WEBVTT

00:00.000 --> 00:00.646
Moetapele oa univesithi (Vienna) Dr
Gerd Reuther: Tšokelo ea seoa sa mafu

00:00.646 --> 00:04.806
Na ho na le tšokelo ea seoa se
akaretsang, kapa na seoa se akaretsang ke tšokelo?

00:04.806 --> 00:10.783
Melao ea Machaba ea Bophelo bo Botle le Molao oa Seoa
li re fanyehile ka holimo joaloka sabole ea Damocles.

00:10.783 --> 00:15.340
Haeba Mongoli-Kakaretso oa Mokhatlo oa Lefatše oa Bophelo a
lakatsa, lithibelo tsa motsamao le liente tse tlamang li ka

00:15.340 --> 00:17.380
'na tsa khutlela lenaneong la tšebetso kapele-pele hosane.

00:17.380 --> 00:22.085
Lethathamo la likokoana-hloko tse bakang "mafu a secha" le
ntse le hola le ho hola. Tlhahlobo ea mafu le likokoana-hloko

00:22.085 --> 00:24.903
tse nkoang li le sesosa li ntse li lula li sa hlake.

00:24.903 --> 00:30.694
Ona ke maikutlo a Ngaka Gerd Reuther, setsebi sa
nako e telele sa radiology le rahistori oa tsa

00:30.694 --> 00:34.836
bongaka, mabapi le keketseho ea puso ea bohatelli ho WHO.

00:34.836 --> 00:39.838
Hammoho le rahistori Dr Renate Reuther, haufinyane tjena o
phatlalalitse libuka tse 'maloa, ho kenyeletsa le Hauptsache

00:39.838 --> 00:45.556
Panik – Ein neuer Blick auf Pandemien in Europa (Ntho ea
Bohlokoa ke Pherekano – Pono e Ncha ka Mafu a Seoa Europe).

00:45.556 --> 00:50.160
Lenaneong lena, Kla.TV e phatlalatsa
sengolwa se kgutsufaditsweng sa Ngaka Gerd Reuther

00:50.160 --> 00:53.040
se mabapi le sehlooho sa "Tshoso ya sewa".

00:53.040 --> 00:58.472
O ka fumana sengolwa se feletseng e le
sehokelo sa inthanete ka tlase ho lenaneo.

00:58.472 --> 01:02.261
"Hajoale, ho boletsoe linokoane tse 30 tse
ka bakang hore lefatše le boele le kene

01:02.261 --> 01:05.043
moferefereng o nkoang e le teng nako efe kapa efe.

01:05.043 --> 01:09.261
Le "Covid-19" e boetse e thathamisitsoe,
kamora hore nakong ena e be e nkoe e se e sa

01:09.261 --> 01:12.089
tšoaetse haolo, 'me joale thetso e ngotsoe ka molao.

01:12.089 --> 01:17.255
Etsoe, vaerase ena e belaetsang e ne e boetse e na le
mefuta e fetohileng e ileng ea hlahisoa feela ntle le bopaki.

01:17.255 --> 01:22.890
Ho hlakile hore ba mpa ba batla ho tswelapele jwalo ka ha
eka baqapi ba sewa ba ne ba se ba eme moo ba pepesehile.

01:22.890 --> 01:27.050
Lethathamo la phaniki le bontša hore ha ho
hlokahale ho ruta setshwantsho se setjha sa kalafo.

01:27.050 --> 01:31.130
Ho bonolo haholo ho phatlalatsa mafu
a tsebahalang e le mefuba e mecha.

01:31.130 --> 01:36.303
Ho lekane ho reha mokhoro lebitso le letjha
la "coronavirus" kapa malaria la "Ebola" ;

01:36.303 --> 01:42.143
Ho bitsa mofuta ofe kapa ofe oa boemo ba letlalo, ho
tloha ho mahlaku ho isa ho karabelo ea chefo, "M-Pox".

01:42.143 --> 01:46.783
Liteko tsa PCR e le eona feela sesebelisoa sa tlhahlobo li
etsa hore hoo e ka bang ntho e 'ngoe le e 'ngoe e khonehe.

01:46.783 --> 01:50.908
Ebang o na le lefu leo ho
hlahlojoang bakeng sa lona, kapa ha o na lona.

01:50.908 --> 01:53.703
Ketsahalo e eketseha ha liteko li ntse li etsahala khafetsa.

01:53.703 --> 02:00.864
Mafu a mabedi a sewa a phatlaladitsweng ke WHO a ntse a
tswela pele: kholera le M-Pox, e fetotsweng lebitso habedi.

02:00.864 --> 02:07.996
Ho tloha ha e phatlalalitsoe ka 1961, ke seoa sa nako e telele
ka ho fetisisa, seo mohlomong WHO ka boeona e seng e se lebetse.

02:07.996 --> 02:12.595
Empa kholera ha e loketse ho hang ho ba seoa se
atileng. Eseng feela ka lebaka la tšilafalo ea metsi e

02:12.595 --> 02:15.609
hlokahalang, e leng se lebisang feela meqoqong ea tšoaetso.

02:15.609 --> 02:19.300
Ho a utlwahala hore ba buellang sewa ba
se ba le boemong ba ho nyahama ho hoholo.

02:19.300 --> 02:24.960
Qetellong, baetapele ba lipolotiki ba
phatlalalitse 2020 e le "mehla ea seoa".

02:24.960 --> 02:29.270
Motsamaisi-Kakaretso wa WHO o tlameha ho phetha,
leha meriana e aparetseng dinaha tse ngata le

02:29.270 --> 02:32.160
sebaka se seholo e le ntho e sa kgoneheng ka tlhaho.

02:32.160 --> 02:39.465
Ho hlaha ha mafu a tšoaetsanoang ha ho hloke feela kokwanahloko,
empa habohlokoa le ho feta, ho hloka maemo a tšoanang a tikoloho

02:39.465 --> 02:43.016
le ho ba kotsing ho tšoanang ho batho sebakeng se seholo.

02:43.016 --> 02:47.734
Ka mohlala, feberu ea Dengue e fumaneha feela libakeng tse
futhumetseng. Kamoo batho ba amehang kateng ho fapana ho latela

02:47.734 --> 02:50.183
lilemo tsa bona, maemo a bophelo a seng a le teng le leruo.

02:50.183 --> 02:55.645
Ho feta moo, liphoofolo, menoang, likhoto le bo-bate tseo
ho dumelwang hore ke tsona tse bakang mekoloko ya tshwaetso,

02:55.645 --> 02:59.183
di tlameha ho fumana dibaka tse loketseng tsa bodulo hohle.

02:59.183 --> 03:03.210
Ka hona, mafu a sewa a dula a le
sebakeng mme ha a ke a ata lefatshe ka bophara!

03:03.210 --> 03:07.548
Leha e le ka hara sebaka se le seng sa tlelaemete –
jwalo ka Yuropa Bohareng – ha ho eso be le leqhubu

03:07.548 --> 03:09.496
la mafu a tshwaetsanang le amang dinaha tse mmalwa.

03:09.496 --> 03:16.516
Pale ea mafu a seoa e hloka pale ea "phetolo ea tlelaemete
ea lefatše" e potlakisitsoeng le "Bophelo bo le Bong".

03:16.516 --> 03:21.121
Ke feela ka ho latola phapang tsa libaka lipakeng tsa batho
le tlhaho moo Mokgatlo wa Lefatshe wa Bophelo (WHO) o ka

03:21.121 --> 03:23.943
bolelang hore ho na le tsietsi e atileng ya bophelo bo botle.

03:23.943 --> 03:28.636
Seo se ka etsahalang feela haeba
bongata bo ikemiselitse ho se lumela.

03:28.636 --> 03:33.119
Sena se se se ntse se iponahatsa tabeng ea "phetolo ea
tlelaemete", ha baphatlalatsi ba seea-le-moea ba phatlalatsa

03:33.119 --> 03:36.628
letsatsi le chesang ka ho fetisisa nalaneng ea
lefatše ka maikutlo a hore mona naheng ena,

03:36.628 --> 03:39.029
motho a ke ke a ba le maikutlo a joalo ho hang...

03:39.029 --> 03:45.335
Mabaka a mane a hore ha ho na seoa sa tlhaho,
a seng a hlokomolohiloe tabeng ea "Covid-19":

03:45.335 --> 03:50.444
1. Malwetse a tshwaetsanang ha a ke a ama batho
bohle ka ho tshwana, ho sa natswe sebopeho sa

03:50.444 --> 03:53.696
bona sa lefutso, phepo le boemo ba bophelo bo botle.

03:53.696 --> 03:58.959
Hore na ke seoa sa litoeba, kolera, tifo kapa livaerase
tsa phefumoloho – haholo-holo ke maqheku, mafutsana le

03:58.959 --> 04:01.976
ba nang le mafu a seng a le teng ba kulang le ho shoa.

04:01.976 --> 04:07.076
Linaha tse nang le karolelano e tlase ea lilemo li lokela ho
ameha hanyenyane le hanyenyane, kapa li se ke tsa ameha ho hang.

04:07.076 --> 04:13.495
2. Mafu a tšoaetsanoang a batla a lula a le a linako tsa
selemo, ka hona a ke ke a hlaha ka nako e le 'ngoe libakeng tse

04:13.495 --> 04:16.876
fapaneng tsa tlelaemete le linakong tse fapaneng tsa selemo.

04:16.876 --> 04:21.756
Linaheng tse chesang, mafu a tšoaetso a vaerase
ea phefumoloho hangata ha a na tšusumetso e kholo.

04:21.756 --> 04:27.450
Hangata ho hlatsa le letšollo tse tšoaetsanoang li
atile haholo ka likhoeli tsa lehlabula ho feta tsa mariha.

04:27.450 --> 04:32.643
3. Mafu a sewa a ke ke a nyamela dikgwedi tse ngata pele
dinaheng tse futsanehileng ho feta dinaheng tse ruileng tse

04:32.643 --> 04:35.830
nang le ditsamaiso tsa bophelo bo botle tse hlometseng hantle.

04:35.830 --> 04:39.530
4. Mafu a seoa ha a ke a ema meeling ea lipolotiki.

04:39.530 --> 04:45.156
Ntle le tšitiso ea sebaka kapa moeli o arolang leboea
la Jeremane, ho ka etsahala joang hore Covid-19 e

04:45.156 --> 04:49.090
fele Denmark ka nako e fetang selemo pele ho Jeremane?

04:49.090 --> 04:54.969
Ka tlhaloso ea eona e seng e makatsang ea "seoa sa
mafu," WHO e se e ntse e lumetse ka tsela e sa

04:54.969 --> 04:58.643
tobang hore "mafu a seoa" ha se liketsahalo tsa tlhaho.

04:58.643 --> 05:03.143
Ho seng jwalo, motho a ka sebedisa dihlopha
tsa nnete tsa mafu a tshwaetsanang e le motheo.

05:03.143 --> 05:09.756
Leha ho le jwalo, "kotsi" ya lefu le tshwaetsanang dinaheng
tse mmalwa jwale e lekane ho phatlalatsa boemo ba tshohanyetso.

05:09.756 --> 05:14.082
Ha ho motho ea hlokang ho kula ho fetola
lefatše hore e be chankana ea kwarantena.

05:14.082 --> 05:16.683
Kahoo hape, ho tla hlokahala thetso e kholo.

05:16.683 --> 05:23.379
Mafu a tšoaetsanoang a seoa a hloka maemo a nepahetseng, a
kang sesole sa 'mele se fokolang: ntoa, mathata, likoluoa

05:23.379 --> 05:27.116
tsa tikoloho le mekhoa ea bophelo e sa pheliseng hantle.

05:27.116 --> 05:30.693
Meento ea liphatsa tsa lefutso e ka be e
sebelitse morero ona, kaha e ka senya litsamaiso tsa

05:30.693 --> 05:33.190
boitšireletso tsa batho lefatšeng ka bophara.

05:33.190 --> 05:37.726
Sehlopha sa mafu a tshwanang se nkuwang se
etsahala ka nako e le nngwe dinaheng tse fapaneng,

05:37.726 --> 05:40.263
se ka nkuwa e le sesupo se tiileng sa thetso.

05:40.263 --> 05:45.614
Hona joale, ho lokela ho be ho hlakile ho bohle
ba Lefats'eng hore "seoa" ha se lentsoe la

05:45.614 --> 05:49.276
botsebi le tsoang lekaleng la bongaka, empa ke sebetsa.

05:49.276 --> 05:58.110
Mongoli Ludwig Börne (1786 ho isa ho 1837) o ile a
hlokomela sena ha kolera e qala ho phatlalatsoa Paris ka 1830:

05:58.110 --> 06:04.752
Nakong eo batho ba tshositseng ba fihlelang kelellong, dikgole
tsa kgale di se di tiisitswe hape, sepetlelana se

06:04.752 --> 06:11.040
sala e le tjhankaneng le ka mora ho fola, mme
dilemo tse mashome a mabedi tsa tokoloho di lahleha.

06:11.040 --> 06:16.583
Le ka nako eo, sechaba se ile sa fetela
tsamaisong ea bohatelli ka ho phatlalatsa tšokelo ea seoa.
