Пандемиялар зарыл болгондо келет. Эгер биз аларга ишенбесек, пандемиялар болбойт.
Бул жыйынтыкка доктор Герд Рейутер 2024-жылдын 13-апрелинде «Дүйнөнү көзөмөлдөө үчүн коркутуу жана
жасалма кризистер» деген темадагы лекциясында келген.
Университеттин окутуучусу доктор Герд Рейутер радиология адиси, медициналык окутуучу жана медициналык тарыхчы.
Kla.TV ушул маанилүү жана абдан актуалдуу лекцияны ушул учурга арнап көрсөтүүдө:
Бир нече күн мурун Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму кайрадан глобалдык өзгөчө кырдаалды жарыялады.
Берлинер Цайтунг 2024-жылдын 14-августунда кабарлайт:
Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму (ДСУ) 2022-жылдан кийин маймыл чечеги (mpox) кайрадан эл аралык деңгээлде тарап, бир
нече өлкөдө саламаттыкка коркунуч жаратышы мүмкүн деп эсептейт.
Кырдаалга ыкчам чара көрүү тууралуу жарыялоо дүйнө жүзүндөгү бийлик органдарын мүмкүн болгон
очокторго даярданууга эскертип коюу максатында жасалат.
Бир нече ай мурун гана жаңы Эл аралык саламаттыкты сактоо эрежелери (IHR) «жашыруун
жана айлакер операция» аркылуу кабыл алынган.
Бул Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмуна же Тедроско жеке өзүнө 194 мүчө мамлекеттин үстүнөн дагы да көп бийлик берди.
Жаңы Mpox истериясы дүйнөнү «ДСУ диктатурасынын» алдында калтыруу үчүн жасалган дагы бир маневрби?
Бир нерсе так: «Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму (ДСУ) кийинки күндөрдө жана айларда бардык тиешелүү
өлкөлөр менен тыгыз кызматташууда глобалдык каршы чараларды координациялайт», — деди Тедрос.
Эмне үчүн так ушул учурда глобалдык пандемия боюнча өзгөчө кырдаал жарыяланып жатканы кийинчерээк белгилүү болот.
Фармацевтикалык ири компаниялардын пайдасы токтоп турганы жакында mpox вакцинасынын өнөр
жайынын гүлдөп-өсүшү менен чегине тийээри ачык.
Эрнст Вольф 15-августта жазат:
Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму (WHO) жана SPIEGEL Билл жана Мелинда Гейтс фондунан миллиондогон доллар
алышат, ал фонд өз кезегинде фармацевтикалык өнөр жайга ири көлөмдө инвестиция салган.
Учурдагы абалды баалоо үчүн бүгүн Kla.TV менен пандемиялардын тарыхына көз чаптырыңыз.
Доктор Герд Рёутер: Ооба, мен бул жерде, Венада кайрадан болгонума өзгөчө кубанычтамын.
Айтор, мен бул жерде иштеп өмүрүмдүн 13 жылын өткөрдүм.
Ошондуктан мен Хойзер мырзага кайрадан Венага алып келгени үчүн ыраазымын.
Анткени бул жерде коронавирус болуп өткөндөн кийин Вена чындап эле жагымдуу болбой калды, муну айтыш керек.
Мен дээрлик кайрадан Венанын чек арасын кечпейм деп ант бергем.
Бирок мен аны баары бир жасадым, анткени менимче бул абдан, абдан маанилүү.
Анткени бул жерде орнотула турган тоталитаризм үчүн аларга дагы бир пандемия керек.
Жана бул пандемияга жол берилбеши керек.
Жана аны болгону арткы көрүү айнегине карап, өткөндө эмне болгонун көрсөк гана алдын алсак болот.
Акыркы 700 жыл ичинде эпидемиялар кандай болгон.
Ошондуктан мен жана жубайым бул кичинекей китепти бир жыл мурун жазганбыз.
Жана сиз чындап эле эпидемиянын тарыхын 150 баракка кыскарта аласыз, бул ишенүүгө кыйын.
Анткени ошол эле нерсе 700 жылдан бери болуп келет.
Бул бактериялар жана вирустар жөнүндө эмес. Бул паника жөнүндө гана.
Пандемия паника жаратуунун синоними. Ооба, паника жаратуу үчүн өлүмдөр керек.
Бирок урматтоо максатында адам табигый түрдө бул өлүк денелерди түздөн-түз көрсөтпөөнү артык көрөт.
Балким, алар жок болгондуктан да. Ошондуктан табыттар колдонулат.
Биз баарыбыз Бергамодон келген табуттар жөнүндө билебиз. Бул тууралуу көп айтпасам да болот.
Менимче, бул жерде сааттар бою тегеренип айдалып жүргөн болгону 13 табут болгон.
Бирок алар муну бир нече кылым мурда эле бүтүрүшкөн.
Сол жактагы сүрөткө көз чаптыр. Ал оң жактагы табуттардай эле жасалма.
Же бүт адамды камтыган табутту бир гана адам көтөрө алат деп ойлойсузбу?
Ошондуктан сага табуттар керек, анткени ичинде эмне бар экенин билбейсиң.
Албетте, ошол себептен табыттар туура боло албайт. Көп кылымдар бою адамдар табытта көмүлгөн эмес, анткени ал өтө кымбат болчу.
Жана чиркөөнүн көрүстөндөрүнүн чектелген аянтында ажырашуу процессин өтө узакка чейин кечиктирүү мүмкүн болмок.
Ошондуктан бул сүрөт жок дегенде 100 же 200 жылдан кийин тартылып, 1347-жылдагы абалды сүрөттөө үчүн артка даталанган.
Бул биз бул жерде көргөн эки нерсенин экөө тең жалган жаңылыктар экенин жана башка эч нерсе эмес экенин билдирет.
Анткени баары ушул коркууга келип такалат. Бирок бул коркуунун эки жагы бар.
Биз үчүн, көпчүлүк адамдар үчүн, бул сол жактагы коркуу.
Биздин ой жүгүртүү жөндөмүбүздү тартып алып, коргоо издеп, жардам сунуштарына баш ийүүгө мажбур кылган коркуу.
Андан тышкары коркуу да мүмкүнчүлүк болуп саналат.
Оң жактагы мырзаны таанышыңыз мүмкүн. Ал белгилүү Уоррен Баффетт.
Бул адамзаттын азчылыгы үчүн бул эпидемиялык паника майрамдоого себеп экенин билдирет.
Анткени ал мындай деди: Кеңири тараган коркуу — инвестор катары сенин досуң. Анткени ошондо сен
арзан баадагы соодаларды тез эле колго түшүрө аласың.
Жана алар дайыма ушундай арзан баадагы сатып алууларды жасашчу.
Бул жөн гана азыркы коронавирус пандемиясында эмес, анын алдында да болгон. Ошентип, бул коронавирус пандемиясы үчүн:
Канадалык физик Денис Ранкур бир жолу кедейчиликти өлүм менен салыштырган.
Көрө аласыз, калктын кедейираак катмары канчалык көп болсо, адамдар ошончолук көп каза
болгон. Вирустан эмес, кабыл алынган чаралардан.
Мындай эле окуя мурда да болгон: 1866 жана 1871-жылдары Амстердамда, бул жакта чечерез оорусуна каршы.
Бул жакырлар арасындагы өлүмдөрдүн саны, ал эми бул өтө байлар арасындагы өлүмдөрдүн саны.
Ал эми бул жерде холерага байланыштуу баары: кедейлердин өлүмү, байлардын өлүмү.
Бул эпидемия аркылуу эми кереги жок калктын бир бөлүгүн жок кылуу дайыма мүмкүн болгонун билдирет.
Жана баарынан мурда, бул алардын күнөөсү эмес эле. Жана алар күнөөлөнүүнү каалашпайт.
Ошондуктан калкты азайтуу үчүн сөзсүз согуш жүргүзүүң керек эмес. Чума да ошол эле максатка жетишет.
Албетте, андан кийин экономиканы багыттоо мүмкүн болот. Учурда биз коронавирус менен эмне болуп жатканын байкап жатабыз:
Мурда мүмкүн болбогон жаңы ири масштабдуу долбоорлор.
Бирок алар муну мурда да, эпидемиялар учурунда да жасашкан, бир аздан кийин көрсөтөм.
Күтүүсүздөн экономика гүлдөп кетти, анткени адамдар каза болуп, иштөөгө эч ким калган эмес.
Жаңы ири масштабдуу долбоорлор ишке киргизилип, андан соң айрым адамдар кызматтан бошотулду.
Бүгүн бул — заговор теориячылары, бирок мурда коомду көзөмөлдөө үчүн жаңы адамдарга орун бошотуу максатында жөн гана өлтүрүлгөн
адамдар — еретиктер, сыйкырчылар же ал тургай еврейлер эле.
Эпидемиялардын тарыхында бир нерсе туура эмес экенин 1347-жылдан бүгүнкү күнгө чейинки болжолдуу серептен
көрүүгө болот, ал эпидемиялардын кайталанып чыкканын көрсөтөт.
Бирок бул эпидемия окуясында дагы бир нече таң калыштуу үзгүлтүктөр бар.
Тактап айтканда, 1347-жылга чейин кылымдар бою эпидемиялар эмнеге болгон эмес?
Ар сегизден он жылга чейин эпидемия болгондо, адам өзүнө ошол суроону бериши керек.
Биринчи дүйнөлүк согуштун аягында, 1918-жылы, белгилүү Испан гриппи деген ири эпидемия болгон деп
айтылат, анткени ошол кезде көптөгөн адамдар ооруп калышкан.
Бирок бизде да Экинчи дүйнөлүк согуш болгон.
Экинчи дүйнөлүк согуштун аягында адамдардын абалы жакшырган жок эле, эмнеге эпидемия болгон жок?
Жалгыз мүмкүн болгон жооп: анткени алар ошол учурда ачык эле кереги жок эле.
Ал эми бул жерде 1347-жылдан 1750-жылга чейин катталган чума окуялары көрсөтүлгөн. 1347-жылдагы биринчи чоң жарылуудан кийин,
андан соң Отуз жылдык согуш маалында эпидемиялардын саны күндөн-күнгө көбөйүп, андан
кийин бир заматта кескин азайганын байкай аласыз.
Медициналык жактан так эмне болушу керек эле?
Социалдык шарттарга көз чаптырсаң, акылдуу болосуң.
1347-жылы Католик чиркөөсү дүйнөлүк үстөмдүккө болгон доосунда чындап өз ордун
бекемдеп, «Ар бир жан бизге баш ийиши керек» деди.
Муну жасоо үчүн аларга оору коркуусун колдонуу керек болчу. Албетте, каршылык болгон.
Бул көп учурда өнүгүп чыккан дыйкандардын согуштары деп аталат.
Бирок аларды эксплоатациялоого жана зулумдукка каршы чыккандар жалгыз эле дыйкандар болгон жок.
Бул штаттарда жашаган жарандар эле.
Көрүп тургандай, эпидемиялар көбөйдү, бул абалды көзөмөлгө алуу үчүн.
Акыры, акыры Отуз жылдык согуш сыяктуу ири окуялар болду.
Андан кийин Контрреформация жана барокко доорунун кооздугу менен абал салыштырмалуу тынчыраак болду.
Ошол кезде барокко стилиндеги сарайлар жана чиркөөлөр курулган.
Аларга жумушчу күч керек болчу жана элге ушунчалык бийлик кылышкандыктан: «Эми эпидемияларсыз да жашай алабыз», – дешти.
Ковидде көргөндөй, бул эпидемиялар логикалык табигый көрүнүш эмес экенин дагы бир далилдеген нерсе – узак убакыт өткөндөн
кийин да ар бир округта, федералдык штатта же ЕС өлкөлөрүндө оору жугуштуулук ылдамдыгы абдан ар башка бойдон калды.
Эгер оору адамдан адамга аба аркылуу жугуп жатат деп болжолдонсо, анда бул кантип мүмкүн?
Андан кийин өтө кыска убакыттын ичинде, бир нече жума же айдан соң тең салмактуулук болушу керек; башкача айтканда,
оорулардын учуру болжол менен бардык жерде бирдей болушу керек.
Бирок абал андай болгон эмес.
Жана өлүмдөрдүн ашыкча саны байкалган жалгыз учур – канадалык физик Денис Ранкур да муну моделдеп, эсептеп
чыккан – 2020-жылдын март жана апрель айларында болгон.
Ал дагы көп нерсени ачып көрсөтөт.
Чындыгында, Кытайдан киргизилген оору ири порттордо жана аэропорттордо пайда болуп, ошол жактан тарашы керек эле.
Бирок, абал андай болгон жок.
Бул Түндүк Италия эле, бул Страсбург, Эльзас эле, бул Париж эле, бул Брюсселдин айланасындагы аймак эле, бир аз
Лондон эле, жана бул Мадрид менен Барселонанын аймагы эле.
Бирок башка жерлерде, аэропорттор менен порттор да бар эле. Бул баары эмнеге болду?
Анткени ал жерде болгон окуя жугуштуу эмес эле, ашыкча өлүм – ал медициналык себептен болгон өлүм эле.
Тактап айтканда, Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму Ковид-19 жуктуруп алган деп шектелген бейтаптарды мүмкүн болушунча
тезирээк дем алдыруучу аппараттарга туташтырууну сунуштады, бул кары-картаңдар үчүн дээрлик адам өлтүрүүгө
барабар, анткени аларды аппараттан ажыратууга болбойт.
Хлорохин, малярияга каршы дары, натыйжада өлүмгө алып келген өлчөмдө жазылган.
Бул жерде жасалган нерсе — адам өлтүрүү эле. Муну аткарган ар бир адам муну билиши керек эле.
Көрүп тургандай, бул Германия же Австрия сыяктуу бир катар өлкөлөрдө жасалган эмес; бирок бул
өлкөлөрдө ал жасалган. Ремдесивир берилген, ал толугу менен пайдасыз жана зыяндуу болгон.
Жана абалды андан да начарлаткан нерсе, керексиз вентиляцияланган бейтаптарга да антибиотиктер берилген эмес.
Бул антибиотиктер болбосо, дем алдырылып жаткан ар бир бейтапта бактериялык инфекция пайда болот.
Бул, принципиалдуу жактан алганда, зарыл паниканы жаратуу максатында кээ бир аймактарда бир нече жума
бою медициналык өлүм атайылап жаратылганын билдирет.
Эми эгер биз алыска, 1347-жылга, биринчи чоң чумага көз чаптырсак, бүгүнкү күндө да ушундай
карталар бар, жана эмне туура эмес экенин да көрө аласыз.
Оорунун таралышы бир калыпта көрүнгөнү менен, бул чума беш жыл бою созулуп, расмий түрдө таанылгандай, азыркы Польша, чыгыш
Германия, Чехия, Милан аймагы жана Пиренейлердеги аймактар сыяктуу бүтүндөй аймактар беш жыл бою оорудан таза
бойдон калып, эч кандай географиялык чектөөлөр болгон эмес.
Бул болгону ал жактагы адамдар катышкан эмес дегенди билдирет, жана биз да дал ушуну жасашыбыз керек!
Эгер жетиштүү адамдар катышпаса, пандемия болбойт!
Ал арада изилдөөлөр да так далилдеди: бул чума кайсы жерде болбосун – жана ал салыштырмалуу аз гана
шаарларда болгон – окуялардын 95,5 пайызы кеме жүрө турган суулардын он чакырым аралыгында болгон.
Жана өлкөнүн канча бөлүгүндө кеме жүрө турган суулар жок экенин билесиңби?
Бул көптөгөн аймактарда, абал канчалык начар болгонун көрсөтүү үчүн түстүү аймактар жөн гана белгиленген,
бирок чындыгында эч нерсе болгон эмес дегенди билдирет.
Эгер андай болсо, анда сен мындай шаар упайларын топтошуң керек.
Андан кийин биздин изилдөө көрсөткөндөй, бул чума статистикасынын көпчүлүгү жасалма болуп чыкты.
Ар кайсы шаарларда бирдей отчеттор бар – болгону шаардын аты алмаштырылган – ал жерде чума болгондой көрсөтүү үчүн.
Бирок алар муну эске албай, ошол кезде Европанын басымдуу бөлүгү айылдык аймак болуп, адамдар чоң шаарларда
эмес, айылдарда жашаганын гана эске алса, калктын болгону он пайызы гана жабыркамак.
Ошентип, 1347-жылы биринчи деп эсептелген улуу чума учурунда массалык өлүм-житим жана
массалык оорулар болгон эмес. Ал эмнеге керек болгон?
Ошол учурда ал да реструктуризация жөнүндө болчу.
Эгер бүгүн тарых китебине карасаң, анда мындай деп жазылган:
Биринчи чума Ренессанстын башталышын белгилеген. Биз азыр да тарыхтагы бурулуш учурун баштан кечирип жатабыз.
Ошентип, алар ошондой кылышты. Ал кезде каржы рыногу еврейлердин колунда болчу.
Жаһуд коомчулуктарынын жарымы жок кылынгандан кийин, ал ишкерчилик жаһуддардын колунан
чыгып, жергиликтүү патрициялардын колуна өттү.
Жана ыңгайлуусу, көптөр, анын ичинде чиркөөнүн жетекчилери, карыз бергендерди өлтүргөндүктөн карыздарынан кутулушкан.
Экономикалык жандануу. Ошол учурда эң сапаттуу кездемелердин көбү Түндүк Италиядан келчү, бирок 1352-жылдан
кийин абал өзгөрдү. Күтүүсүздөн эле мануфактураларда немис текстиль өнөр жайы пайда болду.
Ошол учурда Католик чиркөөсү шаарларда күтүүсүздөн көп жерге ээ болуп, ири кафедралдарды
кура алды. Албетте, өзүнүн акчасы менен эмес.
Жана кээ бир жерлерде, зарыл болгондо, калктын тыгыздыгы жөн гана бир аз азайган.
Анткени эгер кайдадыр бир жерде көбүрөөк адам өлгөн болсо, ал болгону бир нече ири шаарларда гана болгон.
Андан кийин жагымсыз адамдар азыраак болуп калды.
Келгиле, 1529-жылдагы «Англия тердөөсү» деп аталган дагы бир окуяга көз чаптыралы. Абдан таң калыштуу окуя.
Уханда болгон окуяга окшош, 1529-жылы өлүмгө алып келген ооруну жугузуп турган кеме Гамбург портуна келип түштү.
Кайра калыбына келтирилген маалыматтарга караганда, ал балким жайкы грипп болгон.
Бирок таң калыштуусу, жайкы грипп Германия менен Швейцариянын айрым шаарларында гана, ал эми Нидерландыда азыраак деңгээлде
катталган – бирок Францияда, Польшада же Чехияда болгон эмес.
Бүгүнкү күндө медициналык тарыхчылар дагы деле патогенди издеп жатышат. Бирок алар аны таппайт.
Бирок аны Реформациянын картасын карасаң таба аласың.
1517-жылы Мартин Лютер аттуу адам чиркөөнү реформалап, протестант чиркөөсү пайда болду.
Ал эми бул аймактарда шаарлар протестант динине өтүшкөн.
Алар англичандардын тер төггөн шаарларына дээрлик так дал келет.
Ал инфекциянын натыйжасында эмес, тескерисинче дарылоонун натыйжасында пайда болгон.
Бул шаарларда жайдын эң ысык учурунда, температура 35 градуска жеткенде, адамдар 24 саат бою эки
көрпөгө оролуп жүрүүгө туура келген деп айтышкан.
Андан кийин алар өлдү. Ал кезде колдонулган гидроксихлорохин эле.
Өкүнүчтүүсү, ошол кезде көптөгөн адамдар коркутулуп, дал ошондой кылышты.
Жана кызыгы, макала жарыяланган, анткени биз азыр Австриядабыз, аны Линцтен келген эки фармацевт кол койгон.
Линцтен келген эки фармацевт эч качан табылган эмес, анткени алар башынан эле болгон эмес.
Алар жалган фармацевттер эле, бирок бир нече миң адамды өлтүрүүгө жетиштүү эле.
Ал эми 1665-жылы Лондондо эмне болгон? Чоң чума чыгып, анын кесепетинен 68 000 адам каза болгон.
Балким, балким жок, мен соттогум келбейт. Бирок бир жылдан кийин эмне болду?
Улуу өрт. Лондондун бүтүндөй бөлүгү күйүп кетти – чуманын соккусунан кийин абдан жакшы иштеген жылуулук реновациясы.
Лондон барокко стилинде кайра курулгандан кийин эмне болду? Андан кийин дагы эч качан чума болгон жок. Кандай дал келүү!
Же болбосо 1830–31-жылдарга көз чаптыралы. Анда 1848-жыл боло элек болчу, бирок окуялар кайнап жаткан.
Наполеондук согуштардан кийин, Австрияда биз бул тууралуу өзгөчө жакшы билебиз, Меттернихтин режими орнотулду.
Ал жерде сен маскалардын чындап эмнеге керектүү экенин көрө алдың.
Тактап айтканда, инфекциядан коргоо үчүн эмес, сүйлөөнү тыюу үчүн.
Ошол кезде муну мультфильм ушинтип көрсөткөн. Башка өлкөлөрдө да ушундай эле болгон.
Парижде, Брюсселде, Антверпте жана Варшавада революциялар болду. Ал коркунучтуу болуп калды.
Андан кийин эмне болду? Андан кийин холера келди. Ал биринчи жолу Бенгалиядан келди.
Миңдеген жылдар бою ага кеме тийген эмес, бирок бир заматта кеме келип түштү. Андан кийин адамдар өлдү.
Албетте, чоң шаарларда гана, анткени ошол кезде революциялар дагы деле чоң шаарларда болуп жаткан.
Жана акырында, испан гриппи, аны көптөгөн коронавируска шектенгендер азыркыга чейин чыныгы
инфекция деп эсептешет, ал дагы чыныгы эмес.
Бул жерде сиз 1918-жылы Германия армиясындагы грипптин таралышы боюнча статистиканы көрө аласыз.
Жайкы грипп жапырт жайылып, аскерлердин 6,5 пайызы ооруп калды.
Ал эми күзгү грипп боюнча ал 2 пайызга да жеткен жок.
Ал эми немис армиясынын жеңилишине жооптуу адам Эрих Людендорф мындай деши мүмкүн эле: «Бизди болгону Испан гриппи жеңди».
Жок, деди ал: Эл бир аз грипп менен ооруган, бирок эң негизгиси аларда картошка болбогон жана үйүнөн жаман
арак алып келишкен. Ошондуктан немис армиясы жеңилди.
1918-жылдын ноябрь айында грипп аяктады. Эч нерсе калган жок.
Бирок бүгүн китептерде анын 1923-жылга чейин созулганын окуй аласыз.
Бирок эгер эски китептерди карасаң, анда муну таба албайсың. 1919-жылы адамдарда кадимки грипп болуп, ал бир
аз оор өткөн, анткени согуштун аягында адамдар кыйналып, үйлөрүн жылытууга эч нерсеси болгон эмес.
Алар жөнүндө буга чейин эле унутуп коюшкан.
Ошондуктан ошол кезде деле жаңы патогендер болгон эмес, коркунучтуу патогендер да болгон эмес.
Бул, эң жакшысында, шарттар эле. Бул жерде пайда болгон жаңы грипп эмес эле.
Азыркыдай эле аз эле.
Ошондуктан Кёльн шаары боюнча бул маселени иликтеген макала жазылып, анда Кёльн шаарынын тургундары негизинен Испан
гриппи тууралуу гезиттерден кабардар болгону аныкталган.
Бирок бул оорудан же ар бир көчө бурчунда жаткан өлүк денелерден улам эмес.
Ал эми муну Андерсен айым мурда өзүнүн сөзү менен катуу айтып берген.
Муну мен бул жерде кайрадан атап өткүм келген бирөө айткан, анткени ал веннец.
Иван Иллич 1975-жылы бүгүн биз туш болуп жаткан бул сценарийди болжолдогон.
Ал мындай деди: «Илимий контроллерлердин жаңы элитасы бүт дүйнөнү оорукананын палатасына айландырып, аны башкарууну каалайт.»
Бул жаңы медициналык клерги оору деген эмне, ким ооруп жатканы же ооруп калышы мүмкүн экенин, жана
аларга кандай чара көрүлүшү керектигин аныктоону каалайт.
Ал РНК вакциналары же ПЦР тесттери жөнүндө эч нерсе билген эмес. Бирок ал механизмдерди түшүнгөн.
Эмне үчүн? Анткени Иван Иллич католик священник болгон. Анын ички маалыматтары бар эле.
Ошентип, эми өткөнгө көз чаптырып, келечекти болжой алган менден, бул алдамчы кийинки
пандемия катары эмнени чыгарарын билгиңиз келет.
Мен да анын калпагынан эмне чыгарарын айта албайм.
Бирок мен сага айта алам: ал керек болгондо келет же таптакыр келбейт, жана эгер биз ага ишенбесек, ал келбейт.
Эгер жетиштүү көп адамдар пандемияга ишенбесе, жана «пандемия болбосо, тоталитаризм болбойт» деген ой эле жетиштүү.
Рахмат.