WEBVTT 00:05.120 --> 00:08.100 Сәлам, мин Торгаудан Карина. 00:08.100 --> 00:11.940 Бәлки сез бу фотосурәтне тарих дәреслегеннән хәтерлисездер. 00:11.940 --> 00:18.760 Ул 1945 елның апрелендә Торгау шәһәрендә Эльба елгасы ярында рус һәм американ солдатларының кул бирешеп торуын күрсәтә. 00:18.760 --> 00:23.100 Бу вакытта бөтен дөньяга яңалык булды һәм Икенче бөтендөнья сугышының тәмамлануын символлаштыра. 00:23.100 --> 00:27.825 ГДРда балачакта мин әле дә Йо Половский һәм башка сугыш ветераннары белән шәхсән 00:27.825 --> 00:31.328 очраша алдым, чөнки хәтерләү мәдәнияте бар иде. 00:31.328 --> 00:36.163 Мин шәхсән ышанам ки, һәр кешенең эчендә илаһи дәрәҗә ята. 00:36.163 --> 00:42.420 Шуңа күрә мин үтерүгә һәм безне бер-беребезгә каршы этәрүче әйтеп бетергесез пропагандага нәфрәтләнәм. 00:42.420 --> 00:47.680 Мин ике якның да ягын тотарга баш тартам. 00:47.680 --> 00:54.400 Чөнки һәр сугышта ике яктан да уллар һәм әтиләр һәлак була, әмма сугыш өчен җаваплы кешеләр һичкайчан да һәлак булмыйлар. 00:54.400 --> 01:01.140 Эльбада очрашу 80 елдан да азрак вакыт элек булды, һәм хәзер саклану министры Писториус тагын бер кат сугыш барабаннарын кага. 01:01.140 --> 01:05.600 Ул әйтте: «Без 2029 елга кадәр сугышка әзер булырга тиешбез.» 01:05.600 --> 01:10.996 Мин элекке министр Габриэльнең сүзләрен китерәм: «Безгә Путинга ачык сигнал җибәрергә кирәк: бу 01:10.996 --> 01:14.900 сугышны туктат – юкса без аны синең яныңа китерербез.» 01:14.900 --> 01:18.400 Шулай итеп, мин үземнән сорыйм: «без» нәкъ кемнәр? 01:18.400 --> 01:21.323 Габриэль һәм Писториус һичшиксез юк. 01:21.323 --> 01:24.130 Бу күбрәк иремә һәм улымнарга кагыла. 01:24.130 --> 01:32.480 Бу мине борчый, чөнки мин сугыш вакыйгалары һәм аның тәмамлануы турында бабай-әбиләрем һәм туганнарым хисапларыннан беләм. 01:32.480 --> 01:35.520 Менә берничә мисал: 01:35.520 --> 01:39.104 Минем абыйны 17 яшендә Вермахтка хәрби хезмәткә чакырганнар. 01:39.104 --> 01:44.480 Үз теләгенә каршы, чөнки ул шәкертлек чорын тәмамлаган һәм атасының мельницасын үз өстенә алырга теләгән. 01:44.480 --> 01:48.640 Ул 19 яшендә рус тоткынлыгында вафат булды. 01:48.640 --> 01:54.120 Әнием һәрвакыт елап искә ала иде, ул күзләрендә яшьләр белән, хәрби киемдә фермадан киткәнен. 01:54.120 --> 01:58.260 Алар бер-берсен тагын беркайчан да күрмәделәр, һәм ул аның кайда күмелгәнен белмәде. 01:58.260 --> 02:03.720 Сугыш ахырында кечкенә кыз булып, ул үзе рус офицерының кочагына утырды. 02:03.720 --> 02:10.656 Аның исеме Иренә иде, һәм ул аны бик яратты, чөнки ул аңа өйдәге кызы Иренаны хәтерләтә иде, аны ул бик сагынган иде. 02:10.656 --> 02:13.344 Ул аны җылы хәтирәдә саклады. 02:13.344 --> 02:20.887 Шул ук вакытта аның олы апасы (минем апам) авылда куркыныч җенси көч кулланулар кылган Совет армиясе солдатларыннан 02:20.887 --> 02:24.960 качып, берничә көн чердактагы утын өе артында яшеренде. 02:24.960 --> 02:31.520 Солдатлар шушы утын өемәсеннән өзлексез утын алып тордылар, ә ул арттан яңа утын өстәргә тырышты. 02:31.520 --> 02:36.080 80 яшьтән артык булганда ул миңа әйтте: «Менә шунда мин дога кылырга өйрәндем!» 02:36.080 --> 02:43.176 Һәм ул миңа сугыш вакытында барлык яклар тарафыннан да, берсе дә калмыйча, кылынган күпсанлы сугыш җинаятьләрен тасвирлады. 02:43.176 --> 02:51.900 Грек фәлсәфәчесе Антистэн, мөгаен, хаклы булгандыр, ул болай язган: «Сугыш юк иткәннән дә күбрәк явыз кешеләр тудыра.» 02:51.900 --> 02:57.862 Әнием шулай ук миңа Дрезден бомбаланган вакытта күк кызыл төстә балкыганын сөйләде, һәм моны аның 02:57.862 --> 03:01.520 гаиләсе Торгау янындагы күрше авылдан да күрә алган. 03:01.520 --> 03:07.340 Әтием Торгауда һәр иртә булган атышлар тавышын хәтерли иде. 03:07.340 --> 03:13.248 Торгау шәһәрендә боерыкларга буйсынмаган немец солдатлары да үтерелгәннәр арасында булды. 03:13.248 --> 03:22.340 Мөгаен, 1943–1945 еллар арасында Рейх хәрби суды Берлиндан Торгау шәһәрендәге Форт Зиннага күчерелгән. 03:22.340 --> 03:26.480 Әтием ул вакытта якынча 13 яшьтә иде. 03:26.480 --> 03:30.536 Бабам Фольксштурмга бары тик бер кызганыч очрак аркасында гына чакырылган иде. 03:30.536 --> 03:34.016 Аны американнар әсирлеккә алдылар һәм Лимбург ан дер Лахнга җибәрделәр. 03:34.016 --> 03:39.703 Ул кайтып җиткәндә авырлыгы 54 килограмм иде һәм буе якынча 1,80 метр иде. 03:39.703 --> 03:45.560 Ул хатынын, аны сары чәчле хатын итеп калдырган иде, көлсу чәчле итеп тапты. 03:45.560 --> 03:54.051 Без, немецлар, ике бөтендөнья сугышыннан сабак алдык, һәм элекке ГДРда булган истә тоту мәдәнияте 03:54.051 --> 03:58.624 бүген Торгау халкын тынычлык өчен эшләргә этәрә. 03:58.624 --> 04:06.131 Хәтта бу утопик яңгыраса да һәм тарихта беркайчан да эшләмәгән булса да, мин бер көнне сугышлар бетәчәк дип 04:06.131 --> 04:10.940 хыялланам, чөнки без, кешеләр, дошманнар булырга теләмибез. 04:10.940 --> 04:14.920 Без бер кеше гаиләсе, бер зур кеше организмы. 04:14.920 --> 04:20.448 Һәм мин бөтен дөнья аналарына мөрәҗәгать итәм: чакыру кәгазьләрен өзегез! 04:20.448 --> 04:26.336 Мин бөтен дөнья ир-атларына мөрәҗәгать итәм: алар яңадан сугыш барабаннарын какканда, бармагыз! 04:26.336 --> 04:30.176 Бәлки, сез хәзер аларга сез ярышмаячаксыз дип яза аласыз. 04:30.176 --> 04:36.320 Һәм мин сезнең һәрберегезгә мөрәҗәгать итәм: башка халыкларга каршы өндәүләргә юл куймагыз! 04:36.320 --> 04:41.246 Аларның ялганнарына һәм пропагандасына колак салма, ә йөрәгеңә колак сал!