העלא, איך בין קאַרינאַ פֿון טאָרגאַו.
אפֿשר געדענקט איר די דאָזיקע פֿאָטאָגראַפֿיע פֿון אײַער געשיכטע־בוך.
עס ווייזט רוסישע און אמעריקאנער זאָלדאַטן וואָס געבן זיך די הענט אין אַפּריל 1945 אויף די ברעגן פֿון דער עלבע אין טאָרגאַו.
דאָס האָט דעמאָלט געמאכט כותרות אַרום דער גאַנצער וועלט און סימבאָליזירט דעם סוף פֿון דער צווייטער וועלט־מלחמה.
אלס קינד אין דער ד.ד.ר. האָב איך נאָך געקענט באַגעגענען דזשאָו פּאָלאָווסקי און אַנדערע מלחמה־וועטעראַנען
פּערזענלעך, ווײַל עס איז געווען אַ קולטור פֿון געדענקען.
איך גלייב פּערזענלעך אַז יעדער מענטש טראָגט אין זיך די כּבֿוד פֿון דעם געטלעכן.
דערפֿאַר ווער איך אָפּגעשטויסן פֿון מאָרד און דער אומאויסזאָגבאַרער פּראָפּאַגאַנדע
וואָס רייצט אונדז קעגן איינער דעם אַנדערן.
איך וויל נישט נעמען קיין זײַט מיט קיין פּאַרטיי.
אין יעדן קריג שטאַרבן זינער און טאַטעס אויף ביידע זייטן, אָבער קיינמאָל די וואָס זענען פאַראַנטוואָרטלעך פֿאַרן קריג.
די באַגעגעניש אויף דער עלבע איז געווען ווייניקער ווי 80 יאָר צוריק, און איצט שלאָגט דער מיניסטער פֿאַר
פאַרטיידיקונג פּיסטאָריוס ווידער די טראָמלען פֿון מלחמה.
ער האָט געזאָגט: "מיר מוזן זײַן גרייט פֿאַר מלחמה ביז 2029."
און איך ציטירן דעם פֿריִערדיקן מיניסטער גבריאל: "מיר דאַרפֿן שיקן אַ קלאָרן סיגנאַל צו פּוטין: האַלט
אויף דעם מלחמה – אָדער מיר וועלן ברענגען עס צו דיר."
אַזוי פֿרעג איך זיך: ווער פּונקט זענען "מיר"?
גבריאל און פּיסטאָריוס זיכער נישט.
עס איז מער מסתּמא אַז דאָס באַצייכנט מײַן מאַן און מײַנע זין.
דאָס באַזאָרגט מיך, ווײַל איך ווייס וועגן די געשעענישן פֿון דער מלחמה און איר סוף פֿון די
דערציילונגען פֿון מײַנע זיידע־באָבע און קרובֿים.
דאָ זענען אַ פּאָר ביישפּילן:
מײַן פֿעטער איז גערופֿן געוואָרן אין די ווערמאַכט אין עלטער פֿון 17 יאָר.
קעגן זײַן ווילן, ווײַל ער האָט שוין פֿאַרענדיקט זײַן לערנשאַפֿט און האָט געוואָלט איבערנעמען זײַן טאַטנס מיל.
ער איז געשטאָרבן אין רוסישער געפאַנגענשאַפֿט אין עלטער פֿון 19 יאָר.
מײַן מאַמע האָט שטענדיק געדענקט, וויינענדיק, ווי ער האָט די פֿאַרם פֿאַרלאָזט מיט טרערן אין זײַנע אויגן און אין יוניפאָרם.
זיי האָבן זיך קיינמאָל מער נישט געזען, און זי האָט קיינמאָל נישט געפֿונען וווּ ער איז באַגראָבן געוואָרן.
ווי אַ קליין מיידל, נאָענט צום סוף פֿון דער מלחמה, האָט זי זיך אַליין געזעצט אויף די שויס פֿון אַ רוסישן אָפֿיציר.
איר נאָמען איז געווען אירענע, און ער האָט זי זייער ליב געהאַט, ווײַל זי האָט אים דערמאָנט זײַן
אייגענע טאָכטער, אירענע, וואָס ער האָט זייער געמיסט.
זי האָט אים אין ליבער געדענק געהאַלטן.
אין דער זעלבער צײַט האָט איר עלטערע שוועסטער (מײַן טאַנטע) פֿאַר טעג זיך באַהאַלטן הינטער אַ שטאַפּל האָלץ אין אַ
דאַך, פֿון די סאָוועטישע אַרמיי־זאָלדאַטן, וואָס האָבן אין זייער דאָרף געטאָן שרעקלעכע פֿאַרגוואַלדיקונגען.
די זאָלדאַטן האָבן ווייטער גענומען האָלץ פֿון דעם זעלבן שטאַפּל, בשעת זי האָט פּרוּווירט פֿון הינטן צו לייגן נײַע האָלץ אויף.
בײַ איבער אַכציק יאָר האָט זי מיר געזאָגט: "דאָרט האָב איך געלערנט צו בעטן!"
און זי האָט מיר באַשרײַבן אַ סך מלחמה־פֿאַרברעכן וואָס זענען געטאָן געוואָרן דורך אַלע זײַטן אין דער מלחמה אָן קיין אויסנעם.
דער גריכישער פֿילאָסאָף אַנטיסטענעס האָט מסתּמא געהאַט רעכט ווען ער האָט געשריבן: "מלחמה
שאַפֿט מער בייזע מענטשן ווי זי נעמט אַוועק."
מײַן מאַמע האָט מיר אויך געזאָגט אַז דער הימל האָט רויט געגלאָזט ווען דרזדן איז באָמבאַרדירט געוואָרן; איר משפּחה האָט
עס נאָך געקענט זען פֿון אַ נאָכבאַרדיקן דאָרף נעבן טאָרגאַו.
מײַן טאַטע האָט זיך דערמאָנט דעם קול פֿון די שיסערײַען וואָס זענען דאָ אין טאָרגאַו יעדן מאָרגן.
אין טאָרגאַו זענען צווישן די געעקזעקוטירטע געווען די דײַטשישע סאָלדאַטן וואָס האָבן אָפּגעזאָגט צו אָרדערן.
עס איז מסתּמא געווען צווישן 1943 און 1945, ווען דער רייך־מיליטערישער געריכט איז אַריבערגעפֿירט
געוואָרן פֿון בערלין קיין פֿאָרט ציננאַ אין טאָרגאַו.
מײַן טאַטע איז געווען בערך דרײַצן יאָר אַלט אין יענער צײַט.
מײַן זיידע איז נאָר צוגערופֿן געוואָרן אין דעם פֿאָלקסשטורם צוליב אַ אומגליק.
ער איז גענומען געוואָרן אַ געפֿאַנגענער דורך די אמעריקאנער און געשיקט געוואָרן קיין לימבורג אן דער לאַן.
ווען ער איז צוריקגעקומען, האָט ער געוואָגט 54 קילאָגראַם און איז געווען בערך 1.80 מעטער הויך.
ער האָט געפֿונען זײַן פֿרוי, וואָס ער האָט געלאָזט ווי אַ בלאָנדע פֿרוי, מיט גרויע האָר.
עס איז דער פאקט אַז מיר דײַטשן האָבן געלערנט פֿון צוויי וועלט־מלחמות און אַז אין דער פֿריִערדיקער ד.ד.ר.
איז געווען אַ מין קולטור פֿון געדענקען, וואָס הײַנט טרייבט די מענטשן פֿון טאָרגאַו צו אַרבעטן פֿאַר שלום.
אפילו אויב עס קלינגט אוטאָפּיש און מעגליך קיינמאָל האָט עס אין דער געשיכטע נישט געאַרבעט, חלום איך אַז איין טאָג וועט ניט
מער זײַן קיין מלחמה, ווײַל מיר מענטשן וועלן נישט זײַן פײַנט.
מיר זענען איין מענטשלעכע משפּחה, איין גרויסער מענטשלעכער אָרגאַניזם.
און איך רוף אַלע מאַמעס איבער דער גאַנצער וועלט: רייסט די רוף־בריוון!
איך רוף צו אַלע מענטשן איבער דער גאַנצער וועלט: ווען זיי ווידער הייבן די מלחמה־טראָמלען, גייט נישט!
אפֿשר קענסטו זיי איצט שרייבן צו זאָגן אַז דו וועסט נישט קאָנקורירן.
און איך רוף צו יעדן איינעם פֿון אײַך: לאָזט זיך נישט אויפֿרײַסן קעגן אַנדערע פֿעלקער!
הערט נישט צו זייערע ליגנס און פּראָפּאַגאַנדע, נאָר צו אײַער האַרץ!