1
00:00:00,446 --> 00:00:06,276
Chak moun k ap chèche laverite konnen sa: yon
lyen oswa yon pòs rive ak yon revelasyon cho-cho.

2
00:00:06,276 --> 00:00:11,036
Ou panse: Finalman, yon moun
dekouvri sa nou te sispèk depi lontan!

3
00:00:11,036 --> 00:00:15,016
Men, fè atansyon: yon lagè enfòmasyon ap fè ravaj!

4
00:00:15,016 --> 00:00:20,303
Sa vle di ke yo fè espre gaye fo enfòmasyon oswa demi-verite.

5
00:00:20,303 --> 00:00:27,206
Si yo pataje sa yo plizyè santèn milye fwa epi
yo parèt pa vre, se yon kado pou moun ki pran tèt

6
00:00:27,206 --> 00:00:31,470
yo kòm verifyatè reyalite ak medya prensipal yo.

7
00:00:31,470 --> 00:00:40,523
Se poutèt sa nou menm nan Kla.TV ap verifye chak sous
pou orijin li, kredibilite li ak presizyon li depi 2012.

8
00:00:40,523 --> 00:00:49,296
Lois Sasek, chèf Kla.TV, dènyèman te repete prensip sa a
pandan yon sesyon fòmasyon entèn pou anplwaye yo jan sa a.

9
00:00:49,296 --> 00:00:54,730
Lois Sasek, Manadjè Pwodiksyon Kla.TV: "Te gen yon
rapò fantastik ki di yon jounalis nan Palè Buckingham te

10
00:00:54,730 --> 00:00:58,230
pran yon foto yon ti gason k ap sove anba abi rituel."

11
00:00:58,230 --> 00:01:04,257
Men ou dwe toujou tcheke ak anpil atansyon si gen yon sous
oswa si se jis yon deklarasyon ki aksepte san verifikasyon.

12
00:01:04,257 --> 00:01:08,036
Asire w pou w ekri: "Tanpri tcheke!" oswa yon
bagay ki sanble – nou jis dwe pran prekosyon!

13
00:01:08,036 --> 00:01:16,076
Paske isit la, pou egzanp – yo te fè espre pou ban nou kèk
enfòmasyon fo – paske ak foto sa a avèk ti

14
00:01:16,076 --> 00:01:22,936
gason an, sa te pran nou de ane paske nou
senpleman pa t konnen kote sous istwa a te ye.

15
00:01:22,936 --> 00:01:31,501
Nou pa t ka verifye li. Epi li te vin parèt ke se
te yon foto monte, yon sesyon fim, jis yon erè.

16
00:01:31,501 --> 00:01:34,390
E malerezman, anpil edikatè deja tonbe ladan l.

17
00:01:34,390 --> 00:01:43,910
Epi ou ka ridikilize tout bagay ankò: "Tout
bagay sa yo fo, pa vre?" Èske ou konprann?

18
00:01:43,910 --> 00:01:50,716
E mwen dwe di, Kla.TV ekselan nan verifye sous yo.

19
00:01:50,716 --> 00:01:58,743
Anpil edikatè: "O, bèl bagay, gade!" Epi li
vin trè danjere, ou ka imedyatman elimine yo.

20
00:01:58,743 --> 00:02:05,649
Men nou senpleman dwe kontinye asire nou toujou mande tèt nou:
Tann yon minit, sa sonnen fantastik, men èske li ka vrèman vre?

21
00:02:05,649 --> 00:02:10,156
Èske w konnen sa sa te koute m pou m pa t pibliye foto
a pandan de zan, paske m te panse: Sa a se pi gwo a!

22
00:02:10,156 --> 00:02:13,189
Paske mwen gen temwen ki soti nan Palè Buckingham!

23
00:02:13,189 --> 00:02:16,480
Men lè ou gen yon bagay konsa, se yon
benediksyon. Men lòt bò a konnen sa.

24
00:02:16,480 --> 00:02:18,736
Se yon lagè, nou pap bliye l.

25
00:02:18,736 --> 00:02:25,683
Atik sa a pa edikatè Sidafriken Reyno De
Beer nan Liberty Fighters Network montre ke sa

26
00:02:25,683 --> 00:02:29,549
reprezante yon defi pou nou atravè lemond.

27
00:02:29,549 --> 00:02:34,369
Li eksplike ak anpil fòs enpòtans lagè enfòmasyon sa a:

28
00:02:34,369 --> 00:02:41,736
Reyno De Beer ki soti nan Liberty Fighters Network "Pa
egzanp, nou resevwa enfòmasyon sou paj nou yo chak jou."

29
00:02:43,563 --> 00:02:51,283
Gen moun ki jis poste yon bagay ki aliyen ak panse
ak aspirasyon nou san yo pa verifye reyalite yo.

30
00:02:51,283 --> 00:02:55,936
Mwen pa di ou ta dwe ale jwenn yon verifyatè reyalite.

31
00:02:55,936 --> 00:03:04,720
Mon Die, nou fin fè anviwon twazan nan
konfinman COVID-19 la e nou vin tounen bon chèchè.

32
00:03:06,516 --> 00:03:13,696
Sa se yon trè bon bagay ki soti nan tout
konfinman pandemi COVID-19 sa a nou te viv.

33
00:03:13,696 --> 00:03:19,163
Li te pwodui nouvo chèchè: ou menm k ap koute sa a.

34
00:03:19,163 --> 00:03:26,810
Men malerezman, jis paske yon bagay koresponn ak panse nou ak
objektif nou, moun senpleman aksepte l dirèkteman kòm verite.

35
00:03:26,810 --> 00:03:34,516
Apre sa, yo gaye li pa milye atravè medya sosyal
ak lòt platfòm paske yo aksepte li kòm verite.

36
00:03:34,516 --> 00:03:41,803
Men se egzakteman konsa lènmi nou yo fonksyone. Yo (lènmi
nou yo/ajan nou yo) envante yon bagay ki konplètman fo.

37
00:03:41,803 --> 00:03:51,590
Ou konnen ke nan pwen sa a nou fasil kwè, ke
n ap aksepte l kòm verite epi n ap gaye l.

38
00:03:53,363 --> 00:04:00,865
Lè li parèt nan bon moman an, sètadi lè moun kòmanse
fè referans ak enfòmasyon sa a ke lènmi nou yo te

39
00:04:00,865 --> 00:04:06,016
fabrike, lè sa a yo sòti pou pwouve ke li pa egziste.

40
00:04:06,016 --> 00:04:10,783
Oswa ke li pa janm jan naratif la oswa enfòmasyon an sijere.

41
00:04:10,783 --> 00:04:15,523
Nan fen a, yo ridikilize tout moun nan gwoup aktivis nou an.

42
00:04:15,523 --> 00:04:23,150
Kidonk, se pa sèlman ou menm y ap ri, men nou tout yo di nou:

43
00:04:23,150 --> 00:04:30,890
O, ou konnen sa? Gwoup moun ki reveye yo se yon bann
moun k ap mete chapo aliminyòm epi kwayan teyori konplo!

44
00:04:30,890 --> 00:04:39,836
Paske yo bay nou entansyonèlman fo enfòmasyon ki
konfòme ak panse nou, epi nou pa al verifye li.

45
00:04:39,836 --> 00:04:43,940
Nou pa verifye si yo vrèman vre.

46
00:04:43,940 --> 00:04:53,336
Pran Donald Trump kòm egzanp: toujou gen moun ki kwè li
se sovè mond lan, men yo pa janm fè rechèch sou istwa li.

47
00:04:53,336 --> 00:04:58,570
Si yo te fè rechèch sou istwa li
kòrèkteman, yo ta reyalize ke li se yon Jezuit.

48
00:04:58,570 --> 00:05:01,403
Ki sa Òd Jezuit la ye?

49
00:05:01,403 --> 00:05:10,960
Se yon òd moun ki gen anpil enfliyans, ki te fonde pa Legliz
Katolik Women pou ede Legliz Katolik Women

50
00:05:10,960 --> 00:05:20,910
finalman debarase pwotestantis la, pou tout
kretyen fè pati yon sèl gwo lafwa, Katolikism.

51
00:05:20,910 --> 00:05:28,683
Epi ak kalite politisyen sa a, mwen toujou di ke
sa pa gen pwoblèm sa yo fè oswa sa yo di an piblik.

52
00:05:28,683 --> 00:05:33,916
Se sa yo pa fè ki fè m sispèk yo.

53
00:05:33,916 --> 00:05:42,720
Pa egzanp, lè Donald Trump te Prezidan Etazini,
li te prezidan nan mitan pandemi COVID-19 la.

54
00:05:46,689 --> 00:05:55,283
Kidonk, si nou kwè te gen anpil iregilarite ki
te antoure COVID-19 la, li te rive dekouvri yo.

55
00:05:58,376 --> 00:06:02,210
Men li sèlman te di kijan Ivermectin bon, pa egzanp.

56
00:06:02,210 --> 00:06:08,176
Kidonk li konfime ke gen yon
viris, li konfime ke gen yon pandemi.

57
00:06:10,050 --> 00:06:19,603
Tout sa nou kòm yon gwoup ta pwobableman jwenn trè
sispèk. Li ta ka ke pa t gen okenn evènman konsa ki te fèt.

58
00:06:19,603 --> 00:06:28,011
E si m repete tèt mwen: ou dwe fè pwòp rechèch ou epi pa jis
aksepte sa m di, menm si nou pibliye prèv pou tout sa Liberty

59
00:06:28,011 --> 00:06:34,688
Fighters Network ap fè sou sit entènèt nou an. Ou ka jwenn yo la.

60
00:06:34,688 --> 00:06:40,426
Chèche nou sou Google, gade non nou, ale wè
dosye tribinal ki pibliye sou nou yo pou

61
00:06:40,426 --> 00:06:44,790
ou ka wè epi fè eksperyans travay nou fè a.

62
00:06:44,790 --> 00:06:48,356
Kidonk moun aktyèlman pase bagay sa yo.

63
00:06:48,356 --> 00:06:57,830
Sou yon bò, moun yo di, "O, men nou ap pase l paske nou
vle verifye si sa moun sa a ap di a pral tounen vre."

64
00:06:57,830 --> 00:07:07,072
Men an reyalite, se ou k ap bay enfòmasyon sa a plis fòs. Ou ap
bay li plis fòs lè ou pase l bay lòt moun san ou pa verifye l.

65
00:07:07,072 --> 00:07:12,440
Omwen, ou ta dwe ajoute yon nòt ki
di: "Pa konfime, tanpri verifye!"

66
00:07:12,440 --> 00:07:16,143
Lè sa a, moun yo pral konnen ke sa pa nesesèman vre.

67
00:07:16,143 --> 00:07:19,956
Ou dwe tcheke an premye. Men moun pa fè sa.

68
00:07:19,956 --> 00:07:24,733
Yo jis voye li plizyè milye fwa bay diferan moun, epi
yo kwè ke gen yon moun k ap fè yon bagay kont

69
00:07:24,733 --> 00:07:29,176
koripsyon nan bank oswa ke òganizasyon sa a ap fè yon bagay.

70
00:07:32,096 --> 00:07:39,563
Kidonk yo jis detann yo epi panse, "Oke, y ap
pran swen sa." Malerezman, sa rive regilyèman.

71
00:07:39,563 --> 00:07:45,949
E sa m di moun yo se ke lè y ap pataje
enfòmasyon, yo ta dwe fè pwòp rechèch yo an premye lè yo

72
00:07:45,949 --> 00:07:51,083
chèche sou Google oswa lè yo itilize DuckDuckGo.

73
00:07:51,083 --> 00:07:56,423
Tcheke si gen rezon ki fè nou ka kwè sa ta ka vre!

74
00:07:56,423 --> 00:08:01,469
Tcheke kiyès ki te voye l ba ou! Èske gen yon non la?

75
00:08:01,469 --> 00:08:05,516
Si pa gen non, pa pataje li!

76
00:08:07,056 --> 00:08:16,870
Si pa gen non, pa gen dat, pa gen sit entènèt, pa gen
kote, epi ou pa ka verifye ke moun sa a egziste toutbon...

77
00:08:16,870 --> 00:08:23,696
Si yon moun pa vle bay non li lè l ap
voye yon mesaj bay yon lòt moun, inyore l!

78
00:08:23,696 --> 00:08:27,436
Gen yon rezon ki fè moun sa a pa vle bay non li.

79
00:08:27,436 --> 00:08:35,097
Si li se yon aktivis otantik, li pral
dispoze mete non li sou enfòmasyon sa a paske non

80
00:08:35,097 --> 00:08:40,383
li se yon siyal apwobasyon pou mesaj sa a.

81
00:08:43,330 --> 00:08:53,043
Tcheke sa! Sa enpòtan anpil, tanpri! Pa
gaye anyen ou pa ka konfime poukont ou!

82
00:08:53,043 --> 00:08:59,721
E si ou pa fin sèten, ou te reflechi sou sa pandan
lontan epi ou kwè enfòmasyon sa a bezwen pataje ak lòt

83
00:08:59,721 --> 00:09:03,616
moun, ekri "Akizasyon ki pa konfime" nan seksyon kòmantè a.

84
00:09:03,616 --> 00:09:07,609
Pou lòt moun ka verifye l, tanpri.

85
00:09:12,363 --> 00:09:21,590
Fè atansyon ak ajan, ajan ak espyon ki
entansyonèlman ba ou enfòmasyon ki pap ede nou ditou.

86
00:09:21,590 --> 00:09:28,750
Li tèlman enpòtan ke nou dwe egzamine
bagay sa yo nan pouswit vrè libète nou.

87
00:09:28,750 --> 00:09:35,723
Tanpri tcheke sa a, konfime li, epi mwen pral,
natirèlman, fè plis videyo sou sijè ki sanble.

88
00:09:35,723 --> 00:09:40,763
Tanpri renmen videyo sa a, pataje l ak lòt moun si w renmen l!

89
00:09:40,763 --> 00:09:45,296
Sa ap ede nou tou ak algoritm YouTube
la. Rete an sekirite, Bondye beni ou!

90
00:09:45,296 --> 00:09:50,136
Rezo Konbatan Libète