Mokili na biso ezali komona mbongwana ya makasi.
Soki ososoli nini ezali koleka mpe ete ozali na kati na yango, naliki ete okozwa bibongiseli.
Makambo ya solo etali radiation ya ba aparɛyi ya sans fil ebebisami mpe ebombami na mayele mingi, na
boye ete bato ebele bakanisi ete ezali likambo te.
Kasi soki toyebi solo, tokoki kozwa bikateli na mayele mingi koleka.
Industrie moko te ekoki kobika soki tosungi yango te, yango wana bikateli na biso nde etambwisaka makambo.
Soki tozwaka mokumba ya bikateli na biso te mpe na esika na yango tozelaka bakonzi
bábongisa makambo, topesi bango nguya monene koleka.
Soki tolingi ete baguvernema na biso bázongisela biso biyano, mpe soki tolingi kozongela bokonzi ya bomoi na biso
moko, esengeli biso moko tózwa mokumba ya ndenge tozali kobika.
Mpo soki tozali kokoba kozwa bikateli oyo ezali kobebisa kolongono na biso mpe mokili na biso, ndenge
nini tokoki kolikya ete baguvernema babongisa makambo?
Mpe soki tozali kokoba kosunga ba industries oyo esalaka mabe, mpo na nini mpenza basengeli kotika
kopesa biso biloko to misala oyo tofutelaka bango?
Solo ezali ete, biso moko tozali mokakatano – kasi tozali mpe eyano.
Lokola tondimaki biloko ya mayele mpo na pɛtɛɛ, esengeli te tókóma kokamwa ete teknoloji
ezali kokamata biso na esika ya bomoto na biso.
Esengeli tóbongwana soki tolingi kotikala mpe kobongisa makambo.
Kasi esengeli mpe tósala likambo na bato oyo bazali kotombola ba technologies ya mabe, kobuka makoki na biso ya
bomoto mpe kobomba na nko solo ya makambo oyo ezali koleka.
Na motó ya liste oyo ezali Organisation Mondiale de la Santé (OMS).
Ezali ebongiseli ya Nations Unies oyo ezali na mokumba ya kobatela kolongono ya mokili mobimba mpe
kopesa batoli na baguvernema na makambo oyo etali yango.
Lokola nasalaki na OMS mpe na bibongiseli mosusu ya Nations Unies, nayebi malamu makambo ya politiki ya kotutana mpe
kanyaka oyo ekoki kobebisa mikano ebele ya malamu ya ONU.
Kasi OMS aleki ndelo mpenza na likambo etali radiation ya ba ondes sans fil mpe asungi na kobomba
bosolo, likambo oyo ezali mpenza kobungisa biso mabele.
Radiation oyo euti na Wi-Fi, ba telefone ya maboko, ba telefone oyo ezangi fil, ba antenne ya telefone, ba compteur
ya mayele mpe biloko mosusu ya sans fil, mpe siansi emonisi ete ezali mabe mpo na bikelamu nyonso ya bomoi.
Bato mingi bayokaka radiasyon oyo te mpe bamonaka likama te na kosalela biloko na bango ya sans fil; bongo mpe
bamonaka te makama ya monene ya komema na nzoto na bango eloko oyo ekoki kolandama mpe ebimisaka ba données.
Kozala na nse ya radiation ya sans-fil esalaki ete nazwa tumeur na bɔɔngɔ oyo ebongolaki bomoi na ngai mobimba.
Bamilio ya bato mosusu mpe banyokwamaka na bokono ya mbonge ya radio to hypersensibilité électrique, mpe ebele,
lokola ngai, balekisaki bambula mpe bankoto ya ba livres na koluka koyeba nini ezali kobɛlisa bango.
Mbala mingi, bamekisaki bango maladi ya lokuta, minganga na bango basɛkaki bango to kutu bazalaki kotalela bango lokola bato
ya maladi ya makanisi, liboso ete na suka bamonisa ete ezalaki nde radiation ya radiofrequency nde ezalaki kobɛlisa bango.
Bato mosusu ebele bayebi naino te boyokani oyo mpe bazali konyokwama na bokono ebele oyo ebimisami
to ekomisami makasi na radiation ya radiofréquence.
Na nzela ya OMS, basengeli kokoba konyokwama mpamba.
Tango okososola likambo ya bato ya mosolo oyo ezali na matata, kanyaka, ba trillions ya ba livres oyo industrie ya ba téléphones
mobiles ebimisaka, ba campagnes ya industrie yango mpo na kotia ntembe na makanisi ya bato, ba savants oyo industrie yango
efutaka mpo baloba ete makambo ya siansi ezali solo te mpe baloba ete bilembo ya mabe ezali te, bongo bokangami yandenge biloko ya
kozanga nsinga ezali ya kokanga moto, ba campagnes ya marketing oyo esalaka ete connexion ya kozanga nsinga emonana kitoko mingi
mpe ya ntina mingi mpo na libateli na biso mpe bokoli ya nkita, mpe bokengi ya bato nyonso, kosangisa ba données mpe kolongola ba
lignes fixes mpo ete nzela mosusu ya libateli ezala lisusu te liboso ya ba téléphones portables, wana
ekomaka polele ete oyo ezali solo mabe moko ya mayele mingi.
Tótala nini ezali koleka na Organisation Mondiale de la Santé mpe ndenge nini yango etali yo!
Na kati ya OMS, ezali na departema moko oyo babengi 'International EMF Project'.
Esalemaki na mobu 1996 mpo na kosala ankɛtɛ na likama oyo bibanda ya elektromagnetiki oyo esalemi na mabɔkɔ ya moto ezali na
yango mpo na kolɔngɔnɔ ya nzoto, bakisa mpe banzubɛ ya mikɔlɔ́ ya makasi (microwave) oyo euti na bisaleli bizanga nsinga.
Esengeli mpe kosunga bokeli ya mibeko oyo endimami na mokili mobimba mpo na kokitisa bopusi ya EMF.
Kasi departema ya EMF ezali kaka eloko ya masano ya industrie.
Atako OMS elobaka ete ezali kolendisa bokeli ya mibeko oyo emonani lokola ya libateli mpe kotalela
ba données ya siansi, solo ezali ekeseni mpenza.
Ebombaka solo na nko, epesaka bato sango ya lokuta mpe ebimisaka mibeko ya libateli oyo ezangi tina mpenza, oyo
esalemi likolo ya bolukiluki ya siansi oyo ezangi moboko.
Projet na bino ya EMF mpe ezwaka misolo mpe esalemi na bato oyo basalaki liboso mpo na kompani
yango moko oyo esengeli kobatela biso na yango.
OMS esalelaka mayele ya mabe mpenza mpo na kobenda makanisi na biso mosika na solo.
Na site na ye ya internet, afundi baoyo bazoki na radiation ya ba ondes sans fil ete bazali na mikakatano ya bongo.
Nazali moko ya bato oyo likambo etali, kasi nazali na bokono ya makanisi te.
Mokonzi-Monene ya kala ya OMS, Dr Gro Harlem Brundtland, monganga moko ya mayele mingi, azwaki mpe likama ya radiation
oyo mpe atikaki mosala na ye na OMS mpo ete radiation yango ezalaki kobebisa kolongono ya nzoto na ye.
Ye mpe azali na bokono ya makanisi te.
Bamilio ya bato mosusu, lokola minganga, bakambi-bakonzi, basali ya IT, batongi-mwangala, bakumbi-mpepo, basi ya ndako, balakisi,
bato ya siansi mpe ebele ya bato mosusu oyo bakoki kotangama te, bazali mpe na likama lolenge moko, mpe
tozali komona bamaladi ebele oyo ewuti na mwangala.
Matondi na Lisanga ya Mokili mobimba mpo na Bokolongono, mokili na biso ezali na bokono
makasi koleka ndenge ezalaka ata mokolo moko te.
Kozwama ya bato mpe ya mokili na radiation ezali mpenza likambo ya ligboma.
OMS ezali na ngambo ya mbeba ebele mpenza epai ya bato, mpo esungaka industrie moko ya mabe oyo ezangi motema mpe
etyaka te likebi na kolongono na biso, oyo eboyaka kondima bokono mpe kobeba ya biloko ya mokili oyo yango moko ebimisaki.
Na sanza ya yambo 2017, natindaki mokanda oyo epai ya bato misato ya ntina na lisano oyo ya liwa: na Mokambi-Monene ya OMS na tango
wana, Dr Margaret Chan, mokambi ya projet EMF, Emilie van Deventer, ingénieur ya courant oyo azali na diplôme moko
te ya makambo ya monganga, mpe Secrétaire-Général ya Nations Unies, António Guterres, ye mpe ingénieur ya courant.
Dokima emonisaki polele ngambo ya OMS epai ya ba kompani ya industrie mpe ndenge ebombaki solo na ntina na
radiation ya ba aparɛyi ya sans fil, mpe esengaki ete bato oyo bazwaki yango bázwa mokumba.
Epesanaki mbangu na nzela ya Internet mpe ekomaki na bato nkóto na nkóto, kasi ata moko te na baye bazwaki yango ayanolaki.
Babwakaki mpe likebi te bankama ya bato ya siansi, bato ya bolukiluki, minganga mpe bato ya bituluku ya
mangomba oyo bakomaki bilembeteli ya siansi mpe basengaki na OMS ete esala likambo oyo ebongi.
Mpe sikoyo, na ndenge oyo egani mayele nyonso, OMS ezali kolendisa botiyami ya 5G, libota ya sika mpenza ya ba
systèmes ya télécommunication sans fil, oyo ekosalelama mpe mpo na bokengi ya mokili mobimba na bomoi na biso.
Teknoloji oyo ekoki kozala mbangu mbala nkama mpe na nguya koleka 2G, 3G to 4G, mpe bato ya siansi bakanisi
ete ekobebisa makasi nzoto na biso mpe mokili na biso mpe kobebisama wana ekozonga sima te.
Bato koleka 80 000 uta na bikolo 168 basinyi bosengi ya mokili mobimba mpo na kotɛlɛmisa 5G na Mabele mpe na likoló.
Boyei ya 5G ezali kobimisa koganga na mokili mobimba, lokola bato bazali se kobakisama na
koyeba nini radiation oyo ezali kosɛnga biso.
Radiation oyo ya milimɛtrɛ ya fréquence ya likolo ekomatisa bosɔtɔ ya elektromagnetiki na nivo ya kobangisa, ekobebisa makasi
nzoto na makanisi na biso, ekoboma ba mécanismes na biso ya libateli mpe ba rythmes na biso ya naturel, mpe
ekopesa bopusi mabe na mboto, banyama-nyama, bitɔɛlɔ, banzete, environnement na biso mpe climat na biso.
Ntango ba micro-émetteurs ya 5G ebele mpenza etiyami na bingumba mpe na bisika bato bafandaka, ezali lokola nde ozali na antenne
ya téléphone mobile libanda mpenza ya lininisa na yo, oyo ezali kobwaka makasi na ndako
na yo mpe na moto nyonso oyo azali na kati.
Bato ya siansi mosusu babengaka yango lolenge moko ya "killing grid" to "capture net".
Kotia 5G ezali likambo ya ligboma mpenza, elobi savant monene Dr Martin Pall.
Mpe kosala yango kozanga ata kosala test moko ya libateli ya bioloji ezali likanisi ya bozoba
koleka oyo emonaná naino na lisapo ya mokili mobimba.
Balobi ete 5G ekokolisa nkita ya mokili mobimba na ndenge oyo emonaná naino te.
Ya solo, yango ekokomisa bamilio ya bato babɛli mpe bakokoka te kosala mosala, mpe na suka ekosala ete nkita ya mboka ekwea.
Yango wana, bókomba te na makanisi ya boye! 5G ekobakisa nkita ya mboka te. Na suka, ekobebisa yango mobimba.
5G esalelaka ba fréquences moko na bibundeli ya kobombana oyo esalemi mpo na kokonza ebele ya bato na
ndenge ya kobebisa bango noki na bɔɔngɔ mpe na nzoto.
Ezali ebundeli ya kobombana ya kokoka – ya kimya, emonanaka te mpe ekoki koboma.
Ata na bizaleli wana nyonso oyo ekokani, ba systèmes ya télécommunication sans fil ebimisamaki kozanga komekama.
Ba gouvernements ebele bayebi makama, kasi bazali kosalela bansango ya lokuta oyo ewuti na OMS mpo na kokende liboso na ba
programmes na bango moko ya nkita, mpe yango ezali komema bokono oyo epanzani mingi, mpasi, bololo, bomoko, bokangami na biloko
ya kolangwisa, komiboma, kozanga biloko, mpe kozanga elikya.
Bango mpe bakotaka na bomoi ya bato mpe basalelaka ba données personnelles mpo na kolanda, kobombola mpe kokonza bato.
Na tango moko, bokonzi ya tekinoloji ezali komema na société ya bokengi oyo ezangi motema,
elukaka kaka mbongo, mpe etambwisami na ba données.
Moto ya siansi Joe Andriano alobeli etumba ya kimya, etumba oyo ezali kosalema na biloko ya kobimisa oyo
emonanaka te, oyo bato bakomi kokangama na yango mingi kino bamonaka te nini ezali kokomela bango.
Naino te tozalá na boyokani makasi boye na tekinoloji, kasi na ngonga moko tozalá mosika boye na biso
moko, na biloko ya mokili mpe na kati na biso na biso.
Soki biso nyonso tófongolaki mitema na miso na biso na makambo oyo tosali, mokili mobimba elingaki kolela.
Tango bakotinda basatelite ya 5G na orbite na sanza ya motoba 2019, mpe balingi kotinda koleka 20 000 na mibu mibale oyo
ezali koya, yango ekoleka makasi nzoto na biso ekoki kondima te.
Mpe okoyeba te nini ekobeta yo, po okomona yango te ezali koya.
Okoyeba te mpo na nini oyokaka mabe boye, motó na yo ebulungana, ozalaka na pɛpɛlɛ, mpe makambo mosusu ebele.
Radiation oyo ebulunganisaka bongo mpe ekitisaka mayoki, ndenge ngai mpe bato mosusu
ebele tomonaki ntango tozalaki na esika ezali.
Radiations ya sans-fil ezali kobɛta biso uta na ba sources ebele oyo ezali kokutana,
kozanga ete bálondisa yango to bákanga yango.
Radiation yango sikoyo ebimi mobimba na contrôle mpe moto moko te akoki kokanga yango.
Ekozala lokola olingi komeka kolimbola bonene ya mopɛpɛ oyo okoki kosimba na mabɔkɔ na yo.
Mibeko ya bokengi ya OMS ebatelaka moto moko te mpe etie bato nyonso na likama, na ndenge
epesaka makanisi ya lokuta ete bokengi ezali.
Makambo oyo ezali na ntina te mpo na moto nyonso ya mayele.
Secteur ya ba téléphones portables yango moko balingi te kokoma makama ya radiation ya kozanga fil mpe kolobela ndenge ebebisaka
ADN mpe epesaka kanser, lokola Swisscom asalaki na demande na ye ya brevet international na mobu 2003, oyo etalelaki
motuna ya koyeba soki radiation yango ezali na likama te.
Soki eloko wana ezalaki na likama te, bankama ya bato ya siansi, balukiluki mpe minganga ya bikolo ndenge na ndenge balingaki
te kotinda mokanda ya bosengi na OMS mpo na kobatelama na yango.
Bokono ya kanser elingaki kozala ebele te pene ya ba antennes ya téléphone, bamilio ya bato na mokili mobimba balingaki kozala na
bilembo ya bokono ya ndenge moko te, mpe bilenge balingaki kokwea na bokono mpo na Wi-Fi na kelasi te mpe na mwa
makambo mosusu komiboma te, soki radiation ezalaki mabe te.
Ekoki te ete bana mosusu bámonisa bilembo ya autism na ADHD ntango bazali na nse ya radiation ya micro-ondes, mpe
bábika ntango bazali lisusu na nse ya radiation yango te, ntango radiation yango ezali lisusu kosala bango eloko te.
Esengeli tómituna mituna ya ntina mingi.
Nini litomba ya connexion sans fil ya mbangu soki ezali kopesa biso bokono makasi boye ete tokoki lisusu kosala ata eloko te?
Soki ozali na kanser, okoki kolala te to kokanisa malamu te, okoki kosala mosala te, ozali na nzela ya kozwa lisalisi ya
monganga te mpe okoki ata kosomba bilei te, okanisi ete kotala 'likes' na smartphone na yo ekozala likambo ya liboso?
Mpo na nini totunaka 'mpo na nini' te?
Mpo na nini bokono ezali ebele boye na mokili na biso? Mpo na nini tokoki te komona eloko mobimba?
Mpo na nini tozali te kosala likambo mpo na kobatela bokolongono na biso, libateli na biso, bomoi na
biso ya sekele mpe zinga zinga na biso ya naturel?
Soki technologie nde etambwisaka bomoi na biso, ezali lisusu biso te nde tozali kosala yango, mpe soki bokoli ya technologie
eleki bokoli ya bomoto, tolongoli biso moko na lisano.
Kobomba likambo oyo ezali kosɛnga biso mabele. Ozali prêt mpo na koloba au revoir?
Tosengeli lisusu na bilembetele ya mbeba te.
Okoki kokakisa mokili mobimba na ba ankɛ́tɛ oyo ezali kondimisa mabe oyo radiation ya kozanga nsinga ememaka.
Ata soki emonani lokola likambo ya mabe te, kobakisa 5G sikoyo na kati ya likambo.
Kasi likambo oyo ezali te mpo na siansi. Ndenge OMS eyebi yango malamu mpenza, ezali nde
likambo ya bokonzi mpe ya mbongo ebele mpenza.
Kobima ya 5G ekomema momekano kati na bikolo ya makasi koleka oyo bazali koluka kokonza mokili
mobimba, mpe yango ekoki noki kokoma tii na likolo.
Soki tozali kokoba kopona ba message koleka masolo, bongo na esika ya mitema, mombongo na esika ya mozindo ya motema, bolangwi
na esika ya bonsomi ya moto ye moko, mosala makasi na esika ya bomoto, mpe tekinoloji na esika ya biloko ya mokili,
bongo okoki komona esika maponi wana ezali komema biso, longola sé soki osili kobungisa bongo na yo na nzela.
Planɛti na biso ezali likambo ya kosolola te.
Radiation ya kozanga nsinga ezali kobebisa makasi na biso lokola lolenge ya bikelamu mpe koboma bomoi na mabele.
Esengeli tózwa mokumba! Esengeli tómimona na mokumba mpo na makambo oyo ezali kosalema.
Esengeli tózwa mokumba ya bikateli na biso.
Mpe tosengeli kosenga bato ya kozwa bikateli bápesa biyano mpo na ndenge babombi solo.
Bino, OMS, esengeli bósala na lombangu makambo oyo elandi: Bósenga ete bátika mbala moko kotanda réseau 5G!
Tósɛnga bábukabuka ba systèmes ya sans fil oyo ezali sikoyo mpe bákela misusu ya malamu mpo na kolongono ya nzoto!
Bósɛnga ete bisaleli ya télécommunication ya kozanga fil ebongwana na oyo ya fil na
bisika ya bato nyonso mpe na mpepo ya mombongo!
Bóbanda kampanye ya koyebisa bato na mokili mobimba mpo na kokebisa bato, na kolakisaka polele mpe na ndenge ya kokangela
nzoto te makama oyo emonani, ndenge radiasio oyo epesaka kanser, bilembo, ba effets na yango ya ndenge na ndenge mpe bokono mingi
ya makanisi, ya bizaleli mpe ya bokoli, bakisa mpe bokangami na biloko mpo na kosala mosala mingi na
ba écrans mpe radiasio ya wireless oyo etelemaka te!
Ebandisi ba programmes ya kolongono mpo na baoyo bazali na likama mpe ba programmes ya kobongisa mpo
na baoyo bakangami makasi na ba aparɛyi ya sans fil!
Mpe oyo ezali te mpo na kosenga yo na boboto osala mosala na yo.
Ezali likambo ya kobomba bosolo oyo bino bonyokoli na nko na nzela ya kobongola makanisi ya bato mpe ya kobomba
ba résultats ya siansi, mpo ete industrie ya ba téléphones portables ekoba kosala kozanga mikakatano.
Bosali mbeba monene likolo ya bato mpe bobuki pene na ntomo nyonso ya bomoto, bakisa mpe
mibeko ya ONU oyo esalemaki mpo na kobatela biso.
Miniti nyonso oyo bozali kozela, maloba nyonso ya lokuta oyo bozali kopesa, mayele nyonso ya kozongisa sima oyo bozali
kosalela, ezali kaka komatisa motuya na bato, na zinga zinga na biso ya motuya, mpe na
baguvernema oyo esengeli basala makambo esengeli.
Kozela lisusu ekozongisa makasi likoki ya kobika mpe ekobakisa makasi mpenza mikakatano oyo ekoya na yango.
Osengeli koloba polele mpe na bosikisiki nini esengeli kosalema, ndenge nini bakoki kosala
yango, mpe nini esengeli mpo na komema mbongwana.
Osengeli koyebisa solo na ntina na radiation oyo, solo mobimba mpe eloko mosusu te, mpe osengeli kosala yango sik'oyo!