Molakisi ya universite (Vienne) Dr Gerd Reuther: Likama ya pandemi
Likama ya pandemi ezali, to pandemi moko ezali likama?
Mibeko ya Mokili mobimba mpo na Bokolongono mpe Mobeko ya Maladi ya Pandemi ezali likolo na biso lokola mopanga ya Damocles.
Soki Secrétaire Général ya Organisation Mondiale ya Santé alingi, bokangami ya bingumba mpe mangwele ya makasi
ekoki kozonga na molongo ya makambo ya kosala banda lobi.
Liste ya ba mikrobe oyo epesaka bokono ya "pandémie" ezali se kokoma molayi. Ndenge ya koyeba bokono mpe ba mikrobe
oyo bakanisaka ezali se kokoma mpasi mpo na koyeba polele.
Oyo ezali makanisi ya Dr Gerd Reuther, monganga ya radiologie ya kala mpe moto ya mayele na istware ya monganga, na
ntina na bomati ya bokonzi ya totalitaire na OMS na tango oyo.
Elongo na moto ya mayele na istware Dr Renate Reuther, abimisi kala te babuku ebele, kati na yango Hauptsache Panik – Ein
neuer Blick auf Pandemien in Europa (Likambo ya ntina ezali panique – Botali ya sika na bokono ya bato ebele na Eropa).
Na kati ya programme oyo, Kla.TV ebimisi eteni ya mokanda ya Dr Gerd Reuther na motó ya likambo "Likama ya pandemi".
Okoki kozwa lisolo mobimba lokola lien ya internet na nse ya programme.
"Sikawa, bato 30 oyo bakoki kosala mabe bapesami nkombo, oyo bakoki kozongisa mokili na mobulu oyo emonanaka na ntango nyonso.
Ata "Covid-19" ezali lisusu na liste, nsima ya kokatisa yango lokola bokono oyo epalanganaka mingi
te na katikati, mpe lokuta yango sikoyo ekomami.
Na suka ya nyonso, virus oyo ya ntembe ezalaki mpe na ba mutants oyo babimisaki bango na mbalakaka, lokola nde ewutaki na mopɛpɛ.
Emonani polele ete balingi kaka kokoba lokola nde babomi-maladi ya pandemi bazalaki nanu te wana, bolumbu polele.
Liste ya panique emonisi ete ezali na ntina te ya koteya elilingi ya sika ya bokono.
Ezali pete mingi ya kotanga bamaladi oyo eyebani mingi lokola bapandé ya sika.
Ekoki kaka kopesa grippe nkombo ya "coronavirus" to malaria nkombo ya "Ebola" ;
Kobéngá loléngé nyonso ya bokono ya loposo, kobanda na varisele tii na ba réactions toxiques, "M-Pox".
Ba tests ya PCR, lokola esaleli moko ya diagnostic, epesaka nzela na kosala pene na biloko nyonso.
Ezali soit ozali na bokono oyo bazali komeka, to ozali na yango te.
"Incidence" emataka na ndenge botesti ezali kosalema mbala na mbala.
Ba pandémies mibale oyo OMS elobaki ezali naino makasi: choléra mpe M-Pox, oyo babengaki yango na nkombo mosusu mbala mibale.
Banda liyebisi na yango na 1961, oyo ya suka nde ezali pandemi oyo eumeli mingi koleka, oyo mbala mosusu OMS moko esili kobosana.
Kasi cholera ebongi ata moke te mpo na pandemi. Kaka te mpo na bosoto ya mayi oyo esengeli, oyo
ememaka kaka bituluku ya bato bazwami na bokono.
Ekomonani polele ete ba pandémistes bazali sikoyo na kati ya mawa makasi.
Na suka, bakonzi ya politiki balobaki ete mobu 2020 ezali "eleko ya bamɔndɛlɛ".
Mokonzi-Monene ya OMS asengeli kosala mosala, atako epidémie oyo epanzani na mikili ebele mpe na etando monene
ezali likambo oyo ekoki kosalema te na siansi ya bioloji.
Mpo bokono ya bamiziki ebima, esengeli kaka te mikrobe, kasi oyo eleki ntina, esengeli mpe esika moko ya kofanda mpe ndenge moko
ya kozala pɛtɛɛ mpo na bokono epai ya bato na etando monene.
Na ndakisa, fièvre dengue ekómelaka kaka na bisika ya mɔtɔ. Likoki ya kozwa bokono yango epesanaka na kolanda mbula ya
moto, makɔnɔ mosusu oyo azali na yango liboso mpe bozwi na ye.
Lisusu, banyama, bangungi, ba-sourit mpe ba-chauves-souris, oyo bakanisaka ete bazali ntina ya bopalangani ya bokono,
basengeli kozwa bisika ya malamu ya kofanda bisika nyonso.
Na yango, bamaladi ya epidémie ezalaka kaka ya bituka mpe ekómaka ata mokolo moko te ya mokili mobimba!
Ata na kati ya etuka moko ya klima – lokola Eropa ya Kati – mbonge ya bamaladi oyo ekangaka bikolo ebele emonaná naino te.
Lisolo ya ba pandémies esɛngi lisolo ya "mbongwana ya klima ya mokili mobimba" oyo ezali kokende mbangu mpe "One Health".
Kaka na kowangana bokeseni ya bituka kati na bato mpe biloko ya mokili nde OMS ekoki koloba ete
likama ya kolongono ya nzoto epanzani bipai nyonso.
Yango ekoki kosalema kaka soki bato mingi bandimi yango.
Yango emonanaka déjà na likambo ya "mbongwana ya klima", ntango bapanzi sango ya radio bayebisaka ete lelo ezali mokolo
ya molunge koleka na lisapo ya mokili mobimba, kasi balobaka ete awa na mboka na biso, moto akoki komona bongo te...
Ntina minei oyo elakisi ete ba pandémies ya naturel ezalaka te, oyo batalelaki te na likambo ya "Covid-19":
1. Maladi ya bopalangani ekangaka bato nyonso ndenge moko te, ata soki bazali na ba gènes ndenge moko,
balíyi malamu, to nzoto na bango ezali na kolongono.
Ezala pesta, kolera, tifoyidi to ba virus ya mpema – ezali mingi mpenza mibange, babola mpe baoyo bazali na
bokono mosusu liboso nde bakomaka na bokono mpe bakufaka.
Bikolo oyo bato na yango bazali na mibu moke na katikati basengeli kozwa bopusi moke to ata kozwa yango te.
2. Maladi ya bopalangani ezalaka pene na ntango nyonso ya eleko moko, mpe na yango, ekoki te kobima na mbala moko
na bisika bikeseni ya klima mpe na bileko bikeseni ya mobu.
Na mikili ya molunge, ba infections ya ba virus ya kopema mbala mingi ezalaka na ntina moke.
Kopanza mpe kolia libumu ya bamaladi emonanaka mingi na eleko ya molunge koleka na eleko ya malili.
3. Ba épidémies ekoki te kolimwa basanza ebele liboso na mikili ya babola koleka mikili ya
bozwi oyo ezali na ba systèmes ya santé ya malamu.
4. Mpepɔ ya bokono etɛlɛmaka te na bandelo ya politiki.
Lokola ezalaki na ndelo ya mabele te to molongo ya kokabola na nordi ya Allemagne, ndenge nini Covid-19 esukaki
na Danemark mbula koleka moko liboso koleka na Allemagne?
Na ndimbola na yango ya sikoyo ya "pandemi" oyo ekomi lokola masolo ya Kafka, OMS endimi na nzela
mosusu ete "ba pandemi" ezali te makambo ya nature.
Soki te, moto akoki kosalela bituluku ya solo ya bamaladi ya bokangami lokola moboko.
Kasi, likama ya bokono ya bopalangani na mikili ebele sikoyo ekoki mpo na kotia leta ya likama.
Esengeli te moto abɛla mpo na kobongola mokili mobimba ekoma boloko ya quarantaine. Yango
wana, lisusu, ekosengela na lokuta moko ya monene.
Maladi ya épidémie esɛngaka ete nzoto ya moto ezala na makasi te mpo na kobundisa yango: bitumba, mpasi,
makama ya biloko bizingi biso mpe bomoi ya nzoto ya mabe.
Ba injections ya ba gènes ekokaki kosalela mokano oyo, mpamba te ekokaki kobebisa ba
systèmes immunitaires ya bato na mokili mobimba.
Lisanga ya bokono ya ndenge moko oyo emonani lokola esalemi na mbala moko na bikolo bikeseni,
ekoki komonana lokola elembo ya solo ya bokosi.
Sikawa, esengeli komonana polele na bato nyonso na mokili mobimba ete "pandemi" ezali te liloba
ya siansi ya monganga, kasi ezali nde ebundeli.
Mokomi Ludwig Börne (1786 kino 1837) amonaki yango ntango maladi ya choléra ebimaki mpo na mbala ya liboso na Paris na mobu 1830:
Na tango bato ya kobanga bakozonga na mayele, bakangisami lisusu na minyololo ya kala, ndako ya maladi etikali boloko
sima ya kobika, mpe bambula ntuku mibale ya bonsomi ebungi.
Ata na tango wana, bato ya mboka bakamataki bokonzi ya makasi na ndenge balobaki ete likama ya pandemi ezali.