WEBVTT 00:00.446 --> 00:06.276 Chak moun k ap chèche laverite konnen sa: yon lyen oswa yon pòs rive ak yon revelasyon cho-cho. 00:06.276 --> 00:11.036 Ou panse: Finalman, yon moun dekouvri sa nou te sispèk depi lontan! 00:11.036 --> 00:15.016 Men, fè atansyon: yon lagè enfòmasyon ap fè ravaj! 00:15.016 --> 00:20.303 Sa vle di ke yo fè espre gaye fo enfòmasyon oswa demi-verite. 00:20.303 --> 00:27.206 Si yo pataje sa yo plizyè santèn milye fwa epi yo parèt pa vre, se yon kado pou moun ki pran tèt 00:27.206 --> 00:31.470 yo kòm verifyatè reyalite ak medya prensipal yo. 00:31.470 --> 00:40.523 Se poutèt sa nou menm nan Kla.TV ap verifye chak sous pou orijin li, kredibilite li ak presizyon li depi 2012. 00:40.523 --> 00:49.296 Lois Sasek, chèf Kla.TV, dènyèman te repete prensip sa a pandan yon sesyon fòmasyon entèn pou anplwaye yo jan sa a. 00:49.296 --> 00:54.730 Lois Sasek, Manadjè Pwodiksyon Kla.TV: "Te gen yon rapò fantastik ki di yon jounalis nan Palè Buckingham te 00:54.730 --> 00:58.230 pran yon foto yon ti gason k ap sove anba abi rituel." 00:58.230 --> 01:04.257 Men ou dwe toujou tcheke ak anpil atansyon si gen yon sous oswa si se jis yon deklarasyon ki aksepte san verifikasyon. 01:04.257 --> 01:08.036 Asire w pou w ekri: "Tanpri tcheke!" oswa yon bagay ki sanble – nou jis dwe pran prekosyon! 01:08.036 --> 01:16.076 Paske isit la, pou egzanp – yo te fè espre pou ban nou kèk enfòmasyon fo – paske ak foto sa a avèk ti 01:16.076 --> 01:22.936 gason an, sa te pran nou de ane paske nou senpleman pa t konnen kote sous istwa a te ye. 01:22.936 --> 01:31.501 Nou pa t ka verifye li. Epi li te vin parèt ke se te yon foto monte, yon sesyon fim, jis yon erè. 01:31.501 --> 01:34.390 E malerezman, anpil edikatè deja tonbe ladan l. 01:34.390 --> 01:43.910 Epi ou ka ridikilize tout bagay ankò: "Tout bagay sa yo fo, pa vre?" Èske ou konprann? 01:43.910 --> 01:50.716 E mwen dwe di, Kla.TV ekselan nan verifye sous yo. 01:50.716 --> 01:58.743 Anpil edikatè: "O, bèl bagay, gade!" Epi li vin trè danjere, ou ka imedyatman elimine yo. 01:58.743 --> 02:05.649 Men nou senpleman dwe kontinye asire nou toujou mande tèt nou: Tann yon minit, sa sonnen fantastik, men èske li ka vrèman vre? 02:05.649 --> 02:10.156 Èske w konnen sa sa te koute m pou m pa t pibliye foto a pandan de zan, paske m te panse: Sa a se pi gwo a! 02:10.156 --> 02:13.189 Paske mwen gen temwen ki soti nan Palè Buckingham! 02:13.189 --> 02:16.480 Men lè ou gen yon bagay konsa, se yon benediksyon. Men lòt bò a konnen sa. 02:16.480 --> 02:18.736 Se yon lagè, nou pap bliye l. 02:18.736 --> 02:25.683 Atik sa a pa edikatè Sidafriken Reyno De Beer nan Liberty Fighters Network montre ke sa 02:25.683 --> 02:29.549 reprezante yon defi pou nou atravè lemond. 02:29.549 --> 02:34.369 Li eksplike ak anpil fòs enpòtans lagè enfòmasyon sa a: 02:34.369 --> 02:41.736 Reyno De Beer ki soti nan Liberty Fighters Network "Pa egzanp, nou resevwa enfòmasyon sou paj nou yo chak jou." 02:43.563 --> 02:51.283 Gen moun ki jis poste yon bagay ki aliyen ak panse ak aspirasyon nou san yo pa verifye reyalite yo. 02:51.283 --> 02:55.936 Mwen pa di ou ta dwe ale jwenn yon verifyatè reyalite. 02:55.936 --> 03:04.720 Mon Die, nou fin fè anviwon twazan nan konfinman COVID-19 la e nou vin tounen bon chèchè. 03:06.516 --> 03:13.696 Sa se yon trè bon bagay ki soti nan tout konfinman pandemi COVID-19 sa a nou te viv. 03:13.696 --> 03:19.163 Li te pwodui nouvo chèchè: ou menm k ap koute sa a. 03:19.163 --> 03:26.810 Men malerezman, jis paske yon bagay koresponn ak panse nou ak objektif nou, moun senpleman aksepte l dirèkteman kòm verite. 03:26.810 --> 03:34.516 Apre sa, yo gaye li pa milye atravè medya sosyal ak lòt platfòm paske yo aksepte li kòm verite. 03:34.516 --> 03:41.803 Men se egzakteman konsa lènmi nou yo fonksyone. Yo (lènmi nou yo/ajan nou yo) envante yon bagay ki konplètman fo. 03:41.803 --> 03:51.590 Ou konnen ke nan pwen sa a nou fasil kwè, ke n ap aksepte l kòm verite epi n ap gaye l. 03:53.363 --> 04:00.865 Lè li parèt nan bon moman an, sètadi lè moun kòmanse fè referans ak enfòmasyon sa a ke lènmi nou yo te 04:00.865 --> 04:06.016 fabrike, lè sa a yo sòti pou pwouve ke li pa egziste. 04:06.016 --> 04:10.783 Oswa ke li pa janm jan naratif la oswa enfòmasyon an sijere. 04:10.783 --> 04:15.523 Nan fen a, yo ridikilize tout moun nan gwoup aktivis nou an. 04:15.523 --> 04:23.150 Kidonk, se pa sèlman ou menm y ap ri, men nou tout yo di nou: 04:23.150 --> 04:30.890 O, ou konnen sa? Gwoup moun ki reveye yo se yon bann moun k ap mete chapo aliminyòm epi kwayan teyori konplo! 04:30.890 --> 04:39.836 Paske yo bay nou entansyonèlman fo enfòmasyon ki konfòme ak panse nou, epi nou pa al verifye li. 04:39.836 --> 04:43.940 Nou pa verifye si yo vrèman vre. 04:43.940 --> 04:53.336 Pran Donald Trump kòm egzanp: toujou gen moun ki kwè li se sovè mond lan, men yo pa janm fè rechèch sou istwa li. 04:53.336 --> 04:58.570 Si yo te fè rechèch sou istwa li kòrèkteman, yo ta reyalize ke li se yon Jezuit. 04:58.570 --> 05:01.403 Ki sa Òd Jezuit la ye? 05:01.403 --> 05:10.960 Se yon òd moun ki gen anpil enfliyans, ki te fonde pa Legliz Katolik Women pou ede Legliz Katolik Women 05:10.960 --> 05:20.910 finalman debarase pwotestantis la, pou tout kretyen fè pati yon sèl gwo lafwa, Katolikism. 05:20.910 --> 05:28.683 Epi ak kalite politisyen sa a, mwen toujou di ke sa pa gen pwoblèm sa yo fè oswa sa yo di an piblik. 05:28.683 --> 05:33.916 Se sa yo pa fè ki fè m sispèk yo. 05:33.916 --> 05:42.720 Pa egzanp, lè Donald Trump te Prezidan Etazini, li te prezidan nan mitan pandemi COVID-19 la. 05:46.689 --> 05:55.283 Kidonk, si nou kwè te gen anpil iregilarite ki te antoure COVID-19 la, li te rive dekouvri yo. 05:58.376 --> 06:02.210 Men li sèlman te di kijan Ivermectin bon, pa egzanp. 06:02.210 --> 06:08.176 Kidonk li konfime ke gen yon viris, li konfime ke gen yon pandemi. 06:10.050 --> 06:19.603 Tout sa nou kòm yon gwoup ta pwobableman jwenn trè sispèk. Li ta ka ke pa t gen okenn evènman konsa ki te fèt. 06:19.603 --> 06:28.011 E si m repete tèt mwen: ou dwe fè pwòp rechèch ou epi pa jis aksepte sa m di, menm si nou pibliye prèv pou tout sa Liberty 06:28.011 --> 06:34.688 Fighters Network ap fè sou sit entènèt nou an. Ou ka jwenn yo la. 06:34.688 --> 06:40.426 Chèche nou sou Google, gade non nou, ale wè dosye tribinal ki pibliye sou nou yo pou 06:40.426 --> 06:44.790 ou ka wè epi fè eksperyans travay nou fè a. 06:44.790 --> 06:48.356 Kidonk moun aktyèlman pase bagay sa yo. 06:48.356 --> 06:57.830 Sou yon bò, moun yo di, "O, men nou ap pase l paske nou vle verifye si sa moun sa a ap di a pral tounen vre." 06:57.830 --> 07:07.072 Men an reyalite, se ou k ap bay enfòmasyon sa a plis fòs. Ou ap bay li plis fòs lè ou pase l bay lòt moun san ou pa verifye l. 07:07.072 --> 07:12.440 Omwen, ou ta dwe ajoute yon nòt ki di: "Pa konfime, tanpri verifye!" 07:12.440 --> 07:16.143 Lè sa a, moun yo pral konnen ke sa pa nesesèman vre. 07:16.143 --> 07:19.956 Ou dwe tcheke an premye. Men moun pa fè sa. 07:19.956 --> 07:24.733 Yo jis voye li plizyè milye fwa bay diferan moun, epi yo kwè ke gen yon moun k ap fè yon bagay kont 07:24.733 --> 07:29.176 koripsyon nan bank oswa ke òganizasyon sa a ap fè yon bagay. 07:32.096 --> 07:39.563 Kidonk yo jis detann yo epi panse, "Oke, y ap pran swen sa." Malerezman, sa rive regilyèman. 07:39.563 --> 07:45.949 E sa m di moun yo se ke lè y ap pataje enfòmasyon, yo ta dwe fè pwòp rechèch yo an premye lè yo 07:45.949 --> 07:51.083 chèche sou Google oswa lè yo itilize DuckDuckGo. 07:51.083 --> 07:56.423 Tcheke si gen rezon ki fè nou ka kwè sa ta ka vre! 07:56.423 --> 08:01.469 Tcheke kiyès ki te voye l ba ou! Èske gen yon non la? 08:01.469 --> 08:05.516 Si pa gen non, pa pataje li! 08:07.056 --> 08:16.870 Si pa gen non, pa gen dat, pa gen sit entènèt, pa gen kote, epi ou pa ka verifye ke moun sa a egziste toutbon... 08:16.870 --> 08:23.696 Si yon moun pa vle bay non li lè l ap voye yon mesaj bay yon lòt moun, inyore l! 08:23.696 --> 08:27.436 Gen yon rezon ki fè moun sa a pa vle bay non li. 08:27.436 --> 08:35.097 Si li se yon aktivis otantik, li pral dispoze mete non li sou enfòmasyon sa a paske non 08:35.097 --> 08:40.383 li se yon siyal apwobasyon pou mesaj sa a. 08:43.330 --> 08:53.043 Tcheke sa! Sa enpòtan anpil, tanpri! Pa gaye anyen ou pa ka konfime poukont ou! 08:53.043 --> 08:59.721 E si ou pa fin sèten, ou te reflechi sou sa pandan lontan epi ou kwè enfòmasyon sa a bezwen pataje ak lòt 08:59.721 --> 09:03.616 moun, ekri "Akizasyon ki pa konfime" nan seksyon kòmantè a. 09:03.616 --> 09:07.609 Pou lòt moun ka verifye l, tanpri. 09:12.363 --> 09:21.590 Fè atansyon ak ajan, ajan ak espyon ki entansyonèlman ba ou enfòmasyon ki pap ede nou ditou. 09:21.590 --> 09:28.750 Li tèlman enpòtan ke nou dwe egzamine bagay sa yo nan pouswit vrè libète nou. 09:28.750 --> 09:35.723 Tanpri tcheke sa a, konfime li, epi mwen pral, natirèlman, fè plis videyo sou sijè ki sanble. 09:35.723 --> 09:40.763 Tanpri renmen videyo sa a, pataje l ak lòt moun si w renmen l! 09:40.763 --> 09:45.296 Sa ap ede nou tou ak algoritm YouTube la. Rete an sekirite, Bondye beni ou! 09:45.296 --> 09:50.136 Rezo Konbatan Libète