Salam, men Torgawdan Karina.
Belki-de bu suraty taryh kitabyndan ýadyňyzda saklaýarsyňyz.
Ol 1945-nji ýylyň aprel aýynda Torgawda Elba derýasynyň kenarynda rus we amerikan esgerleriniň elini gysýandygyny görkezýär.
Bu wagtda dünýäniň dört bir künjeginde başlyk bolup, Ikinji jahan urşunyň gutarşynyň nyşanydyr.
GDR-de çagalyk döwrümde ýadygärlik medeniýeti bardy, şonuň üçin men Joe Polowski we beýleki
uruş weteranlary bilen şahsen duşuşyp bildim.
Men şahsen her bir adamyň içinde ilahi mertebäniň bardygyna ynanýaryn.
Şonuň üçin men adam öldürmekden we bizi biri-birimize garşy gurnadyjy aýdyp bolmajak propagandadan iyranýaryn.
Men hiç bir tarapa goşulmakdan ýüz öwürýärin.
Her uruşda ogullary hem atalar hem iki tarapda ölýär, ýöne uruşa jogapkär bolanlar hiç haçan ölmeýär.
Elbada duşuşyk 80 ýyldan az wagt mundan ozal boldy, we häzir goranmak ministri Pistorius ýene-de uruş barabanlaryny urýar.
Ol aýtdy: "Biz 2029-njy ýyla çenli uruşa taýýar bolmaly."
Men ozalky ministr Gabrieliň sözlerini getirýärin: "Putine düşnükli signal ibermeli: bu
urşy bes et – ýa-da biz ony saňa getireris."
Şonuň üçin özümden sorayaryn: "biz" diýilýänler takyk kimler?
Gabriel we Pistorius elbetde däl.
Bu has köp ähtimal meniň erime we ogullaryma degişlidir.
Bu meni aladalandyrýar, sebäbi uruş wakalaryny we onuň gutarnygyny bibilerimiň we garyndaşlarymyn gürrüňlerinden bilýärin.
Ine, käbir mysallar:
Meniň amcam 17 ýaşynda Wehrmachta harby gulluga çagyryldy.
Öz islegine garamazdan, sebäbi ol şägirtlik döwrüni tamamlap, kakasynyň un öýüni öz üstüne almak isleýärdi.
Ol rus esirlikde 19 ýaşynda aradan çykdy.
Ejem hemişe gözüniň ýaş bilen doly we uniformada obaçylykdan çykyp gidenini ýyglap ýadyna salýardy.
Olar gaýtadan hiç wagt bir-birini görmediler, we ol onuň nirede gömülenini hiç haçan bilmedi.
Urşuň ahyrynda kiçi gyzça, ol özü rus ofiseriniň dyzyna oturdy.
Onuň ady Irene boldy we ol ony örän gowy gördi, sebäbi ol oňa öýdäki gyzy Irena ýadyňa salýardy, ony gaty özleýärdi.
Ol ony mähirli ýatda saklady.
Şol bir wagtyň özünde onuň uly dogany (mene hala diýýärler) obasynda gorkunç zorlamalar eden Sowet
armýasynyň esgerlerinden gizlenip, birnäçe gün çardagyň içindäki agaç kütükleriniň üstünde gizlendi.
Esgerler şol bir odun ýygyndysyndan yzygiderli odun alyp durdular, ol bolsa arkasyndan
täze odunlary üstüne ýygnamaga synanyşýardy.
80 ýaşdan geçensoň, ol maňa: "Şol ýerde men doga etmegi öwrendim!" diýdi.
Ol maňa uruşda hiç bir tarapdan daşda galman amala aşyrylan köp sanly uruş jenaýatlaryny düşündirdi.
Grek filosofy Antistenes ähtimal dogry aýdypdyr: "Urş alyp gidýän adamlardan hem köp ýaman adam döredýär."
Ejem maňa şeýle hem aýtdy: Dresden bombalanan wagty asman gyzyl reňkde ýalpyldady; onuň
maşgalasy Torgau golaýyndaky goňşy obadan hem görüpdi.
Atam Torgau-da her irden bolup geçen atyşyklaryň sesini ýadynda saklady.
Torgau şäherinde buýruklara boýun bolmadyk nemes esgerleri hem öldürilenleriň hatarynda boldy.
Ehtimal, 1943 we 1945 ýyllar arasynda Reich harby sudy Berlin şäherinden Torgau şäherindäki Fort Zinna köçürildi.
Meniň atam şol wagtda takmynan 13 ýaşdy.
Meniň babam diňe bir hadysa sebäpli Volkssturm-a çagyryldy.
Ol amerikanlar tarapyndan esir alnyp, Limburg an der Lahn-a iberildi.
Ol gaýdyp gelende, agramy 54 kilogramdy we boýy takmynan 1,80 metrdi.
Ol aýalyny, ony sary saçly aýal hökmünde goýup gitdi, gri saçly tapdy.
Germaniýalylar hökmünde biz iki jahan urşundan sapak aldyk we öňki GDR-de ýadygärlik medeniýetiniň bolmagy şu gün
Torgau halkyny parahatçylyk ugrunda işlemäge itergi berýär.
Hatda bu utopik eşidilip, taryhda hiç haçan işlemedik ýaly bolsa-da, men bir gün adamzadyň duşman bolmakdan ýüz öwürmegi
netijesinde uruşlaryň doly ýok boljakdygyny arzuw edýärin.
Biz bir adam maşgalasy, bir uly adam organizmidiris.
Men dünýäniň ähli enelerine ýüzlenýärin: çagyryş kagyzlaryny ýyryň!
Men dünýäniň ähli erkeklerine ýüzlenýärin: olar täzeden uruş barabanlaryny uranda gitmäň!
Belki häzir olara ýazyp, bäsleşmejekdigiňizi aýdyp bilersiňiz.
Men siziň her birinizden ýüzlenýärin: beýleki halklara garşy gysdyrylyp galmaga ýol bermäň!
Olaryň ýalanlaryna we propagandasyna däl-de, ýüregiňize gulak asyň!