Hormatly jenaplar we xanımlar, men sizi Berlin şäherinden salamlaýaryn.
Meniň şu günki myhmanım Dr Krüger. Siziň şu ýerde bolmagyňyz örän gowy.
Çagyryş üçin köp sag boluň.
Kruýger hanım, siz wagtyňyzy hem-de tagallalaryňyzy tygşytlamadyňyz we Şwesiýadan şu ýere çenli syýahat etdiňiz.
Düýn siziň uçaryňyz Berlin şäherine gondy.
Şu uzak ýoldan geleniňiz üçin köp sag boluň.
Hadysa şundan ybarat: siz kitap çap etdirdiňiz. Bizde hem sanjym edilen – şu ýerde aradan çykan bar.
Bu koronawirus waksinasynyň zeperleriniň gistopatologik atlasydyr.
We şu gün şol ýerde gazanan düşünjeleriňiz barada biraz has gürleşeris.
Emma ilki bilen, sizi henizem gowy tanamaýan tomaşaçylar üçin.
Özüňiz barada käbir maglumatlary aýdyp bilersiňizmi: nireden gelýärsiňiz, näme bilen meşgullanýarsyňyz we
ahyrynda sizi ýene-de şu ýere näme getirdi? Men şatlyk bilen.
Men patologiya boýunça hünärmen we 25 ýyl bäri patologiya ugurynda işleýärin.
We belki tomaşaçylar üçin möhümdir, patologiya keselleriň öwrenilmegidir.
We patolog keselleri kesgitleýär.
We bu diagnoz köplenç bejerginiň esasyny düzýär.
We patologlar köplenç awtopsiyalar bilen baglanyşyklydyr.
Aýropsiýalar elbetde patologoň işiniň hem bir bölegidir.
Emma meniň işimde bu diňe onuň örän kiçijik bir bölegi boldy.
Şonuň üçin soňky 18 ýylyň dowamynda men esasan döş rakynyň diagnozy bilen meşgullandym.
Men 20 ýyldan bäri Şwesiýada bolýaryn.
Men Şwediniň günortasyndaky Växjö şäherindäki bir klinikada patologiya boýunça baş lukman bolup 10 ýyl işledim.
We şol ýerde geçiren soňky dört ýylymda men Vexjöde patologiya boýunça lukmançylyk direktory boldum.
Ondan soň men Şwesiýanyň günortasynda ýerleşýän Kalmara gitdim we ol ýerde baş lukman bolup işe girdim.
Şol bir wagtyň özünde men Lunddaky uniwersitet hassahanasynda baş lukman bolup işledim
we süýji bezi raky boýunça gözleg geçirdim.
Meniň geçmişim barada şeýle.
Siz bilen baý tejribe getirýärsiňiz.
Bu hem şu kitaba girizildi.
Indi bu gistopatologiki atlasdyr.
Meniň ýaly adamyň ýa-da belki-de käbir tomaşaçylarymyz üçin bu ilki başda uly many aňlatmaýar.
Histopatologiki diýmek näme many aňladýar? Ol näme bilen baglanyşykly?
Histopatologiýa hakykatda iki sözdür. Histologiýa dokumalaryň öwrenilmegidir.
Bizde eýýäm öňden patologiýa bardy, keselleriň öwrenilmegi.
Histopatologiya diýmek patoloqyň dokuma böleklerini mikroskop astynda seljerýändigini aňladýar.
Şeýlelik bilen dokumany synlap bilersiňiz. Dokumadaky patologik üýtgeşmeleri görüp bilersiňiz. Şonuň üçin histopatologiýa.
Okej. Bu görnüşdäki atlas dünýäde ýeke-täkdir. Näme üçin takyk ýeke-täkdir?
Kitap professor Burkhardt tarapyndan takmynan 90 awtopsiya işini gaýtadan barlagdan geçiren netijelerini jemleýär.
Bularyň hemmesi koronawirus sanjymlary bilen wagtylaýyn baglanyşykda ölen adamlardyr.
We professor Burkhardt bu işleri özüne iberilmegini buýrdy.
Köplenç garyndaşlar bu sanjymlaryň söýgülileriniň ölümine sebäp bolup biljekdigine ynanýardylar.
Şonuň üçin, bir tarapdan, bu kitapda histologik suratlary, ýagny öňde gürrüňi edilen
histopatologik suratlary öz içine alýar. Bu suratlar bölümi.
Soňra has yza, arka bölümde işleriň beýanlary bar.
Bu bolsa medisina taryhy, sanjym, sanjymdan soň näçe wagt geçenden soň aradan çykandyklary we haýsy sanjym
edilendigine degişli ähli ýagdaýlaryň bardygyny aňladýar.
Siz bu iş bölümiňde munuň hemmesini okaýyp bilersiňiz.
Dünýäde häzire çenli şeýle başga bir ýygyndy ýok.
Bu interwýu üçin taýýarlyk görýän mahalym men eýýäm käbir okamak nusgalaryny we atlasdan parçalary
synladym. Ol hakykatdanam siziň beýan edişiňiz ýaly.
Şonuň üçin hem hünärmenler, patologiya kärdeşleri we heniz munuň bilen jikme-jik meşgullanmadyk adamlar üçin.
Elbetde, bu ýerde ulanyp boljak bir zat bar, sebäbi siz fon hekaýasyny we gurşawy hem beýan edýärsiňiz, şonuň
üçin ähli zady aňsat düşnükli görnüşde görkezýärsiňiz.
Şonuň üçin, haýsydyr bir ýagdaýda, meniň üçin ony has ýakyndan seljermek gowy mümkinçilik boldy.
Siz eýýäm belläp geçdiňiz, professor Arne Burkhardt hem bu ugurda uly möçberde gözleg işleri geçirdi.
Şeýle hem, siz kitabyňyzda, beýleki zatlaryň arasynda, professor Arne Burkhardt-iň suratlaryny hem ulanýarsyňyz.
Siz nädip ýollaryňyz kesişip, şeýle birge işlemäge başladyňyz?
Prof. Arne Burkhardt 2021-nji ýylda hukuk geňeşçisi Becker bilen bilelikde ilkinji patologiya konferensiýasyny geçirdi.
We professor Arne Burkhardt şol ýerde bu sanjymlar berlendikden soň ýüze çykan ýagdaýlary, ýagny ölümleri hödürledi.
Ol soňra şeýle diýdi: eger patolog hökmünde tapyndylary has ýakyndan gaýtadan gözden geçirmek isleseňiz
ýa-da doly ynanmaýan bolsaňyz, onda oňa ýüz tutmaly.
Men tebigy gyzyklanma duýanlygym üçin oňa ýüzlendim.
Biz birnäçe işi onlaýn seljerip ara alyp maslahatlaşdyk, bu bolsa hyzmatdaşlyga getiripdi.
Biz hem simpoziumlarda we konferensiýalarda ýygy-ýygydan duşuşdyk.
We iň soňky gezek 2023-nji ýylyň ýanwarynda Şwesiýanyň Stokgolm şäherinde geçirilen uly konferensiýada.
Şol ýerde öňe sürlen zatlaryň biri şundan ybaratdy: bu netijeleriň çap edilmegi, ýagny
köpçülige elýeterli bolmagy onuň üçin örän möhümdi.
Ol hem meniň onuň suratlaryny ulanyp biljegimi aýtdy.
Şonuň üçin bu sanjymlardan soň nämeler bolup geçendigi barada ilatyň habarly edilmegi möhümdir.
Emma kitapda diňe Prof. Burkhardt tarapyndan iki surat bar, galan 110 surat meniňdir.
Şonuň üçin takmynan bir ýyl ozal men Reutlingen şäherine, professor Burkhardtyň
institutyna syýahat edip, ol ýerde işleri barladym.
Men bu kitap üçin iň laýyk kesimleri saýladym.
Hakykat şundan ybaratdyr: Prof. Burkhardt geçen ýylyň maý aýynda çak edilmedik ýagdaýda aradan çykdy.
Men örän geň galdym we taziye kitabyna bu netijeleriň jemgyýetçilige mälim edilmegini üpjün etmek
üçin elimden gelen ähli zady ederin diýip ýazdym.
Soňra, tapylan netijeleri jemläp, olary kitap görnüşine getirmek üçin bir ýyl sarp edenimden soň, men...
Bu kitapda siz 57 dürli ýagdaý görnüşini beýan edýärsiňiz.
Biziň munuň nähili bolmalydygyny takyk göz öňüne getirmek üçin birnäçe mysaly berip bilersiňizmi?
Siz takyk näme barladyňyz? We ahyrynda haýsy netijelere we tapyndylara geldiniz?
Men begenerdim. Men bilen birnäçe surat getirdim.
Men muny aşak goýaryn, şonda ekrany has gowy görüp bilersiňiz.
Meselem, bu ýerde 16 ýaşly gyzyň gatnaşýan örän gynandyryjy bir hadysa bar.
Ol mekdep syýahatyna gitmegi hakykatdanam isleýärdi, şonuň üçin bu sanjymy almagy
isleýärdi, emma ejesi "Etme, bu gowy däl" diýdi.
Eje özü saglygy goraýyş ulgamynda işleýär, ýöne soňra ol şeýle diýdi: "Okej, gyzymy düşünip bilýärin."
Soňra ol şeýle diýdi: "Onda, alda we şony et."
Ikinji sanjymdan sekiz gün soň gyz ýykyldy.
Ol hem özüni erbet duýup nahar stolynda ýykyldy, ejesi ony diriltdi.
Gyzy soňra hassahana ýerleşdirildi, ýöne bu ikinji sanjymdan 22 gün soň aradan çykdy.
Bu ýerde gyzyň ýüreginiň kesimini görüp bilersiňiz.
We ýyldyzlaryň görünýän sebitinde bu has ýagty sebitleri görüp bilersiňiz. Bu ýürek myşsasynyň dokuma ölümi.
Çep tarapda oka görkezýän ýerde henizem gan akýandygyny görüp bilersiňiz.
Eger ünsli seretseňiz, aşaky ýerde iki okaň gara nokatlara görkezýändigini görüp bilersiňiz.
Bularyň hemmesi limfositler, ýagny ýürek myşsasyndaky iltihap öýjükleridir.
Ýokarky sebitde, ol has süýşük bolan ýerde, fagositler we süýşük skar dokumasy bar.
Şu ýagdaý gaýtalanýan miokarditdir.
Jürek köp ýerlerde şeýle görünýärdi, bu bolsa ýaşaýyş bilen gabat gelmeýär.
Soňra men ýanymda başga bir iş getirdi.
Bu 22 ýaşly ýigit bäsleşikli ýüzüji bolup, ikinji sanjymyndan soň ýerine ýetirijiligi ep-esli pese gaçdy.
Ol stress bilen baş edip bilmedi we soňra oňa miokardit keseli kesgitlendi.
Oňa şeýle hem aýdylýardy: ol bäsdeşlik ýüzüjisi hökmünde bäsleşip bilmez we munuň indi mümkin däldigi.
Soňra ol bir tüpe satyn aldy we özüni atyp öldürdü.
Jigar öýjüklerinde, bu tegelekde iltihab öýjükleriniň sany biraz köpelenendigini görüp bilersiňiz, bu
bolsa bu gara nokatlaryň gaty köpdigini aňladýar.
Bu adaty adama görmek üçin örän kyn, ýöne kitapda şeýdip düzüldi: bir tapyndy örän düşnükli, beýlekisi örän inçe.
We siz hem örän inçe üýtgeşmeleriň hem durmuş hiline uly täsir ýetirýändigini görüp bilersiňiz.
We indiki suratda munuň hem bu ýaş hassanyň ýa-da aradan çykan adamyň ýüreginiň bir bölegi bolandygyny görüp bilersiňiz.
Suratda bu ýerlerde görünen açyk reňkli ýerler şol iltihablardan soň dörän izlerdir.
Munyň özi hakykatdan hem möhümdir. Şeýle kiçijik üýtgeşmeler durmuş hiline uly täsir ýetirip biler.
Muny görmek örän möhümdir.
Siz telewideniýede professional futbolçylaryň nähili ýykylandygyny elbetde gördiňiz. Hawa.
Munuň hem ähtimal ýürek myşsasyndaky iltihap bilen baglanyşygy bar.
Soňra men ýanymda başga bir iş getirdi.
Bu 61 ýaşly erkek, COVID-19-a garşy iki gezek sanjym aldy we ikinji sanjymdan 25 gün soň aradan çykdy.
Bu ýerde aortaň kesitini görüp bilersiňiz. Aorta organizmdäki iň uly gan damarydyr.
Aşaky bölümde aortaň hakyky myşsaly diwaryny görüp bilersiňiz.
We ýokarda, bu okaň görünýän ýerinde, birikdirilen dokumanyň näderejede aýdyň giňelenendigini görüp bilersiňiz.
Bu ýerde hem bu lentä meňzeş gara nokatlaryň lentä meňzeş tertipde ýaýranlygyny görüp bilersiňiz.
Bu iltihab öýjükleridir. Adatça olar şol ýerde görünmeýär. Siz skar dokusyny hem görüp bilersiňiz.
Hatda aşaky, myşsa sebitinde hem kiçi, tegelek üýtgeşmeleri görüp bilersiňiz.
Şular gan damarly proliferasiýalardyr. O ýerde kiçi gan damarlary ösýär. Şeýle hem bu ýerde skar bar.
Şonuň üçin bu ýerde gan diwary çygyrdy.
Soňra adam gan akmagy sebäpli öldi, sebäbi bu damar diwarynyň elastikligi iltihap sebäpli ýok boldy.
Mundan başga-da, dokuma nekrozi hem synalypdy.
We gan damarynyň basyşa uýgunlaşmagyna mümkinçilik berýän elastik lifleriň ýitmegi.
Soňra meniň aorta çatlamasy zerarly hem ölen 63 ýaşly aýal bilen baglanyşykly başga bir ýagdaýym bar.
Şonuň üçin erkekde ölüm sebäbi öňküsine takyk şol bir.
Bu ýerde bizde goşmaça tapylan gara reňkli üýtgeşmeler bar. Bu öwgür bölegidir.
We bu gara nokatlary her ýerde görersiň.
Bu meniň hiç wagt görmedigim bir zat, şeýle hem Prof. Burkhardt we Prof. Burkhardt bilen
bilelikde işleýän Prof. Lang hem görmändir.
Olar ikisi hem gaty tejribeli, uzak wagt bäri işleýän patologlardyr. Olar muny öň hiç wagt görmändiler.
Eger ony ulaldan bolsaňyz, bu gara maddalaryň damarlarda bardygyny görüp bilersiňiz.
Hakykatdanam damarlarda gan bolmaly.
Elbetde, bu gan aýlanyşyny gowulaşdyrmady.
Bu barlaglaryň we netijeleriň ählisi, açyk-aydyn meselemizdäki adamyň ölümine getirendigine nähili kepil geçip bilersiňiz?
Ýa-da bu hakykatdanam koronawirusa garşy sanjym sebäpli boldy diýen şübhe nireden gelip çykýar?
Şony nähili edýärsiň, köprini nirede gurýarsyň?
Ahyrynda, wagty nazara alanyňda, ýagny soňky koronawirus sanjymy haçan berlendigine we ölüm haçan bolandygyna seredeniňde.
We köplenç munuň gysga wagtlyk ýakyn baglanyşykda görünýändigini görmek bolýar.
Şeýle hem birnäçe aý geçip giden beýleki ölümler hem bar.
Emma bedende gaýtalanýan üýtgeşmeler tapylandygy sebäpli, bu sanjymyň ölüm sebäbi bolandygy çaklanylýar.
Indi siz hemişe ýürek ýa-da gan damarlary ýaly zeper gören agzalaryň mysallaryny berdiňiz.
Bedeniňiziň beýleki ýerlerinde haýsydyr bir üýtgeşmeleri ýa-da bozulmalary duýduňyzmy?
Meselem, bu atlasda hem bir ýagdaý bar.
Bu 60 ýaşly erkek adam.
Bu atlasdaky ýeke-täk ýagdaý bolup, ol Prof. Burkhardt-den däl; men bu ýagdaýy Kalmar
hassahanasynda gördüm. Men merhumyň otopsisini geçirdim.
Bu limfa düwünleriniň rak keseline duçar bolan hassadyr.
Ol häzir himioterapiýa we immunosupressiw bejergi alýar.
Bu, immun ulgamynyň derman bilen basylandygyny aňladýar.
Şonuň üçin ol bir wagtda iki koronawirus sanjymy aldy we soňra üç aý geçenden soň aradan çykdy.
Ikinji sanjymdan gysga wagt soňra onuň tutuş bedeni felç boldy.
Başgaça aýdylanda, köplenç sanjym zeperi hökmünde beýan edilýän Guillain-Barré sindromy diýlip atlandyrylýan keseliň suraty.
Men köp sanly nerw gurluşlaryny barladym.
Mysal üçin, bu ýerde siz omurga mylaýyndan çykýan bir nerwi görüp bilersiňiz.
Siz bu barmak görnüşli gurluşy görüp bilersiňiz. Siz bu gara nokatlary her ýerde görüp bilersiňiz.
Olar şol ýerde bolmaly däldiler. Olar hemmesi iltihap öýjükleridir. Şonuň üçin bu
bütin nerw iltihap öýjükleri bilen doly.
Men hiç wagt şeýle bir zat görmändim. Ony men neýropatologlara hem görkezdim.
Ýagny esasan beýin bilen, ýagny beýin bölekleri bilen işleýän patologlar.
Olaryň häzirki görnüşde munuň ýaly zat ýok, olar muny heniz görmändirler.
Şonuň üçin bu diňe nerwlerde däl-de, mysal üçin, bu ýerde beýni sapagyň bir bölegi bar.
Bu ýerde ýyldyzlar sebitindäki bu boşalan ýeri görüp bilersiňiz. Şu doku nekrozi.
Iki ýokarky ýyldyzyň arasynda bu gämini görüp bilersiňiz.
Bu ýerde hem bu gara nokatlary her ýerde görüp bilersiňiz.
Olaryň şol ýerde bolmagyna rugsat berilmeýär. Gämä şişipdir, diwary galyň.
Bu infarkt, ýagny bu dokuma ölümi, şol ganyň damarynyň töwereginde ýüze çykýar.
Beyin sapagy köp möhüm funksiýalaryň dolandyryş merkezidir. Bu bolsa ahyrynda ölüme getiripdi.
Men bu hadysany British Medical Journal-de çap etdirmäge synanyşdym.
Men muny gaty gyzykly hasap edip, onuň jemgyýetçilige mälim edilmelidigine karar berdim.
Men bu işi Britaniki lukmançylyk žurnalyna geçirmek üçin alty aý synanyşdym.
Meniňden bu ýa-da şol sözlemleri üýtgetmegi haýyş etdiler.
Men şu ýa-da başga reňk goşmak isleýärin.
Alty aý soň men şol bir işiň eýýäm neşir edilendigini aýdýan e-poçta aldym.
We olar indi meniň işimi çap etmäge gyzyklanmaýarlar.
Soňra men bu işi iki neýropatologiýa professory bilen başga bir žurnalda çap etdim.
Emma, mysal üçin, munuň PubMed-de tapylmagy mümkin däl.
PubMed lukmanlar üçin gözleg motorydyr, şonuň üçin ony lukmanlaryň Wikipediýasy diýip atlandyrmak bolýar.
Bu ýerde bu ýagdaý tapylmaýar. Şonda men bu PubMed-de nämeleriň tapyljakdygyny oýlanýaryn.
Çünki men öň bu hakykatdanam ylmy neşirler üçin gözleg motory diýip pikir ederdim.
Hawa, eger indi siz muny şeýle bir delil diýseňiz – şeýle bir ýagdaý eýýäm çap edilipdir – onda bu hem meniň üçin delil däl.
Her iki ýagdaý hem, munuň diňe ýeke-täk hadysa däldigini aýtmak örän möhümdir.
Size öňe sürlen bu argumenti nähili görýärsiňiz?
Men pikir edýärin, olar başyndan bäri gyzyklanmadılar.
Sebäbi onuň maliýe goldawçylary, Britaniýanyň Tibb Jurnaly, düýbünden başgaça ugur
kesgitleýärler. Olar munuň bilen gyzyklanmadylar.
Gel, koronawirusa garşy sanjymyň özüne we barlaglaryňyzda onuň bilen baglanyşykly anyklap bileniňiz esasy
kesellere gaýdyp geleliň. Haýsysyny atlandyryp bilersiňiz?
Öňünden seredip geçen miokardit örän ýygy duş gelýär.
Ganyň damarlarynyň iltihaby hem örän ýygy duş gelýär.
Daşary materiallar tapyldy, men olary eýýäm görkezdim.
Elastik lifleriň azalmagy synalypdy.
Diňe damar diwarlarynda däl-de, mysal üçin deride hem.
Men bilmeýärin, siz muny duýduňyzmy ýa-da däl, ýöne adamlar bu koronawirus sanjymyny birnäçe
gezek alanynda, olar gysga wagtda has gartaýýarlar.
Bu derideki elastik lifleriň ýok bolmagy bilen baglanyşykly bolup biler.
Şonuň üçin biz gan pıhtylarynyň dörendigini subut edip bildik.
Şonuň üçin adaty gan pıhtylary we adaty däl gan pıhtylary bar.
Bu öň görmedik adatdan daşary gan pıhtylarynda, mysal üçin, pıhtyda hiç hili gyzyl gan öýjükleri ýok.
Olar has köp rezin ýaly gurluşlara meňzeýär.
Men aýdşym ýaly, bu hiç haçan bu görnüşde bolmandy.
Soňra awtoimmun keselleri bar. Prof. Arne Burkhardt muny limfositleriň amoklygy diýip atlandyrdy.
We munuň ähli agzalarda bardygyny görüp bilersiňiz.
Bu agza aýratyn däl, eýsem tutuş bedeni täsir edýär.
Şonuň üçin örän tapawutly üýtgeşmeler tapylýar.
Soňra, elbetde, turbo rak bar – men ony 2021-nji ýylda hem şübhe edipdim – men ony sanjymlar bilen baglanyşykly diýip çaklapdym.
Emma bu kitapda berilmeýär, sebäbi turbo rak keselinden ölen adamlarda köplenç otopsiýa geçirilmeýär.
Çünki başyndan bäri bilýärsiňiz, bu şiş keseli. Mundan beýläk gözlemäge zerurlyk ýok.
Siziň bize görkezen ylmy işiňiz hünär durmuşyňyza haýsydyr bir täsir etdi mi?
Hawa, örän ünsli seredip.
Men bu histopatologik ädimleri gaty üns bilen seljerende, mysal üçin Kalmar hassahanasyndaky kärdeşlerim görmedik zatlary gördüm.
Bu ýagdaýda men patologiya boýunça okuw müdiri bolup, kömekçi lukmanlary patologiya hünärmenine öwürmek üçin taýýarladym.
Şonuň üçin meniň ýanyma ýaş lukman geldi we: "Hawa, bu ýerde bir ýagdaý bar" diýdi.
Ol şiş keseli bolan adamdy we ölüm duýdansyz bolup bilerdi.
Ölüm hem bu koronawirus sanjymy bilen baglanyşyklydygy ýüze çykdy.
Men ýüregi barladym we: "Bu ýerde miokardit alamatlary bar, birnäçe ýerde limfositleriň, ýagny iltihap
öýjükleriniň, örän az mukdarda artandygy görünýär" diýdim.
Emma ýaş kärdeşiň pikirine görä, ol gaty ýumşak bolup, miokardit bolup bilmezdi.
Soňra ol Kalmardaky patologlar toparymyzdan başga bir patologa ýüzlendi, ol hem munuň iltihap däldigini tassyklady.
Emma men dünýäniň dürli ýurtlarynda köp patologlar bilen işleşýänligim sebäpli, bu işi
beýleki patologlar bilen ara alyp maslahatlaşdym.
We miókardit bolup çykdy.
Soňra Kalmar şäherindäki lukmançylyk konferensiýasynda gyzgyn diskussiýalar boldy, sebäbi meniň üçin ölüm sebäbi miokarditdi.
Bu koronawirusa garşy sanjym bilen baglanyşyklydy.
Şonuň üçin men bu hadysany Şwesiýanyň Tibbi Önümler Agentligine habar berdim, sebäbi her bir şübheli hadysa habar berilmeli.
Bu lukmançylyk maslahaty mahalynda maňa beýleki işlere gyrak bolandygyma çynlakaý tankyt edildi we bu işi
nädip habar berip biljegim soraldy. Meniň hasabatymy derrew yzyna almagym talap edildi.
Soňra men bu işiň hiç kimiň aýratynlygyna degişli däldigini, eýsem bu sanjymlardan soň nämeler bolup geçýändigini anyklamak
barada bolup durýandygyny we ony yzyna almajakdygymy aýtdym.
Şonuň üçin meniň ukyplylygym soraga çekildi. Men bu lukmançylyk ugurynda mundan beýläk işläp bilmejegimi duýdum.
Başga zatlaryň arasynda, men 2021-nji ýylda bu sanjymlar bilen baglanyşyklydygyny
şübhelenýän turbo rak keseli barada hem habar berdim.
Men soňra öz-özüme pikir etdim: başga bir lukman tarapyndan sanjym arkaly döredilen bolup biljek
şişleri men üçin kesgitlemek hiç hili manyly däl.
Soň men işden çykdym we soňky ýyllarda köp goşmaça taýýarlyk geçirdim.
Indi men öz holistik praktikamy açdym.
Men tomaşaçylary web sahypama göz aýlamaga çagyrýaryn.
Bu örän gyzykly eşidilýär. Men pikirimçe, siziň web sahypaňyza ýene bir gezek göz aýlamak hakykatdanam arzyýar.
Gel, häzirki wakalara gaýdyp geleliň.
Dünýä saglyk guramasynyň maglumatyna görä, meymun çäresi, häzir Mpox diýlip atlandyrylýan
kesellik käbir Afrikan ýurtlarynda ýaýrap başlady.
Biz hem guş grippi barada hem eşidip durýarys.
We bu häzirki meýilnamalar. Biz bu güman edilýän pandemiýa garşy mRNA sanjym tehnologiýasy bilen göreşmek isleýäris.
Emma indi men siziň we elbetde beýleki köp alymlaryň halka ehtiyatly bolmagy we mRNA sanjym
tehnologiýasyndan daşda durmagy duýdurýan habarlaryny aldym.
Takyk şonuň üçin köp sanly ýan täsirler ýüze çykdy. Siz häzir ýene-de bize muny bu ýerde aýdyň görkezdiniz.
Şol bir wagtyň özünde Dünýä saglyk guramasy häzir iň ýokary duýduryş derejesini berip, mRNA sanjym
tehnologiýasynyň önümçiliginiň şu ýerde artdyrylmalydygyny aýdýar. Bu siziň üçin nähili gabat gelýär?
Bu meniň üçin hakykatdan hem gabat gelmeýär, esasanam mysal üçin, koronawirusa garşy Pfizer-iň sanjymlarynyň 11%
ýagdaýynda örän agyr ýan täsirleriň bolandygy hem çap edilensoň.
Moderna barada aýtsak, ol 21%. Bu bolsa agyr ýan täsirleri aňladýar. Koronawirusa garşy bu sanjymy
alan adamlaryň 21%-inde agyr ýan täsirler ýüze çykýar.
Koronawirusyň ölüm derejesiniň bir göterimden azdygyny nazara alsaňyz, peýdalaryň we
töwekgelçilikleriň deňagramlydygyna ynanmaýaryn.
Bir zat şübheli, eger aýtsam bolmasa.
Mysal üçin, eger grippi alanyňyzda, bu mRNA tehnologiýasyna esaslanmadyk gripp sanjymy.
Ýan täsirleriň ýüze çykmak derejesi 0–4% aralygynda, ýagny agyr ýan täsirler.
Bu koronawirus sanjymy bilen ol 21%, ýagny 21%-e çenli ýokarlandy.
Bu ýerde möhüm bolan zat, bu mRNA sanjymynyň genetiki kody ulanmak arkaly işleýändigidir.
Bu genetiki kodyň girizilýändigini aňladýar, netijede sagdyn beden öýjüklerimiz bu şpilk proteini öndürýär.
We soňra bu öýjük ýüzünde görkezilýär.
Şonuň üçin beýleki immun öýjükler bedeniň öz öýjüklerini daşardan gelen öýjükler hökmünde tanap, olary hüjüm edýärler.
We şol zat bu immun reaksiýalaryny döredýär.
Bu bolsa aýratyn-da bu mRNA sanjymlary üçin.
We soňra siz hakykatdanam edip bilersiňiz, munuň barada nähili duýýandygyňyzy bilmeýärin.
Emma mRNA sanjymlarynyň esaslandyrylýan bu ýörelgesi häzire çenli tanan däp bolan sanjymlarymyzdan düýbünden tapawutlydyr.
Şol çyzygy haýsydyr bir ýagdaýda ýene çekip bilersiňizmi?
Näme, häzir näme – takyk aýdsaň, şu pursatda – "vaktsina" diýip bilersiňmi? Men derrew sorayaryn.
Elbetde, men ony sanjym diýip atlandyrmazdym, ýöne meniň ýagdaýymda berilýän zatlar suwuklyklardyr.
Çünki bu atlandyrylýan sanjymyň peýdalary örän çäkli.
Olaryň näçe zyýan ýetirýändigini görende, meniň pikirimçe, olar doly ýoldan aýrylyp salynmaly.
Men şeýle hem geljekde çykjak beýleki ähli mRNA esasynda taýýarlanan sanjymlara örän ünsli
bolardym, sebäbi olar ýeterlik synagdan geçirilmändir.
Bu soňra şol bir ýan täsirlerine getirýär.
Hawa, bu hakykatdanam ýadyňyzda saklamaly zat, esasanam media habarlarynda munuň diňe täze,
döwrebap we ösen sanjym görnüşidigini bellemeli.
Ony bölüp çykmak şonça-da ýönekeý däl.
Şu düýbünden täze bir zat, eger aýtsam, häzire çenli şöhrat gazanmady. Elbetde, düýbünden dogry.
Hawa. Indi bolsa gel, kitabyňa gaýdyp geleliň.
Sen şol ýerde aýtdyň – munuň üçin köp wagt we tagalla goýduň.
Bu ýaýrap başlanda haýsy reaksiýalary umyt edýärsiňiz?
Ol häzir çap etmäge taýýar we ýakynda elýeterli bolar.
Haýsy görnüşdäki jemgyýetçilik reaksiýasyny umyt edýärsiňiz?
Şonuň üçin men patologlaryň, ýagny patologiya ýa-da sud-tibb hünärmenleriniň bu tapyndylary seljerip, olaryň
örän inçe bolup biljekdigini düşünjekdigine umyt edýärin.
Bu siziň hakykatdanam gözlemeli bolýandygyňyzy aňladýar. Kesilen ýerlerden diňe geçip, "Oh, men bu ýerde hiç
zat görmeýärin" diýip bolmaz. Siz hakykatdanam gözlemeli.
Men öňem aýdşym ýaly, örän kiçi we ünsden düşmeýän bir tapyndy hem durmuş hiline uly üýtgeşiklik getirip biler.
Şonuň üçin ony hakykatdanam gözlemek örän möhümdir.
Bu bir zat: patologlar az-da köp oýanylýar – onda başga nämeler bar?
Çünki köplenç men bilmeýän zady görmeýärin.
Elbetde, kitap başga ugurlaryň lukmanlary üçin hem laýyk gelýär.
Şeýle hem saglyk bilen gyzyklanýan lukmançylyk hünärmeni däl adamlar üçin.
Bu hadysa hasabatlary, şol atlandyrylýan sanjymlar bilen adamlara ýetirilýän azaby anyk görkezýär.
Şonuň üçin men, şeýle diýsek, şu kitaplary siziňden häzir sargyt edip bilerin.
We elbetde, ilki bilen men, hatda hünärmen däl biri hökmünde-de, ony özüm ýakyndan barlamaly
boldum – bu belli bir derejede doly düşnükli boldy.
Men häzir GP-me barip diňe şeýle diýip bilerinmi: "Ine, bu meniň sowgady, haýyş edýärin, bir göz aýlaň."
Ýa-da bu kitaby diňe okap geçmekden başga näme edip bilerin?
Hawa, bu hakykatdanam ýaramaz pikir däl. Sebäbi bu maddalary berýän ýeterlik lukmanlar henizem bar we olar siziň
adamlara örän uly zyýan ýetirýändigiňizi duýup başlaýarlar.
Bu diňe zeper däl, olar hem ölýärler.
Adamlar bu sanjymlar bilen öldürilýär.
Ahyrynda, size aýratyn möhüm bolan birnäçe sözüňiz barmy?
Hawa. Men bu sözleri tomaşaçylara ýüzlenmek isleýärin.
Men adamlaryň gyzyklanmagyny, internetde öz gözleglerini geçirmegini we görkezilen zatlaryň hemmesine ynanmazlygyny,
başgaça aýdylanda, özleri hereket etmelerini gaty isleýärin.
Men jemgyýetimizde umumylykda has köp söýgini görmek isleýärin, şonda sazlaşyk we parahatçylyk gülläp ösüp biler.
Men isleýärin, biz intuisiýamyza has köp gaýdyp geleliň.
Bu, tebigata çykyp, diňe içki duýgymyza gulak asýandygymyzy aňladýar.
Örän köp sag boluň, Krüger hanım, şol örän duýgylandyryjy sözler üçin.
Şeýlelik bilen Berlin studiodan hoşlaşýarys.
Ähli goşmaça maglumatlary hem şu programmanyň aşagyndaky baglanyşykda tapyp bilersiňiz.
Men aýdşym ýaly, öňe düşün. Çuňňur sag boluň.