Wena uniwersitetiniň mugallymy Dr. med. Gerd Reuther: Pandemiýa howpy
Pandemiýa howpy barmy, ýa-da pandemiýa howpudyrmy?
Halkara Saglyk Kadalary we Pandemiýa Hakyndaky Kanun üstümizde Damoklesiň gyjagy ýaly asylýar.
Eger Dünýä Saglyk Guramasynyň Baş sekretary islese, karantinler we hökmany sanjymlar ertirden
başlap täzeden gündelik tertibe girizilip bilner.
Pandemiýa howpy bar bolan patogenleriň sanawy barha uzalýar. Diaqnozlar we çak edilýän patogenler barha düşnüksiz bolýar.
Bu, radiologiýa boýunça uzak wagtly hünärmen we lukmançylyk taryhyçysy Dr Gerd Reutheriň, Bütindünýä
Saglyk Guramasynda häzirki totalitarizmiň ýokarlanmagy fonunda beýan edýän garaýşydyr.
Taryhçy Dr Renate Reuther bilen bilelikde ol soňky döwürde birnäçe kitap çap etdirdi, şol sanda Hauptsache
Panik – Ein neuer Blick auf Pandemien in Europa (Esasy zat panika – Ýewropada pandemiýalara täze garaýyş).
Bu programmada Kla.TV Dr Gerd Reutheriň "Pandemiýa howpy" mowzugyndaky gysgaldylan makalasyny çap edýär.
Programmanyň aşagynda doly makalany internet baglanyşygy arkaly tapyp bilersiňiz.
"Häzirki wagtda dünýäni islendik pursatda göz öňünde tutulan garyşyklyga gaýtadan salyp
biljek 30 mümkin bolan ýaman adam atlandyryldy."
Hatda "Covid-19" hem täzeden sanawda goýuldy, aralykda az ýokuşly diýlip klassifikasiýa edilenden
soň hem, we bu aldaw indi resmi ýazgylarda bar.
Ahyrynda, bu şübheli wirusda hem howadan düşürilen ýaly amatly mutantlar bardy.
Olar açyk-aydyn diňe pandemiýany döredýänler eýýäm geýimsiz durup duran ýaly, hiç zat
bolmadyk ýaly işini dowam etdirmek isleýärler.
Panika sanawy täze kliniki surat öwretmäge zerurlygyň ýokdugyny görkezýär.
Gowy tanalýan keselleri täze epidemiýalar hökmünde yglan etmek has aňsat.
Grippi "koronawirus" diýip, malariýany "Ebola" diýip täzeden atlandyrmak ýeterlikdir ;
Her görnüş deri keseline, suçiçeğinden zäherli reaksiýalara çenli, "M-Pox" diýip atlandyrmak.
PCR synaglary ýeke-täk diagnostika guraly hökmünde islendik zady mümkin edýär.
Ýa synag edilýän keseliňiz bar, ýa-da keseliňiz ýok.
Synaglaryň ýygylygy artdygyça "incidence" hem artýar.
BMG-niň saglyk guramasy tarapyndan yglan edilen iki pandemiýa henizem dowam edýär: kolera we iki gezek ady üýtgedilen M-Pox.
1961-nji ýylda yglan edilenden bäri, soňkusy iň uzak dowam eden pandemiýa boldy, ony
Dünýä Saglyk Guramasy hem ähtimal eýýäm unutdy.
Emma kolera pandemiýa üçin düýbünden laýyk gelmeýär. Diňe zerur suw hapalanmasy sebäpli däl,
sebäbi ol diňe ýokançlyk toparlaryny döredýär.
Pandemiýaçylaryň häzir uly umytsyzlyk ýagdaýynda bolmagy düşnükli.
Ahyrynda syýasy liderler 2020-nji ýyly "pandemiýalar döwri" diýip yglan etdiler.
Dünýä saglyk guramasynyň baş direktory bu wada ýerine ýetirmeli, hatda birnäçe ýurdy we giňişleýin territoriýany öz içine
alýan epidemiýalaryň biologiki taýdan mümkin däldigi hem bolsa.
Ýokuşly keselleriň ýüze çykmagy diňe patogen däl, eýsem has möhümi, giň sebitde adamlarda şol bir daşky gurşaw
şertleriniň we şol bir duýgurlygyň bolmagyny talap edýär.
Mysal üçin, dengue gyzgyn klimatlarda diňe ýüze çykýar. Adamlaryň hassalyga duçar bolmak howpy olaryň ýaşyna, öňden
bar bolan kesellere we baýlyk derejesine baglylykda üýtgeýär.
Mundan başga-da, ýokançlyk zynjyrlaryna jogapkär hasaplanýan haýwanlar, myssalar, kemirijiler we
yarasalar her ýerde amatly ýaşaýyş şertlerini tapmaly.
Şonuň üçin epidemiýalar hemişe sebitleýin bolup, hiç haçan global bolmaýar!
Hatda bir howa zolagynda – meselem Merkezi Ýewropada – birnäçe ýurda täsir edýän epidemiýalar tolkuny hiç haçan bolmady.
Pandemiýalar baradaky gürrüň çaltlaşdyrylan "global howa üýtgemesi" we "One Health" gürrüňini talap edýär.
Diňe adamlar bilen tebigatyň arasyndaky sebitleýin tapawutlary inkär etmek arkaly Dünýä Saglyk Guramasy
giňden ýaýran saglyk howpunyň bardygyny öňe sürüp biler.
Bu diňe köpçülikleýin ynanmaga taýyn bolanda bolup biler.
Bu eýýäm "klimat üýtgemesi" meselesinde hem subut edilýär: radio efiriniň alyp baryjylary dünýä taryhyndaky iň
ýyly günüň gelendigini yglan edende, bu ýurtda hiç kim munuň hakykatdygyna düşünmezdi diýýärler...
"Covid-19" ýagdaýynda e'tibara alynmadyk tebigy pandemiýalaryň ýokdugynyň dört argumenti:
1. Ýokuşly keseller genetiki gurluşyna, iýmitlenmesine we saglyk ýagdaýyna garamazdan, hiç
haçan ähli adamlara deň derejede täsir etmeýär.
Veba, kolera, tif ýa-da dem alyş wiruslary bolsun – keselleýän we ölen adamlaryň esasan garry,
garyp we öňünden gowşak goragly şahslardan ybaratdyr.
Ortaça ýaşy pes bolan ýurtlar az täsirlenmeli ýa-da hiç täsirlenmez.
2. Ýokuşly keseller takmynan hemişe möwsümlik bolup, şonuň üçin dürli klimat zolagynda we
ýylyň dürli döwürlerinde bir wagtda ýüze çykmaz.
Tropik ýurtlarda dem alyş wirus infeksiýalary adatça ähmiýetsiz rol oýnaýar.
Ýokuşly kusma we ishal adatça tomus aýlarynda gyş aýlaryndan has köp duş gelýär.
3. Epidemiyalar enjamlaşdyrylan saglyk ulgamlary bolan baý ýurtlara garanyňda iň garyp
ýurtlarda birnäçe aý öň ýok bolup bilmeýär.
4. Epidemiyalar syýasy serhetlerde hiç haçan togtamaýar.
Demirgazyk Germaniýa bilen geografiki päsgelçilik ýa-da demarkasiýa çyzgysy bolmazdan, Daniýada Covid-19
Germaniýa garanyňda bir ýyldan gowrak öň nädip gutardy?
Häzirki "pandemiýa" diýen Kafkaesk kesgitlemegi bilen, Dünýä saglyk guramasy hakykatdanam dolaylylykda
"pandemiýalaryň" tebigy wakalar däldigini eýýäm boýun aldy.
Bolmasa, hakyky ýokanç keselleriň kümeleri esasy hökmünde ulanylyp bilner.
Emma birnäçe ýurtda ýokuşly keseliň "howpy" häzir ýagdaýy çalt hereket etmegi talap edýän ýagdaý diýip yglan etmäge ýeterlikdir.
Dünýäni karantin türmesine öwürmek üçin hiç kim kesellän bolmaly däl. Şonuň üçin ýene bir gezek uly bir aldaw gerek bolar.
Epidemiki ýokanç keseller immun ulgamy gowşadylandaky amatly şertleri – uruş, kynçylyk, daşky gurşawyň betbagtçylyklary
we saglyk üçin zyýanly durmuş ýörelgelerini – talap edýär.
Gen inýeksiýalary bu maksada hyzmat edip bilerdi, sebäbi olar dünýäniň dürli ýurtlaryndaky
adamlaryň immun ulgamlaryna zyýan ýetirip bilerdi.
Dürli ýurtlarda bir wagtda ýüze çykýan meňzeş infeksiýalaryň toplumy bolmadyk ýagdaýynda, ol
aldamçylygyň anyk alamaty hökmünde hasaplanyp bilner.
Häzirki wagta çenli Ýer ýüzündäki hemmelere "pandemiýa" atly düşünjäniň lukmançylyk pudagynyň tehniki
termini däldigi, eýsem bir ýaragdygy aýdyň bolmaly.
Ýazyjy Ludwig Börne (1786–1837) 1830-njy ýylda Parižde kolera ilkinji gezek yglan edilende muny duýdy:
"Gorkup düşen adamlar aňlaryna gelýänçä, köne zynjyrlar täzeden berkidilipdir, saglyk öýi sagalandan soň hem
türmä öwrülýär we ýigrimi ýyllyk azatlyk ýitirilýär".
Hatda şol wagt hem jemgyýet pandemiýa howpyny yglan edip, awtoritar režime geçdi.