פּאַנדעמיעס קומען ווען זיי זענען נייטיק. פּאַנדעמיעס פּאַסירן נישט אויב מיר גלייבן נישט אין זיי.
דאָס איז געווען דער אויספֿיר, צו וועלכן ד״ר גערד רױטער איז געקומען אין זײַן לעקציע דעם 13טן אַפּריל 2024 אויף דער טעמע
"שרעקעריי און אויסגעטראַכטע קריזיסן צו קאָנטראָלירן די וועלט".
אוניווערסיטעט־לעקטאָר ד״ר גרד רױטער איז אַ ספּעשאַליסט אין ראַדיאָלאָגיע, אַ מעדיצינישער
בילדונגס־לערער און אַ מעדיצינישער היסטאָריקער.
Kla.TV שידערט דעם אינזייטיקן און זייער אַקטועלן לעקציע צו דעם געלעגנהייט:
אַ פּאָר טעג צוריק האָט די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע ווידער דערקלערט אַ גלאבאלן נויטפֿאַל.
די בערלינער צײַטונג באַריכטעט דעם 14טן אויגוסט 2024:
די וועלט־געזונט־אָרגאַניזאַציע (WHO) זעט אַ ריזיקע אַז מפּאָקס קען זיך ווידער אינטערנאַציאָנאַל פֿאַרשפּרייטן
נאָך 2022 און ווערן אַ געזונט־ריזיקע אין עטלעכע לענדער.
די נויט־דעקלאַראַציע איז געמיינט צו אָנזאָגן די אויטאריטעטן אַרום דער וועלט, אַזוי אַז
זיי קענען זיך צוגרייטן פֿאַר מעגלעכע אויסברוכן.
נאָר אַ פּאָר חדשים צוריק זענען די נײַע אינטערנאַציאָנאַלע געזונטהייט־רעגולאַציעס (IHR)
אָנגענומען געוואָרן אין אַ "מאַנטל־און־שװערץ־אָפּעראַציע".
דאָס האָט געגעבן דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע, אָדער טעדרעס פּערזענלעך, נאָך מער מאַכט איבער אַלע 194 מיטגליד־שטאַטן.
צי איז די נײַע מפוקס־היסטעריע נאָך אַ מאַנעוור צו ברענגען די וועלט אונטער אַ "WHO דיקטאַטור"?
איין זאַך איז זיכער: "די WHO וועט קאָאָרדינירן גלאבאַלע קעגנמיטלען אין נאָענטער קאָאָפּעראַציע מיט אַלע באַטראָפֿענע
לענדער אין די קומענדיקע טעג און חדשים," האָט געזאָגט טעדראָס.
פֿאַרוואָס אַ גלאבאלע פּאַנדעמישע נויטשטאַנד ווערט דערקלערט דווקא אין דעם מאָמענט, בלײַבט צו זען.
עס איז קלאָר אַז די סטאַגנירנדיקע פּראָפֿיצן פֿון די פֿאַרמאַצעווטישע ריזן וועלן באַלד דערגרייכן דעם
דעקל, דאַנק דער בליענדיקער פּאָקס־וואַקצין־אינדוסטריע.
ערנסט וואָלף שרייבט דעם 15טן אויגוסט:
WHO און שפּיגעל באַקומען מיליאָנען פֿון דער ביל און מעלינדה גייטס־פֿונדאַציע, וואָס זיין טייל איז
שטאַרק אינוועסטירט אין דער פֿאַרמאַצעווטישער אינדוסטריע.
צו אָפּשאַצן די הײַנטיקע סיטואַציע, קוקט הײַנט צוריק אויף די געשיכטע פֿון פּאַנדעמיעס מיט Kla.TV.
ד״ר גערד רױטער: יאָ, איך בין באַזונדער צופרידן צו זײַן צוריק דאָ אין װיענע.
נאָך אַלעס, איך האָב דאָ 13 יאָר פֿון מײַן לעבן געאַרבעט.
איך בין דעריבער דאַנקבאַר צו הער האָוזער פֿאַרן ווידער ברענגען מיך קיין וויענע.
ווײַל נאָך דעם וואָס איז דאָ געשען מיטן קאָראָנאַווירוס, איז וויענע טאַקע מער נישט
געווען אַזוי אַרײַנלאַדנדיק, דאַרף מען זאָגן.
און איך האָב כּמעט געשוואוירן קיינמאָל מער נישט איבערצוגיין די גרענעץ פֿון װיענע.
אָבער איך האָב עס טראָץ אַלץ געטאָן, ווײַל איך מיין אַז עס איז פשוט ממש, ממש וויכטיק.
ווײַל פֿאַר דעם טאָטאַליטאַריזם וואָס דאָ זאָל אײַנגעפֿירט ווערן, דאַרפֿן זיי נאָך אַ פּאַנדעמיע.
און מען טאָר נישט דערלויבן אַז די פּאַנדעמיע זאָל פּאַסירן.
און מען קען עס נאָר פאַרמיידן אויב מיר קוקן אין דעם הינטער־זעגל־שפּיגל און זען
וואָס איז געשען אין דער פאַרגאַנגענהייט.
ווי די עפּידעמיעס האָבן אויסגעזען איבער די לעצטע 700 יאָר.
און דערפֿאַר האָבן מײַן פֿרוי און איך געשריבן דאָס קליינע ביכל אַ יאָר צוריק.
און איר קענט טאַקע צאַמענפֿאַסן די געשיכטע פֿון דער עפּידעמיע אין 150 זײַטן, וואָס איז שווער צו גלייבן.
ווייל די זעלבע זאַך פּאַסירט שוין 700 יאָר.
עס גייט נישט וועגן באַקטיריעס און ווירוסן. עס גייט וועגן פּאַניק, גאָרנישט אַנדערש.
פּאַנדעמיע איז גלײַך מיט פּאַניק־מאַכערײַ. יאָ, און צו שאַפֿן פּאַניק דאַרף מען טויטן.
אָבער פֿון כּבֿוד וואָלט מען נאַטירלעך בעסער נישט ווײַזן די טויטע גופֿים גלײַך.
אולי אויך ווײַל זיי ניטאָ זענען. דערפֿאַר נוצט מען קאַפֿינען.
און מיר אַלע ווייסן וועגן די קאַפֿינען פֿון בערגאַמאָ. איך דאַרף נישט זאָגן פיל מער וועגן דעם.
איך גלייב אַז דאָ זענען געווען נאָר דרײַצן קאַפֿינען וואָס זענען דאָ פֿאַר שעהן אַרום געפֿאָרן אין קרײַזן.
אָבער זיי האָבן דאָס גאַנצע געמאַכט אַ פּאָר יאָרהונדערטער פריער.
קוק אויף דעם בילד אויף דער לינקער זײַט. עס איז אַזוי פאַלש ווי די קאַפֿינען אויף דער רעכטער זײַט.
אָדער גלייבסטו אַז אַ קאַפֿין מיט אַ גאַנצן מענטש קען ווערן געטראָגן בלויז דורך איין מענטש?
דערפֿאַר דאַרפֿסטו קאַפֿינען, ווײַל דו ווייסט נישט וואָס איז אינעווייניק.
און, כמובן, ווײַל די קאַפֿינען צוליב דעם ניט קענען זײַן ריכטיק. במשך פֿון יאָרהונדערטער האָבן מענטשן בכלל נישט
געגראָבן אין קאַפֿינען, ווײַל דאָס איז געווען צו טייַער.
און ווײַל עס וואָלט געווען מעגלעך צו פֿאַרשפּייטן די פֿאַרפֿאַלונג צו לאַנג אין דעם באַגרענעצטן פּלאַץ פֿון די קירכע־גערטנער.
און דערפֿאַר איז דאָס געמעל געשאַפֿן געוואָרן לפּחות הונדערט אָדער צוויי הונדערט יאָר שפּעטער
און צוריקגעשטעלט צו ווײַזן די סיטואַציע אין 1347.
דאָס מיינט אַז ביידע זאַכן וואָס מיר זעען דאָ זענען פאַלשע נייעס און גאָרנישט אַנדערש.
ווייל אַלץ קומט אַראָפּ צו דעם מורא. אָבער דער מורא האָט צוויי זײַטן.
פֿאַר אונדז, פֿאַר רובֿ מענטשן, איז דאָס מורא אויף דער לינקער זײַט.
די מורא וואָס נעמט אונדז די מעגלעכקייט צו טראַכטן, וואָס צווינגט אונדז זוכן שוץ און זיך אונטערצוגעבן צו הילף־אָפֿערן.
און דאַן איז אויך מורא אַ געלעגנהייט.
איר קענט דעם הער אויף דער רעכטער זײַט. דאָס איז דער באַוווּסטער וואָרען באַפֿעט.
דאָס מיינט אַז פֿאַר דער מינאָריטעט פֿון דער מענטשלעכקייט איז די עפּידעמישע פּאַניק אַ סיבה צו פֿײַערן.
ווייל ער האָט געזאָגט: ברייט פֿאַרשפּרייטע מורא איז דײַן פֿרײַנד ווי אַן אינוועסטאָר. ווייל דאַן קענסטו כאַפּן גוטע געשעפֿטן.
און זיי האָבן שטענדיק געמאכט די ביליקע קויפֿן.
נישט נאָר איצט בשעת דער קאָראָנאַווירוס־פּאַנדעמיע, נאָר אויך פריער. אַזוי דאָ איז עס פֿאַר די קאָראָנאַווירוס־פּאַנדעמיע:
דער קאַנאַדישער פיזיקער דעניס ראַנקורט האָט אַמאָל געוואָגן די אָרעמקייט קעגן די טויטע.
און מען קען זען אַז ווי אָרעמער די באַפעלקערונג, אַזוי אָפֿטער זענען מענטשן געשטאָרבן. נישט
פֿון אַ ווירוס, נאָר פֿון די גענומענע מיטלען.
און דאָס זעלבע איז שוין פֿריִער געשען, אין 1866 און 1871 אין אַמסטערדאַם, דאָ אַרויף צוליב פּאָקס.
דאָס איז די צאָל טויטן בײַ די אָרעמע, און דאָס איז די צאָל טויטן בײַ די זייער רײַכע.
און דאָ אונטן, די גאַנצע זאַך איז פֿאַר טשאָלעראַ, טויט פֿון די אָרעמע, טויט פֿון די רײַכע.
דאָס מיינט אַז עס איז שטענדיק געווען מעגלעך זיך צו באַזייַטיקן פֿון אַ טייל פֿון דער באַפעלקערונג
וואָס מען האָט ניט מער געוואָלט, דורך אַן עפּידעמיע.
און איבער אַלץ, איז עס נישט געווען זייער שולד. און זיי ווילן נישט ווערן באַשולדיקט.
אַזוי דאַרפֿסטו נישט נייטיק פֿירן מלחמה צו רעדוצירן די באַפעלקערונג. אַ פּלאַגע וועט אויך טאָן דעם טריק.
און, פֿאַרשטייט זיך, קענט איר דאַן איבערקערן די עקאָנאָמיע. מיר זעען וואָס עס פּאַסירט איצט מיטן קאָראָנאַווירוס:
נײַע גרויסע פּראָיעקטן וואָס פֿריִער וואָלטן נישט געווען מעגלעך.
אָבער זיי האָבן דאָס שוין געטאָן פריער, בעת עפּידעמיעס, ווי איך וועל אײַך אין אַ רגע ווײַזן.
פּלוצלינג האָט די עקאָנאָמיע געזומט, ווײַל מענטשן זענען געשטאָרבן און עס איז קיינער נישט געבליבן צו אַרבעטן.
נײַע גרויסע פּראָיעקטן זענען אָנגעהויבן, און געוויסע מענטשן זענען דאַן אַרויסגעוואָרפֿן געוואָרן.
הײַנט זײַנען דאָ די קאָנספּיראַציע־טעאָרעטיקער, אָבער אין דער פאַרגאַנגענהייט זײַנען דאָ געווען די הערעטיקער און די וויטשן,
אָדער אפילו די ייִדן, וואָס זענען פשוט געטויט געוואָרן, כדי צו מאַכן פּלאַץ פֿאַר נײַע מענטשן צו קאָנטראָלירן די געזעלשאַפֿט.
און דער פאקט אַז עפּעס איז נישט אין אָרדענונג מיט דער געשיכטע פֿון עפּידעמיעס, קען מען זען פֿון אַ גראָבען
איבערבליק פֿון 1347 ביז הײַנט, וואָס ווײַזט אַז עס זענען געווען ווידערהאָלטע אויסברוכן פֿון עפּידעמיעס.
אָבער עס זענען אויך עטלעכע מאָדנע ברעכן אין דער עפּידעמיע־געשיכטע.
נämlich, פארוואס זענען במשך פֿון יאָרהונדערטער ביז 1347 נישט געווען קיין עפּידעמיעס?
מען דאַרף זיך פֿרעגן די פֿראַגע ווען יעדע אַכט ביז צען יאָר איז געווען אַ עפּידעמיע.
און מען זאָגט אַז אין 1918, בײַם סוף פֿון דער ערשטער וועלט־מלחמה, איז געווען אַ גרויסע עפּידעמיע, די באַקאַנטע שפּאַנישע
גריפּע, ווײַל אין יענער צײַט זענען פֿיל מענטשן קראַנק געווען.
אָבער מיר האָבן אויך געהאַט אַ צווייטן וועלט־מלחמה.
פֿאַר וואָס איז נישט געווען קיין עפּידעמיע בײַם סוף פֿון דער צווייטער וועלט־מלחמה, ווען די
מענטשן האָבן נישט געהאַט בעסערע לעבנס־באַדינגונגען?
דער ענטפֿער קען נאָר זײַן: ווײַל זיי זענען קלאָר נישט געווען נייטיק אין יענער צײַט.
און דאָ זענען די פּלאַגע־געשעענישן פֿון 1347 ביז 1750, און איר קענט זען אַז נאָך דעם ערשטן גרויסן אויסברוך אין 1347 איז געווען
אַ שפּיץ; דערנאָך, בשעת דער דרײַסיקער יאָרן־מלחמה, זענען געווען מער און מער עפּידעמיעס;
און דערנאָך פּלוצלינג פיל ווייניקער עפּידעמיעס.
וואָס פּונקט זאָל מעדיציניש געשען?
דו וועסט קלוגער ווערן ווען דו קוקסט אויף געזעלשאַפֿטלעכע באַדינגונגען.
אין 1347 איז די קאַטאָלישע קירכה טאַקע אַרײַנגעטראָטן אין איר אייגענעם שטאַנד אין איר פאָדערונג צו וועלט־הערשאַפֿט
און האָט געזאָגט: יעדער נשמה מוז אונדז אונטערגעשטעלט זײַן.
און צו טאָן דאָס, האָבן זיי געמוזט ניצן די מורא פֿון קראַנקייט. און פֿאַרשטייט זיך, איז געווען קעגנשטעל.
דאָס ווערט אָפֿט גערופֿן די בויערן־מלחמות וואָס זענען אַנטוויקלט געוואָרן.
אָבער ניט נאָר די בויערן האָבן זיך קעגנגעשטעלט זייער אויסנוצונג און אונטערדריקונג.
דאָס זענען געווען די בירגער וואָס האָבן געוווינט אין יענע שטאַטן.
און דו זעסט, די עפּידעמיעס האָבן זיך פֿאַרגרעסערט כדי צו באַקומען דאָס אונטער קאָנטראָל.
ביז ענדלעך זענען געשען גרויסע געשעענישן, ווי דער דרײַסיקער יאָרן קריג.
און דאַן זענען די זאַכן געוואָרן יחסֿותדיק שטיל מיט דער קעגנ־רעפֿאָרמאַציע און דעם פּראַכט פֿון דער באַראָק־תּקופֿה.
דאָס איז ווען די באַראָקע־פּאַלאַצן און קירכן זענען געבויט געוואָרן.
זיי האָבן געדאַרפֿט די אַרבעט־כּוח און האָבן געהאַט אַזוי גרויס קאָנטראָל איבער די מענטשן, אַז זיי האָבן
געזאָגט: איצט קענען מיר אויך אָן עפּידעמיעס אויסקומען.
און נאָך עפּעס וואָס ווײַזט אויך, אַז די דאָזיקע עפּידעמיעס זענען נישט קיין לאָגישע נאַטירלעכע דערשײַנונג, ווי מיר האָבן געזען מיט
קאָוויד, דהײַנו, אַז אַפֿילו נאָך אַ לאַנגער צײַט, האָבן מיר געהאַט זייער פֿאַרשיידענע אינצידענץ־ראַטעס אין
איינצלנע דיסטריקטן, פֿעדעראַלע לאַנדער אָדער אי״יו־לענדער.
ווי קען דאָס זײַן מעגלעך, אויב אַ קרענק זאָל זיך פֿאַרשפּרייטן פֿון מענטש צו מענטש דורך די לופט?
דאַן, נאָך אַ זייער קורצער צײַט, נאָך אַ פּאָר וואָכן אָדער חדשים, מוז זײַן אַ גלײַכגעוויכט; דאָס הייסט,
די צאָל קראַנקייטן מוז בערך די זעלבע זײַן איבעראַל.
אָבער דאָס איז נישט געווען דער פאַל.
און די איינציקע מאָל וואָס עס איז געווען איבערשוס־שטאַרבקייט – דאָס האָט אויך דער קאַנאַדישער פֿיזיקער דעניס ראַנקאָרט סימולירט
און אויסגערעכנט – איז געווען אין מאַרץ און אַפּריל 2020.
און דאָס אויך איז אַנטפּלעקנדיק.
טאַקע, אַ קרענק וואָס איז אַרײַנגעבראַכט געוואָרן פֿון כינע, זאָל זיך געוויזן האָבן אין די הויפּט־האַפֿן
און לופֿטפֿעלדער און זיך פֿון דאָרט פֿאַרשפּרייט האָבן.
אָבער דאָס איז נישט געווען דער פאַל.
דאָס איז געווען צפֿון איטאַליע, דאָס איז געווען שטראַסבורג, אַלזאַס, דאָס איז געווען פּאַריז, דאָס איז געווען
דער געגנט אַרום בריסל, אַ ביסל לאָנדאָן, און דאָס איז געווען דער געגנט פֿון מאַדריד און באַרסעלאָנע.
אָבער נישט אַנדערש, וווּ עס זענען אויך געווען פֿליפֿעלדער און פּאָרטן. און פֿאַר וואָס איז דאָס אַלעס געשען?
ווײַל דאָס וואָס דאָרט איז געשען איז נישט געווען אַן אָנשטעקנדיקער געשעעניש, די איבערשיסנדיקע שטאַרבקייט –
עס איז געווען אַ מעדיצינישער טויט וואָס האָט זיך געשען.
דאָס הייסט, די וועלט־געזונט־אָרגאַניזאַציע האָט אַרויסגעגעבן אַ רעקאָמענדאַציע, אַז פּאַציענטן וואָס מען חושד אַז זיי האָבן
קאָוויד-19 זאָלן ווערן געשטעלט אויף ווענטילאַטאָרן ווי גיכער מעגלעך, וואָס איז פּראַקטיש גלײַך צו מאָרד
אין פֿאַל פֿון עלטערע מענטשן, ווײַל מען קען זיי מער נישט אַראָפּנעמען פֿונעם ווענטילאַטאָר.
קלאָראָקווינע, אַ מאַלאַריע־מעדיקאַמענט, איז פֿאַרשריבן געוואָרן אין אַ טויטלעכער דאָזע.
וואָס דאָ איז געטאָן געוואָרן, איז געווען מאָרד. אַלע וואָס האָבן דאָס דורכגעפֿירט, מוזן געוואוסט האָבן אַז.
ווי איר קענט זען, איז דאָס נישט געטאָן געוואָרן אין עטלעכע לענדער, ווי דייטשלאַנד אָדער עסטרײַך; אָבער אין די
לענדער איז עס געטאָן געוואָרן. רעמדעסיוויר איז געגעבן געוואָרן, וואָס איז געווען גאָר אומנוצלעך און שעדלעך.
און, צו מאַכן עס נאָך ערגער, די פּאַציענטן וואָס זענען אומנויטיק ווענטילירט געוואָרן, האָבן אויך נישט באַקומען אַנטיביאָטיקן.
כאָטש יעדער ווענטילירטער פּאַציענט אַנטוויקלט אַ באַקטיריעלע אינפֿעקציע אָן די אַנטיביאָטיקן.
דאָס מיינט אַז, אין פּרינציפּ, מעדיצינישער טויט איז אין עטלעכע געגנטן באַוווּסט אינדוצירט געוואָרן
פֿאַר עטלעכע וואָכן, כדי צו שאַפֿן די נויטיקע פּאַניק.
און אויב מיר איצט קוקן ווייט צוריק, צו 1347, צו דער ערשטער גרויסער מגיפה, זענען הײַנט מאַפּעס ווי
די, און מען קען אויך זען וואָס קען נישט זײַן ריכטיק.
כאָטש די פֿאַרטיילונג פֿון דער מחלה זעט אויס גאַנץ האָמאָגענער, האָט די פּלאַגע געדויערט פֿינף יאָר, און גאַנצע געגנטן – ווי עס
איז אָפֿיציעל אָנערקענט – אַזאַ ווי הײַנטצײַטיקע פּוילן, מזרח־דײַטשלאַנד, טשעכיע, די געגנט אַרום מילאַן און
דאָ אין די פּירענעען – זענען געבליבן פֿרײַ פֿון דער מחלה במשך פֿינף יאָר, אָן קיין געאָגראַפֿישע גרענעצן.
דאָס קען נאָר זײַן ווײַל די מענטשן דאָרט האָבן נישט אָנטייל גענומען, און דאָס איז וואָס מיר מוזן טאָן! אויב גענוג
מענטשן וועלן נישט אָנטייל נעמען, וועט נישט זײַן קיין פּאַנדעמיע!
און בינתיים האָבן שטודיעס אויך גאַנץ קלאָר געוויזן אַז די פּלאַגע, וווּ זי אויפֿגעטראָטן איז – און דאָס איז געווען נאָר אין
יחס־ווייניק שטעט – 95.5 פּראָצענט פֿון די פאַלן האָבן זיך געשען אין אַ ראַדיאָס פֿון צען
קילאָמעטער פֿון שיפֿפֿאַרערדיקע וואַסער־וועגן.
און דו ווייסט ווי פילע טיילן פֿון דער מדינה האָבן נישט קיין שיפֿפֿאַרערדיקע וואַסער־וועגן.
דאָס מיינט אַז אין פילע פֿון די געגנטן, וווּ געביטן אין פֿאַרב זענען פשוט אָנגעצייכנט געוואָרן צו ווײַזן אַז די
סיטואַציע איז לכאורה אַזוי ערנסט, איז למעשה גאָרנישט געשען.
אויב אַזוי, מוזסטו מאַכן אַזעלכע שטאָט־פּונקטן.
און דאַן האָט אונדזער פאָרשונג אַנטדעקט אַז פילע פֿון די פּלאַגע־סטאַטיסטיקן זענען געפֿאַלשטע.
פֿאַרשיידענע שטעט האָבן די זעלבע באַריכטן – נאָר דער נאָמען פֿון דער שטאָט איז געענדערט
– צו ווײַזן אַז דאָרט איז אַ פּלאַגע געשען.
אָבער אפילו אויב זיי טאָן דאָס נישט און קוקן נאָר אויף דעם פאקט אַז רובֿ פֿון אייראָפּע איז דעמאָלט געווען לאַנדלעך און מענטשן
האָבן געוואוינט אין דער לאַנד אַנשטאָט אין די גרויסע שטעט, וואָלטן בלויז צען פּראָצענט פֿון דער באַפעלקערונג געווען באַטראָפֿן.
אַזוי איז אין 1347 נישט געווען קיין קשיא וועגן מאַסן־טויט און מאַסן־קראַנקייט בײַ דער ערשטער, לכאורה
גרויסער פּלאַגע. און פֿאַר וואָס איז דאָס געווען נייטיק?
אין יענער צײַט איז עס אויך געווען וועגן אומאָרדענונג.
אויב איר קוקט הײַנט אין דער געשיכטע־בוך, שטייט דאָרט:
די ערשטע מגיפה האָט אָנגעצייכנט דעם אָנהייב פֿון דער רענעסאַנס. פּונקט אַזוי ווי מיר איצט דערלעבן אַ ווענדפּונקט אין דער געשיכטע.
דאָס האָבן זיי געטאָן. און אין יענער צײַט איז דער פינאַנציעלער מאַרק געווען אין די הענט פֿון די ייִדן.
נאָך דער האַלב פֿון די ייִדישע קהילות איז אויסגעמעקט געוואָרן, איז עס ניט מער געווען אין די הענט פֿון די
ייִדן, נאָר אין די הענט פֿון די אָרטיקע פּאַטריציעס, וואָס האָבן איבערגענומען די געשעפֿטן.
און באַקוועם, אַ סך, אַרײַנגערעכנט די קירכע־פֿירער, זענען געווען פֿרײַ פֿון זייערע
שולדן, ווײַל זיי האָבן געהרגעט זייערע קרעדיטאָרן.
דער עקאָנאָמישער אומקער. אין יענער צײַט זענען די מערסטע פֿײַנע שטאָפֿן געקומען פֿון צפֿון איטאַליע, אָבער נאָך 1352
איז דאָס מער נישט געווען דער פאַל. פּלוצלינג איז געווען אַ דײַטשישע טעקסטיל־אינדוסטריע אין מאַנופאַקטורן.
און אין יענער צײַט האָט די קאַטאָלישע קירכה פּלוצלינג געהאַט אַ סך לאַנד אין די שטעט און האָט געקענט בויען
ריזיקע קאַטעדראַלן. ניט מיט איר אייגענע געלט, כמובן.
און אין עטלעכע ערטער, וווּ עס איז געווען פּאַסיק, איז די באַפעלקערונג פשוט געוואָרן אַ ביסל ווייניקער געדיכט.
ווייל אויב מער מענטשן זענען אומגעקומען, איז דאָס געווען נאָר אין אַ פּאָר גרויסע שטעט.
און דאַן זענען געווען ווייניקער אומאנגענעם מענטשן.
לאָמיר קוקן אויף אַ אַנדערע געשעעניש, די אַזוי גערופענע ענגלישע שווייס פֿון 1529. אַ זייער מאָדנע געשעעניש.
ענלעך צו וואָס איז געשען אין ווהאַן, זאָגט מען אַז אַ שיף מיט אַ טויטלעכע מגיפה איז
אָנגעקומען אין דעם האַמבורגער פּאָרט אין 1529.
לויט וואָס מען קען צוריקבויען, איז עס מסתּמא געווען אַ זומער־גריפּע.
אויסערגעוויינטלעך גענוג, אָבער די זומער־גריפּע האָט זיך געשען נאָר אין געוויסע שטעט אין דײַטשלאַנד און
שווייץ, און אין אַ קלענערן מאָס אין האָלאַנד – אָבער נישט אין פֿראַנקרײַך, פּוילן אָדער טשעכיי.
הײַנט זוכן מעדיצינישע היסטאָריקער נאָך דעם פּאַטאָגען. אָבער זיי וועלן אים נישט געפֿינען.
אָבער דו קענסט עס געפֿינען אויב דו קוקסט אויף דער מאַפּע פֿון דער רעפֿאָרמאַציע.
אין 1517 האָט אַ געוויסער מרטין לותר די קירכה רעפֿאָרמירט, און די פּראָטעסטאַנטישע קירכה איז געבוירן געוואָרן.
און דאָס זענען די געגנטן וווּ די שטעט האָבן זיך איבערגעקערט צום פּראָטעסטאַנטישן גלויבן.
זיי קאָרעספּאָנדירן כּמעט פּונקט צו די שטעט, וווּ די ענגלישע שוועט פּאַסירט.
און עס איז נישט געשען ווי אַ רעזולטאַט פֿון אַן אינפֿעקציע, נאָר ווי אַ רעזולטאַט פֿון דער באַהאַנדלונג.
אין די שטעט האָט מען געזאָגט אַז מענטשן האָבן געמוזט זיך אַרײַנװיקלען אין צוויי פֿעדער־דובעטן
פֿאַר 24 שעה אין דער הייך פֿון זומער בײַ 35 גראַד.
און דאַן זענען זיי געשטאָרבן. דאָס איז געווען דער הידראָקסיכלאָראָקווין וואָס זיי האָבן דעמאָלט גענוצט.
און צום באַדויערן האָבן זיך אַזוי פילע מענטשן דעמאָלט דערשראָקן און האָבן פּונקט אַזוי געטאָן.
און דער אַרטיקל איז, אינטערעסאַנט גענוג, אַרויסגעגעבן געוואָרן, ווײַל מיר זײַנען איצט אין
עסטרײַך, אונטערגעשריבן פֿון צוויי אַפּטייקערס פֿון לינץ.
די צוויי אַפּטייקער פֿון לינץ זענען קיינמאָל נישט געפֿונען געוואָרן, ווײַל זיי האָבן
אין דער ערשטער אָרט קיינמאָל נישט געשטאַנען.
זיי זענען געווען פאַלשע אַפּטייקער, אָבער דאָס איז געווען גענוג צו טויטן עטלעכע טויזנט מענטשן.
און וואָס איז געשען אין לאָנדאָן אין 1665? עס איז געווען די גרויסע פּלאַגע, וואָס לויט באריכטן האָט געקאָסט 68,000 לעבן.
אולי, אולי נישט, איך וויל נישט משפּטן. אָבער וואָס איז געשען אַ יאָר שפּעטער?
דער גרויסער פֿײַער. דער גאַנצער לאָנדאָן איז אויסגעברענט – אַ טערמישע רענאָוואַציע וואָס האָט
זייער גוט געאַרבעט נאָך דעם שאָק פֿון דער פּלאַגע.
און וואָס איז געשען נאָך דעם וואָס לאָנדאָן איז ווידער אויפֿגעבויט געוואָרן אין באַראָק־סטיל? עס איז
קיינמאָל ניט געווען נאָך אַ פּלאָג. וואָס פֿאַר אַ צופֿאַל!
אָדער לאָמיר קוקן אויף דעם יאָר 1830–31. עס איז נאָך נישט געווען 1848, אָבער זאַכן האָבן זיך געקאָכט.
נאָך די נאַפּאָלעאָנישע מלחמות, ווי מיר דאָ אין עסטרײַך באַזונדערס גוט וויסן, איז דער מעטערניכער רעזשים אויפֿגעשטעלט געוואָרן.
און דאָרט האָט מען געקענט זען, פֿאַר וואָס די מאַסקעס זענען טאַקע גוט.
דאָס הייסט, נישט צו באַשיצן קעגן אינפֿעקציע, נאָר צו פֿאַרבאָטן רייד.
אַזוי האָט אַ קאַרטון דאָס דעמאָלט געוויזן. און אַזוי איז עס געווען אויך אין אַנדערע לענדער.
אין פּאַריז, בריסל, אַנטווערפּ און וואַרשע זענען געווען רעוואָלוציעס. און דאָס איז געוואָרן געפערלעך.
און וואָס איז דאַן געשען? דאַן איז קאָלעראַ אָנגעקומען. זי איז ערשטער געקומען פֿון בענגאַל.
פֿאַר טויזנטער יאָרן האָט זי נישט באַקומען קיין שיף, אָבער דאַן פּלוצלינג איז זי אָנגעקומען. און דאַן זענען מענטשן געשטאָרבן.
און, כמובן, נאָר אין די גרויסע שטעט, ווײַל די רעוואָלוציעס אין יענער צײַט האָבן נאָך פּאַסירט אין די גרויסע שטעט.
און צום סוף, דער שפּאַנישער גריפּע, וואָס פילע קוראָנאַווירוס־סקעפּטיקער נאָך האַלטן פֿאַר
אַ אמתדיקע אינפֿעקציע, איז אויך נישט אמתדיק.
דאָ קענט איר זען די סטאַטיסטיק וועגן דער אויפֿטריט פֿון גריפּע אין דער דײַטשער אַרמיי אין 1918.
עס איז געווען אַ זומער־גריפּע־אויסברוך, מיט 6.5 פּראָצענט פֿון די סאָלדאַטן וואָס זענען קראַנק געוואָרן.
און פֿאַר דער האַרבסט־גריפּע איז עס אפילו נישט געווען צוויי פּראָצענט.
און דער מענטש וואָס איז געווען פֿאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר דער מפֿלה פֿון דער דײַטשער אַרמיי, עריך לודענדאָרף, האָט געקענט
זאָגן: מיר האָבן נאָר פֿאַרלוירן צוליב דעם שפּאַנישן גריפּע.
ניין, האָט ער געזאָגט: די מענטשן האָבן אַ ביסל גריפּע געהאַט, אָבער העכער אַלץ האָבן זיי נישט געהאַט קיין
קאַרטאָפֿל און האָבן פֿון היים שלעכטע גײַסט מיטגעבראַכט. דערפֿאַר האָט די דײַטשישע אַרמיי פאַרלוירן.
און אין נאָוועמבער 1918 איז די גריפּע געווען איבער. עס איז גאָרנישט געבליבן.
הײַנט קען מען אָבער אין די ביכער לייענען אַז עס האָט געדויערט ביז 1923.
אָבער נעמט אַלטע ביכער, דאָס איז נישט וואָס זיי זאָגן. אין 1919 האָבן מענטשן געהאַט אַ נאָרמאַלע גריפּע, וואָס איז געווען נאָר
אַ ביסל מער ערנסט, ווײַל מענטשן זענען געווען אין נויט בײַם סוף פֿון דער מלחמה און האָבן גאָרנישט געהאַט צו הייסן זייערע היימען.
זיי האָבן שוין פֿאַרגעסן וועגן זיי.
אַזוי, אפילו דעמאָלט, זענען נישט געווען קיין נײַע פּאַטאָגענען, ניט קיין געפערלעכע פּאַטאָגענען.
עס איז געווען די אומשטאנדן, אין בעסטן פאַל. עס איז נישט געווען קיין נײַע גריפּע וואָס איז דאָ אויפגעטראָטן.
פּונקט אַזוי ווייניק ווי עס איז איצט.
און דערפֿאַר איז אַ פּאַפּיר געשריבן געוואָרן וואָס האָט דאָס פֿאַר דער שטאָט קאָלאָניע אויסגעפֿאָרשט, און האָט
געוויזן אַז די בירגער פֿון קאָלאָניע האָבן בעיקר זיך דערוווּסט וועגן דער שפּאַנישער גריפּע פֿון דער צײַטונג.
אָבער נישט צוליב קראַנקייט אָדער צוליב די טויטע גופים וואָס וואָלטן געלעגן אויף יעדן גאַס־ווינקל.
און דאָס איז וואָס פרוי אַנדערסען האָט פריער געזאָגט אין שטאַרקע ווערטער, אין אירע אייגענע ווערטער.
דאָס האָט געזאָגט עמעצער, וועמען איך וויל דאָ ווידער דערמאָנען, ווײַל ער איז אַ וויענער.
איבן איליץ האָט שוין אין 1975 פאָרויסגעזאָגט דעם סצענאַר, מיט וועלכן מיר הײַנט זיך קעגנשטעלן.
ער האָט געזאָגט: "אַ נײַע עליטע פֿון וויסנשאַפֿטלעכע קאָנטראָלירן וויל די גאַנצע וועלט
פֿאַרוואַנדלען אין אַ שפּיטאָל־וואָרט און דאָס הערשן."
די נײַע מעדיצינישע קלערישקייט וויל באַשליסן וואָס איז אַ קראַנקייט, ווער איז אָדער קען
זײַן קראַנק, און וואָס זאָל מען טאָן פֿאַר זיי.
ער האָט נאָך גאָרנישט געוויסט וועגן RNA-וואַקסינאַציעס אָדער PCR-טעסטן. אָבער ער האָט די מעכאַניזמען פֿאַרשטאַנען.
פארוואס? ווייל איוון איליץ איז געווען אַ קאַטאָלישער פּריסטער. ער האָט געהאַט אינערלעכע אינפֿאָרמאַציע.
נו, און איצט ווילסטו אפֿשר וויסן פֿון מיר, וואָס קוקט אין דער פאַרגאַנגענהייט און קען פאָרויסזאָגן די צוקונפֿט, וואָס
דער שווינדלער וועט אַרויסצויגן ווי די קומענדיקע פּאַנדעמיע.
איך קען דיר אויך נישט זאָגן וואָס ער וועט אַרויסציען פֿון זײַן הוט.
אָבער איך קען דיר זאָגן אַז עס וועט קומען ווען עס איז נייטיק, אָדער עס וועט בכלל נישט קומען, און
עס וועט נישט קומען אויב מיר גלייבן נישט אין עס.
עס איז גענוג אויב אַ גענוג גרויסע צאָל מענטשן גלייבן נישט אין דער פּאַנדעמיע, און 'אָן אַ
פּאַנדעמיע, איז נישטאָ קיין טאָטאַליטאַריזם'.
אַ דאַנק