1
00:00:00,446 --> 00:00:06,276
Һәр хаклык эзләүче моны белә: сылтама яки
язма яңа гына ачыкланган сер белән килә.

2
00:00:06,276 --> 00:00:11,036
Син уйлыйсың: Ниһаять, кемдер без
озак шикләнгән нәрсәне ачыклады!

3
00:00:11,036 --> 00:00:15,016
Ләкин сак булыгыз: мәгълүмат сугышы бара!

4
00:00:15,016 --> 00:00:20,303
Бу ялган яки ярты хакыйкатьләрнең
махсус рәвештә таратылуын аңлата.

5
00:00:20,303 --> 00:00:27,149
Әгәр алар соңыннан йөзләгән мең тапкыр таралып, дөрес
булмавы ачыкланса, бу үз-үзен факт тикшерүче дип игълан

6
00:00:27,149 --> 00:00:31,470
иткән кешеләргә һәм төп агым матбугатына зур бүләк була.

7
00:00:31,470 --> 00:00:40,523
Шуңа күрә без Kla.TV-да 2012 елдан бирле һәр чыганакның
чыгу чыганагын, ышанычлылыгын һәм дөреслеген тикшерәбез.

8
00:00:40,523 --> 00:00:49,296
Lois Sasek, Kla.TV башлыгы, соңгы вакытта эчке персонал
әзерләү семинарында бу принципны түбәндәгечә кабатлады.

9
00:00:49,296 --> 00:00:54,418
Лоис Сасек, Kla.TV продакшн-менеджеры: «Бакынгем
сараендагы бер журналист ритуаль җәберләүдән качып

10
00:00:54,418 --> 00:00:58,230
котылган малайны фотога төшергән дигән гаҗәеп хәбәр булды.»

11
00:00:58,230 --> 00:01:04,257
Ләкин сез һәрвакыт җентекләп тикшерергә тиеш: чыганак
бармы, әллә бу тикшерүсез кабул ителгән гына белдерүме.

12
00:01:04,257 --> 00:01:08,036
Мотлак языгыз: «Зинһар, тикшерегез!» яки
шундыйрак – безгә бик сак булырга кирәк!

13
00:01:08,036 --> 00:01:18,240
Чөнки монда, мәсәлән, алар безгә махсус рәвештә ялган мәгълүмат
бирергә теләделәр – чөнки бу малай сурәте белән безгә ике ел кирәк

14
00:01:18,240 --> 00:01:22,936
булды, чөнки без хикәянең чыганагын кайда икәнен белми идек.

15
00:01:22,936 --> 00:01:31,501
Без моны раслый алмадык. Аннары ачыкланды: бу
сәхнәләштерелгән фото, кино төшерү генә булган, гади генә хата.

16
00:01:31,501 --> 00:01:34,390
Һәм кызганычка каршы, күп кенә укытучылар инде моңа алданганнар.

17
00:01:34,390 --> 00:01:43,910
Һәм син тагын бөтен нәрсәне көлеп җибәрә
аласың: «Барысы да ялган, шулай бит?» Аңлыйсыңмы?

18
00:01:43,910 --> 00:01:50,716
Һәм әйтергә кирәк, Kla.TV чыганакларны тикшерүдә искиткеч.

19
00:01:50,716 --> 00:01:58,743
Күп кенә укытучылар: «Оһ, шәп, кара әле!» Аннары бу бик
куркыныч, син аларны шунда ук аерып ташларга мөмкинсең.

20
00:01:58,743 --> 00:02:05,649
Ләкин без һәрвакыт үзебездән сорарга тиешбез: «Әй, бу
искиткеч яңгырый, ләкин чынлап та шулай була аламы?»

21
00:02:05,649 --> 00:02:10,156
Син беләсеңме, ике ел буе рәсемне бастырмау миңа
күпмегә төшкәнен, чөнки мин уйладым: «Бу – бомба!»

22
00:02:10,156 --> 00:02:13,189
Чөнки минем Бакынгем сараеннан шаһитләрем бар!

23
00:02:13,189 --> 00:02:16,480
Ләкин мондый әйбер булганда, ул
чын бәхет. Ләкин каршы як моны белә.

24
00:02:16,480 --> 00:02:18,736
Димәк, бу сугыш, без аны онытмаячакбыз.

25
00:02:18,736 --> 00:02:25,456
Түбәндәге мәкалә Көньяк Африка укытучысы Рейно Де
Бирның Liberty Fighters Network челтәреннән алынган

26
00:02:25,456 --> 00:02:29,549
һәм бу безнең бөтен дөнья буйлап зур сынау булып тора.

27
00:02:29,549 --> 00:02:34,369
Ул бу мәгълүмат сугышының әһәмиятен катгый рәвештә аңлата:

28
00:02:34,369 --> 00:02:41,736
Рейно Де Бир Liberty Fighters Networkтан
«Мәсәлән, без көн саен безнең битләрдә мәгълүмат алабыз.»

29
00:02:43,563 --> 00:02:51,283
Чынбарлыкны тикшермичә, безнең фикерләргә һәм омтылышларга
туры килгән нәрсәләрне генә урнаштыра торган кешеләр бар.

30
00:02:51,283 --> 00:02:55,936
Мин сиңа факт тикшерүчегә барырга кирәк дип әйтмим.

31
00:02:55,936 --> 00:03:04,720
Ай Алла, сез өч ел чамасы COVID-19 карантинын
уздырдыгыз һәм яхшы тикшеренүчеләргә әйләндегез.

32
00:03:06,516 --> 00:03:13,696
Бу без кичергән бөтен COVID-19 пандемиясе
вакытындагы карантиннан чыккан бик яхшы нәтиҗә.

33
00:03:13,696 --> 00:03:19,163
Ул яңа тикшеренүчеләрне тудырды: сезне, моны тыңлаучылар.

34
00:03:19,163 --> 00:03:23,718
Ләкин кызганычка каршы, нәрсәдер безнең фикергә
һәм максатыбызга туры килүе генә кешеләрне аны

35
00:03:23,718 --> 00:03:26,810
турыдан-туры хакыйкать итеп кабул итүгә этәрә.

36
00:03:26,810 --> 00:03:34,516
Аннары алар аны меңләгән кешегә социаль челтәрләр һәм башка
платформалар аша тараталар, чөнки аны хакыйкать дип кабул итәләр.

37
00:03:34,516 --> 00:03:41,803
Ләкин безнең дошманнар нәкъ менә шулай эшли. Алар (безнең
дошманнар/агентлар) бөтенләй ялган булган нәрсәне уйлап табалар.

38
00:03:41,803 --> 00:03:51,590
Син беләсең ки, бу вакытта без бик ышанучан, аны
хакыйкать итеп кабул итәчәкбез һәм таратырбыз.

39
00:03:53,363 --> 00:04:00,832
Ул тиешле вакытта, ягъни кешеләр безнең дошманнар
тарафыннан уйдырылган бу мәгълүматка мөрәҗәгать

40
00:04:00,832 --> 00:04:06,016
итә башлагач, алар чыгып, аның юклыгын исбатлыйлар.

41
00:04:06,016 --> 00:04:10,783
Яки ул хикәяләнгәнчә яки бирелгән мәгълүмат күрсәткәнчә түгел.

42
00:04:10,783 --> 00:04:15,523
Ахыр чиктә, алар безнең активистлар
төркемендәге һәркемне көлке итәләр.

43
00:04:15,523 --> 00:04:23,150
Шулай итеп, көлкегә эләгүче син генә түгел,
ә без барыбыз да, аннары безгә болай диләр:

44
00:04:23,150 --> 00:04:30,890
Әй, беләсеңме, уянган кешеләр төркеме – бары
тик фольга калпаклар кигән конспирологлар гына!

45
00:04:30,890 --> 00:04:39,836
Чөнки алар безнең фикерләребезгә туры килә торган ялган
мәгълүматны махсус рәвештә бирәләр, ә без аны тикшермибез.

46
00:04:39,836 --> 00:04:43,940
Без аларның чынлап та дөрес булуын тикшермибез.

47
00:04:43,940 --> 00:04:49,019
Мисал өчен Дональд Трампны алыйк: әле дә аны
дөньяны коткаручы дип саный торган кешеләр бар,

48
00:04:49,019 --> 00:04:53,336
ләкин алар беркайчан да аның үткәнен өйрәнмәгәннәр.

49
00:04:53,336 --> 00:04:58,570
Әгәр алар аның үткәнен тиешенчә тикшергән
булсалар, ул иезуит икәнен аңларлар иде.

50
00:04:58,570 --> 00:05:01,403
Езуитлар ордены нәрсә ул?

51
00:05:01,403 --> 00:05:13,279
Бу — Рим католик чиркәве тарафыннан протестантизмны ахыр чиктә юк
итүгә ярдәм итү өчен оештырылган бик йогынтылы кешеләр ордены,

52
00:05:13,279 --> 00:05:20,910
шуның белән барлык христианнар бер зур иман — католицизмга карый.

53
00:05:20,910 --> 00:05:25,153
Һәм мондый сәясәтчеләр турында мин һәрвакыт
әйтәм: аларның җәмәгатьтә нәрсә эшләүләре

54
00:05:25,153 --> 00:05:28,683
дә, нәрсә сөйләүләре дә берни дә үзгәртми.

55
00:05:28,683 --> 00:05:33,916
Минем аларга шикләнүемне тудыра торганы – алар эшләмәгән эшләр.

56
00:05:33,916 --> 00:05:42,720
Мәсәлән, Дональд Трамп Америка Кушма Штатлары президенты
булган вакытта ул COVID-19 пандемиясе уртасында президент иде.

57
00:05:46,689 --> 00:05:55,283
Шулай итеп, әгәр без COVID-19 тирәсендә күп
бозулар булганына ышансак, ул аларны ача алды.

58
00:05:58,376 --> 00:06:02,210
Ләкин ул, мәсәлән, бары тик
ивермектинның ничек яхшы икәнен генә әйтте.

59
00:06:02,210 --> 00:06:08,176
Шулай итеп, ул вирус барлыгын
раслады, ул пандемия барлыгын раслады.

60
00:06:10,050 --> 00:06:19,603
Бу барысы да безнең төркем өчен бик шикле булып
күренер иде. Мөгаен, мондый вакыйгалар булмагандыр.

61
00:06:19,603 --> 00:06:26,161
Һәм мин үземне кабатласам да: сез үз тикшеренүегезне үткәрергә
тиешсез һәм мин әйткәннәрне гади генә кабул итмәскә тиешсез,

62
00:06:26,161 --> 00:06:34,688
хәтта без Liberty Fighters Network башкарган һәр эш өчен
дәлилләрне безнең сайтта урнаштырсак та. Аны анда таба аласыз.

63
00:06:34,688 --> 00:06:40,402
Безне эзләгез, исемебезне Google'да языгыз, безнең
турында басылып чыккан суд эшләрен карагыз, шулай

64
00:06:40,402 --> 00:06:44,790
итеп без башкарган эшне күреп, тәҗрибә итеп карагыз.

65
00:06:44,790 --> 00:06:48,356
Шулай итеп, кешеләр чыннан да бу әйберләрне тапшыралар.

66
00:06:48,356 --> 00:06:57,830
Бер яктан кешеләр әйтә: «Ох, ләкин без аны тапшырабыз, чөнки
бу кеше әйткәннәрнең дөрес булып чыгуын тикшерергә телибез».

67
00:06:57,830 --> 00:07:07,072
Ләкин чынлыкта син бу мәгълүматны туендырасың.
Син аны тикшермичә генә тапшырып, аны туендырасың.

68
00:07:07,072 --> 00:07:12,440
Иң кимендә, «Расланмаган, зинһар
тикшерегез!» дигән искәрмә өстәргә кирәк.

69
00:07:12,440 --> 00:07:16,143
Шуннан соң кешеләр моның мәҗбүри дөрес булмавын беләчәкләр.

70
00:07:16,143 --> 00:07:19,956
Син беренче чиратта тикшерергә
тиешсең. Ләкин кешеләр моны эшләмиләр.

71
00:07:19,956 --> 00:07:24,629
Ул гади генә меңләгән тапкыр төрле кешеләргә
җибәрелә, һәм алар ышана: кемдер чынлап та банк

72
00:07:24,629 --> 00:07:29,176
коррупциясе белән көрәшә яки бу оешма чынлап та нидер эшли.

73
00:07:32,096 --> 00:07:39,563
Шулай итеп, алар гади генә тынычланалар да уйлыйлар: «Ярар,
алар моны хәл итәр». Кызганычка каршы, бу даими рәвештә була.

74
00:07:39,563 --> 00:07:51,083
Мин кешеләргә болай диям: мәгълүматны уртаклашканда, иң элек
аны Google'да яки DuckDuckGo'да эзләп, үзләре тикшерергә тиеш.

75
00:07:51,083 --> 00:07:56,423
Бу чын булырга мөмкин дип ышану өчен
нигезле сәбәпләр бармы икәнен тикшерегез!

76
00:07:56,423 --> 00:08:01,469
Сезгә аны кем җибәргәнен тикшерегез! Анда исем бармы?

77
00:08:01,469 --> 00:08:05,516
Әгәр исеме юк икән, уртаклашма!

78
00:08:07,056 --> 00:08:16,870
Әгәр исеме, датасы, веб-сайты, урыны булмаса һәм
сез бу кешенең чынлап та барлыгын раслый алмасагыз...

79
00:08:16,870 --> 00:08:23,696
Әгәр кеше хәбәрне җибәргәндә үз исемен
күрсәтергә теләми икән, игътибарга алма!

80
00:08:23,696 --> 00:08:27,436
Бу кешенең үз исемен әйтергә теләмәүенең сәбәбе бар.

81
00:08:27,436 --> 00:08:34,697
Әгәр ул чын активист булса, ул бу мәгълүматка
үз исемен куярга риза булыр, чөнки аның

82
00:08:34,697 --> 00:08:40,383
исеме бу хәбәрне раслый торган тамга булып тора.

83
00:08:43,330 --> 00:08:53,043
Кара әле! Бик мөһим, зинһар! Үзең
раслый алмаган бернәрсәне дә тарама!

84
00:08:53,043 --> 00:08:59,797
Әгәр дә сез шикләнсәгез һәм моны озак уйлаганнан соң бу
мәгълүматны башкалар белән уртаклашырга кирәк дип саныйсыз

85
00:08:59,797 --> 00:09:03,616
икән, аңлатмалар бүлегенә «Гаепләүләр расланмаган» дип языгыз.

86
00:09:03,616 --> 00:09:07,609
Башкалар тикшерә алсын өчен, зинһар.

87
00:09:12,363 --> 00:09:21,590
Агентлардан, агентлардан һәм шпионнардан сакланыгыз, алар сезгә
белә-белә безгә бернинди файда китермәячәк мәгълүмат бирәләр.

88
00:09:21,590 --> 00:09:28,750
Чын иреккә омтылганда без бу әйберләрне тикшерүебез бик мөһим.

89
00:09:28,750 --> 00:09:35,723
Зинһар, моны тикшерегез, раслагыз, һәм мин
әлбәттә шундый ук темаларга тагын видеолар ясаячакмын.

90
00:09:35,723 --> 00:09:40,763
Зинһар, бу видеоны ошатыгыз һәм әгәр
сезгә ошаса, аны башкалар белән уртаклашыгыз!

91
00:09:40,763 --> 00:09:45,296
Бу шулай ук YouTube-тагы алгоритм белән дә
ярдәм итәчәк. Имин булыгыз, Аллаһ сезне сакласын!

92
00:09:45,296 --> 00:09:50,136
Ирек өчен көрәшүчеләр челтәре