WEBVTT

00:00.000 --> 00:07.000
Iintlanga zibuya xa zifuneka.
Iintlanga aziveli xa singakholelwa kuzo.

00:07.000 --> 00:14.661
Esi yayisisigqibo esifikelelwe nguGqr. Gerd Reuther
kwintetho yakhe ngomhla we-13 kuTshazimpuzi 2024 kumxholo othi

00:14.661 --> 00:18.760
"Ukoyikisa kunye neengxaki ezenziweyo zokulawula ihlabathi".

00:18.760 --> 00:27.760
Umhlohli waseyunivesithi uGqr. Gerd Reuther yingcali
yeradiology, umhlohli wezonyango, kunye nembali yezonyango.

00:27.760 --> 00:35.039
IKla.TV isasaza le ntetho inika
ukuqonda kwaye isematheni kakhulu kweli thuba:

00:35.039 --> 00:40.679
Kwiintsuku ezimbalwa ezidlulileyo, i-WHO
iphinde yabhengeza ingxakeko yehlabathi jikelele.

00:40.679 --> 00:45.799
I-Berliner Zeitung inika ingxelo ngomhla we-14 Agasti 2024:

00:45.799 --> 00:54.302
I-WHO ibona umngcipheko wokuba i-mpox
ingaphinda isasazeke kumazwe ngamazwe emva konyaka

00:54.302 --> 00:59.750
ka-2022 kwaye ibe yingozi kwezempilo kumazwe aliqela.

00:59.750 --> 01:04.570
Isibhengezo sikaxakeka senzelwe ukulumkisa
abasemagunyeni kwihlabathi jikelele ukuze

01:04.570 --> 01:07.439
bakwazi ukulungiselela ukuqhambuka okunokwenzeka.

01:07.439 --> 01:17.966
Kwiinyanga nje ezimbalwa ezidlulileyo, iMigaqo-nkqubo emitsha
yezeMpilo yaMazwe ngaMazwe (IHR) yamkelwa 'kwiphulo eliyimfihlo'.

01:17.966 --> 01:27.485
Oku kuye kwanika i-WHO, okanye uTedros ngokwakhe, amandla
angakumbi ngaphezulu kwamazwe angamalungu onke angama-194.

01:27.485 --> 01:32.443
Ingaba le nkxalabo iphezulu entsha ngeMpox
liyunobunqolobi olulunye lokuzama

01:32.443 --> 01:35.640
ukuzisa ihlabathi phantsi 'kobuzwilakhe be-WHO'?

01:35.640 --> 01:42.119
Into enye iqinisekile: "I-WHO iza kulungelelanisa amanyathelo
okulwa kuwo wonke umhlaba ngentsebenziswano

01:42.119 --> 01:48.443
esondeleyo nawo onke amazwe achaphazelekileyo
kwiintsuku neenyanga ezizayo," utshilo uTedros.

01:48.443 --> 01:54.405
Isizathu sokuba kutheni kubhengezwa ingxakeko
yobhubhane wehlabathi kanye ngeli xesha kusazakubonakala.

01:54.405 --> 02:01.045
Kucacile ukuba inzuzo emileyo yeenkampani ezinkulu
zamachiza iza kuphakama kakhulu kungekudala

02:01.045 --> 02:05.000
ngenxa yeshishini elikhulayo lomthamo wokugonya i-mpox.

02:05.000 --> 02:09.439
U-Ernst Wolff ubhala ngomhla we-15 ku-Agasti:

02:09.439 --> 02:16.186
I-WHO ne-SPIEGEL zifumana izigidi kwi-Bill
and Melinda Gates Foundation, leyo ke yona

02:16.186 --> 02:20.347
ityale imali eninzi kwishishini lamachiza.

02:20.347 --> 02:29.400
Ukuvavanya imeko yangoku, jonga emva kwimbali
yezifo ezosulelayo kunye ne-Kla.TV namhlanje.

02:29.400 --> 02:33.240
Gqr. Gerd Reuther: Ewe, ndivuyiswe
ngokukodwa kukubuyela apha eVienna.

02:33.240 --> 02:36.560
Kaloku, ndichithe iminyaka eli-13 yobomi bam ndisebenza apha.

02:36.560 --> 02:41.439
Ngenxa yoko, ndinombulelo kuMnu.
Hauser ngokundibuyisela eVienna kwakhona.

02:41.439 --> 02:48.000
Kuba emva koko kwenzeke apha nge-coronavirus,
iVienna yayingasakhangeli kakhulu, kufuneka kuthiwe.

02:48.000 --> 02:55.095
Kwaye bendiphantse ndafunga ukuba
andisokuze ndiwele umda weVienna kwakhona.

02:57.639 --> 03:03.560
Kodwa ndiyenzile kunjalo, kuba
ndicinga ukuba ibaluleke kakhulu-khulu.

03:03.560 --> 03:12.120
Kuba ngenxa yobuzwilakhe obupheleleyo obuza
kumiselwa apha, badinga enye intlupheko yezifo.

03:12.120 --> 03:14.879
Kwaye le ntlekele ayifanelanga ivunyelwe ukuba yenzeke.

03:14.879 --> 03:25.840
Kwaye inokuthintelwa kuphela xa sijonga kwisipili
sangasemva sibone okwenzekileyo kwixesha elidlulileyo.

03:25.840 --> 03:30.520
Indlela izifo ezosulelayo ezibe njalo
kule minyaka ingama-700 idlulileyo.

03:30.520 --> 03:36.479
Yiyo loo nto mna nomfazi wam sabhala
le ncwadi incinci kunyaka ophelileyo.

03:36.479 --> 03:43.560
Kwaye ungayishwankathela ngokwenene imbali yesi sifo
kwiiphepha ezili-150, nto leyo ekunzima ukuyikholelwa.

03:43.560 --> 03:49.240
Kuba into enye ibisoloko isenzeka iminyaka engama-700.

03:49.240 --> 03:58.120
Ayikho malunga neebhaktheriya
neentsholongwane. Imalunga nokothuka, akukho nto yimbi.

03:58.120 --> 04:10.319
Ubhubhane lufana nokuphaphatheka. Ewe, kwaye ukuze
udale ukuphaphatheka, kufuneka kubekho izifo zokufa.

04:10.319 --> 04:15.960
Kodwa ngenxa yentlonipho, umntu ngokwendalo
angakhetha ukungazibonisi ezi zidumbu ngqo.

04:15.960 --> 04:21.399
Mhlawumbi kananjalo kungenxa yokuba
zingekho. Yiyo loo nto kusetyenziswa iingcwaba.

04:21.399 --> 04:26.519
Kwaye sonke siyazi ngemigqomo yezidumbu
yaseBergamo. Andifuni kuthetha lukhulu ngaloo nto.

04:26.519 --> 04:32.839
Ndikholelwa ukuba bekukho iingcwaba ezili-13
kuphela ezazijikeleziswa apha iiyure ezininzi.

04:32.839 --> 04:39.040
Kodwa bona bayenze yonke loo nto
ngeenkulungwane ezimbalwa ngaphambili.

04:39.040 --> 04:45.519
Jonga umfanekiso ongasekhohlo. Wona
wubuxoki kanye njengamkhephe asekunene.

04:45.519 --> 04:53.360
Okanye ukholelwa ukuba ingcwaba elinomntu
opheleleyo lingathwalwa ngumntu omnye kuphela?

04:53.360 --> 04:57.720
Yiyo loo nto nifuna iingcwaba, kuba
anazi ukuba yintoni engaphakathi.

04:57.720 --> 05:03.927
Kwaye, ewe, ngenxa yokuba amakufi awanakulungela
ngenxa yeso sizathu. Kangangeenkulungwane, abantu

05:03.927 --> 05:07.600
babengangcwatywa kwaphela kumakufi kuba bekubiza kakhulu.

05:07.600 --> 05:14.160
Kwaye kungenxa yokuba bekunokwenzeka ukulibazisa ukubola
ixesha elide kakhulu kwindawo encinci yamangcwaba asecaweni.

05:14.160 --> 05:21.505
Kwaye yiyo loo nto lo mzobo wadalwa ubuncinane
kwiminyaka eyi-100 okanye eyi-200 kamva, waza wabhalwa

05:21.505 --> 05:26.160
ngokwembali yangaphambili ukuze umbonise imeko yonyaka ka-1347.

05:26.160 --> 05:32.079
Oku kuthetha ukuba zombini ezi zinto
sizibonayo apha ziindaba zobuxoki kuphela.

05:32.079 --> 05:41.199
Kuba konke kuphelela kolu loyiko.
Kodwa olu loyiko luneecala ezibini.

05:41.199 --> 05:46.759
Kuthi, kubantu abaninzi, lulo olo loyiko kwicala lasekhohlo.

05:46.759 --> 05:56.439
Uloyiko olusithabatha amandla okucinga,
olusinyanzela ukuba sifune ukhuselo size samkele uncedo.

05:56.439 --> 06:00.439
Kwaye ke kukho nesoyikiso njengethuba.

06:00.439 --> 06:05.480
Usenokumazi le ndoda ikwicala
lasekunene. Ngulo owaziwayo uWarren Buffett.

06:05.480 --> 06:14.519
Oku kuthetha ukuba kwabaninzi abangekhoyo, le
mbubhiso yokothuka sisizathu sokubhiyozela.

06:14.519 --> 06:20.941
Kuba uthe: uloyiko oluxhaphakileyo
ngumhlobo wakho njengomtyali-mali. Kuba ke

06:20.941 --> 06:24.360
unokuthenga izinto ngexabiso eliphantsi.

06:24.360 --> 06:28.120
Kwaye bahlala besenza ezi zinto zokuthenga ngexabiso eliphantsi.

06:28.120 --> 06:32.599
Ayisiyiyo le yexesha langoku kuphela lobhubhane
we-coronavirus, kodwa ikwakho naphambi kwawo.

06:32.599 --> 06:34.959
Ngoko ke nantsi ke le yobhubhane we-coronavirus:

06:34.959 --> 06:43.279
Ummbonisisi wefiziksi waseKhanada uDenis
Rancourt wakha wathelekisa ubuhlwempu nabafileyo.

06:43.279 --> 06:50.073
Kwaye ungabona ukuba okoko abantu
babengabahlwempuzekileyo, kokoko babesifa rhoqo. Hayi ngenxa

06:50.073 --> 06:54.120
yentsholongwane, kodwa ngenxa yamanyathelo athathiweyo.

06:54.120 --> 07:04.519
Kwaye kwenzeka into efanayo ngaphambili, ngo-1866
nango-1871 e-Amsterdam, apha phezulu ngenxa yesigulana.

07:04.519 --> 07:10.519
Lelo inani lokufa kwabantu abangamahlwempu, kwaye
lelo inani lokufa kwabantu abazizityebi kakhulu.

07:10.519 --> 07:18.079
Kwaye apha ezantsi, yonke into ngenxa yecholera,
ukufa kwabahlwempuzekileyo, ukufa kwabazizityebi.

07:18.079 --> 07:27.639
Oku kuthetha ukuba bekusoloko kunokwenzeka ukuba kususwe
isahlulo sabemi ababengasafunwayo ngokusebenzisa ubhubhane.

07:27.639 --> 07:33.600
Kwaye ngaphezu kwako konke,
ibingeyityala labo. Kwaye abafuni kutyholwa.

07:33.600 --> 07:42.560
Ngoko ke, akuyomfuneko ukuba uqalise imfazwe ukuze unciphise
inani labantu. Nentsholongwane nayo iyakwenza umsebenzi.

07:42.560 --> 07:48.040
Kwaye, ewe, ungakwazi ke ukuyijika inkqubo
yezoqoqosho. Sibona okwenzekayo ngoku nge-coronavirus:

07:48.040 --> 07:51.439
Iiprojekthi ezintsha ezinkulu
ngokwentelekiso ebezingenakwenzeka ngaphambili.

07:51.439 --> 07:56.926
Kodwa baye bakwenza oko ngaphambili, ngexesha
lobhubhane, njengoko ndiza kunibonisa kungekudala.

07:56.926 --> 08:03.799
Ngesiquphe, uqoqosho lwaphithizela kuba abantu
babeswelekile kwaye akukho namnye owasalayo wokuba asebenze.

08:03.799 --> 08:11.212
Kwaphunyezwa iiprojekthi ezintsha
ezinkulu, kwaye abanye abantu emva koko bagxothwa.

08:11.212 --> 08:19.193
Namhlanje ngabantu abathetha ngeenzame zokufihlakeleyo, kodwa
mandulo yayingabaphambukayo neenkosi-moya,

08:19.193 --> 08:26.622
okanye kwanamaYuda, ababebulawa nje ukuze kwenziwe
indawo yabantu abatsha ababeza kulawula uluntu.

08:26.622 --> 08:33.072
Kwaye into yokuba kukho into engalunganga ngembali yezifo
ezosulelayo ingabonakala ngokujonga ngokubanzi

08:33.072 --> 08:40.320
ukusukela ngo-1347 kude kube namhlanje, nto leyo ebonisa ukuba
kuye kwabakho ukuqhambuka kwezifo okuphindaphindiweyo.

08:40.320 --> 08:45.734
Kodwa kukwakho nezinye izikhewu
ezingaqhelekanga kweli bali lobhubhane.

08:45.734 --> 08:52.547
Ngamanye amazwi, kutheni kungazange kubekho zifo
zosasazeko kangangeenkulungwane de kwafika u-1347?

08:52.547 --> 08:59.315
Kufuneka umntu azibuze loo mbuzo xa kubekho
ubhubhane rhoqo kwiminyaka esibhozo ukuya kwelishumi.

08:59.315 --> 09:05.980
Kuthiwa kwabakho ubhubhane omkhulu, iSpanish flu
eyaziwayo, ngo-1918 ekupheleni kweMfazwe yokuQala

09:05.980 --> 09:10.126
yeHlabathi, kuba abantu abaninzi babegula ngelo xesha.

09:10.126 --> 09:12.966
Kodwa saba nemfazwe yesibini yehlabathi.

09:12.966 --> 09:16.735
Kwakutheni na ukuba kungabikho ntlekele
yezifo ekupheleni kweMfazwe yesibini

09:16.735 --> 09:20.145
yeHlabathi, ngelixa abantu babengaphili ngcono?

09:20.145 --> 09:27.587
Impendulo ekuphela kwayo enokwenzeka yile:
kuba bekucacile ukuba bezingafuneki ngelo xesha.

09:27.587 --> 09:35.836
Nantsi ke iziganeko zobhubhane ezirekhodiweyo ukusukela ngo-1347
ukuya ku-1750, kwaye ungabona ukuba emva kokuqhambuka kokuqala

09:35.836 --> 09:43.240
okukhulu ngo-1347, kwabakho ukwanda okukhulu, emva koko ngexesha
leMfazwe yeMinyaka engamashumi amathathu kwabakho

09:43.240 --> 09:49.353
iintlobo-ntlobo ezisandayo, kwaye emva koko
ngequbuliso kwabakho iintlobo-ntlobo ezimbalwa kakhulu.

09:49.353 --> 09:53.260
Kanye kwakufanele kwenzeke ntoni ngokwezonyango?

09:53.260 --> 09:58.072
Uya kuba nobukrelekrele ngakumbi xa ujonga iimeko zentlalo.

09:58.072 --> 10:04.867
Ngo-1347, iCawa yamaKatolika yazibonakalisa
ngokwenene kwindaba yokulawula ihlabathi yaza

10:04.867 --> 10:08.880
yathi: Yonke imiphefumlo kufuneka ithobele thina.

10:08.880 --> 10:14.846
Kwaye ukuze benjenjalo, kwafuneka basebenzise
uloyiko lwesifo. Kwaye ke, kwabakho inkcaso.

10:14.846 --> 10:18.379
Oku kudla ngokubizwa ngokuba ziimfazwe zamahlali ezaphuhliswayo.

10:18.379 --> 10:23.140
Noko ke, yayingengomfama kuphela
ababexhasa ukuxhatshazwa nokucinezelwa kwabo.

10:23.140 --> 10:27.313
Abo yayingabemi ababehlala kwezo steyiti.

10:27.313 --> 10:32.313
Uyabona ke, izifo ezosulelayo ziye zanda,
ngoko ke kufuneka siwulawule lo mcimbi.

10:32.313 --> 10:37.592
Kude, ekugqibeleni, kwenzeke iziganeko ezikhulu
ezifana neMfazwe yeeMinyaka engamashumi amathathu.

10:37.592 --> 10:42.861
Emva koko izinto zathi cwaka kancinci ngexesha
loHlaziyo oluChasayo nobukhazikhazi bexesha leBaroque.

10:42.861 --> 10:46.448
Kwathi ngelo xesha kwakhiwa iipalazo neecawa zeBaroque.

10:46.448 --> 10:53.828
Bebadinga amandla abasebenzi kwaye babenolawulo
olungaka phezu kwabantu kangangokuba bathi: Ngoku

10:53.828 --> 10:58.693
sinokwenza ngaphandle kweentlobo zezifo ezosulelayo nazo.

10:58.693 --> 11:08.886
Kwaye enye into ebonisa ukuba ezi ntlekele zosulelo aziyonto
yendalo enengqiqo, njengoko sibone ngeCovid, kukuba kwanemva

11:08.886 --> 11:15.456
kwexesha elide, besinamazinga okosuleleka
ahluke kakhulu kwiingingqi ezithile,

11:15.456 --> 11:19.711
kumaphondo karhulumente okanye kumazwe e-EU.

11:19.711 --> 11:26.397
Kungaba njani oko ukuba isifo kuthiwa
sisasazeka kumntu ukuya komnye ngomoya?

11:26.397 --> 11:32.178
Emva koko, emva kwexesha elifutshane kakhulu, emva kweeveki
ezimbalwa okanye iinyanga, kufuneka kubekho

11:32.178 --> 11:37.872
ukulingana; oko kukuthi, izinga lokubakho kwesifo
kufuneka libe phantse lifane kuyo yonke indawo.

11:37.872 --> 11:40.612
Kodwa bekungekho njalo.

11:40.612 --> 11:49.270
Kwaye ekuphela kwexesha ekwakukho ukusweleka okugqithisileyo –
isazi ngomzimba waseKhanada uDenis Rancourt naye wenza ulingo waza

11:49.270 --> 11:54.246
wabalisa oku – yayikukwinyanga kaMatshi noTshazimpuzi ka-2020.

11:54.246 --> 11:56.696
Naloo nto, nayo, iyatyhila.

11:56.696 --> 12:02.794
Enyanisweni, isifo esingenisiweyo esivela
eTshayina bekufanele siyavela kwiizibuko ezikhulu

12:02.794 --> 12:06.532
zaselwandle nezomoya, size sisasazeke ukusuka apho.

12:06.532 --> 12:08.132
Noko ke, kwakunganjalo.

12:08.132 --> 12:13.815
Loo nto yayiyiNtshona ye-Itali, loo nto yayiyiStrasbourg,
i-Alsace, loo nto yayiyiParis, loo nto

12:13.815 --> 12:20.316
yayiyindawo ejikeleze iBrussels, inxalenye yaseLondon,
kwaye loo nto yayiyindawo yaseMadrid naseBarcelona.

12:20.316 --> 12:26.899
Kodwa hayi kwenye indawo, apho bekukho nezikhululo
zeenqwelomoya nezibuko. Kwaye kutheni konke oku kwenzeka?

12:26.899 --> 12:32.104
Ngenxa yokuba into eyenzekileyo apho
ibingesosiganeko osulelayo, ukusweleka okugqithisileyo –

12:32.104 --> 12:34.972
ibikukusweleka okubangelwe yimeko yezonyango.

12:34.972 --> 12:43.889
Okuthetha ukuthi, i-World Health Organisation ikhuphe isindululo
sokuba izigulana ekukrokrwa ukuba zine-Covid-19 kufuneka zifakwe

12:43.889 --> 12:50.939
kwizixhobo zokuncedisa ukuphefumla ngokukhawuleza
kangangoko, nto leyo ke ephantse ilingane nokubulala

12:50.939 --> 12:55.245
kubantu abadala, kuba abasakwazi kususwa kweso sixhobo.

12:55.245 --> 13:02.286
I-Chloroquine, iyeza lemalariya,
yayinikwe ngomlinganiselo obulalayo.

13:02.286 --> 13:07.080
Into eyenziwe apha yayikukubulala. Wonke umntu
owathatha inxaxheba kuyo wayefanele ukuba wayesazi loo nto.

13:07.080 --> 13:13.912
Njengoko ubona, oku akuzange kwenziwe kumazwe amaninzi,
anjengeJamani okanye iOstreliya; kodwa kula

13:13.912 --> 13:19.159
mazwe, kwenziwa. I-Remdesivir yayinikwa,
eyayingeyonyango kwaphela kwaye ibiyingozi.

13:19.159 --> 13:28.399
Kwaye, ukwenza izinto zibe mbi ngakumbi, izigulana ezazifakwe
umoya ngaphandle kwesidingo nazo azizange zinikwe i-antibiotics.

13:28.399 --> 13:34.012
Nangona wonke isigulana esinokungeniswa komoya
esingenazo ezi-antibiotics siba nosulelo lwebhaktiriya.

13:34.012 --> 13:41.567
Oku kuthetha ukuba, ngokomgaqo, ukufa ngenxa
yezonyango kwenziwa ngabom kwezinye iingingqi

13:41.567 --> 13:47.906
kangangeeveki ezininzi ukuze kuvele isiphithiphithi esifunekayo.

13:47.906 --> 13:54.270
Kwaye ukuba ngoku sijonga umva kude, ukuya ku-1347,
kwisifo sobhubhane sokuqala esikhulu, kukho iimephu

13:54.270 --> 13:57.213
ezinje namhlanje, kwaye unokubona nento engekho neyiyo.

13:57.213 --> 14:05.419
Nangona ukusasazeka kwesi sifo kubonakala kungafani kakhulu, le
ntlekele yahlala iminyaka emihlanu kwaye iingingqi ezipheleleyo –

14:05.419 --> 14:12.798
njengoko kuvunywe ngokusesikweni – ezifana nePoland yanamhlanje,
umbindi mpuma weJamani, iCzechia, ummandla ongqonge

14:12.798 --> 14:20.912
iMilan kwanakuPyrenees – zahlala zikhululekile kwesi sifo
iminyaka emihlanu, ngaphandle kwayo nayiphi na imida yomhlaba.

14:20.912 --> 14:29.434
Oko kunokwenzeka kuphela ngenxa yokuba abantu balapho abathathanga
nxaxheba, kwaye yiloo nto ekufuneka siyenzile! Ukuba abantu

14:29.434 --> 14:33.952
abaneleyo abathathi nxaxheba, akuyi kubakho ntlekele yezifo!

14:33.952 --> 14:42.356
Kwaye okwangoku, izifundo zikwangqine ngokupheleleyo ukuba le
ntlekele, naphi na apho yayifumaneka khona – yaye yayikwizixeko

14:42.356 --> 14:48.744
ezimbalwa nje kuphela – i-95.5 pesenti yeziganeko
zenzeka ngaphakathi kweekhilomitha ezilishumi

14:48.744 --> 14:52.626
ukusuka kwimigudu yamanzi enokuqhutywa ngenqanawa.

14:52.626 --> 14:58.373
Kwaye uyazi ukuba zingaphi iindawo zelizwe
ezingenazo iindlela zamanzi ezinokuhanjwa.

14:58.373 --> 15:05.276
Oku kuthetha ukuba kwezi ngingqi zininzi, apho iindawo
ezimibalabala ziphawulwe nje ukubonisa indlela izinto

15:05.276 --> 15:09.232
ebezithi zimbi ngayo, akukho nto yenzekileyo ngokwenene.

15:09.232 --> 15:12.265
Ukuba kunjalo, kufuneka wenze amanqaku esixeko anjalo.

15:12.265 --> 15:18.398
Kwaye ke uphando lwethu lwatyhila ukuba uninzi
lwezi zibalo zesi sifo sentsholongwane zaziyintlekisa.

15:18.398 --> 15:24.318
Iidolophu ezahlukeneyo zineengxelo ezifanayo
– kutshintshwe kuphela igama ledolophu –

15:24.318 --> 15:27.620
ukwenza kubonakale ngathi ubhubhane wawukho apho.

15:27.620 --> 15:36.689
Kodwa nokuba abakwenzi oko kwaye bacinge nje ukuba uninzi
lwaseYurophu lwalungamaphandle ngelo xesha kwaye abantu

15:36.689 --> 15:47.073
babephila emaphandleni kunokuba babezizixekweni ezikhulu,
ngoko ke yayiza kuchaphazeleka kuphela ishumi lepesenti yabemi.

15:47.073 --> 15:54.759
Ngoko ke, akuzange kubekho mba yokufa kwabantu abaninzi
nokugula kwabantu abaninzi ngonyaka ka-1347 ngexesha sobhubhane

15:54.759 --> 15:58.480
wokuqala ekuthiwa wawumkhulu. Kwaye yayifuneka ngenxa yantoni?

15:58.480 --> 16:01.240
Ngelo xesha, bekukwajikele ukulungelelaniswa ngokutsha.

16:01.240 --> 16:05.386
Ukuba ujonga kwincwadi yembali namhlanje, ithi:

16:05.386 --> 16:13.569
Intsholongwane yokuqala yaphawula ukuqala kweRenaissance.
Kanye njengokuba ngoku siphila kumzuzu otshintshayo kwimbali.

16:13.569 --> 16:19.235
Yiloo nto abayenzayo. Kwaye ngelo xesha,
imakethi yezemali yayisandleni samaYuda.

16:19.235 --> 16:26.342
Emva kokuba isiqingatha seenkalo zamaYuda satshatyalaliswa,
ayisayanga ezandleni zamaYuda, kodwa yayisezandleni

16:26.342 --> 16:29.820
zeenkosi zasekhaya ezazithathe ulawulo lweshishini.

16:29.820 --> 16:39.689
Kwaye ngokufanelekileyo, abaninzi, kuquka neenkokeli zecawa, babe
bekhululekile kwiityala zabo kuba babesibulele abo babebatyala.

16:39.689 --> 16:46.414
Utshintsho olukhulu koqoqosho. Ngelo xesha, uninzi lweelaphu
ezisemgangathweni zazivela kumantla e-Itali, kodwa

16:46.414 --> 16:53.888
emva konyaka ka-1352 ayisazange ibe njalo. Ngesiquphe,
kwavela ishishini leelaphu laseJamani kumaziko emveliso.

16:53.888 --> 17:01.397
Kwaye ngelo xesha, iCawa yamaKatolika ngequbuliso yaba
nomhlaba omninzi ezidolophini yaza yakwazi ukwakha

17:01.397 --> 17:06.259
iikatedrali ezinkulu. Ayizange ikwenze ngemali yayo, kakade.

17:06.259 --> 17:12.480
Kwaye kwezinye iindawo, apho bekufanelekile,
inani labantu lalisele linciphile kancinci nje.

17:12.480 --> 17:19.826
Kuba ukuba kwakukho abantu abaninzi ababesweleka naphi
na, kwakusenzeka kuphela kwiidolophu ezimbalwa ezinkulu.

17:19.826 --> 17:25.720
Kwaza kwaba nabantu abambalwa abangathandekiyo.

17:25.720 --> 17:33.238
Makhe sijonge kwesinye isiganeko, ekuthiwa
yi-English Sweat ka-1529. Isiganeko esingaqhelekanga kakhulu.

17:33.238 --> 17:41.478
Ngokufanayo neWuhan, inqanawa ethwele ubhubhane
obubulalayo yafika kwizibuko laseHamburg ngo-1529.

17:41.478 --> 17:46.163
Ngokokubonakala, yayisisenokuba yiflu yasehlotyeni.

17:46.163 --> 17:54.258
Okumangalisayo, nangona kunjalo, yeyokuba iflu yasehlotyeni
yenzeka kuphela kwizixeko ezithile eJamani

17:54.258 --> 18:01.879
naseSwitzerland, kwaye kancinci eNetherlands –
kodwa hayi eFrance, ePoland okanye eCzechia.

18:01.879 --> 18:08.145
Namhlanje, abaphengululi bembali yezonyango basakhangela
isifo esibangelwa yintsholongwane. Noko ke, abazukusifumana.

18:08.145 --> 18:12.650
Kodwa ungayifumana ukuba uyajonga imephu yoHlaziyo.

18:12.650 --> 18:21.078
Ngo-1517, umntu othile uMartin Luther
wayilungisa icawa, yaza yazalwa iCawa yamaProtestanti.

18:21.078 --> 18:28.958
Kwaye la ngawaphi amaphondo apho
izixeko zajika zangamaProtestanti.

18:28.958 --> 18:34.678
Zifanelana phantse kanye nezixeko
apho kwenzeka khona i-sweat yamaNgesi.

18:34.678 --> 18:40.024
Kwaye ayenzekanga ngenxa yosulelo, kodwa kungenxa yonyango.

18:40.024 --> 18:45.562
Kwezi zixeko, kwakuthiwa abantu kwakufuneka bazimbe
ngeeduvethi ezimbini zeentsiba iiyure ezingama-24

18:45.562 --> 18:50.130
ngexesha elishushu kakhulu lasehlotyeni kumaqondo angama-35.

18:50.130 --> 18:56.197
Kwaye ke bafa. Yayiyileyo
i-hydroxychloroquine ababeyisebenzisa ngelo xesha.

18:56.197 --> 19:02.636
Kwaye ngelishwa, abantu abaninzi kakhulu
bazivumela ukuba boyikiswe ngelo xesha baza benjenjalo.

19:02.636 --> 19:07.704
Kwaye iphepha lalisele lipapashiwe, okunika
umdla kukuba, ngenxa yokuba sikwase-Austria ngoku,

19:07.704 --> 19:10.640
lutyikitywe ziifamasisti ezimbini ezisuka eLinz.

19:10.640 --> 19:16.393
Abapharmasisti ababini abavela eLinz abazange
bafunyanwe, kuba babengazange babekho kwasekuqaleni.

19:16.393 --> 19:25.070
Bengabaphengululi bobuxoki, kodwa oko
bekwanele ukubulala amawaka aliqela abantu.

19:25.070 --> 19:34.144
Kwenzeka ntoni eLondon ngo-1665? Kwakukho
iNtsholongwane eNkulu, ekuthiwa yabulala abantu abangama-68,000.

19:34.144 --> 19:40.270
Mhlawumbi, mhlawumbi hayi, andifuni
kugweba. Kodwa kwenzeka ntoni emva konyaka?

19:40.270 --> 19:52.177
Umlilo Omkhulu. ILondon iphela yatsha – uhlaziyo
olutsha olwasebenza kakuhle kakhulu emva kweshoko lobhubhane.

19:52.177 --> 19:57.749
Kwathiwa kwenzeka ntoni emva kokuba iLondon
yakhiwe ngokutsha ngesimbo seBaroque? Akuzange kubekho

19:57.749 --> 20:02.582
nentsholongwane enye. Hayi indlela eyahambelanayo!

20:02.582 --> 20:10.662
Okanye masijonge kunyaka ka-1830-31.
Kwakungekabikho u-1848, kodwa kwakusele kusenzeka izinto.

20:10.662 --> 20:18.576
Emva kweMfazwe zikaNapoleon, njengoko sisazi kakuhle
apha e-Austria, kwamiselwa ulawulo lukaMetternich.

20:18.576 --> 20:23.923
Kwaye apho ubunokubona ukuba iimaski zilungele ntoni kanye.

20:23.923 --> 20:29.057
Okuthetha ukuthi, kungekhona
ukukhusela kusulelo, kodwa kukwalela intetho.

20:29.057 --> 20:33.972
Yiloo ndlela ikhathuni eyayibonisa ngayo
ngelo xesha. Kwaye kwakunjalo nakwamanye amazwe.

20:33.972 --> 20:42.470
Kwakukho iinguquko ezinkulu eParis, eBrussels,
naseAntwerp, naseWarsaw. Kwaye oko kwaba yingozi.

20:42.470 --> 20:49.783
Kwenzeka ntoni ke emva koko? Emva koko
wafika icolera. Waqala wavela eBengal.

20:49.783 --> 20:57.190
Kwiminyaka engamawaka, akazange afumane nqanawa,
kodwa ke ngequbuliso yafika. Emva koko abantu basweleka.

20:57.190 --> 21:05.890
Kwaye, ewe, kwizixeko ezikhulu kuphela, kuba
iinguquko ngelo xesha zazisenzeka kwizixeko ezikhulu.

21:05.890 --> 21:11.763
Ekugqibeleni, iflu yaseSpain, abaninzi
abathandabuzayo nge-coronavirus abasacinga

21:11.763 --> 21:15.148
ukuba lusulelo lokwenene, nayo ayiyonyani.

21:15.148 --> 21:22.297
Apha ungabona iinkcukacha-manani malunga nokuqhambuka
kwentsholongwane yomkhuhlane kumkhosi waseJamani ngo-1918.

21:22.297 --> 21:27.943
Kwakukho ukuqhambuka komkhuhlane
wasehlotyeni, apho i-6.5 pesenti yamajoni yagula.

21:27.943 --> 21:31.505
Kwaye kwiflu yasekwindla, ibingaphantsi kwe-2 pesenti.

21:31.505 --> 21:36.839
Kwaye indoda eyayinoxanduva lokoyiswa komkhosi
waseJamani, u-Erich Ludendorff, ibinokuthi:

21:36.839 --> 21:40.076
Siphulukene kuphela ngenxa yomkhuhlane waseSpain.

21:40.076 --> 21:47.611
Hayi, watsho: Abantu bebenezifuba-nkqoyi, kodwa
ngaphezu kwako konke babengenazitapile baza neziselo

21:47.611 --> 21:51.706
ezidaka besuka ekhaya. Yiloo nto umkhosi wamaJamani woyiswa.

21:51.706 --> 21:58.510
Kwaye ngoNovemba ka-1918, iflu yayiphelile. Akukho nto yayisele.

21:58.510 --> 22:03.440
Namhlanje, nangona kunjalo, ungafunda
ezincwadini ukuba yathatha de kwangowe-1923.

22:03.440 --> 22:10.346
Kodwa thatha iincwadi ezindala, ayisiyiyo leyo into
abayithethayo. Ngo-1919, abantu babenomkhuhlane oqhelekileyo,

22:10.346 --> 22:17.680
owawunzima kancinci nje ngenxa yokuba abantu babeswele
ekupheleni kwemfazwe kwaye bengenanto yokufudumeza amakhaya abo.

22:17.680 --> 22:20.833
Bebesele belibele ngabo.

22:20.833 --> 22:27.560
Ngoko ke, nakwelo xesha, kwakungekho
zintsholongwane zintsha, kungekho zintsholongwane eziyingozi.

22:27.560 --> 22:33.840
Zazinjalo iimeko, xa zibalasele.
Yayiyongumkhuhlane omtsha owawusenzeka apha.

22:33.840 --> 22:35.906
Kancinci nje njengoko kunjalo ngoku.

22:35.906 --> 22:40.979
Kwaye yiyo loo nto kwabhalwa iphepha eliphande ngale nto
kwisixeko saseCologne, laza lafikelela

22:40.979 --> 22:46.658
kwisigqibo sokuba abemi baseCologne ubukhulu becala
bafunda ngomkhuhlane waseSpain kumaphephandaba.

22:46.658 --> 22:55.411
Kodwa hayi ngenxa yokugula okanye ngenxa yemizimba
yezifa ebiya kube ilele kuyo yonke ikona yesitalato.

22:55.411 --> 23:03.364
Kwaye yile nto uNksk. Andersen ayithethileyo
ngaphambili ngamazwi aqatha, ngamazwi akhe.

23:03.364 --> 23:10.937
Loo nto yathiwa ngumntu endingathanda
ukumkhankanya kwakhona apha, kuba engumViennese.

23:10.937 --> 23:17.790
U-Ivan Illich wasibikezela esi simo
sijongene naso namhlanje, kwangonyaka ka-1975.

23:17.790 --> 23:22.986
Uthe: "Iqela elitsha labalawuli besayensi
abakhethekileyo lifuna ukuguqula ihlabathi lonke

23:22.986 --> 23:26.065
libe yigumbi lasesibhedlele kwaye lililawule."

23:26.065 --> 23:33.142
Olu qela lwamagalikayela olutsha kwezonyango lufuna ukugqiba
ukuba yintoni ingumba wesifo, ngubani okanye obani abanokuba

23:33.142 --> 23:36.200
ngabalwanyanyiswe, nokuba kufanele kwenziwe ntoni ngabo.

23:36.200 --> 23:43.946
Wayengakazi nto ngeentshotho ze-RNA okanye
iimvavanyo ze-PCR. Kodwa wayeziqonda iindlela zokusebenza.

23:43.946 --> 23:52.683
Kutheni? Kuba u-Ivan Illich wayengumpriste
wamaKatolika. Wayenolwazi lwangaphakathi.

23:54.503 --> 24:03.384
Ngoko ke, ngoku usenokufuna ukwazi kum, ojonge kwixesha
elidlulileyo kwaye enokuxela ikamva, ukuba lo mdlali

24:03.384 --> 24:08.880
wobuqhetseba uza kukhupha yintoni njengobhubhane olandelayo.

24:08.880 --> 24:13.340
Ndimangaliswe naye. Andazi ukuba uza kwenza ntoni.

24:13.340 --> 24:27.694
Kodwa ndingakuxelela ukuba iya kufika xa ifuneka, okanye ayisokuze
ifike kwaphela, kwaye ayisokuze ifike ukuba asikholelwa kuyo.

24:27.694 --> 24:38.483
Kwanele ukuba inani elaneleyo labantu lingakholelwa kubhubhane,
kwaye 'ngaphandle kobhubhane, akukho ulawulo olupheleleyo'.

24:38.483 --> 24:39.759
Enkosi.
