Kaiako whare wānanga (Vienna) Dr. med. Gerd Reuther: Te mōrearea o tētahi mate urutā
He mōrearea te mate urutā, he mōrearea rānei te mate urutā?
Kei runga tonu i a tātou ngā Ture Hauora ā-Ao me te Ture Mate Urutā, pēnei i te hoari a Damocles.
Mēnā ka hiahia te Tumuaki Matua o te Rōpū Hauora o te Ao, ka hoki anō ngā aukatinga haere me ngā
werohanga ā-ture ki te rārangi kaupapa, ā, āpōpō pea.
Kei te roa haere tonu te rārangi o ngā huaketo e māmā ana ki te pānga mate urutā. Kei te pōraruraru haere
ngā tātaritanga mate me ngā huaketo e whakapaetia ana.
Ko tēnei te tirohanga a Dr Gerd Reuther, he tohunga roa ki te rādiologia, he hītoriāni rongoā, i raro
i te pikinga o te mana whakahaere katoa i te WHO.
Nāna rāua ko te kaituhi hītori a Dr Renate Reuther i whakaputa tata nei i ngā pukapuka maha, tae atu ki Hauptsache Panik –
Ein neuer Blick auf Pandemien in Europa (Ko te mea matua ko te panikī – He tirohanga hou ki ngā mate urutā i Uropi).
I roto i tēnei hōtaka, ka whakaputa a Kla.TV i tētahi tuhinga poto nā Dr Gerd Reuther
mō te kaupapa "Te mōrearea o te mate urutā".
Ka kitea e koe te tuhinga katoa hei hononga ipurangi i raro i te hōtaka.
"I tēnei wā, kua ingoa ngā 30 tangata kino pea e taea ai e rātou te whakahoki anō i te ao
ki te raruraru e kitea ana i ngā wā katoa."
Ahakoa kua rārangihia anō a "Covid-19", i muri i te wā i whakarōpūria ai hei mate kāore i te
tino pāwera, ā, kua tuhia ināianei tēnei teka.
Hei whakamutunga, i whai hoki tēnei huaketo ruarua i ngā momo huringa i puta noa mai i te kore.
Kei te mārama noa atu, e hiahia ana rātou kia haere tonu, pēnei kāore ngā kaihanga mate
urutā e tū ana i reira, kāore hoki ō rātou kākahu.
E whakaatu ana te rārangi panika kāore he take kia whakaako i tētahi whakaahua ā-hauora hou.
He māmā ake te whakapuaki i ngā mate e mōhiotia ana hei mate urutā hou.
He nui noa kia huraina anō te mate pāwera hei "coronavirus", te mate malaria hei "Ebola" ;
Hei kī i ngā momo āhuatanga kiri katoa, mai i te pūpū heihei ki ngā urupare paitini, hei "M-Pox".
Ko ngā whakamātautau PCR hei taputapu tātari mate anake, ka taea ai te tata ki ngā mea katoa.
Ahakoa kei a koe te mate e whakamātauria ana, kāore rānei kei a koe te mate.
Ka piki ake te "incidence" i te auau o ngā whakamātautau.
E rua ngā mate urutā i whakatauria e te WHO e ora tonu ana: ko te korera me te M-Pox, kua huraina anō tōna ingoa kia rua.
Mai i tana pānuitanga i te tau 1961, ko tēnei whakamutunga te mate urutā roa rawa atu,
ā, tērā pea kua wareware kē te WHO ki a ia.
Engari kāore rawa te korera e hāngai ana ki tētahi mate urutā. Ehara i te mea nā te paru wai e hiahiatia
ana anake, nā te mea ka arahi noa ki ngā pūrua mate.
Ka taea te mārama kei roto ināianei ngā kaiwhakapae mate urutā i te tino pōuri.
Hei whakamutunga, i whakapuaki ngā kaiārahi tōrangapū ko te tau 2020 hei reanga mate urutā.
Me whakatutuki e te Tumuaki-Tūmatanui o te WHO, ahakoa kāore e taea ā-pūtaiao ngā mate urutā e
toro ana ki ngā whenua maha me tētahi rohe nui ake.
Hei puta ake o ngā mate pāwera, ehara i te mea me te pūmua mate anake, engari, he mea nui ake, me ōrite ngā āhuatanga
taiao me te ngoikore o te tangata puta noa i tētahi rohe whānui.
Hei tauira, ka puta anake te mate wera o Dengue i ngā āhuarangi wera. Ka rerekē te māmā o te pā o te tangata ki te mate
i runga i tō rātou pakeke, ngā mate o mua, me tō rātou rawa.
Hei tāpiri, me kimi e ngā kararehe, ngā namu, ngā kiore me ngā pōrehe e whakapono ana he kawenga mō ngā
mekameka mate, he wāhi noho hāngai puta noa i ngā wāhi katoa.
Nō reira, he ā-rohe tonu ngā mate urutā, ā, kāore rawa e ā-ao!
Ahakoa i roto i tētahi rohe āhuarangi kotahi – pērā i Īropi Waenganui – kāore anō kia puta he
ngaru mate urutā e pā ana ki ngā whenua maha.
Ko te kōrero mō ngā mate urutā e hiahiatia ana kia whakauru i te kōrero mō te tere ake o te
panonitanga āhuarangi ā-ao me te One Health.
Mā te whakahē anake i ngā rerekētanga ā-rohe i waenga i te tangata me te taiao ka taea e
te WHO te kī kei te whānui te ohorere hauora.
Ka taea anake tēnei te puta mēnā ka rite te nuinga ki te whakapono ki a ia.
Kei te whakaaturia kē tēnei i te take o te 'panonitanga āhuarangi', ina ka pānuitia e ngā kaiwhakahaere reo irirangi te
rā wera rawa atu i roto i te hītori o te ao, ā, ka kī atu rātou, ki konei i tēnei whenua, kāore rawa koe e whiwhi i taua whakaaro…
Ngā take e whā he aha kāore he mate urutā ā-taiao, kua whakakorehia kē i te take o "Covid-19":
1. Kāore ngā mate pāwera e pā katoa ki ngā tāngata i te ōrite, ahakoa tō rātou hanganga
ira, tō rātou kai, me tō rātou āhua hauora.
Ahakoa he mate urutā, he mate korera, he mate tifo, he huaketo manawa rānei, ko ngā kaumātua, ko ngā
rawakore, ko te hunga e mau ana i ngā mate o mua, ko rātou ngā tino tangata e māuiui ana, e mate ana.
Me iti ake te pānga ki ngā whenua e iti ana te toharite o te pakeke, kāore rānei he pānga.
2. He āhua ā-tau ngā mate pāwera, nō reira kāore e taea te puta i te wā kotahi i ngā rohe
āhuarangi rerekē me ngā wā rerekē o te tau.
I ngā whenua tropika, he wāhanga iti rawa te whai wāhi o ngā mate huaketo manawa.
He nui ake te auau o te whēkau pāwera me te mate puku i ngā marama o te raumati i ngā marama o te hotoke.
3. Kāore e taea e ngā mate urutā te ngaro i ngā marama maha i mua i ngā whenua rawakore i ngā whenua
whai rawa me ngā pūnaha hauora kua tino whakaritea.
4. Kāore ngā mate urutā e mutu i ngā rohe tōrangapū.
Mēnā kāore he ārai ā-tūāhuatanga whenua, he rārangi wehe rānei ki te raki o Tiamana, me pēhea i mutu ai te
Covid-19 i Danemāka i mua ake i te kotahi tau i Tiamana?
Nā tōna whakamārama ināianei, he āhua Kafkaesque mō te "mate urutā," kua whakaae kē te WHO, ahakoa mā tētahi
atu huarahi, ehara ngā "mate urutā" i ngā kaupapa ā-taiao.
Ki te kore, ka taea e tētahi te whakamahi i ngā pūrua tūturu o ngā mate pāwera hei tūāpapa.
Heoi, kua nui ināianei te "tūraru" o tētahi mate pāwera i roto i ētahi whenua kia whakapuaki i tētahi āhua ohotata.
Kāore he tangata e mate kia huri i te ao hei whare here here ārai mate. Nō reira, anō ake, me whakarite he teka nui.
Me whai i ngā āhuatanga tika kia puta ai ngā mate pāwera, pērā i te pūnaha ārai mate kua ngoikore: te pakanga, te
uauatanga, ngā aitua taiao me ngā āhua noho kore hauora.
Ka taea e ngā werohanga ira te whakatutuki i tēnei whāinga, nā te mea ka taea e rātou te whakangaromia
ngā pūnaha ārai mate o te tangata puta noa i te ao.
He kohinga mate ōrite e ai ki te mea i puta i ngā whenua maha i te wā kotahi, ka taea hoki te whakaaro he tohu mārama o te teka.
Ināianei, me mārama kē ki te katoa o te ao, ehara te kupu 'pandemic' i te kupu
hangarau nō te rāngai rongoā, engari he patu.
I mōhio te kaituhi a Ludwig Börne (1786–1837) ki tēnei i te wā i whakataua tuatahitia ai te kolera i Pārihi i te tau 1830:
"I te wā ka mōhio anō ai ngā tāngata mataku, kua whakapirihia anō ngā here tawhito, kei te noho tonu te whare
hauora hei whare herehere i muri i te whakaora, ā, kua ngaro ngā rua tekau tau o te herekore".
Ahakoa i taua wā, i huri te hapori ki te aronga whakahaere mā te whakapuaki i tētahi ohorere mate urutā.