1
00:00:00,000 --> 00:00:00,646
د پوهنتون استاد (وینا) ډاکټر ګرډ
روتهر: د وبا دګواښ ۱۲۳۴۳۲۱ ۱۲۳۴۳۲۱

2
00:00:00,646 --> 00:00:04,806
ایا د وبا د خپرېدو خطر شته، او که وبا پخپله یو خطر دی؟

3
00:00:04,806 --> 00:00:10,783
د روغتیا نړیوال مقررات او د وبا قانون پر
موږ د ډیموکلیس د تورې په څېر ځوړند دي.

4
00:00:10,783 --> 00:00:17,380
که د نړیوالې روغتیا سازمان سرمنشي وغواړي، نو ځنډنۍ او
لازمي واکسینونه ممکن ان سبا بېرته د اجنډا په سر کې راشي.

5
00:00:17,380 --> 00:00:24,903
د "وباګانو لامل کېدونکو" پاتوجنونو لیست ورځ تر بلې اوږدېږي.
تشخیصونه او اټکل شوي پاتوجنونه په زیاتیدونکي توګه ناڅرګند کیږي.

6
00:00:24,903 --> 00:00:31,042
دا د ډاکټر ګرډ روتر، چې په رادیولوژي کې یو اوږدمهاله
متخصص او طبي تاریخپوه دی، نظر دی، په ځانګړې توګه په

7
00:00:31,042 --> 00:00:34,836
ډبلیو ایچ او کې د استبداد د اوسني زیاتوالي په رڼا کې.

8
00:00:34,836 --> 00:00:40,069
هغه د تاریخ پوهې ډاکټرې ریناټه روتر سره په ګډه په دې وروستیو کې
څو کتابونه خپاره کړي دي، چې یو یې "Hauptsache Panik

9
00:00:40,069 --> 00:00:45,556
– Ein neuer Blick auf Pandemien in Europa" (اصلي
خبره وېره ده – په اروپا کې پر وباګانو یو نوی نظر) دی.

10
00:00:45,556 --> 00:00:53,040
په دې پروګرام کې، کلا.ټي وي د ډاکټر ګرډ روتر
یوه لنډه مقاله د "وبا ګواښ" په موضوع خپروي.

11
00:00:53,040 --> 00:00:58,472
تاسو کولی شئ بشپړه مقاله د پروګرام
لاندې د انټرنیټي لینک په توګه ومومئ.

12
00:00:58,472 --> 00:01:05,043
"اوسمهال، ۳۰ احتمالي بدکاران نومول شوي دي چې کولی
شي نړۍ هر وخت بېرته په ګومان شوي ګډوډۍ کې ډوبه کړي.

13
00:01:05,043 --> 00:01:12,089
حتی "کوویډ-۱۹" هم بیا لیست شوی، وروسته له هغې چې په منځ کې د لږ
ځوړند په توګه درجه بندي شوی و او دا درواغ اوس په ریکارډ کې دي.

14
00:01:12,089 --> 00:01:17,255
په هر حال، دې شکمن ویروس هم داسې بدلونونه
لرل چې په اسانۍ سره له هوا څخه راخیستل شوي وو.

15
00:01:17,255 --> 00:01:22,890
دوی په ښکاره توګه غواړي چې همداسې دوام ورکړي، لکه څنګه چې
د وبا جوړوونکي له مخکې نه په خپلو لوڅو جامو ولاړ نه وي.

16
00:01:22,890 --> 00:01:27,050
د وارخطايۍ لېست ښيي چې د يوه نوي
کلينيکي انځور د ښوولو اړتيا نشته.

17
00:01:27,050 --> 00:01:31,130
د مشهورو ناروغیو د نویو وباګانو په توګه اعلانول خورا اسانه دي.

18
00:01:31,130 --> 00:01:36,303
دا بسنه کوي چې انفلونزا ته "کورونا
ویروس" او مالاریا ته "ایبولا" نوم ورکړل شي ؛

19
00:01:36,303 --> 00:01:42,143
د پوستکي هر ډول حالت ته، د چیکن پکس څخه نیولې تر
زهرجنو غبرګونونو پورې، د "اېم-پوکس" په نوم اشاره کول.

20
00:01:42,143 --> 00:01:46,783
د تشخیص د یوازینۍ وسیلې په توګه پي
سي آر ازموینې نږدې هر څه ممکنوي.

21
00:01:46,783 --> 00:01:50,908
یا نو تاسو د ازموینې لاندې ناروغي لرئ، یا یې نه لرئ.

22
00:01:50,908 --> 00:01:53,703
د ازموینې د ډېرېدو سره د "پېښو" شمېر هم ډېریږي.

23
00:01:53,703 --> 00:02:00,864
د نړیوالې روغتیايي ادارې (WHO) له خوا اعلان شوي دوه وباګانې لا
هم فعالې دي: کولرا او ایم-پوکس، چې نوم یې دوه ځله بدل شوی دی.

24
00:02:00,864 --> 00:02:05,229
په ۱۹۶۱ کال کې له اعلان راهیسې، وروستۍ یې تر
ټولو اوږدمهاله وبا وه، چې ښایي د روغتیا

25
00:02:05,229 --> 00:02:07,996
نړیوال سازمان (WHO) پخپله هم له دې ورکه کړې وي.

26
00:02:07,996 --> 00:02:15,609
خو کولرا هیڅ د وبا له نظره مناسبه نه ده. یوازې د اوبو د
اړین ککړتیا له امله نه، چې دا یوازې د انتان د ډلو لامل کیږي.

27
00:02:15,609 --> 00:02:19,300
د پوهېدو وړ ده چې وبا پالونکي اوس د سختې ناهیلۍ په حالت کې دي.

28
00:02:19,300 --> 00:02:24,960
په پای کې، سیاسي مشرانو ۲۰۲۰ کال د
"وباګانو د دورې" په توګه اعلان کړ.

29
00:02:24,960 --> 00:02:29,314
د نړیوالې روغتیا سازمان عمومي رییس باید خپله دنده
ترسره کړي، که څه هم په بیولوژیکي توګه د څو هیوادونو او

30
00:02:29,314 --> 00:02:32,160
یوې لویې سیمې په ګڼه ګوڼه کې د وباګانو خپرېدل ناممکن دي.

31
00:02:32,160 --> 00:02:39,242
د ساري ناروغیو د رامنځته کېدو لپاره یوازې پاتوجن نه،
بلکې تر دې مهمه، په یوه پراخه سیمه کې د خلکو ترمنځ د

32
00:02:39,242 --> 00:02:43,016
چاپیریال ورته شرایطو او ورته حساسیت ته هم اړتیا ده.

33
00:02:43,016 --> 00:02:47,709
د بېلګې په توګه، ډېنګي تبه یوازې په ګرمو سیمو
کې رامنځته کیږي. د خلکو د اخته کېدو کچه د هغوی

34
00:02:47,709 --> 00:02:50,183
د عمر، پخوانیو ناروغیو او شتمنۍ پورې اړه لري.

35
00:02:50,183 --> 00:02:55,638
سربېره پر دې، حیوانات، مچان، جوندي څاروي او
خفاشون چې داسې انګېرل کېږي چې د انتان د لړۍ مسؤل دي،

36
00:02:55,638 --> 00:02:59,183
باید هر ځای د ژوند کولو لپاره مناسب شرایط ومومي.

37
00:02:59,183 --> 00:03:03,210
له همدې امله وباګانې تل سیمه‌ییزې دي او هېڅکله نړیوالې نه دي!

38
00:03:03,210 --> 00:03:09,496
حتی د یوې اقلیمي زونې په چوکاټ کې – لکه مرکزي اروپا – هیڅکله د
وباګانو داسې څپه نه ده راغلې چې څو هیوادونه یې اغېزمن کړي وي.

39
00:03:09,496 --> 00:03:16,516
د وباګانو روایت د چټک شوي "نړیوال اقلیمي
بدلون" او "یو روغتیا" روایت ته اړتیا لري.

40
00:03:16,516 --> 00:03:21,080
یوازې د خلکو او طبیعت ترمنځ د سیمه ییزو توپیرونو
په ردولو سره، د روغتیا نړیوال سازمان دا ادعا

41
00:03:21,080 --> 00:03:23,943
کولی شي چې یوه پراخه روغتیایي بېړنۍ پېښه شتون لري.

42
00:03:23,943 --> 00:03:28,636
کوم چې یوازې هغه وخت رامنځته کېدای
شي چې اکثریت یې په باور کولو چمتو وي.

43
00:03:28,636 --> 00:03:33,942
دا خبره لا دمخه د "اقلیمي بدلون" په قضیه کې ثابته شوې، کله چې د
راډیو وړاندې کوونکي د نړۍ په تاریخ کې تر ټولو

44
00:03:33,942 --> 00:03:39,029
ګرمه ورځ اعلانوي او دا تبصره کوي چې دلته په دې
هیواد کې، هیڅوک به دا تاثر بیخي ترلاسه نه کړي...

45
00:03:39,029 --> 00:03:45,335
۱۲۳۴۳۲۱ ۱۲۳۴۳۲۱ څلور دلایل چې ولې هیڅ طبیعي وباګانې
نشته، کوم چې د "کوویډ-۱۹" په قضیه کې له پامه غورځول شوي دي:

46
00:03:45,335 --> 00:03:50,459
۱۲۳۴۳۲۱ ۱۲۳۴۳۲۱ ۱. ساري ناروغۍ هېڅکله هم ټول خلک
په مساوي توګه نه اغېزمنوي، د هغوی د جينياتي

47
00:03:50,459 --> 00:03:53,696
جوړښت، تغذیې او روغتيايي حالت په پام کې نیولو پرته.

48
00:03:53,696 --> 00:03:58,974
که دا طاعون وي، کولرا وي، ټایفاي وي او که تنفسي وایرسونه
وي – په لومړي سر کې دا زاړه، بې وزله او هغه کسان په ناروغۍ

49
00:03:58,974 --> 00:04:01,976
اخته کیږي او مري چې له مخکینۍ روغتیايي ستونزو سره مخ وي.

50
00:04:01,976 --> 00:04:07,076
هغه هېوادونه چې منځنۍ عمر یې ټیټ وي، باید په
زیاتیدونکي توګه لږ اغېزمن شي، یا باید بیخي اغېزمن نه شي.

51
00:04:07,076 --> 00:04:13,348
۱۲۳۴۳۲۱ ۱۲۳۴۳۲۱ ۲. ساري ناروغۍ تقریبا تل موسمي وي او
له همدې امله نشي کولی چې په ورته وخت کې په بېلابېلو

52
00:04:13,348 --> 00:04:16,876
اقليمي زونونو او د کال په بېلابېلو وختونو کې رامنځته شي.

53
00:04:16,876 --> 00:04:21,756
په استوایي هېوادونو کې، تنفسي
ویروسي انتانات عموماً ناچیز رول لوبوي.

54
00:04:21,756 --> 00:04:27,450
ساري زړه بدوالی او اسهال عموماً د دوبي
په میاشتو کې د ژمي په پرتله ډېر عام دي.

55
00:04:27,450 --> 00:04:32,539
۳. وباګانې په بډایو هېوادونو کې د روغتیا له ښه
سمبال شوي سیسټم سره پرتله، په تر ټولو بې

56
00:04:32,539 --> 00:04:35,830
وزلو هېوادونو کې څو میاشتې مخکې له منځه نشي تللی.

57
00:04:35,830 --> 00:04:39,530
۴. وباګانې هېڅکله په سیاسي پولو نه درېږي.

58
00:04:39,530 --> 00:04:45,283
شمالي جرمني ته له جغرافیایي خنډ یا کرښې پرته،
څنګه کېدای شول چې کوویډ-۱۹ په ډنمارک کې د جرمني په

59
00:04:45,283 --> 00:04:49,090
پرتله له یو کال څخه ډېر وخت مخکې پای ته ورسېږي؟

60
00:04:49,090 --> 00:04:55,081
د "وبا" په اړه د خپلې اوسنۍ کافکايي تعریف سره،
د روغتیا نړیوال سازمان په حقیقت کې لا دمخه په

61
00:04:55,081 --> 00:04:58,643
غیر مستقیم ډول منلې ده چې "وبې" طبیعي پېښې نه دي.

62
00:04:58,643 --> 00:05:03,143
که نه، یو څوک کولی شي د انتاني
ناروغیو اصلي ډلې د بنسټ په توګه وکاروي.

63
00:05:03,143 --> 00:05:09,756
خو په څو هیوادونو کې د یوې ساري ناروغۍ
"خطر" اوس د بېړني حالت د اعلان لپاره کافي دی.

64
00:05:09,756 --> 00:05:16,683
د نړۍ په قرنطین زندان بدلولو لپاره ناروغ اوسېدل
اړین نه دي. نو یو ځل بیا به یو لوی درواغ ته اړتیا وي.

65
00:05:16,683 --> 00:05:27,116
وبايي ساري ناروغۍ د کمزوري شوي معافیتي سیسټم لپاره مناسب شرایط
غواړي: جګړه، سختۍ، چاپېریالي ناورینونه او غیر صحي ژوند طرز.

66
00:05:27,116 --> 00:05:33,190
د جینو پیچکارۍ دا موخه پوره کولی شوې وای، ځکه چې دا
کولی شي په ټوله نړۍ کې د خلکو معافیتي سیسټم ته زیان ورسوي.

67
00:05:33,190 --> 00:05:40,263
په مختلفو هېوادونو کې د ورته انتانونو یو ظاهراً هم
مهاله ډله، بل ډول د درغلۍ یوه باوري نښه ګڼل کېدای شي.

68
00:05:40,263 --> 00:05:49,276
تر اوسه به د ځمکې پر مخ هر چا ته روښانه شوې وي چې "پنډیمیک"
د طب له علم څخه یوه تخنیکي اصطلاح نه ده، بلکې یوه وسله ده.

69
00:05:49,276 --> 00:05:54,169
لیکوال لودویګ بورنه (۱۷۸۶ تر ۱۸۳۷) دا خبره
هغه وخت وپېژنده کله چې په ۱۸۳۰ کال کې په

70
00:05:54,169 --> 00:05:58,110
لومړي ځل په پاریس کې د کولرې ناروغي اعلان شوه:

71
00:05:58,110 --> 00:06:06,059
تر هغه وخته چې وېرېدلي خلک په ځان راشي، زاړه زنځیرونه
به بیا کلک شوي وي، روغتون به له رغېدو وروسته هم

72
00:06:06,059 --> 00:06:11,040
زندان پاتې وي، او د ازادۍ شل کلونه به له لاسه ورک شوي وي.

73
00:06:11,040 --> 00:06:16,583
حتی هغه وخت هم، ټولنې د وبا د ګواښ
په اعلانولو سره خپلواکۍ محدوډې کړې.