvo patojèn, pa t gen okenn patojèn danjere. 22:27.560 --> 22:33.840 Se te sikonstans yo, nan pi bon ka. Se pa t yon grip nouvo ki te parèt isit la. 22:33.840 --> 22:35.906 Menm jan li te piti kounye a. 22:35.906 --> 22:42.870 E se poutèt sa yo te ekri yon atik ki te mennen ankèt sou sa pou vil Kolòy, e ki te jwenn ke sitwayen Kolòy 22:42.870 --> 22:46.658 yo te sitou aprann sou grip panyòl la nan jounal yo. 22:46.658 --> 22:55.411 Men se pa akoz maladi oswa akoz kadav moun ki t ap kouche sou chak kwen lari. 22:55.411 --> 23:03.364 E se sa Madanm Andersen te di pi bonè nan tèm fò, nan pwòp mo li. 23:03.364 --> 23:10.937 Sa te di pa yon moun mwen ta renmen mansyone ankò isit la, paske li se yon Vyèn. 23:10.937 --> 23:17.790 Ivan Illich te predi senaryo sa a nou ap fè fas jodi a depi 1975. 23:17.790 --> 23:26.065 Li te di: "Yon nouvo elit kontwolè syantifik vle tounen tout mond lan yon sal lopital epi gouvène li." 23:26.065 --> 23:36.200 Nouvo klerje medikal sa a vle deside sa ki konstitiye maladi, kiyès ki malad oswa ki ka malad, epi kisa yo ta dwe fè pou yo. 23:36.200 --> 23:43.946 Li pa t konnen anyen sou vaksen ARN oswa tès PCR ankò. Men li te konprann mekanis yo. 23:43.946 --> 23:52.683 Poukisa? Paske Ivan Illich te yon prèt Katolik. Li te gen enfòmasyon enteryè. 23:54.503 --> 24:03.478 Donk, kounye a ou ka vle konnen nan men mwen, ki gade nan tan pase e ki ka predi lavni, ki sa 24:03.478 --> 24:08.880 jwè jwèt kokiy sa a pral rale kòm pwochen pandemi. 24:08.880 --> 24:13.340 Mwen pa ka di w sa l ap rale soti nan chapo li non plis. 24:13.340 --> 24:27.694 Men mwen ka di w ke li pral vini lè yo bezwen li, oswa li pap vini ditou, e li pap vini si nou pa kwè ladan l. 24:27.694 --> 24:38.483 Li sifi si yon kantite moun ki ase anpil pa kwè nan pandemi an, epi 'san pandemi, pa gen totalitaris'. 24:38.483 --> 24:39.759 Mèsi.