Ka tae mai ngā mate urutā i te wā e hiahiatia ana. Kāore ngā mate urutā e puta mēnā kāore tātou e whakapono ki a rātou.
Koinei te whakatau i tae atu ai a Dr Gerd Reuther i tana kauhau i te 13 o Aperira 2024, mō te kaupapa "Te
whakamataku me ngā raru hanga hei whakahaere i te ao".
Ko Dr Gerd Reuther he kaiako whare wānanga, he tohunga rādiōlōhia, he kaiwhakaako hauora, he kaituhi hītori hauora.
Kei te whakapaoho a Kla.TV i tēnei kauhau whai mātauranga, tino hāngai ki ngā take o nāianei, i tēnei wā:
I ngā rā ruarua ki muri, i whakapuaki anō te WHO i tētahi ohorere ā-ao.
E pūrongo ana te Berliner Zeitung i te 14 o Akuhata 2024:
E kite ana te WHO i te tūponotanga ka taea e te mpox (e mōhiotia ana ko monkeypox) te horapa anō ki ngā
whenua kē i muri i te tau 2022, ā, ka noho hei tūponotanga hauora i roto i ētahi whenua maha.
Ko te whakapuaki ohorere hei whakamōhio i ngā mana whakahaere puta noa i te ao, kia taea ai
e rātou te whakarite mō ngā putanga mate pea.
I ngā marama ruarua noa iho ki muri, i whakaaetia ngā Ture Hauora ā-Ao Hou (IHR) i roto i tētahi mahi huna me ngā hoari.
Kua hoatu tēnei ki te WHO, ki a Tedros rānei i a ia anō, he mana nui ake ki ngā whenua mema e 194 katoa.
He rautaki anō rānei tēnei o te mataku hou mō te Mpox hei whakanoho i te ao i raro i
te "mana whakahaere kīngitanga a te WHO"?
He mea kotahi e mārama ana: "Ka whakakotahi te WHO i ngā rautaki ārai ā-ao i roto i te mahi ngātahi tata ki ngā whenua katoa
kua pāngia i ngā rā me ngā marama e heke mai nei," tā Tedros.
He aha te take i whakatauhia ai kia karangahia he ohorere mate urutā ā-ao i tēnei wā motuhake, kei te tatari tonu kia kitea.
He mārama, nā te tipu tere o te umanga ārai mate mpox, ka tata ka tae ngā hua e tū ana
o ngā rangatira rongoā ki te taumata runga.
Ka tuhi a Ernst Wolff i te 15 o Akuhata:
Kei te whiwhi a WHO rāua ko SPIEGEL i ngā miriona tāra mai i te Pūtea Bill rāua ko Melinda Gates, ā,
kua nui te haumi a taua pūtea ki te umanga rongoā.
Hei aromatawai i te āhuatanga o nāianei, tirohia anō te hītori o ngā mate urutā me Kla.TV i tēnei rā.
Tākuta Gerd Reuther: Āe, e tino koa ana ahau kua hoki mai anō ki konei ki Vienna.
Hei mutu i ngā mea katoa, i whakapau au i te tekau mā toru tau o taku oranga ki te mahi i konei.
Nō reira, e mihi ana ahau ki a Mr Hauser mō te whakahoki mai anō i ahau ki Vienna.
Nā ngā mea i tupu i konei i te mate korona, kāore a Vienna i tino manakohia anō, me kī noa atu.
Ā, kua tata ahau ki te oati kāore au e whakawhiti anō i te rohe o Vienna.
Engari kua mahia e au ahakoa pēnei, nā te mea e whakapono ana au he tino, tino hira.
Nō te mea, mō tēnei mana whakahaere katoa e whakatūria nei i konei, me whai atu rātou i tētahi atu mate urutā.
Ā, me kaua e whakaaetia kia puta tēnei mate urutā.
Ka taea anake te aukati mēnā ka titiro tātou ki te whakaata o muri, ka kite he aha i tupu i ngā rā o mua.
He pēhea ngā mate urutā i ngā 700 tau kua pahure.
Ā, koia te take i tuhi ai taku hoa wahine rāua ko au i tēnei pukapuka iti kotahi tau ki muri.
Ā, ka taea e koe te whakarāpopoto i te hītori o te mate urutā i roto i ngā whārangi 150, ā, he uaua ki te whakapono.
Nō te mea kua 700 tau e puta tonu ana taua mea.
Ehara i te mea mō ngā huakita me ngā huaketo. He mea mō te mataku noa iho.
He rite te tikanga o te mate urutā me te whakatumatuma. Āe, ā, kia puta ai te whakatumatuma, me whai mate.
Engari, hei whakaute, ka pai ake kia kaua e whakaatu tika i ēnei tinana mate.
Tērā pea hoki nā te mea kāore rātou e noho ana. Koia te take e whakamahia ai ngā pouaka mate.
Ā, e mōhio ana tātou katoa ki ngā pouaka mate o Bergamo. Kāore au e hiahia ki te kōrero anō mō tērā.
E whakapono ana ahau he tekau mā toru anake ngā kōpaki i taraihia huri noa i konei mō ngā haora.
Engari i mahia e rātou te mea katoa i ngā rau tau i mua ake.
Tirohia te whakaahua kei te taha mauī. He teka noa iho, pērā tonu ki ngā kōfini kei te taha matau.
Rānei e whakapono ana koe ka taea e tētahi tangata anake te kawe i tētahi pouaka mate e mau ana i tētahi tangata katoa?
Koia te take me whai kōfihi koe, nā te mea kāore koe e mōhio he aha kei roto.
Ā, kāore e tika ana ngā kōfi, nō reira. Mo ngā rau tau, kāore rawa ngā tāngata i tanumia
ki roto i ngā kōfi, nā te mea he tino utu nui.
Ā, nā te mea i taea te whakaroa i te pakaru o te tinana mō te wā roa rawa i roto i te wāhi herekore o ngā urupā whare karakia.
Ā, koia te take i hangaia ai tēnei peita i muri iho i te kotahi rau tau, i te rua rau rānei, ā, i whakahokia te
rā kia rite ai ki te whakaatu i te āhua o te tau 1347.
Ko te tikanga, he pūrongo teka anake ngā mea e rua e kitea ana e tātou i konei, ā, kāore he mea kē.
Nō te mea ka mutu katoa ki tēnei wehi. Engari he rua ngā taha o tēnei wehi.
Mō mātou, mō te nuinga o te tangata, ko tēnei wehi kei te taha mauī.
Te wehi e tango ana i tō tātou āhei ki te whakaaro, e akiaki ana kia rapu tiaki tātou, kia whakaae hoki ki ngā tuku āwhina.
Ā, kei reira hoki te mataku hei whai wāhi.
Tērā pea kei te mōhio koe ki te tāne kei te taha matau. Ko Warren Buffett tērā, he tino rongonui.
Ko te tikanga, mō te tokoiti o te tangata, he take whakanui tēnei ohorere mate urutā.
Nāna i kī: ko te mataku whānui tō hoa hei kaiwhakangao. Nā te mea ka taea e koe te hopu utu whai hua.
Ā, i ngā wā katoa ka hoko rātou i ēnei hoko utu iti.
Ehara i te mea i tēnei wā anake i te mate urutā coronavirus, engari i mua hoki. Nō reira, anei mō te mate urutā coronavirus:
I tētahi wā, i whakataurite a Denis Rancourt, he kairangahau tinana nō Kanata, i te rawakore ki ngā mate.
Ka kitea e koe, ko te hunga rawakore ake, ko te maha ake o ngā tāngata i mate. Ehara i te
mate huaketo, engari nā ngā tikanga i mahia.
Ā, i puta anō taua mea i mua, i ngā tau 1866 me 1871 i Amsterdam, i konei mō te mate pōtō.
Koinei te maha o ngā mate i waenga i te hunga rawakore, ā, koinei te maha o ngā mate i waenga i te hunga tino whai rawa.
Ānei i raro nei, ko te katoa mō te kolera, ngā mate o te hunga rawakore, ngā mate o te hunga whai rawa.
Ko te tikanga, i taea tonu te whakakore i tētahi wāhanga o te taupori kāore e hiahiatia ana mā te mate urutā.
Ā, i runga ake i ngā mea katoa, ehara i te hē nō rātou. Kāore rātou e hiahia kia whakapaehia.
Nō reira, ehara i te mea me whawhai koe kia whakaiti i te taupori. Ka taea hoki e tētahi mate urutā te mahi.
Ā, otirā, ka taea e koe te huri i te ōhanga. Kei te kite mātou i ngā mea e tupu ana ināianei me te huaketo coronavirus:
Ngā kaupapa nui hou kāore i taea i mua.
Engari i mahia e rātou tērā i mua, i ngā wā o ngā mate urutā, ā, ka whakaatu atu ahau ki a koe i roto i te wā poto.
Ohorere, i korikori te ōhanga nā te mea kua mate ngā tāngata, ā, kāore he tangata i toe hei mahi.
I whakarewahia ngā kaupapa nui hou, ā, i tukuna ētahi tāngata.
I tēnei rā ko ngā kaitautoko ariā whakaritenga huna, engari i ngā rā o mua ko ngā hēretika me ngā wīwī, tae noa
atu ki ngā Hurai, i patua noa kia waiho he wāhi mō ngā tāngata hou hei whakahaere i te hapori.
Ka kitea te hapa o te hītori o ngā mate urutā i tētahi tirohanga whānui mai i te tau 1347 ki ēnei rā, e
whakaatu ana kua puta anō, kua puta anō ngā mate urutā.
Engari, kei reira hoki ētahi pakaru ohorere i roto i tēnei pūrākau mate urutā.
Arā, he aha i kore ai he mate urutā mō ngā rau tau tae noa ki te tau 1347?
Me pātai a ia anō i a ia anō i taua pātai ina puta he mate urutā ia waru ki te tekau tau.
E ai ki ngā kōrero, i puta he mate urutā nui, ko te mate pāwera Paniora, i te tau 1918 i te mutunga o te Pakanga Tuatahi
o te Ao, nā te mea i mate te tokomaha o te tangata i taua wā.
Engari i whai hoki mātou i te Pakanga Tuarua o te Ao.
He aha i kore ai he mate urutā i te mutunga o te Pakanga Tuarua o te Ao, ahakoa kāore ngā tāngata i noho pai ake?
Ko te whakautu anake e taea ana: nā te mea kāore rātou i hiahiatia i taua wā.
Anei ngā aitua mate urutā i tuhia mai i te tau 1347 ki te tau 1750, ā, ka kitea e koe, i muri i te putanga urutā nui tuatahi i
te tau 1347, ka piki ake ngā aitua; i te wā o te Pakanga Toru Tekau Tau, ka nui haere ngā mate
urutā; ā, i muri iho, ka tino iti iho ngā mate urutā.
He aha rawa te mea i tika kia tupu i ngā āhuatanga hauora?
Ka mātau ake koe ina titiro koe ki ngā āhuatanga pāpori.
I te tau 1347, i tino whai mana te Hāhi Katorika i tana kerēme kia rangatira ai ia i te ao, ā,
ka mea: Me tū katoa ngā wairua ki raro i a mātou.
Hei mahi i tērā, me whakamahi rātou i te mataku ki ngā mate. Ā, kāore e kore, i puta he ātete.
He maha ngā wā ka kīia tēnei ko ngā Pakanga a ngā Kaihāngai i whanake.
Heoi, ehara i ngā kaiwhenua anake i whakahē i tō rātou whakamahi me tō rātou whakangaromanga.
Ko ēnā ngā tāngata nō ngā kāwanatanga i noho ai.
Ā, ka kite koe, kua piki ake ngā mate urutā kia taea ai te whakahaere i tēnei.
Ā, i te mutunga iho, ka puta ngā kaupapa nui pērā i te Pakanga Toru Tekau Tau.
Ā muri iho, ka noho puku ngā āhuatanga i raro i te Whakahou Whakahē me te korōria o te wā Baroque.
Ko tērā te wā i hanga ai ngā whare rangatira me ngā whare karakia Baroque.
I hiahia rātou ki te kaha mahi, ā, i tino whai mana rātou ki te iwi, ka mea rātou:
"Ināianei, kāore mātou e hiahia ana ki ngā mate urutā."
Ā, he mea anō hoki e whakaatu ana ehara ēnei mate urutā i te āhuatanga taiao whai tikanga, pēnei i tā tātou i kite i te Covid,
ko te mea ahakoa i muri i te roa o te wā, he tino rerekē tonu ngā reiti pānga i ngā kaunti takitahi, i ngā
kawanatanga ā-motu, me ngā whenua o te Uniana o Europi.
Me pēhea e taea ai tērā mēnā e ai ki te kī ka horapa tētahi mate i waenga i te tangata mā te hau?
Nā, i muri i te wā poto rawa, i muri i ngā wiki, i ngā marama rānei, me taurite; arā, me tata
rite te auau o ngā mate puta noa i ngā wāhi katoa.
Engari kāore i pērā.
Ko te wā anake i puta ai te mate nui atu i te noa – i whakamātau ā-rorohiko, ā, i tatau hoki tēnei e Denis Rancourt, he kairangahau
tinana nō Kanata – ko te Maehe me te Aperira o te tau 2020.
Ā, he whakaatu hoki tērā.
Tūturu, me puta mai tētahi mate i kawemai mai i Haina i ngā tauranga matua o te wharfi me
te taunga rererangi, ā, ka horapa mai i reira.
Heoi, ehara i te mea pēnā.
Ko tērā te raki o Itari, ko tērā a Strasbourg, ko Alsace, ko tērā a Pārihi, ko tērā te takiwā huri noa i Brussels, he wāhanga
iti o Rānana, ā, ko tērā te takiwā o Madrid me Barcelona.
Engari kāore i ētahi atu wāhi, i reira hoki ngā taunga rererangi me ngā tauranga. Ā, he aha i puta ai ēnei mea katoa?
Nā te mea kāore i puta he mate pāwera i reira, ko te mate tāpiri – he mate hauora i puta.
Arā, kua tūtohu te Rōpū Hauora o te Ao kia whakauruhia ngā tūroro e amuamu ana he Covid-19 ki ngā pūhiko manawa i te tere rawa, ā,
he rite tonu tēnei ki te patunga tangata mō ngā kaumātua, nā te mea kāore rātou e taea te tango i a rātou i ngā pūhiko manawa.
I tohua a klorokwin, he rongoā mō te mate malaria, i roto i tētahi rahinga e tino mate ai.
He patunga tangata tēnei i mahia i konei. Me mōhio katoa rātou i whakatinana i tēnei.
E kitea ana, kāore i mahia tēnei i ētahi whenua, pērā i Tiamana me Ōtiria; engari i ēnei whenua i mahia. I
whakawhiwhia te remdesivir, ā, kāore he painga, he kino hoki.
Ā, hei kino ake, kāore hoki i hoatu he rongoā huaketo ki ngā tūroro i whiwhi hā tautoko kāore i hiahiatia.
Ahakoa ka whanake he mate huakita i ia tūroro e whakawhāiti hau ana, mehemea kāore ēnei rongoā ārai huakita.
E tohu ana tēnei, i te ariā, i whakakōkiritia te mate ā-tinana i ētahi rohe mō ngā wiki
maha kia puta ai te mataku e hiahiatia ana.
Ā, mēnā ka titiro tātou ki muri tawhiti, ki te tau 1347, ki te mate urutā nui tuatahi, kei reira ngā mahere pēnei i
ēnei rā, ā, ka kite hoki koe i ngā mea kāore e tika ana.
Ahakoa e kitea ana he ōrite te tohatoha o te mate, i roa tēnei mate urutā mō te rima tau, ā, i noho kore mate ngā rohe katoa – e
ai ki ngā whakamanatanga ā-ture – pērā i te Pōrana o nāianei, te taha rawhiti o Tiamana, Tēhia, te takiwā huri noa i Milan,
me konei i ngā Pirene – mō te rima tau, kāore he here ā-whenua.
Nō te mea kāore ngā tāngata i reira i whai wāhi, ā, ko tērā tonu te mahi me mahia e tātou! Mēnā kāore
e nui ngā tāngata e whai wāhi, kāore he mate urutā!
I taua wā, kua tino whakaū ngā rangahau e whakaatu ana, ahakoa i puta tēnei mate urutā ki hea rānei – ā, i ētahi tāone iti
noa iho i puta ai – i puta te 95.5 ōrau o ngā aitua i roto i te tekau kiromita i te taha o ngā ara wai e taea ana te hoe.
Ā, kei te mōhio koe he tokomaha ngā wāhanga o te motu kāore he ara wai e taea te whakatere?
Ko te tikanga, i roto i te nuinga o ēnei rohe, i reira i tohu noa iho ai ngā wāhi tae hei whakaatu i te kino o te
āhuatanga e ai ki ngā kōrero, kāore he mea i tupu tūturu.
Mēnā pēnā, me kohi koe i ēnei tohu tāone.
Ā, i whakaatu ā mātou rangahau i hangaia e te tangata te nuinga o ēnei tatauranga mate urutā.
He rerekē ngā tāone, engari kotahi tonu ngā pūrongo – kua hurihia anake te ingoa o ia
tāone – hei tohu i tū he mate urutā i reira.
Engari ahakoa kāore rātou i mahi pēnei, ā, ka tiro noa ki te mea i te nuinga o Ūropi i taua wā he whenua tuawhenua,
ā, i noho ngā tāngata ki ngā tuawhenua, ehara i ngā tāone nui, tekau ōrau noa iho o te taupori ka pāngia.
Nā reira, kāore i puta he pātai mō te mate nui me te māuiui whānui i te tau 1347 i te wā o te mate
urutā nui tuatahi e kīia ana. Ā, he aha i hiahiatia ai?
I taua wā, he mea anō hoki te hanganga anō.
Mēnā ka titiro koe ki te pukapuka hītori i tēnei rā, e kī ana:
Ko te mate urutā tuatahi i tohu i te tīmatanga o te Renaissance. Pērā tonu i a tātou e
wheako ana i tētahi huringa nui i roto i te hītori.
Ko tērā tā rātou i mahi ai. I taua wā, i ngā ringa o ngā Iharaira te mākete pūtea.
I muri i te whakangaro i te haurua o ngā hapori Iharaira, kāore i noho ki ngā ringa o ngā Iharaira,
engari ki ngā rangatira whenua i riro ai te pakihi.
Ā, he mea māmā, he tokomaha, tae atu ki ngā rangatira o te hāhi, i kore utu i ā rātou nama
nā te mea i patu rātou i ā rātou kaitono nama.
Te huringa ōhanga. I taua wā, i ahu mai te nuinga o ngā papanga kounga nō te raki o Itari, engari i muri i te
tau 1352 kāore i pērā anō. Ohorere, i puta he umanga miro Tiamana i roto i ngā wheketere.
I taua wā, i ohorere ka nui rawa te whenua a te Hāhi Katorika i ngā tāone, ā, i taea e ia te hanga i
ngā whare karakia nunui. Ehara i āna moni ake, arā.
Ā, i ētahi wāhi, i tika ai, kua heke noa iho te taupori kia iti ake te matotoru.
Nō te mea, ahakoa i mate ake ngā tāngata i ngā wāhi katoa, i ngā tāone nui ruarua anake.
Ā muri iho, i iti ake ngā tāngata kāore i pai.
Me tirohia tētahi atu kaupapa, ko te mea e kīia nei ko te 'English Sweat' o te tau 1529. He tino rerekē tēnei kaupapa.
Pērā i ngā mea i tupu i Wuhan, e ai ki ngā kōrero, i tae mai tētahi kaipuke e kawe ana i tētahi mate
urutā morearea ki te tauranga o Hamburg i te tau 1529.
Mai i ngā mea ka taea te whakahoki, tērā pea he mate huaketo o te raumati.
He mea whakamīharo, ahakoa i pā anake te mate huaketo o te raumati ki ētahi tāone i Tiamana me Huitene, ā, he iti ake te pā
ki Nēherelani – engari kāore i pā ki Parani, Pōrana, me Tēhia.
I tēnei rā, kei te rapu tonu ngā kaihītori hauora i te huaketo. Heoi, kāore rātou e kitea.
Engari ka kitea e koe mēnā ka titiro koe ki te mahere o te Whakahou Wairua.
I te tau 1517, i whakahou a Martin Luther i te hāhi, ā, i whānau te Hāhi Porotestana.
Ānei ngā rohe i huri ai ngā tāone ki te whakapono Protestanta.
He tino ōrite rātou ki ngā tāone i tū ai ngā whakataetae hākinakina Pākehā.
Ā, ehara i te mea i puta nā te mate pāwera, engari nā te maimoatanga.
I ēnei tāone, i kīia me kapi ngā tāngata ki roto i ngā duvet e rua mō te rua tekau mā
whā haora i te tihi o te raumati i te 35 tohu.
Ā, kātahi ka mate rātou. Ko tērā te hiroksiklorokīna i whakamahia e rātou i taua wā.
Ā, he mea pouri, i tino wehi te tokomaha o te tangata i taua wā, ā, i mahia e rātou tērā.
Ā, i whakaputaina te pepa, he mea whakamīharo, nā te mea kei Ōtiria mātou ināianei, ā, i
hainatia e rua ngā kaiwhakarato rongoā nō Linz.
Kāore i kitea ngā kaiwhakarato rongoā e rua nō Linz, nā te mea kāore rātou i noho mai i te tuatahi.
He kaiwhakarato rongoā teka rātou, engari i taea e rātou te patu i ngā mano tāngata.
He aha i tupu i Rānana i te tau 1665? I puta te Mate Nui, ā, e ai ki ngā pūrongo, i mate ai te 68,000 tāngata.
Tērā pea, tērā pea kāore; kāore au e hiahia ki te whakawā. Engari, he aha i tupu i muri i te kotahi tau?
Te Ahi Nui. I tahuna katoa a Rānana – he whakahou wera i tino whai hua i muri i te ohorere o te mate urutā.
Ā, he aha i tupu i muri i te hanga anō o Rānana i te āhua Baroque? Kāore i puta anō he mate urutā. He tino tūpono noa iho.
Rānei, me titiro tātou ki te tau 1830–31. Ehara i te tau 1848 anō, engari i tīmata kē ngā āhuatanga.
I muri i ngā Pakanga Napoleonic, ā, pērā i tā mātou mōhio pai i konei i Ōtiria, i whakatūria te kāwanatanga a Metternich.
Ā, i reira ka kite koe he aha te tino whakamahinga o ngā kanohi.
Arā, ehara i te mea hei tiaki i a tātou i te mate, engari hei aukati i te kōrero.
Koinei te āhua i whakaahua ai e tētahi katuni i taua wā. Ā, koinei hoki te āhua i ērā atu whenua.
I puta ngā huringa i Pārihi, i Pēruksī, i Antwerp, i Wārāwā. Ā, i tūpono ai he mōrearea.
Ā, he aha i tupu i muri iho? I tae mai te kolera. I ahu mai tuatahi i Bengālia.
Mo ngā mano tau, kāore ia i whiwhi i tētahi kaipuke, engari ohorere ka tae mai. Ā muri iho, ka mate ngā tāngata.
Ā, kāore e kore, i ngā tāone nui anake, nā te mea i taua wā e haere tonu ana ngā huringa i ngā tāone nui.
Ā, hei whakamutunga, ehara hoki i te mea tūturu te mate huaketo Paniora, e whakaarohia tonu ana e te tokomaha o ngā tāngata
kāore e whakapono ana ki te mate coronavirus hei mate tūturu.
Anei ka kitea e koe ngā tatauranga mō te auau o te mate pāwera i roto i te ope taua Tiamana i te tau 1918.
I puta he mate huaketo o te raumati, ā, i pāngia e te mate te 6.5 ōrau o ngā hōia.
Ā, mō te mate huaketo o te ngahuru, kāore i eke ki te rua ōrau.
Ā, ko Erich Ludendorff, te tangata i kawenga mō te hinga o te ope hoia Tiamana, i taea e ia te kī:
"Nā te mate pāwera Paniora anake i ngaro ai mātou."
Kāo, i mea ia: He paku mate huaketo ngā tāngata, engari i runga ake i ngā mea katoa kāore rātou i whai rīwai,
ā, i kawe mai rātou i ngā wairua kino i tō rātou kāinga. Koia te take i hinga ai te ope Tiamana.
Ā, i Noema 1918, kua mutu te mate huaketo. Kāore he mea i toe.
Heoi anō, i ēnei rā ka taea e koe te pānui i ngā pukapuka e kī ana i roa ai tērā tae noa ki te tau 1923.
Engari, ki te tiro koe ki ngā pukapuka tawhito, kāore koe e kitea tērā i reira. I te tau 1919, i pā ki te iwi te mate huaketo noa,
he kino ake noa iho nā te mea i pangia te iwi i te mutunga o te pakanga, ā, kāore he mea hei whakamahana i ō rātou kāinga.
Kua wareware kē rātou ki a rātou.
Nō reira, ahakoa i taua wā, kāore he mate urutā hou, kāore he mate urutā mōrearea.
Ko ngā āhuatanga noa iho i te pai rawa atu. Ehara i te mate huaketo hou i puta i konei.
He iti noa pēnei ināianei.
Ā, koia te take i tuhia ai tētahi pepa i rangahaua tēnei mō te tāone o Kōlonē, e whakaatu ana i te nuinga o ngā
kainoho o Kōlonē i ako mō te mate pāwera Paniora mā ngā niupepa.
Engari ehara i te mea nā te mate, nā ngā tūpāpaku rānei i takoto i ngā kokonga o ia tiriti.
Ā, koirā tā Mrs Andersen i kī ai i mua, i roto i ngā kupu kaha, i āna ake kupu.
Nā tētahi tangata i kī tērā, ā, e hiahia ana ahau ki te whakahua anō i a ia i konei, nā te mea he tangata nō Vienna ia.
I matapae a Ivan Illich i tēnei āhuatanga e arohia nei e tātou i tēnei rā i te tau 1975.
I mea ia: "He rōpū rangatira hou o ngā kaiwhakahaere pūtaiao e hiahia ana ki te huri i te ao
katoa hei rūma hōhipera, ā, kia rangatira ai rātou."
E hiahia ana tēnei hunga rongoā hou kia whakatau he aha te mate, ko wai kua māuiui, ko
wai rānei e māuiui ana, me aha rānei mō rātou.
Kāore ia i mōhio ki ngā kōkiri ārai mate RNA, ki ngā whakamātautau PCR rānei i taua wā. Engari i mārama ia ki ngā pūnaha mahi.
He aha? Nō te mea he pirihi Katorika a Ivan Illich. I whai ia i ngā mōhiohio o roto.
Nō reira, ināianei pea kei te hiahia koe ki te mōhio mai i ahau, ko wai e tiro ana ki ngā rā o mua, e matapae
ana i ngā rā o āpōpō, he aha tā tēnei kaitākaro kēmu anga ka tohea hei mate urutā e whai ake nei.
Kāore hoki au e taea te kī atu ki a koe he aha tāna ka tango i roto i tōna pōtae.
Engari ka taea e au te kī atu ki a koe ka tae mai i te wā e hiahiatia ana, kāore rānei e tae mai, ā, kāore
hoki e tae mai mēnā kāore tātou e whakapono ki a ia.
Ka ranea mēnā kāore e whakapono ana he tokomaha nui o te iwi ki te mate urutā, ā, 'ki te kore
he mate urutā, kāore he mana whakahaere katoa'.
Ngā mihi